Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 14:21

Αφήστε τους· είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών. Και αν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο. Και πολλά τέτοια θα μπορούσε να βρει κανείς και στα Ευαγγέλια και στον Απόστολο. Όταν όμως κάποιος προσκόπτει ή σκανδαλίζεται σε όσα εναπόκεινται στη δική μας εξουσία, πρέπει τότε να θυμηθούμε τα λόγια του Κυρίου προς τον Πέτρο, όταν είπε: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι· για να μην τους σκανδαλίσουμε όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πιάσε το πρώτο ψάρι που θα ανεβεί· και ανοίγοντας το στόμα του, θα βρεις έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα»· καθώς και τις επιστολές του Αποστόλου προς τους Κορινθίους, στις οποίες λέει: «Δεν θα φάω κρέας ποτέ, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου»· και πάλι: «Καλό είναι να μη φας κρέας, ούτε να πιείς κρασί, ούτε να κάνεις κάτι στο οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί». Το πόσο φοβερό είναι, σε όσα φαίνεται ότι εναπόκεινται στην εξουσία μας, να παραβλέπουμε τον αδελφό που σκανδαλίζεται από αυτά, το δείχνει η παραγγελία του Κυρίου, ο οποίος απαγορεύει γενικώς κάθε τρόπο σκανδαλισμού, λέγοντας: «Προσέξτε να μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς· διότι σας λέω ότι οι άγγελοί τους βλέπουν διαρκώς το πρόσωπο του Πατέρα μου, του εν ουρανοίς».

Πιο εκτεταμένα, βέβαια, τα εκθέσαμε στα πρώτα ερωτήματα, όπου και εξετάστηκαν με μεγαλύτερη σαφήνεια οι συμπεριφορές εκείνων που σκανδαλίζονται. Γι' αυτό ο Απόστολος, αναφορικά με τα επιτρεπόμενα, λέει: «Είναι καλό το να μη φας κρέας, ούτε να πιεις κρασί, ούτε να κάνεις κάτι στο οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί»· και πάλι, ενώ αλλού λέει ότι «κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο, όταν λαμβάνεται με ευχαριστία», ωστόσο προσθέτει: «Δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Εάν, λοιπόν, για τα επιτρεπόμενα υπάρχει τέτοιο κρίμα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τα απαγορευμένα; Γι' αυτό μας παιδαγωγεί με πιο καθολικό τρόπο, λέγοντας: «Να μην γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού, όπως κι εγώ σε όλα προσπαθώ να αρέσω σε όλους, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν».

δ΄. Αυτό το ιλαστήριο ήταν λαμπρότερο και από τον ουρανό, καθώς δεν καταυγαζόταν από την ποικιλία των άστρων ούτε από τις ηλιακές ακτίνες, αλλά είχε τον ίδιο τον Ήλιο της δικαιοσύνης να εκπέμπει από εκεί τις ακτίνες του. Και αυτόν μεν τον ουρανό, ένα σύννεφο που περνά από κάτω τον κάνει κάποιες φορές πιο σκοτεινό, εκείνο όμως το στήθος κανένας τέτοιος χειμώνας δεν το σκίασε ποτέ· ή μάλλον, πολλές φορές το χτύπησαν πολλοί χειμώνες, αλλά δεν σκοτείνιασαν το φως του, παρά μέσα στον πειρασμό και στους κινδύνους το φως αυτό εξέλαμπε. Γι' αυτό και ο ίδιος, αν και ήταν δεμένος με αλυσίδα, βροντοφώναζε: «Ο λόγος του Θεού δεν δένεται». Έτσι, πάντοτε μέσα από εκείνη τη γλώσσα εξέπεμπε τις ακτίνες του· και ούτε ο φόβος ούτε ο κίνδυνος έκαναν ποτέ εκείνο το στήθος σκυθρωπό. Ίσως το στήθος να φαίνεται ότι ξεπερνά τα πόδια· αλλά και εκείνα ήταν ωραία ως πόδια, και τούτο ως στήθος. Θέλεις να δεις και ωραία κοιλιά; Άκουσε τι λέει γι' αυτήν: «Εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα». «Καλό είναι να μη φας κρέας, ούτε να πιεις κρασί, ούτε να κάνεις κάτι στο οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί». «Τα φαγητά είναι για την κοιλιά, και η κοιλιά για τα φαγητά». Τι θα μπορούσε να υπάρξει πιο ωραίο από αυτή την κοιλιά, η οποία έχει κατ' αυτόν τον τρόπο εκπαιδευτεί να ηρεμεί, και έχει διδαχθεί κάθε σωφροσύνη, και γνωρίζει και να πεινά και να λιμοκτονεί και να διψά;

Αλλ' όμως, πάλι, κατέστησε και τα δύο αυτά κοινά λέγοντας: «τις μεταξύ σας», και δείχνοντας ότι χωρίς ειρήνη δεν είναι εύκολο να οικοδομεί κανείς. «Μην καταστρέφεις το έργο του Θεού εξαιτίας της τροφής»· αποκαλώντας με αυτόν τον τρόπο τη σωτηρία του αδελφού, και αυξάνοντας τον φόβο, και δείχνοντας ότι κάνει το αντίθετο από αυτό που επιδιώκει. Διότι, λέει, όχι μόνο δεν οικοδομείς, όπως νομίζεις, αλλά και καταστρέφεις, και μάλιστα όχι ανθρώπινη οικοδομή, αλλά του Θεού, και ούτε καν για κάτι σπουδαίο, αλλά για ένα ευτελές πράγμα: «Εξαιτίας της τροφής», λέει. Έπειτα, για να μην εδραιώσουν οι τόσες συγκαταβάσεις τον πιο αδύναμο στη λανθασμένη αντίληψη, δογματίζει και πάλι λέγοντας τα εξής: «Όλα μεν είναι καθαρά· αλλά είναι κακό για τον άνθρωπο που τρώει με πρόσκομμα»· για εκείνον δηλαδή που τρώει με ένοχη συνείδηση. Επομένως, ακόμη και αν τον αναγκάσεις να φάει, δεν υπάρχει κανένα όφελος· διότι δεν τον κάνει ακάθαρτο η πράξη της βρώσεως, αλλά η πεποίθηση με την οποία τρώει. Αν, λοιπόν, δεν διορθώσεις αυτήν (την πεποίθηση), τα έκανες όλα μάταια, και μάλλον τον έβλαψας· διότι δεν είναι το ίδιο πράγμα το να νομίζει ότι κάτι είναι ακάθαρτο, με το να το γεύεται νομίζοντας ότι είναι ακάθαρτο. Κατά δύο τρόπους, λοιπόν, αμαρτάνεις εδώ: και την προκατάληψή του εντείνεις με τη φιλονικία, και τον κάνεις να γευτεί κάτι ως ακάθαρτο· επομένως, εφόσον δεν τον πείσεις, μην τον αναγκάζεις. Καλό είναι το να μη φας κρέας, ούτε να πιεις κρασί, ούτε να κάνεις οτιδήποτε με το οποίο ο αδελφός σου σκανδαλίζεται ή προσκόπτει ή ασθενεί.

Πάλι απαιτεί κάτι περισσότερο, ώστε όχι μόνο να μην τον εξαναγκάζει, αλλά και να δείχνει συγκατάβαση προς αυτόν. Διότι και ο ίδιος αυτό έπραξε σε πολλές περιπτώσεις· όπως όταν τέλεσε περιτομή, όπως όταν ξύρισε το κεφάλι του, όπως όταν προσέφερε εκείνη την ιουδαϊκή θυσία. Και δεν του λέει «Κάνε το», αλλά το θέτει υπό τύπον γνώμης, για να μην κάνει πάλι πιο ράθυμο εκείνον τον ασθενέστερο. Και τι λέει; «Καλό είναι το να μη φάει κανείς κρέας». Και γιατί αναφέρω το κρέας; Ακόμη και αν είναι κρασί, ακόμη και αν είναι οτιδήποτε άλλο τέτοιο που σκανδαλίζει, να απέχεις· διότι τίποτε δεν συγκρίνεται με τη σωτηρία του αδελφού. Και αυτό το φανερώνει ο Χριστός, ο οποίος και από τους ουρανούς κατήλθε και υπέμεινε τα πάντα για εμάς, όλα όσα έπαθε. Πρόσεξε δε πώς ελέγχει και εκείνον, λέγοντας: «Προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί».

Αν όμως σε μισήσει οριστικά, έφραξες και την είσοδο στον λόγο. Μην τον εξαναγκάζεις, λοιπόν, αλλά και εσύ ο ίδιος να απέχεις για χάρη του, όχι επειδή απέχεις ως από κάτι το ακάθαρτο, αλλά επειδή εκείνος σκανδαλίζεται, και τότε θα σε αγαπήσει περισσότερο. Έτσι παρήγγειλε και ο Παύλος, λέγοντας: «Καλό είναι το να μη φας κρέας»· όχι επειδή είναι ακάθαρτο, αλλά επειδή σκανδαλίζεται και ασθενεί ο αδελφός.

Πες μου, λοιπόν, ποια εύλογη πρόφαση θα μπορούσε να προβάλει εκείνος που σκανδαλίζεται με αυτόν που τρώει κρέας και πίνει κρασί; Διότι αυτόν τον νόμο μας τον έθεσε εξ αρχής ο Θεός. Αλλά όμως, ακόμη κι αν κάποιος σκανδαλίζεται με αυτά, ο Παύλος απέχει και από αυτά. «Διότι δεν πρόκειται να φάω κρέας», λέει, «ούτε να πιω κρασί, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Και δεν είπε αυτά τα οποία λέτε εσείς, ότι «Εγώ θα είμαι υπεύθυνος για την παραλογία των άλλων; Και αν κάποιος νομίσει απλώς ότι σκανδαλίστηκε, εγώ αξίζει να λογοδοτήσω;». Καίτοι, ακόμη κι αν τα έλεγε, θα τα είχε πει με πολύ μεγαλύτερο δίκιο από εσάς. Διότι εκείνος που σκανδαλίζεται με εκείνα είναι παράλογος και σφόδρα ανόητος· ενώ εκείνος που σκανδαλίζεται με τούτα, θα μπορούσε να προβάλει πολλές δίκαιες και εύλογες αιτίες. Όμως, παρόλο που ο Παύλος θα μπορούσε να μιλήσει πιο δίκαια από εσάς, αν ήθελε, δεν το έπραξε, αλλά απέβλεψε σε ένα μόνο πράγμα: στη σωτηρία του πλησίον. Και πρόσεξε την υπέρβαση που κάνει· διότι δεν είπε: «Μία ή δύο φορές, ή για τόσο χρονικό διάστημα», αλλά λέει: «Ποτέ εις τον αιώνα δεν πρόκειται να φάω», εάν επρόκειτο να σκανδαλιστεί ο άλλος. Και για να μη νομίσεις ότι περιορίστηκε μόνο σε αυτά, πρόσθεσε και κάτι άλλο επιπλέον· διότι, αφού είπε «Καλό είναι να μη φάει κανείς κρέας, ούτε να πιει κρασί», προσέθεσε και εκείνο: «Ούτε να κάνει κάτι με το οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί.»

Διότι αυτό μεν το καλό θα το απολαύσουν όλοι, ενώ εκείνο μόνο αυτός. «Μην καταστρέφεις το έργο του Θεού εξαιτίας του φαγητού.» Εννοεί τη σωτηρία του αδελφού. «Όλα μεν είναι καθαρά, αλλά είναι κακό για τον άνθρωπο που τρώει προκαλώντας σκάνδαλο. Είναι καλό να μην φας κρέας, ούτε να πιεις κρασί, ούτε να κάνεις κάτι με το οποίο ο αδελφός σου σκανδαλίζεται.» Για να μην επιβεβαιώσουν οι τόσες πολλές παραχωρήσεις τον πιο αδύναμο στην εσφαλμένη του αντίληψη, διατυπώνει και πάλι τον κανόνα: «Εσύ έχεις πίστη; Έχε την μέσα σου ενώπιον του Θεού.» Αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Θέλεις, λέει, να μου δείξεις ότι είσαι τέλειος και ολοκληρωμένος; Μην το δείχνεις σε μένα, αλλά ας σου είναι αρκετή η συνείδησή σου. Με τον όρο πίστη εδώ δεν εννοεί αυτήν που αφορά τα δόγματα, αλλά εκείνη που αφορά το προκείμενο ζήτημα. «Μακάριος είναι εκείνος που δεν κατακρίνει τον εαυτό του για ό,τι επιδοκιμάζει.» Επειδή είπε, «έχε την μέσα σου», για να μην νομίσει κανείς ότι το δικαστήριο αυτό είναι μικρό, λέει το εξής: αυτό είναι καλύτερο για σένα από ολόκληρη την οικουμένη· κι αν όλοι σε κατηγορήσουν, εσύ όμως δεν κατακρίνεις τον εαυτό σου, και η συνείδησή σου δεν σε ελέγχει, είσαι μακάριος. Δεν το διατύπωσε όμως αυτό μιλώντας γενικά, για όλα τα ζητήματα· διότι υπάρχουν πολλοί που δεν κατακρίνουν τον εαυτό τους, παρότι αμαρτάνουν βαρύτατα· αυτοί είναι οι πιο άθλιοι από όλους· αλλά μιλά για τη συγκεκριμένη υπόθεση. «Εκείνος όμως που αμφιβάλλει, αν φάει, έχει κατακριθεί.» Πάλι, προτρέποντας να δείχνουν επιείκεια προς τους πιο αδύναμους, λέει τούτο: Διότι ποιο το όφελος αν φάει έχοντας αμφιβολίες, και κατακρίνει έτσι τον εαυτό του;

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓ΄. — Περί τροφών και των αναγκαίων για το ζην. «Όπως τα χλωρά χόρτα, σας τα έχω δώσει όλα· όμως δεν θα φάτε κρέας με το αίμα της ζωής του.» «Από τον καρπό των έργων σου θα χορτάσει η γη.» «Τα πρωταρχικά για τη ζωή των ανθρώπων είναι το ψωμί και το νερό, το ένδυμα και η φωτιά, ο σίδηρος και το αλάτι, το σιμιγδάλι του σιταριού, το λάδι, το γάλα και το μέλι· όλα αυτά για τους ευσεβείς είναι για το καλό τους.» «Διότι φάνηκε καλό στο Άγιο Πνεύμα και σε εμάς, να μη σας επιβάλουμε κανένα πρόσθετο βάρος, εκτός από αυτά τα αναγκαία: να απέχετε από τα ειδωλόθυτα, από το αίμα, από τα πνιγμένα ζώα και από την πορνεία· αν προφυλάσσετε τους εαυτούς σας από αυτά, θα πράξετε άριστα.» «Γνωρίζω και είμαι πεπεισμένος εν Κυρίω Ιησού, ότι τίποτε δεν είναι ακάθαρτο από μόνο του, παρά μόνο για εκείνον που θεωρεί ότι κάτι είναι ακάθαρτο. Εάν όμως ο αδελφός σου λυπείται εξαιτίας μιας τροφής, τότε δεν συμπεριφέρεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη. Μην καταστρέφεις με την τροφή σου εκείνον για τον οποίο πέθανε ο Χριστός. Εκείνος που αμφιβάλλει, εάν φάει, κατακρίνεται.» «Όλα είναι καθαρά για τους καθαρούς· αντίθετα, για τους μιασμένους και τους απίστους τίποτε δεν είναι καθαρό, αλλά έχει μιανθεί τόσο ο νους όσο και η συνείδησή τους.» ΣΤΟΙΧΕΙΟ Γ΄.

Σας παρακαλώ λοιπόν, τέκνα μου, και τώρα να παραμένετε σταθεροί και αμετακίνητοι στην ελπίδα σας προς τον Θεό, και, συντρίβοντας τις πολύπλοκες μεθοδείες του διαβόλου, να αναδεικνύεστε ανώτεροι από τα πάθη, καταπατώντας τις ηδονές και τις επιθυμίες της σάρκας, και περιφρουρώντας την παρθενία και την αγνεία σας, ψυχή τε και σώματι. Βλέπετε ότι ο καιρός είναι ανοιξιάτικος, κατά τον οποίο κάθε έμψυχη φύση κινείται προς τη δημιουργία ζωής. Ας είναι σύμμετρος ο ύπνος σας, όπως σας υπενθύμισα πριν από το Πάσχα, και ας είναι ρυθμισμένη η διατροφή σας. «Καλό είναι», λέει ο Απόστολος, «το να μην τρως κρέας, ούτε να πίνεις κρασί, ούτε να κάνεις κάτι για το οποίο ο αδελφός σου σκανδαλίζεται». Λέω κι εγώ, αδελφοί μου, συμβουλευτικά και όχι επιτακτικά, για χάρη των τίμιων ψυχών σας, και όχι προς όσους ασθενούν αλλά προς τους υγιείς, ότι είναι καλό το να μην πίνετε κρασί, ιδιαίτερα εσείς οι νεότεροι, εξαιτίας του οποίου αναφλέγονται τα πάθη. Έχουμε άλλωστε μέσα μας τον κλύδωνα των φυσικών ηδονών. γιατί να προκαλούμε και τις τρικυμίες του κρασιού; Γευτείτε λοιπόν και δείτε, ότι η εγκράτεια ως προς αυτό είναι ωφέλιμη. Διότι θα δεις τον εαυτό σου, με την αποχή από το κρασί, υψωμένο κατά τον λογισμό και απύρετο κατά την ψυχή, και αφυπνισμένο προς την αγάπη του Θεού, και σε εγρήγορση για πολλά και ανώτερα έργα που συνδέονται με τη σωτηρία. Αυτός που απέχει από το κρασί εμφορείται από το Άγιο Πνεύμα, και αυτός που πίνει νερό έχει πιει τα νάματα της κατανύξεως.