Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 14:23

Με την πίστη η Ραάβ δεν καταστράφηκε μαζί με την πόλη της Ιεριχούς, επειδή δέχθηκε με ειρήνη τους κατασκόπους. Με την πίστη ο Μωυσής τέλεσε το Πάσχα και την πρόσχυση του αίματος, με σκοπό να τελούμε και εμείς με πίστη το σωτήριο Πάσχα, και όχι με υποκρισία («Διότι καθετί που δεν προέρχεται από πίστη είναι αμαρτία»)· χρίοντας με το αίμα όχι τους δύο παραστάτες των θυρών, αλλά σφραγίζοντας ψυχή και σώμα· προκειμένου ο Φαραώ μαζί με τον διάβολο να καταποντιστεί στο πέλαγος της Ερυθράς Θάλασσας. Εμείς δε, ο νέος Ισραήλ, ας ψάλουμε μαζί με τον Μωυσή την επινίκια ωδή. Με την πίστη οι προφήτες κατατρόπωσαν βασίλεια, πέτυχαν την εκπλήρωση των επαγγελιών, έφραξαν στόματα λεόντων, δηλαδή ο σοφός Δανιήλ· έσβησαν τη δύναμη του πυρός, δηλαδή οι τρεις παίδες, πατώντας τη φλόγα της φωτιάς που ήταν πιο απαλή και από τη δροσιά.

Κεφάλαιο Βʹ ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ: Μακάριος είναι εκείνος που δεν κατακρίνει τον εαυτό του για εκείνο που επιδοκιμάζει. Εκείνος όμως που αμφιβάλλει, εάν φάει, κατακρίνεται, διότι δεν ενεργεί εκ πίστεως. Καθετί δε που δεν προέρχεται εκ πίστεως, είναι αμαρτία. ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ: Εάν πεθάνατε μαζί με τον Χριστό ως προς τα στοιχεία του κόσμου, γιατί, σαν να ζείτε στον κόσμο, υποτάσσεστε σε διατάξεις, όπως: «Μην πιάσεις, μη γευθείς, μην αγγίξεις» (τα οποία όλα υπόκεινται σε φθορά με τη χρήση), σύμφωνα με τα εντάλματα και τις διδασκαλίες των ανθρώπων;

Κεφάλαιο κβʹ. Ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα του Χριστιανού; Η πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης. Ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα της πίστης; Η αναμφίβολη βεβαιότητα για την αλήθεια των θεόπνευστων λόγων, η οποία δεν κλονίζεται από κανέναν λογισμό, είτε αυτός προβάλλεται από φυσική ανάγκη, είτε παρουσιάζεται με το πρόσχημα της ευσέβειας. Ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα του πιστού; Το να συμμορφώνεται με τέτοια βεβαιότητα προς τη δύναμη των όσων έχουν ειπωθεί, και να μην τολμά να αθετήσει ή να προσθέσει το παραμικρό. Διότι, εάν καθετί που δεν προέρχεται από την πίστη είναι αμαρτία, όπως λέει ο Απόστολος, και η πίστη προέρχεται από την ακοή, ενώ η ακοή έρχεται μέσω του λόγου του Θεού, τότε καθετί που βρίσκεται εκτός της θεόπνευστης Γραφής, επειδή δεν προέρχεται από την πίστη, είναι αμαρτία. Ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα της αγάπης προς τον Θεό;

Ερώτηση 47η. Περί εκείνων που δεν αποδέχονται τα οριζόμενα από τον προεστώτα. Απόκριση. Εκείνος που δεν αποδέχεται τα όσα έχουν εγκριθεί από τον προεστώτα, πρέπει να του φέρει αντίρρηση φανερά ή κατ' ιδίαν, εάν έχει κάποιον ισχυρό λόγο σύμφωνα με το θέλημα των Γραφών, ή, διαφορετικά, αφού σιωπήσει, να πράξει το προσταζόμενο. Εάν όμως ο ίδιος ντρέπεται, ας χρησιμοποιήσει κάποιους άλλους ως μεσολαβητές για τον σκοπό αυτό, ώστε, εάν μεν η διαταγή είναι αντίθετη προς τη Γραφή, να απαλλάξει από τη βλάβη και τον εαυτό του και τους αδελφούς· εάν όμως αποδειχθεί ότι έχει δοθεί σύμφωνα με τον ορθό λόγο, να ελευθερώσει και τον εαυτό του από τη μάταιη και επικίνδυνη αμφιβολία. Διότι «εκείνος που αμφιβάλλει», λέγει ο Απόστολος, «εάν φάει, κατακρίνεται, επειδή δεν ενεργεί εκ πίστεως»· και επιπλέον, για να μην προκαλέσει κανένα ολίσθημα δυσπείθειας στους πιο απλοϊκούς αδελφούς. Διότι συμφέρει σε αυτόν, λέγει ο Κύριος, να κρεμαστεί μια μυλόπετρα γύρω από τον τράχηλό του και να ριχτεί στη θάλασσα, παρά να σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς. Εάν όμως μερικοί επιμένουν στην απείθεια, κατακρίνοντας κρυφά και μη φανερώνοντας τη δυσαρέσκειά τους, εφόσον γίνονται αίτιοι διχασμού και αμφιβολίας στην αδελφότητα, και κλονίζουν την πλήρη πεποίθηση προς τις εντολές, και καθίστανται διδάσκαλοι δυσπείθειας και παρακοής, ας αποβάλλονται από την αδελφότητα. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, «Διώξε τον λοιμό από το συνέδριο, και μαζί του θα αναχωρήσει και η έριδα»· και πάλι: «Εξάρατε τον πονηρό από ανάμεσά σας». Διότι «λίγο προζύμι ζυμώνει όλο το φύραμα».

Επομένως, όταν η πορεία του βίου μάς οδηγήσει σε κάτι από αυτά, είναι ορθό να εξετάζονται με ακρίβεια τα θεία αυτά νοήματα, μέσω των οποίων νοείται και ονομάζεται ο Χριστός, σε κάθε λόγο, έργο και λογισμό μας, ώστε το έργο, ο λόγος ή η σκέψη μας να μην εκφέρεται έξω από τη δύναμη εκείνων των υψηλών ονομάτων. Διότι, όπως λέει ο Παύλος, κάθε τι που δεν προέρχεται από την πίστη είναι αμαρτία, και κατ' ανάλογο τρόπο μπορεί κανείς, σκεπτόμενος λογικά, να αποφανθεί με σαφήνεια ότι κάθε λόγος, έργο ή νόημα που δεν αποβλέπει στον Χριστό, αποβλέπει εξάπαντος σε εκείνο που αντίκειται στον Χριστό. Επειδή δεν είναι δυνατόν αυτός που βρίσκεται έξω από το φως ή τη ζωή να μην βρίσκεται οπωσδήποτε μέσα στο σκότος ή στον θάνατο. Εάν, λοιπόν, ό,τι δεν πράττεται, λέγεται και νοείται σύμφωνα με τον Χριστό οικειώνεται εκείνο που αντίκειται στο αγαθό, είναι φανερό στον καθένα αυτό που προκύπτει μέσα από αυτά, ότι δηλαδή εγκαταλείπει τον Χριστό εκείνος που τίθεται εκτός Αυτού, μέσω αυτών που νοεί, πράττει ή εκφράζει. Επομένως, αληθεύει η θεία φωνή του προφήτη, η οποία λέει: «Παραβάτες θεώρησα όλους τους αμαρτωλούς της γης».

Εκείνος δε που αμφιβάλλει, εάν φάει, έχει κατακριθεί. Παρακαλώντας τον πάλι να φεισθεί του ασθενεστέρου, λέει το εξής: Διότι, ποιο το όφελος, εάν φάει έχοντας αμφιβολίες, και κατακρίνει τον εαυτό του; Επειδή εγώ αποδέχομαι εκείνον που τρώει χωρίς να έχει αμφιβολίες.

Πρόσεξε πώς τον παρακινεί όχι μόνο στο να φάει, αλλά στο να φάει με καθαρή συνείδηση. Έπειτα αναφέρει και την αιτία για την οποία κατακρίνεται, προσθέτοντας και λέγοντας: «Επειδή δεν προέρχεται από πίστη»· όχι επειδή είναι ακάθαρτο, αλλά επειδή δεν προέρχεται από πίστη. Διότι δεν πίστεψε ότι είναι καθαρό, αλλά το άγγιξε σαν να ήταν ακάθαρτο. Μέσα από αυτά τους δείχνει και πόση βλάβη προξενούν, όταν εξαναγκάζουν και δεν πείθουν τους άλλους να αγγίζουν αυτά που μέχρι πρότινος θεωρούσαν ότι είναι ακάθαρτα, ώστε έστω και γι' αυτόν τον λόγο να αποφεύγουν να τους επιπλήττουν. «Και καθετί που δεν προέρχεται από πίστη, είναι αμαρτία». Διότι, όταν δεν έχει θάρρος, λέει, ούτε πιστεύει ότι είναι καθαρό, πώς είναι δυνατόν να μην αμάρτησε; Όλα αυτά όμως έχουν ειπωθεί από τον Παύλο για την προκειμένη υπόθεση, και όχι γενικά για τα πάντα. Και παρατήρησε πόση πρόνοια λαμβάνει ώστε να μη σκανδαλίσει· διότι και πρωτύτερα έλεγε: «Εάν εξαιτίας κάποιου φαγητού λυπείται ο αδελφός σου, τότε δεν πορεύεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη».

Διότι καθετί που δεν προέρχεται από την πίστη, είναι αμαρτία. Όταν ο λογισμός σε παρακινεί να ανακρίνεις ή να κατακρίνεις τον προεστώτα, ξέφυγε μακριά όπως από την πορνεία. Μη δώσεις καθόλου ελευθερία σε αυτό το φίδι, ούτε τόπο, ούτε είσοδο, ούτε αρχή. Πες μάλιστα προς τον δράκοντα: Ω απατεώνα, δεν ανέλαβα εγώ την ευθύνη του προϊσταμένου, αλλά εκείνος τη δική μου ευθύνη, δεν ορίστηκα εγώ κριτής εκείνου, αλλά εκείνος δικός μου κριτής. Οι Πατέρες ορίζουν την ψαλμωδία ως όπλο, την προσευχή ως τείχος, και το άμωμο δάκρυ ως λουτήρα. Τη μακάρια δε υπακοή την έκριναν ως ομολογία, χωρίς την οποία κανένας από τους υποταγμένους στα πάθη δεν θα δει τον Κύριο. Ο υποτακτικός βγάζει ο ίδιος την απόφαση εναντίον του εαυτού του, εάν μεν (κώδ.

Διότι αυτό μεν το καλό θα το απολαύσουν όλοι, ενώ εκείνο μόνο αυτός. «Μην καταστρέφεις το έργο του Θεού εξαιτίας του φαγητού.» Εννοεί τη σωτηρία του αδελφού. «Όλα μεν είναι καθαρά, αλλά είναι κακό για τον άνθρωπο που τρώει προκαλώντας σκάνδαλο. Είναι καλό να μην φας κρέας, ούτε να πιεις κρασί, ούτε να κάνεις κάτι με το οποίο ο αδελφός σου σκανδαλίζεται.» Για να μην επιβεβαιώσουν οι τόσες πολλές παραχωρήσεις τον πιο αδύναμο στην εσφαλμένη του αντίληψη, διατυπώνει και πάλι τον κανόνα: «Εσύ έχεις πίστη; Έχε την μέσα σου ενώπιον του Θεού.» Αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Θέλεις, λέει, να μου δείξεις ότι είσαι τέλειος και ολοκληρωμένος; Μην το δείχνεις σε μένα, αλλά ας σου είναι αρκετή η συνείδησή σου. Με τον όρο πίστη εδώ δεν εννοεί αυτήν που αφορά τα δόγματα, αλλά εκείνη που αφορά το προκείμενο ζήτημα. «Μακάριος είναι εκείνος που δεν κατακρίνει τον εαυτό του για ό,τι επιδοκιμάζει.» Επειδή είπε, «έχε την μέσα σου», για να μην νομίσει κανείς ότι το δικαστήριο αυτό είναι μικρό, λέει το εξής: αυτό είναι καλύτερο για σένα από ολόκληρη την οικουμένη· κι αν όλοι σε κατηγορήσουν, εσύ όμως δεν κατακρίνεις τον εαυτό σου, και η συνείδησή σου δεν σε ελέγχει, είσαι μακάριος. Δεν το διατύπωσε όμως αυτό μιλώντας γενικά, για όλα τα ζητήματα· διότι υπάρχουν πολλοί που δεν κατακρίνουν τον εαυτό τους, παρότι αμαρτάνουν βαρύτατα· αυτοί είναι οι πιο άθλιοι από όλους· αλλά μιλά για τη συγκεκριμένη υπόθεση. «Εκείνος όμως που αμφιβάλλει, αν φάει, έχει κατακριθεί.» Πάλι, προτρέποντας να δείχνουν επιείκεια προς τους πιο αδύναμους, λέει τούτο: Διότι ποιο το όφελος αν φάει έχοντας αμφιβολίες, και κατακρίνει έτσι τον εαυτό του;

Βλέπεις πώς τον προτρέπει, όχι μόνο στο να φάει, αλλά και στο να φάει με καθαρή συνείδηση. «Διότι δεν προέρχεται από πίστη». Κατακρίνεται, λέει, όχι επειδή είναι ακάθαρτο, αλλά επειδή δεν ενεργεί από πίστη. Διότι δεν πίστεψε ότι είναι καθαρό, αλλά το άγγιξε ως ακάθαρτο. Και γι' αυτόν τον λόγο τους δείχνει πόσο μεγάλη βλάβη προκαλούν, όταν εξαναγκάζουν και δεν πείθουν τους αδύναμους να αγγίξουν εκείνα που μέχρι πρότινος θεωρούσαν ότι είναι ακάθαρτα, ώστε έστω και για αυτό να αποφεύγουν τις επικρίσεις. «Καθετί δε που δεν προέρχεται από πίστη, είναι αμαρτία». ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄. «Οφείλουμε δε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων, και να μην αρέσουμε στους εαυτούς μας».

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓ΄. — Περί τροφών και των αναγκαίων για το ζην. «Όπως τα χλωρά χόρτα, σας τα έχω δώσει όλα· όμως δεν θα φάτε κρέας με το αίμα της ζωής του.» «Από τον καρπό των έργων σου θα χορτάσει η γη.» «Τα πρωταρχικά για τη ζωή των ανθρώπων είναι το ψωμί και το νερό, το ένδυμα και η φωτιά, ο σίδηρος και το αλάτι, το σιμιγδάλι του σιταριού, το λάδι, το γάλα και το μέλι· όλα αυτά για τους ευσεβείς είναι για το καλό τους.» «Διότι φάνηκε καλό στο Άγιο Πνεύμα και σε εμάς, να μη σας επιβάλουμε κανένα πρόσθετο βάρος, εκτός από αυτά τα αναγκαία: να απέχετε από τα ειδωλόθυτα, από το αίμα, από τα πνιγμένα ζώα και από την πορνεία· αν προφυλάσσετε τους εαυτούς σας από αυτά, θα πράξετε άριστα.» «Γνωρίζω και είμαι πεπεισμένος εν Κυρίω Ιησού, ότι τίποτε δεν είναι ακάθαρτο από μόνο του, παρά μόνο για εκείνον που θεωρεί ότι κάτι είναι ακάθαρτο. Εάν όμως ο αδελφός σου λυπείται εξαιτίας μιας τροφής, τότε δεν συμπεριφέρεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη. Μην καταστρέφεις με την τροφή σου εκείνον για τον οποίο πέθανε ο Χριστός. Εκείνος που αμφιβάλλει, εάν φάει, κατακρίνεται.» «Όλα είναι καθαρά για τους καθαρούς· αντίθετα, για τους μιασμένους και τους απίστους τίποτε δεν είναι καθαρό, αλλά έχει μιανθεί τόσο ο νους όσο και η συνείδησή τους.» ΣΤΟΙΧΕΙΟ Γ΄.

Όταν λοιπόν εκείνοι που έχουν εσφαλμένη αντίληψη σχετικά με τις τροφές δεν πρόκειται να μείνουν στο απυρόβλητο από ψόγους και κατηγορίες, εκείνοι που εναντιώνονται στον Θεό ως προς το ίδιο το κεφάλαιο της πίστεως, ποιο από τα δεινά δεν θα υποστούν; Επομένως, τα μεν άγια, όπως πρέπει, δικαίως θα αξιωθούν κάθε τιμής από τους ευσεβείς· εκείνοι δε που ανόητα χωλαίνουν ως προς αυτά, θα θεωρηθούν δικαίως ένοχοι και ακάθαρτοι, επειδή βεβηλώνουν όσα δόξασε ο Θεός και έρχονται σε αντίθεση με τα αποστολικά δόγματα. Και όποιος αμφιβάλλει, εάν φάει, κατακρίνεται· διότι, εφόσον προσέρχεται με αμφιβολία, πώς να μην θεωρηθεί χειρότερος από τον άπιστο;

Έπειτα, καθετί που δεν προέρχεται από πίστη είναι αμαρτία, και όσον αφορά τα φαγητά, αυτό ισχύει όχι λόγω της φύσης αυτού που τρώγεται, αλλά επειδή αποδεικνύεται η ανελευθερία και το αδόκιμο της πίστης εκείνου που το καταναλώνει. Διότι τίποτα δεν έχει παραχθεί από τον Δημιουργό των πάντων που να μην είναι άξιο κάθε επαίνου, τουλάχιστον από εκείνους που διαθέτουν αλάνθαστη και ορθότατη αντίληψη για τα όντα. Το να θεωρεί κανείς βέβηλο κάτι από όσα Εκείνος δημιούργησε είναι εντελώς παράλογο, εφόσον όλα όσα έχουν δημιουργηθεί από Αυτόν είναι «καλά λίαν». Όσον αφορά δε τα δόγματα, το αμάρτημα της απιστίας δεν οφείλεται στην ιστορία της ευαγγελικής διδασκαλίας (διότι αυτή είναι αμόλυντη, ιερή και ένθεη), αλλά καθοράται εξαιτίας του παραλογισμού και της απείθειας εκείνων που ανοηταίνουν. Επειδή, λοιπόν, δεν προσεγγίζουν τα ιερά με πίστη, αμάρτησαν και θεώρησαν το άγιο ως κάτι κοινό. Γι' αυτόν τον λόγο θα μπορούσαν πολύ δικαιολογημένα να ονομαστούν οι ίδιοι ειδωλοθύτες, καθώς δεν στάθηκαν ικανοί να διακρίνουν ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο. Επομένως, δεν πρέπει να απορρίπτονται οι ιεροτυπίες εξαιτίας της απιστίας των δυσσεβών. Ας εισηγούνται οι ίδιοι μια άπιστη πίστη· διότι εμείς μέχρι και σήμερα δεν γνωρίζουμε κάτι τέτοιο. Και όση είναι η διαφορά μεταξύ δογμάτων και βρωμάτων, τόση προφανώς είναι και η διαφορά της κατάκρισης εκείνων που αμαρτάνουν σε αυτά. Δικαίως, λοιπόν, ως αποκηρυγμένοι και ξεπεσμένοι από τα θεία, επειδή δεν θέλησαν να αντιληφθούν το συμφέρον τους, θα θεωρηθούν και θεομίσητοι.

Του ιδίου. — Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε. Του αγίου αποστόλου Παύλου από την προς Ρωμαίους Επιστολή. — Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Σε εκείνον δε που εργάζεται, ο μισθός δεν λογίζεται ως χάρη, αλλά ως οφειλή. Ενώ σε εκείνον που δεν εργάζεται, αλλά πιστεύει σε αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη. Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ αναφέρει τον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογίζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία. Και πάλι: Η δικαιοσύνη όμως που προέρχεται από την πίστη, λέει τα εξής: Μην πεις μέσα στην καρδιά σου, Ποιος θα ανεβεί στον ουρανό; δηλαδή για να κατεβάσει τον Χριστό. Ή, Ποιος θα κατεβεί στην άβυσσο; δηλαδή για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς. Και πάλι: Διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς για δικαίωση, ενώ με το στόμα ομολογεί για σωτηρία. Και πάλι, συζητώντας περί των τροφών, λέει: Εκείνος όμως που αμφιβάλλει, εάν φάει, κατακρίνεται, διότι δεν το έπραξε από πίστη. Και καθετί που δεν προέρχεται από πίστη, είναι αμαρτία.

Αυτό όμως δεν πρόκειται να το υποθέσει ούτε ο Επιφάνιος ούτε κανένας άλλος από τους ευσεβείς. Για αυτούς, τα πράγματα αυτά είναι σεμνά και άγια, και δεν επιδέχονται έρευνα, καθώς προσέρχονται με πίστη και πόθο, γνωρίζοντας καλά ότι καθετί που δεν προέρχεται από την πίστη είναι αμαρτία. Μέσα από αυτά, οι αρετές και οι άθλοι τους γίνονται γνωστοί και κηρύσσεται η έλευση του Χριστού σε εμάς. Σε αυτά, τον σεβασμό απένειμαν με ευσέβεια οι σύνοδοι των οσίων ανδρών που τα καθόρισαν, και η αρχαιότητα το επιμαρτυρεί. Διότι, τι από όσα είναι αφιερωμένα στην Εκκλησία του Θεού θα μπορούσε να στερείται τιμής, από τη στιγμή που ακόμη και τα πιο ελάχιστα έχουν αξιωθεί τιμής και προστασίας; Θα μπορούσε κανείς να αναφέρει το κερί και το λάδι; Τα οποία δεν επιτρέπεται να γίνονται κοινής χρήσης, και για εκείνον που τολμά να επιχειρήσει κάτι τέτοιο, ορίζεται ως ποινή ο αφορισμός. Και αυτός μεν τοποθετείται κάπως πιο μετριοπαθώς, αν και βαδίζει ενάντια στα αποστολικά και πατερικά διατάγματα, όπως ειπώθηκε προηγουμένως σε εύθετο χρόνο. Οι μαθητές του, όμως, φιλοτιμούνται να ξεπεράσουν τον δάσκαλό τους στο να πολεμούν τον Χριστό, ώστε να γίνουν πραγματικά διπλάσια τέκνα της γέεννας, όπως ακριβώς λέγεται στο Ευαγγέλιο για τους προσήλυτους των Φαρισαίων. Διότι δεν αρκούνται απλώς στο να μην τα αναθέτουν, αλλά καθαιρούν με αισχρό τρόπο τα καλώς αφιερωμένα, ανασκάπτοντας και καταστρέφοντας τους ίδιους τους ιερούς οίκους και τα θεία θυσιαστήρια, και πυρπολώντας και διαφθείροντας καθετί ιερό και άγιο.

ΚΑΝΟΝΑΣ Δʹ. Εκείνοι δε που παθαίνουν ακούσια νυχτερινή ρεύση, ας ακολουθούν και αυτοί τη δική τους συνείδηση, και ας εξετάζουν τον εαυτό τους, είτε έχουν αμφιβολίες γι' αυτό είτε όχι, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις τροφές, «εκείνος που έχει αμφιβολίες, λέει, εάν φάει, κατακρίνεται». Και ως προς αυτά, ας έχει αγαθή συνείδηση και παρρησία, σύμφωνα με τον δικό του λογισμό, καθένας που προσέρχεται στον Θεό. Αυτά λοιπόν εσύ, τιμώντας μας (διότι δεν τα αγνοείς, αγαπητέ), μας τα υπέβαλες ως ερωτήματα, καθιστώντας μας ομόφρονες, όπως άλλωστε είμαστε, και ομόγνωμους με εσένα. Εγώ δε, όχι ως δάσκαλος, αλλά όπως αρμόζει να συζητούμε μεταξύ μας με κάθε απλότητα, εξέθεσα ανοιχτά τη δική μου σκέψη, την οποία, αφού την κρίνεις και εσύ, συνετότατέ μου υιέ, ό,τι σου φανεί δίκαιο και καλύτερο, και εάν θεωρείς ότι έτσι έχουν τα πράγματα, θα μου απαντήσεις γραπτώς. Εύχομαι να είσαι υγιής, αγαπητέ μου υιέ, λειτουργώντας εν ειρήνη στον Κύριο.

Ρωμ. 14,22-23 Λύνει μια αντίρρηση. Τι λοιπόν, λέει, αν εξαιτίας του ασθενούς δεν φάω ούτε κι εγώ; Μήπως εξισώνομαι με αυτόν; Μήπως γίνομαι όμοιός του; Ως προς αυτό, λοιπόν, σχεδόν λέει: μη γένοιτο· διότι η πίστη σου ενώπιον του Θεού παραμένει καθαρή και ανόθευτη. Έπειτα, τι άλλο λέω; Ότι δεν βλάπτεσαι καθόλου από αυτό, και ότι η πίστη σου παραμένει ενώπιον του Θεού, και ότι εξασφαλίζεις μακαριότητα στον εαυτό σου, εάν για την ωφέλεια και τη σωτηρία του αδελφού δεν τρως. Διότι «μακάριος», λέει, «είναι εκείνος που δεν κατακρίνει τον εαυτό του για εκείνο που αποδέχεται ως ορθό», δηλαδή αυτός που έχει τη συνείδησή του να τον επιβεβαιώνει, όχι μόνο στην περίπτωση που για τη σωτηρία του αδελφού απέχει από τα φαγητά, αλλά και γενικώς σε κάθε πράγμα που με ακριβή έλεγχο κατανοεί ότι είναι αγαθό, και έπειτα το πράττει έχοντας τη σύμφωνη μαρτυρία της συνειδήσεως. Μακάριος είναι ένας τέτοιος άνθρωπος, ο οποίος τόσο πολύ απέχει από το να δεχθεί κάποια μομφή εξαιτίας αυτού.

Και γιατί; Μήπως συνετίστηκαν και οι δύο από τη σωτήρια συμβίωση και από τα θεία σημεία που εξέλαμπαν; Αλλά, όπως έχει ειπωθεί, όταν η ψυχή ασθενήσει ως προς την πίστη, έχει πλέον πέσει· διότι ό,τι δεν προέρχεται από την πίστη, λέει, είναι αμαρτία. Και αυτά τα είπα, για να σας αποδείξω τούτο: ότι, έστω κι αν είμαι ο μόνος αμαρτωλός πάνω στη γη, μην έχοντας από τον εαυτό μου τίποτα το διδακτικό ή το φωτιστικό για τη σωτηρία σας· εντούτοις, εάν εσείς θέλετε να σωθείτε με όλη σας τη δύναμη, δεν υπάρχει τίποτα που να σας εμποδίζει και να σας αποτρέπει, εφόσον έχετε τα παραδείγματα ενώπιόν σας.

Διότι θεμέλιο της καθαρής ζωής για τον υποτακτικό είναι ακριβώς αυτό: η ειλικρινής αποδοχή του καθηγουμένου του. Και πάνω σε αυτό το θεμέλιο οικοδομεί, σαν να είναι χρυσός, άργυρος και πολύτιμοι λίθοι, τις εντολές του Κυρίου. Και αν ακόμη δεν τα έχει αυτά, αλλά έχει μόνο το θεμέλιο, κάποια στιγμή αργότερα θα προθυμοποιηθεί να προσθέσει την καλή οικοδομή. Χωρίς πίστη, όμως, οτιδήποτε κι αν γίνει είναι μάταιο. Διότι λέει η Γραφή: «Καθετί που δεν προέρχεται από την πίστη, είναι αμαρτία». Ένας τέτοιος άνθρωπος, ακόμη και το σκοτάδι που τυχόν υπάρχει στον προεστώτα συχνά το βλέπει ως φως, και την πικρία που υπάρχει σε αυτόν την εκλαμβάνει ως γλυκύτητα.

Αυτή είναι η αληθινή υποταγή· αυτή είναι η μακάρια ζωή· αυτό είναι το γεμάτο λύπη και συνάμα άλυπο, όπως θα έλεγε κανείς, αγώνισμα· γεμάτο λύπη για εκείνον που ακόμη κυριαρχείται από τα θελήματά του· άλυπο όμως για εκείνον που έφτασε στο σημείο να κόψει το δικό του θέλημα· ο οποίος και θα λάβει το θάρρος να πει αποστολικά: «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Διότι, όταν δεν ζει με το δικό του θέλημα, μέσω του ηγουμένου του ζει για τον Θεό, «αντικατοπτρίζοντας με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου και μεταμορφωνόμενος στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα, όπως ακριβώς από το Πνεύμα του Κυρίου», όπως είναι γραμμένο. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι αμέριμνος από τον κόσμο, ατρόμητος απέναντι στον θάνατο· ένας τέτοιος άνθρωπος διάγει βίο άλυπο και ανενόχλητο, όντας ολοκληρωτικά αφιερωμένος στον Θεό. Εκείνος όμως που στηρίζεται στα δικά του θελήματα, και εξαιτίας αυτού ακρωτηριάζει τους νόμους της υποταγής, ενεργώντας με αυθαίρετο θέλημα και αυταρέσκεια, αυτός σέρνει έναν οδυνηρό βίο, «αιχμαλωτισμένος από τον διάβολο στο δικό του θέλημα»· και αν τυχόν φαίνεται να νηστεύει ή να αγρυπνεί ή να κάνει κάποιο άλλο καλό έργο, αυτό είναι αδόκιμο. Διότι «καθετί που δεν προέρχεται από την πίστη είναι αμαρτία»· και ό,τι δεν γίνεται σύμφωνα με τον κοινό κανόνα, αυτό ανήκει μόνο σε εκείνον που το κάνει, ενώ είναι ξένο προς τη θεοσέβεια.