Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 15:1

Ώστε αυτοί, ως αμαρτήσαντες, να πάρουν μαζί τους και άλλους και να παρακαλέσουν τον αββά τους να τους συγχωρήσει και να μην ανταποδώσει κακό αντί κακού. Αυτός δε θα τους συγχωρήσει, διότι είναι γραμμένο ότι: «Οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάξουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων». Και ο Κύριος λέει: «Εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο Πατέρας σας ο επουράνιος θα συγχωρήσει σε εσάς τα παραπτώματά σας», και πάλι: «Να γίνεστε τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο επουράνιος είναι τέλειος». Και έτσι δοξάζεται ο Θεός, επειδή αυτό γίνεται για την οικοδομή πολλών.

ροε΄ Πώς φαίνεται αυτός που αγαπά τον αδελφό σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου. ροστ΄ Ποιοι είναι οι εχθροί, τους οποίους έχουμε προσταχθεί να αγαπούμε. ροζ΄ Πώς οφείλουν οι δυνατοί να βαστάζουν τις αδυναμίες των αδυνάτων. ροη΄ Τι σημαίνει το να βαστάζει ο ένας τα βάρη του άλλου.

Διότι η φιλονικία, η κενοδοξία και η αυταρέσκεια είναι εντελώς ξένες σε εκείνους που αγωνίζονται νομίμως τον καλόν αγώνα. Γι' αυτό λέει άλλοτε μεν: «Ας μη γινόμαστε κενόδοξοι»· άλλοτε δε: «Εάν κάποιος φαίνεται ότι είναι φιλόνικος, εμείς δεν έχουμε τέτοια συνήθεια, ούτε οι Εκκλησίες του Θεού»· και άλλοτε: «Οφείλουμε εμείς να μην αρέσουμε στον εαυτό μας»· στα οποία προσθέτει πιο ελεγκτικά: «Διότι και ο Χριστός δεν άρεσε στον εαυτό του».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΟΖ΄. Πώς οφείλουν οι δυνατοί να βαστάζουν τα ασθενήματα των αδυνάτων; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Εάν το να βαστάζει κανείς σημαίνει το να σηκώνει και να θεραπεύει, σύμφωνα με το γεγραμμένο ότι «Αυτός έλαβε τις ασθένειές μας και βάσταξε τις νόσους», όχι με το να τα δεχθεί στον εαυτό του, αλλά με το να θεραπεύει τους πάσχοντες· έτσι και εδώ θα εφαρμοσθεί ο τρόπος και ο λόγος της μετανοίας, διά του οποίου θα θεραπευθούν οι αδύνατοι με τη φροντίδα των δυνατοτέρων.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΚΘ΄. Αν πρέπει να εξομολογούμαστε τις απαγορευμένες πράξεις χωρίς συστολή σε όλους ή σε μερικούς· και σε ποιους από αυτούς. ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Η εξομολόγηση των αμαρτημάτων ακολουθεί την ίδια λογική με την αποκάλυψη των σωματικών ασθενειών. Όπως, λοιπόν, οι άνθρωποι δεν αποκαλύπτουν τις σωματικές τους ασθένειες σε όλους, ούτε στους τυχόντες, αλλά σε εκείνους που είναι έμπειροι στη θεραπεία τους· έτσι και η εξομολόγηση των αμαρτημάτων οφείλει να γίνεται ενώπιον εκείνων που μπορούν να τα θεραπεύσουν, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Εσείς οι δυνατοί, να βαστάζετε τα ασθενήματα των αδυνάτων»· δηλαδή, να τα απομακρύνετε μέσω της φροντίδας σας.

Πώς, λοιπόν, αυτοί που αποστρέφονται το ψεύδος, αυτοί που έχουν διδαχθεί ότι η αγάπη είναι το πλήρωμα του νόμου, αυτοί που επαγγέλλονται ότι βαστάζουν τα ασθενήματα των αδυνάτων, καταδέχθηκαν να επιρρίψουν σε εμάς αυτές τις συκοφαντίες και να μας κατακρίνουν με βάση ξένα συγγράμματα; Αν και πολλά αναλογίστηκα μέσα μου, αδυνατώ να βρω την αιτία, εκτός εάν, όπως είπα εξ αρχής, θεωρήσω ότι και η λύπη γι' αυτά αποτελεί μέρος των τιμωριών που μου οφείλονται εξαιτίας των αμαρτιών μου.

Κεφάλαιο ΙΖ΄. Ματθαίος: Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Προς Ρωμαίους: Οφείλουμε δε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων. Ως πατέρες και τροφούς των δικών τους τέκνων, ευαρεστούμενους με πολλή διάθεση της εν Χριστώ αγάπης να μεταδώσουν σε αυτούς όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και τις ίδιες τους τις ψυχές.

Με ποιον τρόπο θα διαλυθεί η μνησικακία; Με το να ενθυμούμαστε τον φόβο του Κυρίου και την ημέρα του θανάτου. Αγαπητέ, να θυμάσαι τα έσχατά σου και πάψε να κρατάς κακία. Ενθυμούμενος τον θάνατο, μην υπερηφανεύεσαι· διότι σε λίγο θα οδηγηθείς στον τάφο· και σε τι θα σε ωφελήσει αυτή η κακότητα; Αγαπητέ, να βαστάζεις τον αδύναμο· διότι ο δυνατός δεν σε έχει ανάγκη. Έχει γραφτεί άλλωστε: δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς· και, εσείς οι δυνατοί να βαστάζετε τις αδυναμίες των αδυνάτων.

Κεφάλαιο 67. Εάν κάποιος δεν υποταχθεί στον ανώτερό του, όπως πρέπει, ας βαστάξει την αδυναμία ενός αρχαρίου, ώστε μέσω αυτού του κόπου να διασώσει τους κόπους του προηγούμενου χρόνου. Διότι, όπως λέει ο Απόστολος, οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων και να μην αρέσουμε στους εαυτούς μας. διότι καθένας από εμάς ας αρέσει στον πλησίον του [για το αγαθό, προς οικοδομήν].

Γι' αυτό και ο Παύλος λέει ότι δεν οφείλουμε να αναγκάζουμε τους αδύναμους πρόωρα, εφόσον δεν δύνανται να εκταθούν προς την τελειότητα των δυνατών· αλλά ότι εμείς οι δυνατοί οφείλουμε να βαστάζουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων. Μας ενδιαφέρει η δική σας ωφέλεια και όχι απλώς η επίδειξη· γι' αυτό και ενδιατρίβουμε στα νοήματα.

Οφείλουμε, δεν κάνουμε χάρη. Τι οφείλουμε; Να βαστάζουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων. Είδες πώς τους εξύψωσε με τα εγκώμια, όχι μόνο με το να τους ονομάσει δυνατούς, αλλά και με το να τους κατατάξει μαζί με τον εαυτό του; Και όχι μόνο με αυτό, αλλά πάλι τους ελκύει επικαλούμενος το ωφέλιμο, και μάλιστα χωρίς να γίνεται φορτικός· διότι εσύ μεν είσαι δυνατός, λέει, και αν συγκαταβείς δεν βλάπτεσαι καθόλου· για εκείνον όμως ο κίνδυνος είναι έσχατος, εάν δεν υποβασταχθεί. Και δεν είπε, «Τους ασθενείς», αλλά, «Τα ασθενήματα των αδυνάτων», προκαλώντας και παρακαλώντας τους να δείξουν έλεος σε αυτούς· όπως και αλλού λέει: «Εσείς οι πνευματικοί να καταρτίζετε έναν τέτοιο άνθρωπο». Έγινες δυνατός; Απόδωσε την ανταμοιβή στον Θεό που σε έκανε τέτοιο· και θα την αποδώσεις, διορθώνοντας την ασθένεια του αρρώστου. Διότι και εμείς ήμασταν ασθενείς, αλλά με τη χάρη γίναμε δυνατοί. Αυτό δε, δεν πρέπει να το κάνουμε μόνο στη συγκεκριμένη περίπτωση, αλλά και σε όσους ασθενούν με άλλους τρόπους· αν, για παράδειγμα, κάποιος είναι οξύθυμος, αν είναι υβριστής, αν έχει κάποιο άλλο παρόμοιο ελάττωμα, υποβάσταζέ τον. Το πώς όμως θα μπορούσε να γίνει αυτό, άκουσέ το από τα όσα ακολουθούν. Διότι, αφού είπε, «Οφείλουμε να βαστάζουμε», πρόσθεσε, «Και να μην αρέσουμε στους εαυτούς μας».

Βλέπεις πώς τον προτρέπει, όχι μόνο στο να φάει, αλλά και στο να φάει με καθαρή συνείδηση. «Διότι δεν προέρχεται από πίστη». Κατακρίνεται, λέει, όχι επειδή είναι ακάθαρτο, αλλά επειδή δεν ενεργεί από πίστη. Διότι δεν πίστεψε ότι είναι καθαρό, αλλά το άγγιξε ως ακάθαρτο. Και γι' αυτόν τον λόγο τους δείχνει πόσο μεγάλη βλάβη προκαλούν, όταν εξαναγκάζουν και δεν πείθουν τους αδύναμους να αγγίξουν εκείνα που μέχρι πρότινος θεωρούσαν ότι είναι ακάθαρτα, ώστε έστω και για αυτό να αποφεύγουν τις επικρίσεις. «Καθετί δε που δεν προέρχεται από πίστη, είναι αμαρτία». ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄. «Οφείλουμε δε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων, και να μην αρέσουμε στους εαυτούς μας».

Τότε, αφού τον κάλεσε ο κύριός του, του λέει: «Δούλε πονηρέ, σου χάρισα όλη εκείνη την οφειλή, επειδή με παρακάλεσες· δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως ακριβώς σε ελέησα και εγώ;» Και οργισμένος ο κύριός του, τον παρέδωσε στους βασανιστές, έως ότου ξεπληρώσει όλα όσα του όφειλε. Έτσι θα πράξει σε εσάς και ο Πατέρας σας ο ουράνιος, εάν δεν συγχωρήσετε από την καρδιά σας ο καθένας τον αδελφό του για τα παραπτώματά τους». «Εάν αμαρτήσει ο αδελφός σου, επίπληξέ τον· και εάν μετανοήσει, συγχώρησέ τον. Και εάν επτά φορές την ημέρα αμαρτήσει απέναντί σου, και επτά φορές την ημέρα επιστρέψει λέγοντας: “Μετανοώ”, να τον συγχωρήσεις». «Οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τις αδυναμίες των αδυνάτων, και να μην επιδιώκουμε να αρέσουμε στους εαυτούς μας.

Διότι, επειδή το Άγιο Πνεύμα εξέλεξε εσένα από όλους τους άλλους για την ηγουμενία και μέσω της δικής μου ταπεινότητας σε προτίμησε, πρέπει, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου και Θεού μας, να είσαι ο τελευταίος από όλους στο φρόνημα και στην κατά Θεόν ταπείνωσή σου, ώστε, ως δυνατός μεν, να βαστάζεις τις αδυναμίες των αδυνάτων, ως ιατρός δε, να θεραπεύεις τις ασθένειες των αδελφών, ως ποιμένας δε, να επαναφέρεις το πλανημένο, και αυτό μεν που είναι υγιές να το κάνεις καρποφόρο στις αρετές, εκείνο δε που είναι γεμάτο ψώρα και πάσχει ανίατα να το αποχωρίζεις από το λογικό σου ποίμνιο, για να μη μεταδώσει τη νόσο και στα υγιή. Εγώ δε, επειδή έχω ήδη γεράσει και κοπιάσει πολύ, θα αναπαυθώ λίγο από τους κόπους και θα προσεύχομαι για σένα στον Θεό με ψυχή γαλήνια και απερίσπαστη.

Ότι η εξομολόγηση πρέπει να γίνεται στους πιο έμπειρους Πνευματικούς. Πρώτα ερεύνησε και μάθε ποιος είναι ο πλέον έμπειρος Πνευματικός ανάμεσα στους άλλους· διότι, όπως λέει ο Μέγας Βασίλειος, καθώς τις παθήσεις και τις πληγές του σώματος οι άνθρωποι δεν τις δείχνουν στον καθένα, αλλά στους έμπειρους ιατρούς, που γνωρίζουν να τις γιατρέψουν, έτσι και τα αμαρτήματα πρέπει να φανερώνονται, όχι στον τυχόντα, αλλά σε εκείνους που δύνανται να τα θεραπεύσουν. «Η εξαγόρευση των αμαρτημάτων έχει την ίδια λογική με την επίδειξη των σωματικών παθήσεων. Όπως λοιπόν τις παθήσεις του σώματος οι άνθρωποι δεν τις αποκαλύπτουν σε όλους, ούτε στους τυχόντες, αλλά σε εκείνους που είναι έμπειροι στη θεραπεία τους, έτσι και η εξαγόρευση των αμαρτημάτων οφείλει να γίνεται σε αυτούς που δύνανται να τα θεραπεύσουν, σύμφωνα με το γεγραμμένο: Εσείς οι δυνατοί να βαστάζετε τα ασθενήματα των αδυνάτων· δηλαδή, να τα αφαιρείτε μέσω της φροντίδας».

Αλλά εξαιτίας αυτών να έχεις θάρρος και να μας αναγνωρίζεις, όπως από τους αγώνες, έτσι και από το ότι δεν παρασύρονται οι λογισμοί μας από άλλους, ώστε να μη μας καταστήσεις, εμάς και τον εαυτό σου, περισσότερο υπεύθυνους για μεγάλο σφάλμα μέσω μιας ακατάλληλης εντύπωσης. Και τους αδελφούς, αν τυχόν υποκρύπτεται μέσα τους κάποιο ανθρώπινο πάθος που ερεθίζεται από τα δικά σου προτερήματα, να τους υπομένεις και να τους βαστάζεις αδελφικά. Διότι δεν πρέπει, για εκείνα για τα οποία εμείς οφείλουμε να ευχαριστούμε, να απεχθανόμαστε άλλους, ούτε εξαιτίας εκείνων από τα οποία μπορούμε να λάβουμε λαμπρή απόδειξη της υπεροχής μας, οφείλουμε να δυσανασχετούμε εναντίον των υπαιτίων και να μετατρέπουμε το παράλογο πάθος τους σε εύλογη δικαιολογία για αυτούς. Αλλά περισσότερο και από όσα ειπώθηκαν, να γνωρίζεις τούτο, ότι «οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων». Και περισσότερο από όλα να κάνεις μελέτη σε όλη σου τη ζωή το εξής· ποιο; Ότι «η αγάπη δεν ασχημονεί». Ερεύνησε καλά, τι άραγε σημαίνει το «δεν ασχημονεί» (διότι θα βρεις ανέκφραστο βάθος ωφέλειας), και έπειτα γιατί δεν ασχημονεί. Επειδή, λέει, «δεν ζητεί τα δικά της», αλλά και «όλα τα ανέχεται, όλα τα ελπίζει». Υψηλά βέβαια είναι και αυτά, το να ανέχεται κανείς τα βάρη και να ελπίζει πάντοτε στη βελτίωση και στη μεταβολή προς το καλύτερο του πλησίον· αλλά τι άλλο; Ω, πλούτος και χάρη της σοφίας του Παύλου· «η αγάπη», λέει, «ποτέ δεν εκπίπτει». Ω, μακάρια φωνή και μακαριότερο στόμα, και γνώμη ανώτερη από εγκώμια και θαυμασμό.

Αλλά μάλλον ας είναι ακτήμονας, πολέμιος της δόξας, μισώντας κάθε ηδονή του βίου και καλοπέραση της σάρκας, ταπεινός, απλός, γεμάτος κατάνυξη, προσηνής, πράος, άοργος, αφιλάργυρος, χωρίς κοσμικές μέριμνες, ήσυχος, σεμνός, υπομονετικός, πιστός, εγκρατής, προνοητικός, άγρυπνος, πρόθυμος, ζηλωτής, φροντίζοντας τις ψυχές που σου έχουν εμπιστευθεί σαν δικά σου μέλη, και αν χρειαστεί, προσφέροντας καθημερινά και την ίδια σου τη ζωή για χάρη τους, χωρίς να προτιμάς κανένα άλλο από τα πράγματα του κόσμου περισσότερο από την αγάπη για αυτές. Διότι, επειδή εσύ προκρίθηκες ανάμεσα στους υπολοίπους για να ποιμαίνεις το λογικό ποίμνιο του Δεσπότη σου και Θεού, πρέπει, σύμφωνα με τον λόγο Του, να είσαι ο έσχατος όλων ως προς το φρόνημα και την κατά Θεόν ταπείνωσή σου, ώστε, ως δυνατός μεν να βαστάζεις τα ασθενήματα των αδυνάτων, ως ιατρός δε να θεραπεύεις τα πάθη και τα νοσήματα όσων νοσούν κατά την ψυχή, και ως ποιμένας να επιστρέφεις το πλανώμενο και αυτό που βρίσκεται σε καλή κατάσταση να το κάνεις πολύκαρπο στις αρετές, ενώ αυτό που είναι γεμάτο ψώρα και νοσεί ανίατα να το αποκόπτεις από το λογικό σου ποίμνιο, για να μη μεταδώσει το νόσημα και στα υγιή από τα λογικά σου πρόβατα.

Ο οκνηρός ας αφυπνιστεί· ο απειθής ας γίνει ευπειθής· ο υπερόπτης ας ταπεινωθεί· ο σκληρόκαρδος ας μαλακώσει· ο αδάκρυτος ας κατανυχθεί· ο ανεξομολόγητος ας εξομολογηθεί· ο αργός ας εργαστεί· όλοι σας να κατορθώνετε τα πάντα. Θα πρόσθετα όμως και τούτο: ο φιλογύναιος ας συγκρατηθεί. Τι σημαίνει αυτό; Το να μη συγκατοικεί για πολύ και να μη συναναστρέφεται με γυναίκες, διότι από αυτό ανάβει η φωτιά της αμαρτίας. Και ας ακούσουμε τη Γραφή που λέει: «Μπορεί κάποιος να κρύψει φωτιά στον κόρφο του και να μην κατακάψει τα ενδύματά του; Ή μπορεί να περπατήσει κανείς πάνω σε αναμμένα κάρβουνα και να μην κατακάψει τα πόδια του; Έτσι συμβαίνει και σε εκείνον που πλησιάζει ύπανδρη γυναίκα.» Ύπανδρη δε γυναίκα θεωρείται και η παρθένος, δηλαδή η μοναχή, αλλά και εκείνη που αφιέρωσε τον εαυτό της ως χήρα, των οποίων νυμφίος είναι ο Κύριος της δόξης. Αλλά αυτά απευθύνονται σε εκείνους που είναι διασκορπισμένοι εδώ κι εκεί, επειδή ζουν αυθαίρετα και προφασίζονται δικαιολογίες για τις αμαρτίες τους, μη κατανοώντας ότι ο Κύριος πρόσταξε να βγάλουμε ακόμη και το μάτι που μας σκανδαλίζει, πόσο μάλλον εκείνους που συμπεριφέρονται με άλλο τρόπο. Προς εσάς όμως έχω να πω τούτο: οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τις αδυναμίες των αδυνάτων, και να αποτελούμε πρότυπο αγαθοεργίας στους διεστραμμένους. Αυτό ακριβώς είστε με τη χάρη του Θεού, αλλά μακάρι με το έλεος του Θεού να συνεχίσετε να είστε, και να σώζεστε εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Επομένως, δεν είσαι μοναχός, αλλά κακοποιός· ούτε υιός ειρήνης, αλλά τέκνο οργής. Και ποιοι τα κάνουν αυτά; Οι νέοι, που δεν είναι άξιοι ούτε καν να βγάλουν άχνα. Όμως, «οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάζουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων, και να μην αρέσουμε στον εαυτό μας».

Και αν ο λόγος μου δεν επρόκειτο να γίνει εκτενής και να μοιάσει με ιστορική αφήγηση, θα σου υπέδεικνυα αμέτρητες πρακτικές που επιτράπηκαν από τους παλαιούς πατέρες για τη φροντίδα των ψυχών των αδελφών· διότι εκείνοι γνώριζαν να μην ευαρεστούν τον εαυτό τους, αλλά ο καθένας τον πλησίον του για το αγαθό και προς οικοδομήν.