Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 15:16

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, ο θεσπέσιος Παύλος, αναμειγνύοντας κατά κάποιον τρόπο τα στοιχεία και των δύο προς μια αδιάσπαστη κοινωνία, λέει ότι το Ευαγγέλιο είναι άλλοτε του Θεού Πατέρα και άλλοτε του Χριστού. Θέλεις να τα αναφέρουμε αυτά αντλώντας από τα Ιερά Γράμματα προς βεβαίωση; Β. Και βέβαια. Α. Είπε λοιπόν: «Ο Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, ξεχωρισμένος για το Ευαγγέλιο του Θεού.» Μεταφέροντας δε, τρόπον τινά, τη δόξα του Θεού στον Υιό, ο οποίος νοείται ως προερχόμενος από Αυτόν και ευρισκόμενος μέσα σε Αυτόν και μαζί με Αυτόν, είπε πάλι: «Αλλά δεν χρησιμοποιήσαμε την εξουσία αυτή, για να μην προκαλέσουμε κάποιο πρόσκομμα στο Ευαγγέλιο του Χριστού.» Συνενώνοντας δε σε ένα τη δήλωση και των δύο ονομάτων, λόγω της ταυτότητας της ουσίας, προσθέτει: «Πιο τολμηρά δε, λέει, σας έγραψα εν μέρει, ως υπενθύμιση προς εσάς, δια της χάριτος που μου δόθηκε από τον Θεό εις το να είμαι λειτουργός του Ιησού Χριστού στα έθνη, ιερουργώντας το Ευαγγέλιο του Θεού, ώστε να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Αγίω Πνεύματι.» Ένα, λοιπόν, είναι το Ευαγγέλιο του Χριστού και του Θεού, και όποιος λόγος θα ίσχυε για τον Θεό, αυτός πλέον θα έπρεπε να ισχύει και για τον Υιό. Εάν, όμως, φαινόταν ότι υπάρχει κάτι που μεσολαβεί και διαχωρίζει σε ανομοιότητα το γεννηθέν από αυτόν που το γέννησε, τότε δεν θα ίσχυε πλέον κατά τον ίδιο τρόπο ο αυτός λόγος και για τους δύο. Ή μήπως υποστηρίζεις ότι αυτό δεν είναι αληθές, Ερμεία; Β. Εγώ συμφωνώ απολύτως. Α.

Διότι φανερώνει στο πρόσωπό του τη δόξα του Πατέρα, παρόλο που ο Μονογενής έγινε άνθρωπος. Διότι μόνο με αυτόν τον τρόπο και όχι διαφορετικά νοείται και ονομάζεται Χριστός. Αλλιώς, ας μας διδάξουν οι αντίπαλοι με ποιον τρόπο θα μπορούσε να δει κανείς σε έναν κοινό άνθρωπο τον φωτισμό της θείας δόξας, ή έστω την επίγνωσή της. Διότι δεν πρόκειται να δούμε τον Θεό με ανθρώπινη μορφή, παρά μόνο στον Λόγο που έγινε όμοιος με εμάς και ενανθρώπησε, ο οποίος παρέμεινε ακόμη και έτσι κατά φύση και αληθινά Υιός, και παραδόξως μπορούσε κανείς να το δει και αυτό, εφόσον νοείται ως Θεός. Γι' αυτό και ο οικονόμος των μυστηρίων του, αφού τον ονόμασε Χριστό Ιησού, ως κάποιον που έγινε σαν εμάς και σαρκώθηκε, γνωρίζει ότι ταυτόχρονα είναι κατά φύση και αληθινά Θεός. Γράφει λοιπόν ως εξής: «Σας έγραψα όμως κάπως πιο τολμηρά, για να σας τα υπενθυμίσω, εξαιτίας της χάριτος που μου δόθηκε από τον Θεό για να είμαι λειτουργός του Χριστού Ιησού στα έθνη, ιερουργώντας το Ευαγγέλιο του Θεού.» Προφητεύει επίσης και ο Ζαχαρίας στο ίδιο του το παιδί, εννοώ βέβαια τον Βαπτιστή: «Και εσύ, παιδί μου, προφήτης του Υψίστου θα ονομαστείς· διότι θα προπορευθείς προ του προσώπου του Κυρίου για να ετοιμάσεις λαό για αυτόν.» Έπειτα, τον Ύψιστο και Κύριο ο θεσπέσιος Βαπτιστής υποδείκνυε λέγοντας: «Ίδε ο Αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Αυτός είναι για τον οποίο εγώ είπα: Πίσω μου έρχεται άνδρας ο οποίος βρέθηκε εμπρός μου, διότι υπήρχε πριν από εμένα.»

ΑΛΛΟ. Ο Παύλος, αναδεικνύοντας τον εαυτό του οικονόμο και λειτουργό των θείων μυστηρίων, λέγει: «Σας έγραψα κάπως πιο τολμηρά εν μέρει, για να σας τα υπενθυμίσω, εξαιτίας της χάριτος που μου δόθηκε από τον Θεό, ώστε να είμαι λειτουργός του Ιησού Χριστού στα έθνη, ιερουργώντας το Ευαγγέλιο του Θεού, για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Πνεύματι Αγίω». Ιδού, πάλι εδώ σαφώς διατείνεται ότι έλαβε ως δωρεά χάριτος από τον Θεό το να είναι λειτουργός του Ιησού Χριστού. Έπειτα, εξηγώντας τον τρόπο της ιερουργίας, λέγει «στο Ευαγγέλιο του Θεού». Μολονότι κηρύττει και ευαγγελίζεται τον Χριστό Ιησού, γνωρίζει με αυτόν τον τρόπο ότι ο Υιός είναι εκ φύσεως Θεός. Διότι δεν θα τον ονόμαζε Θεό, εάν δεν ήταν αυτό κατά φύση· ούτε θα καυχιόταν πάρα πολύ για τον εαυτό του λέγοντας: «Ευδόκησε ο Θεός να αποκαλύψει τον Υιό του δι' εμού», εάν ήταν κτίσμα και δημιούργημα.

ή «να θυμάστε τα λόγια του Κυρίου, ότι ο ίδιος είπε, καλό είναι να δίνει κανείς μάλλον παρά να λαμβάνει»· «και τώρα ιδού, εγώ δεδεμένος από το Πνεύμα πορεύομαι», σαν να έλεγε: «Ο Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού»· «μόνο που το Πνεύμα μού διαμαρτύρεται από πόλη σε πόλη λέγοντας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «ο Κύριος μαρτυρεί στην ψυχή μου ότι δεν ψεύδομαι»· «εν δυνάμει κατά το Πνεύμα της αγιωσύνης», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «Άγιος είναι ο αναπαυόμενος εν αγίοις»· και «περιτομή της καρδιάς εν πνεύματι», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών, κατά την περιτομή του Χριστού»· «εάν βέβαια το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «όπως ακριβώς παραλάβατε τον Χριστό, μέσα σε αυτόν να περιπατείτε» και «το Πνεύμα του Κυρίου μίλησε μέσα μου και ο λόγος του είναι στο στόμα μου»· και «έχοντας την απαρχή του Πνεύματος», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «η απαρχή είναι ο Χριστός»· «αλλά το ίδιο το Πνεύμα υπερεντυγχάνει υπέρ ημών», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «ο οποίος είναι στα δεξιά του Θεού, ο οποίος και μεσιτεύει υπέρ ημών»· «για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Αγίω Πνεύματι», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «και είθε ο Κύριος να σας αγιάσει, ώστε να είστε ειλικρινείς και απρόσκοπτοι κατά την ημέρα του Χριστού»· «σε εμάς όμως τα αποκάλυψε ο Θεός δια του Πνεύματός του», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «όταν ευδόκησε αυτός που με ξεχώρισε από την κοιλιά της μητέρας μου δια της χάριτός του να αποκαλύψει τον Υιό του μέσα μου»· «εμείς όμως δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα το εκ του Θεού», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «δοκιμάζετε τους εαυτούς σας εάν ο Χριστός είναι μέσα σας»· «είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περιπατήσω μαζί τους, και θα είμαι Θεός τους και αυτοί θα είναι λαός μου».

«καὶ ὅταν ἦλθαν στὴν Μυσία, δοκίμαζαν νὰ πορευθοῦν πρὸς τὴν Βιθυνία καὶ δὲν τοὺς ἄφησε τὸ Πνεῦμα», ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Χριστὸς «πορευθέντες βαπτίσατε ὅλα τὰ ἔθνη» ἢ «μὴ βαστάζετε σακίδιο, μήτε ράβδο, μήτε ὑποδήματα»· «οἱ ὁποῖοι (λέγει) ἔλεγαν στὸν Παῦλο μέσῳ τοῦ Πνεύματος νὰ μὴν ἀνεβαίνει στὰ Ἱεροσόλυμα», ἢ ὁ Ἄγαβος «αὐτὰ λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιο, τὸν ἄνδρα στὸν ὁποῖο ἀνήκει ἡ ζώνη αὐτή», ὅμοιο μὲ αὐτὸ ποὺ εἶπε ὁ Παῦλος «ἐὰν ζητεῖτε ἀπόδειξη τοῦ Χριστοῦ ποὺ λαλεῖ μέσα μου» ἢ «νὰ θυμᾶστε τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου, ὅτι ὁ ἴδιος εἶπε πὼς εἶναι καλὸ νὰ δίνει κανεὶς μᾶλλον παρὰ νὰ λαμβάνει»· «καὶ τώρα ἰδού, ἐγὼ δεμένος μὲ τὸ Πνεῦμα πορεύομαι», ὅπως θὰ ἔλεγε «ὁ Παῦλος, δέσμιος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»· «ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ Πνεῦμα διαμαρτύρεται σὲ ἐμένα σὲ κάθε πόλη λέγοντας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ Κύριος μαρτυρεῖ στὴν ψυχή μου ὅτι δὲν ψεύδομαι»· «ἐν δυνάμει κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἁγιωσύνης», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἅγιος εἶναι αὐτὸς ποὺ ἀναπαύεται ἐν ἁγίοις»· «καὶ ἡ περιτομὴ τῆς καρδιᾶς ἐν πνεύματι» ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ περιτμηθήκατε μὲ περιτομὴ ἀχειροποίητη, μὲ τὴν ἀπέκδυση τοῦ σώματος τῶν ἁμαρτιῶν διὰ τῆς περιτομῆς τοῦ Χριστοῦ»· «ἐὰν βέβαια τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καθὼς λάβατε τὸν Χριστό, νὰ περιπατεῖτε ἐν αὐτῷ»· καὶ «τὸ Πνεῦμα τοῦ Κυρίου ἐλάλησε μέσα μου καὶ ὁ λόγος του εἶναι στὸ στόμα μου» καὶ «ἔχοντας τὴν ἀπαρχὴ τοῦ Πνεύματος», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἀπαρχὴ εἶναι ὁ Χριστός»· «ἀλλὰ τὸ ἴδιο τὸ Πνεῦμα ὑπερμεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ ὁποῖος εἶναι στὰ δεξιὰ τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ μεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν»· «ὥστε νὰ γίνει ἡ προσφορὰ τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεκτη, ἁγιασμένη ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ ὁ Κύριος νὰ σᾶς ἁγιάσει, ὥστε νὰ εἶστε εἰλικρινεῖς καὶ ἀπρόσκοπτοι κατὰ τὴν ἡμέρα τοῦ Χριστοῦ»· «σὲ ἐμᾶς δὲ τὸ ἀπεκάλυψε ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματός του», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὅταν εὐδόκησε αὐτὸς ποὺ μὲ ξεχώρισε ἀπὸ τὴν κοιλιὰ τῆς μητέρας μου, διὰ τῆς χάριτός του νὰ ἀποκαλύψει τὸν Υἱό του σὲ ἐμένα»· «ἐμεῖς δὲ δὲν λάβαμε τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «δοκιμάζετε τὸν ἑαυτό σας ἂν ὁ Χριστὸς εἶναι μέσα σας»· «ναὸς τοῦ Θεοῦ εἶστε καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «θὰ κατοικήσω ἀνάμεσά τους καὶ θὰ περπατήσω μαζί τους, καὶ θὰ εἶμαι Θεός τους καὶ αὐτοὶ θὰ εἶναι λαός μου». 6.

Αλλά ο μεν Ιωάννης, ο γιος του Ζαχαρία, έζησε στην έρημο έχοντας επιφορτιστεί με το βάπτισμα της αφέσεως των αμαρτιών, ενώ ο πατέρας του ιεράτευσε στον Θεό και την ώρα του θυμιάματος είδε οπτασία. Ο Πέτρος και ο Ανδρέας, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, ο Φίλιππος και ο Βαρθολομαίος, ο Θωμάς, ο Θαδδαίος και ο Ιάκωβος του Αλφαίου, και ο Ιούδας του Ιακώβου και ο Σίμων ο Καναναίος, και ο Ματθίας, ο οποίος εκλέχτηκε για τη συμπλήρωση των δώδεκα, όλοι αυτοί εκλέχτηκαν απόστολοι σε όλη τη γη «ιερουργώντας το ευαγγέλιο» μαζί με τον Παύλο και τον Βαρνάβα και τους υπολοίπους, και έγιναν αρχηγέτες των μυστηρίων μαζί με τον Ιάκωβο, τον αδελφό του Κυρίου και πρώτο επίσκοπο Ιεροσολύμων. Από αυτόν ακριβώς τον επίσκοπο και τους προαναφερθέντες αποστόλους εγκαθιδρύθηκαν οι διαδοχές των επισκόπων και των πρεσβυτέρων στον οίκο του Θεού, και πουθενά δεν εγκαταστάθηκε γυναίκα ανάμεσά τους. «Υπήρχαν δε», λέει, «τέσσερις θυγατέρες του Φιλίππου του ευαγγελιστή, οι οποίες προφήτευαν», αλλά δεν ιερουργούσαν, και «υπήρχε η Άννα η προφήτιδα, η θυγατέρα του Φανουήλ», αλλά δεν της είχε εμπιστευθεί ιερατεία. Διότι έπρεπε να εκπληρωθεί το: «θα προφητεύσουν οι γιοι σας, και οι θυγατέρες σας θα δουν ενύπνια, και οι νέοι σας θα δουν οράματα».

«Εξαιτίας της χάριτος του Θεού», λέει, «που μου δόθηκε ώστε να είμαι λειτουργός του Ιησού Χριστού». Γι’ αυτό και στην αρχή έλεγε: «Είμαι οφειλέτης, και υπάρχει προθυμία εκ μέρους μου να κηρύξω το Ευαγγέλιο και σε εσάς που βρίσκεστε στη Ρώμη». Διότι και τα όσα λέχθηκαν, όπως ότι μπορούν να νουθετούν και άλλους, και όλα τα παρόμοια, αποτελούν περισσότερο εγκώμιο και προτροπή· όμως και η διόρθωση μέσω της επιστολής ήταν αναγκαία και για αυτούς. Επειδή, δηλαδή, δεν είχε φθάσει ακόμη εκεί, καθοδηγεί τους άνδρες με διπλό τρόπο, και με την ωφέλεια της επιστολής και με την προσδοκία της παρουσίας του. Διότι τέτοια ήταν εκείνη η αγία ψυχή· περιέκλειε ολόκληρη την οικουμένη και περιέφερε τους πάντες μέσα της, θεωρώντας ότι η μεγαλύτερη συγγένεια είναι η κατά Θεόν. Και τους αγαπούσε έτσι, σαν να τους είχε γεννήσει όλους ο ίδιος, ή μάλλον επιδείκνυε φιλοστοργία μεγαλύτερη από κάθε πατέρα.

Μη δυσανασχετείτε, λοιπόν· διότι δεν στρέφομαι εγώ εναντίον σας· ο Θεός είναι αυτός που προστάζει. Και όπως ακριβώς λέει εκεί, «Τον οποίο λατρεύω με το ευαγγέλιο του Υιού Του», έτσι και εδώ, αφού είπε, «Εξαιτίας της χάρης που μου δόθηκε από τον Θεό», πρόσθεσε: «Για να είμαι λειτουργός του Ιησού Χριστού στα έθνη, ιερουργώντας το ευαγγέλιο του Θεού». Διότι, μετά την εκτενή απόδειξη όσων ειπώθηκαν, ανάγει τον λόγο σε κάτι πιο ιεροπρεπές, μην ονομάζοντάς το απλώς λατρεία, όπως στην αρχή, αλλά λειτουργία και ιερουργία. Διότι αυτή είναι για εμένα η ιεροσύνη, το να κηρύττω και να εξαγγέλλω· αυτή τη θυσία προσφέρω. Και κανείς δεν θα μπορούσε να κατηγορήσει έναν ιερέα που φροντίζει με ζήλο να προσφέρει το θύμα άμωμο.

Αυτά δε τα έλεγε, ταυτόχρονα ανυψώνοντας το φρόνημά τους και δείχνοντας ότι αποτελούν θυσία, ενώ παράλληλα απολογούνταν για τη δική του στάση, με το αιτιολογικό ότι αυτό το έργο του έχει προσταχθεί. Διότι, λέει, μάχαιρά μου είναι το ευαγγέλιο, ο λόγος του κηρύγματος. Και η αιτία δεν είναι για να δοξαστώ εγώ, ούτε για να φανώ λαμπρός, αλλά «για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Πνεύματι Αγίω». Δηλαδή, για να γίνουν δεκτές οι ψυχές αυτών που διδάσκονται. Διότι ο Θεός με οδήγησε σε αυτό όχι τόσο για να τιμήσει εμένα, όσο από πρόνοια και φροντίδα για εσάς.

Αν όμως ανήκουν στους ανώτερους, θα ήταν και δίκαιο να ανέχονται τους αδυνάμους, αυτούς δηλαδή που προέρχονται από τους Ιουδαίους. Διότι, επειδή επέκρινε εκείνους σφοδρά, για να μην κάνει τούτους να υπερηφανευτούν γι' αυτό, καταστέλλει την αλαζονεία τους. Επειδή, σε εκείνους μεν αποδεικνύει ότι τα αγαθά δίνονται εξαιτίας της υπόσχεσης προς τους πατέρες, ενώ σε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη δίνονται μόνο από έλεος και φιλανθρωπία. Το να δοξάζουν, λοιπόν, τον Θεό, σημαίνει αυτό: το να είναι συνδεδεμένοι, να είναι ενωμένοι, να ανυμνούν ομόθυμα, να βαστάζουν τον πιο αδύναμο, να μην αδιαφορούν όταν ένα μέλος αποκόπτεται. Γι' αυτό και παραθέτει πολλές μαρτυρίες, με τις οποίες αποδεικνύει ότι πρέπει να είναι ενωμένοι όσοι προέρχονται από τους Ιουδαίους με όσους προέρχονται από τα έθνη. Και παραθέτει όλες αυτές τις μαρτυρίες, αφενός μεν για να καταστείλει αυτόν που προέρχεται από τους Ιουδαίους, ώστε να μην υπερηφανεύεται, αφού όλοι οι προφήτες καλούν αυτούς —εννοώ αυτούς από τα έθνη— και αφετέρου για να πείσει αυτόν από τα έθνη να είναι μετριοπαθής, δείχνοντάς του ότι είναι οφειλέτης για μεγαλύτερη χάρη. «Είμαι δε πεπεισμένος, αδελφοί μου, και εγώ ο ίδιος για εσάς, ότι και εσείς είστε γεμάτοι από αγαθοσύνη». Δηλαδή, εγώ που σας επιτιμώ και σας εγκαλώ. —Έτσι ονομάζει την ολοκληρωμένη αρετή. «Γεμάτοι από κάθε γνώση, ικανοί και να νουθετείτε ο ένας τον άλλον». Επειδή υπάρχουν κάποιοι που είναι μεν φιλόστοργοι, αλλά δεν γνωρίζουν πώς να χειριστούν σωστά τα πράγματα. «Σας έγραψα όμως, αδελφοί, κάπως τολμηρότερα, εν μέρει, για να σας τα υπενθυμίσω, εξαιτίας της χάριτος που μου δόθηκε από τον Θεό για να είμαι λειτουργός του Ιησού Χριστού στα έθνη, ιερουργώντας το Ευαγγέλιο του Θεού».

Πάλι διατυπώνει λόγια ταπεινοφροσύνης· διότι αυτό κυρίως είχαν ανάγκη. «Για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Πνεύματι Αγίω». Δηλαδή, οι ψυχές των διδασκομένων, για να γίνουν δεκτές. Διότι ο Θεός, όχι τόσο για να τιμήσει εμένα με οδήγησε σε αυτό, όσο από ενδιαφέρον και φροντίδα για εσάς. Και πώς θα γινόταν (η προσφορά) ευπρόσδεκτη εν Πνεύματι Αγίω, παρά μόνο όταν προστεθεί σε εμάς, μαζί με την πίστη, και η πνευματική πολιτεία, ώστε να κρατήσουμε μέσα μας το Πνεύμα που μας δόθηκε; «Έχω, λοιπόν, καύχηση εν Χριστώ Ιησού προς τον Θεό». Επειδή ταπείνωσε υπερβολικά τον εαυτό του, πάλι ανυψώνει τον λόγο· και το κάνει αυτό για χάρη εκείνων, ώστε να μη φανεί ότι είναι ευκαταφρόνητος. «Διότι δεν θα τολμήσω να μιλήσω για τίποτε από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός μέσω εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Πνεύματος του Θεού».

Και αλήθεια λέγω εν Χριστώ, δεν ψεύδομαι, καθώς συμμαρτυρεί μαζί μου η συνείδησή μου εν Πνεύματι Αγίω. Διότι η βασιλεία του Θεού δεν είναι βρώση και πόση, αλλά δικαιοσύνη και ειρήνη και χαρά εν Πνεύματι Αγίω. Και για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Πνεύματι Αγίω». Και στην Πρώτη προς Κορινθίους επιστολή: «σε εμάς όμως τα αποκάλυψε ο Θεός διά του Πνεύματός Του· διότι το Πνεύμα ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού· διότι ποιος γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που είναι μέσα του; Έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα γνωρίζει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού· εμείς δε δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό. Και δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;». Και πάλι, «Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που είναι μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό; Και τέτοιοι ήσασταν μερικοί· αλλά λουστήκατε, αλλά αγιαστήκατε, αλλά δικαιωθήκατε στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και με το Πνεύμα του Θεού μας. Και κανείς δεν μπορεί να ονομάσει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω. Και έγινε ο πρώτος άνθρωπος, ο Αδάμ, ψυχή ζωντανή· ο έσχατος Αδάμ Πνεύμα ζωοποιό». Και στη Δεύτερη επιστολή, «εκείνος δε που μας στηρίζει μαζί με εσάς στον Χριστό, και μας έχρισε, είναι ο Θεός, ο οποίος και μας σφράγισε, και έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας.

Ότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναίκας, έτσι και ο Χριστός είναι κεφαλή της Εκκλησίας. Επειδή, λοιπόν, ο ιερός Απόστολος ανέδειξε τον Χριστό ως κεφαλή και αρχή των πάντων, και τον αποδεικνύει βασιλιά των όλων, τον παρουσιάζει επίσης να χαρίζει βασιλεία σε όσους έχουν πιστέψει σε αυτόν, στα χωρία όπου λέει: Γι' αυτό, παραλαμβάνοντας μια ασάλευτη βασιλεία, έχουμε χάρη, μέσω της οποίας λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό, με σεβασμό και ευλάβεια. Και: Ευχαριστώντας τον Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς για τη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων στο φως· αυτός μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών. Εφόσον δε οι ίδιοι είναι τέκνα, αδελφοί και κληρονόμοι, πρέπει να προσέξουμε: Όπως αποκαλύφθηκε τώρα στους αγίους αποστόλους και προφήτες μέσω του Πνεύματος, ότι δηλαδή τα έθνη είναι συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα της επαγγελίας του εν Χριστώ, μέσω του Ευαγγελίου του οποίου έγινα διάκονος. — Σας έγραψα όμως, αδελφοί, κάπως πιο τολμηρά σε μερικά σημεία, για να σας τα υπενθυμίσω, εξαιτίας της χάρης που μου δόθηκε από τον Θεό, ώστε να είμαι λειτουργός του Ιησού Χριστού στα έθνη, ιερουργώντας το Ευαγγέλιο του Θεού, για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη με το Άγιο Πνεύμα.

Ρωμ. 15,13 «Ο δε Θεός της ελπίδος. Της ελπίδος», λέει, «είναι Θεός ο Θεός μας, ώστε δικαίως προσεύχομαι για εσάς· διότι ελπίζω να γίνει ενεργή η προσευχή, αν μόνο και εσείς το θέλετε. Γεμίζοντας δε, μέσω της πίστεως, με χαρά και ειρήνη στους λογισμούς, πράγμα για το οποίο προσεύχομαι θερμά για εσάς, να περισσεύετε και στην ελπίδα», δηλαδή να είστε πλούσιοι και να διακατέχεστε άφθονα από αυτήν. Αυτά δε επιτυγχάνονται διά της χάριτος και της «δυνάμεως του Παναγίου Πνεύματος». Ρωμ. 15,15—16 «Πιο τολμηρά εν μέρει», αντί του «κατά κάποιον τρόπο». Και αν κάποιος δεν βλέπει ολόκληρο το νόημα, αλλά περιεργάζεται εν μέρει τις ίδιες τις λέξεις απογυμνώνοντάς τες από το νόημα, αν κάποιος λοιπόν κρίνει εν μέρει, θα του φανεί ότι σας συμπεριφέρθηκα κάπως σκληρότερα και τραχύτερα μέσω των επιστολών, αλλά εγώ «έγραψα για να σας τα υπενθυμίσω». Και πάλι είχα την ανάγκη να γράψω, επειδή μου δόθηκε χάρη από τον Θεό στο να κηρύττω και να διδάσκω τα έθνη· διότι «είμαι λειτουργός του Χριστού», δηλαδή υπουργός και υπηρέτης. Και τι εργάζεσαι; «Ιερουργώ», λέει, «το ευαγγέλιό» Του, δηλαδή του προσφέρω αυτήν τη θυσία, το ευαγγέλιό Του. Και πώς συμβαίνει να θυσιάζει και να ιερουργεί το ευαγγέλιο; Με το να προσφέρει σε Αυτόν, λέει, τα έθνη που πιστεύουν δι' αυτού και να γίνονται αυτά «ευπρόσδεκτα» και «αγιασμένα εν Πνεύματι Αγίω»· ώστε εκείνος που προσάγει στην πίστη, ιερουργεί το ευαγγέλιο του Θεού.

Γιατί να μην αναφέρω εκείνους από την Ανατολή που προσχώρησαν σε εσένα, αφενός ατομικά και αφετέρου συλλογικά, για τους οποίους η ανδρεία και η πραότητα ερίζουν ποια από τις δύο τους προσέλκυσε; Διότι καθεμία από αυτές τους έχει μεταμορφώσει. Και όποια και αν κριθεί ότι νικά, ο βασιλιάς είναι αυτός που νικά, ο οποίος μεταχειρίστηκε για εμάς μυστικά θέλγητρα, και κατευνάζει τους αμείλικτους, και το θεϊκότερο, ότι τους αρραβωνιάζει με τον Θεό και τους εισάγει στη βασιλεία Του και τους καθιστά μέρος της εκεί συγκλήτου, και αφού αποπλύνει τους αιμοχαρείς άνδρες στις πηγές της σωτηρίας, τους αναδεικνύει τέκνα φωτός και τους ενδύει με το ιμάτιο της αφθαρσίας και τους αναπλάθει με πλάση φωτεινή και σωτήρια, ώστε και από αυτόν ο Χριστός να αποδεχθεί την προσφορά των εθνών, όπως από τον Παύλο. Αλλά βλέπετε πώς ο αυτοκράτορας έχει αναδειχθεί για εμάς και σε απόστολο, και αυτό προέκυψε ως κάποιου είδους συμπέρασμα του λόγου.