Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 15:19

Εφόσον δε ο Θεός είναι μέσα μας, είναι και ο Υιός μέσα μας, καθώς λέει ο ίδιος ο Υιός: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Έπειτα, εφόσον ο Υιός είναι η ζωή, διότι όπως λέει, «Εγώ είμαι η ζωή», λέγεται για εμάς ότι ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι. Διότι λέει: «Εκείνος που ανέστησε τον Ιησού Χριστό από τους νεκρούς, θα ζωοποιήσει και τα θνητά μας σώματα δια του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας». Και ενώ εμείς ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι, λέγεται ότι ο ίδιος ο Χριστός ζει μέσα μας. Διότι λέει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Και πάλι, όπως ακριβώς ο Υιός, τα έργα τα οποία ο ίδιος έκανε, έλεγε ότι τα εργάζεται ο Πατέρας: «Διότι ο Πατέρας», λέει, «που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα. Να με πιστεύετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα· ειδάλλως, πιστέψτε με εξαιτίας αυτών των ίδιων των έργων». Έτσι και ο Παύλος, όσα εργαζόταν με τη δύναμη του Πνεύματος, έλεγε ότι είναι έργα του Χριστού: «Διότι δεν θα τολμήσω να μιλήσω για τίποτε από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός δι' εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος». Εφόσον, λοιπόν, υπάρχει τέτοια συστοιχία και ενότητα στην Αγία Τριάδα, ποιος θα μπορούσε να χωρίσει είτε τον Υιό από τον Πατέρα, είτε το Πνεύμα από τον Υιό ή από τον ίδιο τον Πατέρα; Ή ποιος είναι τόσο τολμηρός ώστε να πει ότι η Τριάδα είναι ανόμοια και ετεροφυής ως προς τον εαυτό της, ή ότι ο Υιός είναι αλλοτριούσιος από τον Πατέρα, ή ότι το Πνεύμα είναι ξένο προς τον Υιό;

Εφόσον δε ο Θεός είναι μέσα μας, είναι και ο Υιός μέσα μας, καθώς λέει ο ίδιος ο Υιός: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Έπειτα, επειδή ο Υιός είναι η ζωή, διότι λέει «Εγώ είμαι η ζωή», λέγεται ότι εμείς ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι· διότι, λέει: «Αυτός που ανέστησε τον Χριστό Ιησού από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας». Και ενώ εμείς ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι, λέγεται ότι ο ίδιος ο Χριστός ζει μέσα μας. Διότι, λέει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Και πάλι, όπως ο Υιός για τα έργα που έκανε, έλεγε ότι τα εργάζεται ο Πατέρας· διότι, λέει: «Ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα. Πιστεύετέ με, ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί και ο Πατέρας είναι εν εμοί· ειδάλλως, πιστεύετέ με εξαιτίας αυτών των ίδιων των έργων». Έτσι, τα όσα εργαζόταν με τη δύναμη του Πνεύματος ο Παύλος, έλεγε ότι είναι έργα του Χριστού· «Διότι δεν θα τολμήσω να μιλήσω για τίποτε από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός δι' εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος». Εφόσον, λοιπόν, υπάρχει τέτοια συστοιχία και ενότητα στην Αγία Τριάδα, ποιος θα μπορούσε να χωρίσει είτε τον Υιό από τον Πατέρα, είτε το Πνεύμα από τον Υιό, ή από τον ίδιο τον Πατέρα; Ή ποιος είναι τόσο τολμηρός, ώστε να πει ότι η Τριάδα είναι ανόμοια και ετεροφυής προς τον εαυτό της, ή ότι ο Υιός είναι αλλοτριούσιος από τον Πατέρα, ή ότι το Πνεύμα είναι ξένο προς τον Υιό;

Διότι, αν και έλεγε: «Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος», εντούτοις, γνωρίζοντας τι είχε λάβει και μην αγνοώντας Εκείνον που του το είχε δώσει, έγραφε: «Αλίμονό μου, εάν δεν κηρύττω το Ευαγγέλιο». Και όπως (ίσχυε) το «αλίμονό μου» εάν δεν κηρύττει το Ευαγγέλιο, έτσι, διδάσκοντας και κηρύττοντας το Ευαγγέλιο, είχε ως χαρά και στέφανό του τους μαθητευομένους. Γι' αυτόν τον λόγο υπήρχε και η σπουδή των αγίων να κηρύττουν μέχρι το Ιλλυρικό, και να μην οκνούν ούτε στη Ρώμη να μεταβούν ούτε στις Ισπανίες να φθάσουν, ώστε όσο κοπιάζει κανείς, τόσο μεγαλύτερο να λάβει και τον μισθό του κόπου του. Καυχιόταν, λοιπόν, επειδή αγωνίστηκε τον καλό αγώνα, και είχε την πεποίθηση ότι πρόκειται να λάβει τον μεγάλο στέφανο. Επομένως, αγαπητέ Δρακόντιε, ποιον μιμούμενος το πράττεις αυτό; Αυτόν, ή εκείνους που δεν είναι σαν κι αυτόν;

Ορθ. Και όμως, ο Παύλος λέει ότι «ο Χριστός με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος επιτέλεσε σε εμένα τα σημεία». Διότι λέει τα εξής, ότι «δεν τολμώ εγώ να πω κάτι από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός δι' εμού με λόγο και έργο, για την υπακοή των εθνών, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος». Μακεδ.

Εάν όμως λένε ότι αυτός που ερευνά δεν γνωρίζει, και γι' αυτόν τον λόγο ερευνά· θα απαντήσουμε ότι και ο Θεός ερευνά τις καρδιές των ανθρώπων. Και μέσω των προφητών λέει: Θα ερευνήσω την Ιερουσαλήμ με το λυχνάρι. Και πάλι είναι γραμμένο: Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό; Και πάλι: Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Και πάλι: Εσείς όμως δεν είστε στη σάρκα, αλλά στο Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Και πάλι είναι γραμμένο: Και τέτοιοι ήσασταν μερικοί· αλλά απολουστήκατε, αγιαστήκατε, αλλά δικαιωθήκατε στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού, και στο Πνεύμα του Θεού μας. Και πάλι: Διότι δεν θα τολμήσω να πω τίποτα από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός μέσω εμού με λόγο και με έργο, για την υπακοή των εθνών, με δύναμη σημείων και τεράτων, με δύναμη του Αγίου Πνεύματος.

Πρέπει βέβαια να γνωρίζουμε επιπλέον και το εξής: διότι λέγεται ότι «βάρεις» δεν ονομάζονται μόνο οι πύργοι στα τείχη, αλλά και ορισμένα από τα πλοία που είναι καλά και έντεχνα εξοπλισμένα. Πρέπει δε πάλι να παρομοιάσουμε με αυτά ακριβώς και τα πρόσωπα των αγίων, επειδή σχεδόν διαπλέουν παντού και μεταφέρουν το φορτίο της ευσέβειας στους απανταχού ανθρώπους. Τέτοιος ακριβώς ήταν ο θεσπέσιος Παύλος, ο οποίος περιόδευε από την Ιερουσαλήμ μέχρι το Ιλλυρικό και κήρυττε το Ευαγγέλιο του Χριστού.

ΛΟΓΟΣ 34ος. Παράθεση ρητών στη συνέχεια, στα οποία μπορεί ο προσεκτικός μελετητής να δει ότι το Πνεύμα είναι Θεός, και ότι έχει παντού την ίδια ενέργεια με τον Υιό, και δεν είναι αποξενωμένο από την ουσία Του. Συγχρόνως δε διδάσκουν ότι, όταν λέγεται πως ο Θεός κατοικεί μέσα μας, το Πνεύμα είναι αυτό που ενοικεί. Προς τον Τιμόθεο λέει ο Παύλος: «Την καλή παρακαταθήκη φύλαξέ την, διά του αγίου Πνεύματος που ενοικεί μέσα μας». Προς τους Ρωμαίους: «Δεν τολμώ βέβαια να πω τίποτα από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός δι' εμού, για την υπακοή των εθνών με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Πνεύματος του Θεού». Και πάλι: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, αδελφοί, διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και διά της αγάπης του Πνεύματος, να αγωνιστείτε μαζί μου στις προσευχές». Προς τους Κορινθίους: «Ή δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του αγίου Πνεύματος που είναι μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό;» Και πάλι: «Εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο, είναι ένα πνεύμα με Αυτόν». Ιδού καθαρά εδώ ονομάζει το Πνεύμα, Κύριο. Και κάνοντας αυτό ακόμη πιο σαφές, γράφει πάλι για τους Ιουδαίους: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης χωρίς να ανακαλύπτεται, επειδή καταργείται διά του Χριστού. Αλλά έως σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, κάλυμμα βρίσκεται πάνω στην καρδιά τους».

ΑΛΛΟ. Για τα κατορθώματα που επιτεύχθηκαν μέσω αυτού από τον Σωτήρα προς ωφέλεια των εθνών, καυχάται ο Παύλος λέγοντας: «Έχω λοιπόν καύχηση εν Χριστώ Ιησού για τα ζητήματα που αφορούν τον Θεό. Διότι δεν θα τολμήσω να μιλήσω για τίποτε άλλο, παρά μόνο για όσα κατεργάστηκε ο Χριστός μέσω εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος». Επομένως, εάν ο Χριστός επιτελεί σημεία και τέρατα μέσω του Παύλου με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, τότε το Άγιο Πνεύμα είναι μια φυσική και ζωντανή ενέργεια και, για να το πούμε έτσι, ιδιότητα της θεότητας του Υιού. Εάν όμως συμβαίνει αυτό, πώς θα είναι δημιούργημα αυτό που υπάρχει μέσα στον Θεό και προέρχεται εκ του Θεού φυσικώς; Και πώς είναι δυνατόν όλη η δύναμη του Υιού να βρίσκεται σε ένα δημιούργημα; Πράγμα που και μόνο να το πει κανείς είναι ασεβέστατο.

Γι' αυτό και ο προφήτης, υποδεικνύοντας σε εμάς τους αγίους αποστόλους, λέει: «Λίθοι άγιοι κυλούν πάνω στη γη»· τέτοιος ήταν ο θεσπέσιος Παύλος, ο οποίος περιέτρεχε από την Ιερουσαλήμ μέχρι το Ιλλυρικό για το κήρυγμα. Πολύτιμοι λίθοι, λοιπόν, και προς δόξαν του Χριστού, είναι το πλήθος των αγίων. Αυτοί θα μπορούσαν να είναι και το έλαιο του χρίσματος, καθώς και η σύνθεση του θυμιάματος, αναδίδοντας την ευωδία της γνώσης του Χριστού, και, σαν με έλαιο, τρέφοντας πλουσιοπάροχα τις ψυχές εκείνων που μυσταγωγούνται με τις πάνσοφες διδασκαλίες και με τους λόγους του Πνεύματος. Και το θυμίαμα είναι σύνθετο· διότι η γνώση περί του Χριστού έχει συντεθεί από δύο στοιχεία, καθώς είναι ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος· όμως είναι ένας από τα δύο, Υιός και Χριστός, προς τον οποίο έχει ειπωθεί κάπου και από εμάς τους ίδιους: «Το όνομά σου είναι μύρο που χύνεται». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Επομένως, με την επίσκεψη του Θεού, προκύπτει το μαχητικό και ρωμαλέο φρόνημα, του οποίου καρπός είναι η σύσταση των Εκκλησιών και όσα γίνονται προς δόξαν Θεού. Διότι αυτό μας φανερώνουν τα νοήματα. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Ορθά μίλησες. Το ότι βέβαια λαμπρός και εξαίρετος κλήρος, και το ότι πρέπει να μετέχουν σε κάθε αγαθό, θα απονεμηθεί από τον Θεό σε αυτούς που έχουν συνηθίσει να ευδοκιμούν κατ' αυτόν τον τρόπο, πώς ή για ποιο λόγο θα μπορούσε κανείς να το αμφισβητήσει;

Λάφυρα ήμασταν εμείς και ολόκληρο το γένος των ανθρώπων, το οποίο κατά το παρελθόν είχε καταστεί υποχείριο των αντίπαλων δυνάμεων· όταν αυτές εκδιώχθηκαν, οι μαθητές και απόστολοι του Σωτήρα μας, καθώς και οι ευαγγελιστές και η υπόλοιπη στρατιά του, αφού έκαναν δικό τους κτήμα τις ψυχές που παλαιότερα είχαν αιχμαλωτιστεί ως λάφυρα, τις μοιράστηκαν μεταξύ τους. Ο Παύλος, λοιπόν, από την Ιερουσαλήμ και τις γύρω περιοχές μέχρι το Ιλλυρικό έλαβε ως κλήρο τα λάφυρα από τα έθνη. Ο Πέτρος πάλι, από άλλα έθνη, και ο Ιωάννης ομοίως από άλλα, και καθένας από τους υπόλοιπους αποστόλους παρομοίως. Από τα λάφυρα αυτά, ξεχώριζαν τα εξαιρετικά αναθήματα για την ωραιότητα του οίκου του Θεού. Γι’ αυτό έχει ειπωθεί: «Και στην ωραιότητα του οίκου μοιράστηκαν λάφυρα. Εάν κοιμηθείτε ανάμεσα στους κλήρους, φτερούγες περιστεράς επενδυμένες με άργυρο, και τα νώτα της με λαμπερό χρυσό». Αφού ο λόγος μνημόνευσε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη, τόσο τον οίκο και την ωραιότητά του, όσο και τα λάφυρα που βρίσκονται σε αυτόν, μέσω των οποίων υπαινισσόταν την Εκκλησία του Θεού και εκείνους που διαπρέπουν σε αυτήν, στη συνέχεια, μέσα από τα προκείμενα θεόπνευστα αναγνώσματα, κάνει μνεία απευθυνόμενος σε εμάς λέγοντας: «Εάν κοιμηθείτε ανάμεσα στους κλήρους».

Αυτός λοιπόν, αφού έφτασε στη Ρώμη επί Γαΐου, λέγεται ότι επί Κλαυδίου ανέγνωσε ενώπιον ολόκληρης της ρωμαϊκής συγκλήτου τα όσα είχε γράψει για τη θεομίσητη διαγωγή του Γαΐου —τα οποία με εκφραστικότητα και ειρωνεία επέγραψε «Περί αρετών»— με αποτέλεσμα οι λόγοι του να προκαλέσουν τον θαυμασμό και να κριθούν άξιοι να κατατεθούν στις βιβλιοθήκες. Κατά τους χρόνους αυτούς, ενώ ο Παύλος ολοκλήρωνε την πορεία του ξεκινώντας από την Ιερουσαλήμ και τις γύρω περιοχές μέχρι το Ιλλυρικό, ο Κλαύδιος απελαύνει τους Ιουδαίους από τη Ρώμη. Έτσι ο Ακύλας και η Πρίσκιλλα, αποχωρώντας από τη Ρώμη μαζί με τους άλλους Ιουδαίους, καταφθάνουν στην Ασία και εκεί παραμένουν κοντά στον απόστολο Παύλο, ο οποίος στερέωνε τα θεμέλια των εκεί εκκλησιών που μόλις είχε θέσει. Πηγή διδασκαλίας και για αυτά τα γεγονότα είναι το ιερό κείμενο των Πράξεων. Ενώ δε ο Κλαύδιος κυβερνούσε ακόμη το κράτος, κατά την εορτή του Πάσχα συνέβη να ξεσπάσει στα Ιεροσόλυμα τόσο μεγάλη εξέγερση και ταραχή, ώστε, μόνο από εκείνους που συνωθούνταν βίαια στις εξόδους του ναού, να βρουν τον θάνατο τριάντα χιλιάδες Ιουδαίοι ποδοπατούμενοι αναμεταξύ τους, και η εορτή να μεταβληθεί σε πένθος για ολόκληρο το έθνος και σε θρήνο σε κάθε οικία. Και αυτά τα παραδίδει κατά λέξη ο Ιώσηπος.

Αυτά, λοιπόν, ήταν τα γεγονότα που αφορούσαν τους Ιουδαίους· ενώ οι ιεροί απόστολοι και μαθητές του Σωτήρος μας, αφού διασκορπίστηκαν σε όλη την οικουμένη, ο μεν Θωμάς, όπως διασώζει η παράδοση, έλαβε ως κλήρο την Παρθία, ο Ανδρέας τη Σκυθία, και ο Ιωάννης την Ασία, όπου, αφού έζησε ανάμεσά τους, ετελεύτησε στην Έφεσο. Ο Πέτρος φαίνεται πως κήρυξε στον Πόντο, στη Γαλατία, στη Βιθυνία, την Καππαδοκία και την Ασία, προς τους Ιουδαίους της διασποράς· αυτός, φτάνοντας τελικά στη Ρώμη, σταυρώθηκε με το κεφάλι προς τα κάτω, καθώς ο ίδιος αξίωσε να υποστεί κατ' αυτόν τον τρόπο το μαρτύριο. Και τι χρειάζεται να πούμε για τον Παύλο, ο οποίος από την Ιερουσαλήμ μέχρι το Ιλλυρικό κήρυξε πλήρως το ευαγγέλιο του Χριστού, και αργότερα μαρτύρησε στη Ρώμη επί Νέρωνος; Αυτά τα αναφέρει κατά λέξη ο Ωριγένης στον τρίτο τόμο των εξηγητικών του έργων στη Γένεση.

Αυτά ας ειπωθούν για την παρουσίαση των θείων γραφών, τόσο των αναντίρρητων όσο και εκείνων που δεν γίνονται ομολογουμένως αποδεκτές από όλους. Ότι, λοιπόν, ο Παύλος, κηρύττοντας στους εξ εθνών, είχε θέσει τα θεμέλια των εκκλησιών από την Ιερουσαλήμ και τα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό, καθίσταται φανερό από τα δικά του λόγια και από όσα κατέγραψε ο Λουκάς στις Πράξεις. Επίσης, από τα λόγια του Πέτρου, το σε πόσες επαρχίες και αυτός, ευαγγελιζόμενος τον Χριστό σε όσους προέρχονταν εκ περιτομής, παρέδιδε τον λόγο της Καινής Διαθήκης, γίνεται σαφές από την αναμφισβήτητη επιστολή του που προαναφέραμε, στην οποία γράφει προς τους εξ Εβραίων πιστούς που βρίσκονταν στη διασπορά του Πόντου, της Γαλατίας, της Καππαδοκίας, της Ασίας και της Βιθυνίας. Το πόσοι όμως και ποιοι από αυτούς, έχοντας αναδειχθεί γνήσιοι ζηλωτές, δοκιμάστηκαν ως ικανοί να ποιμάνουν τις εκκλησίες που είχαν ιδρυθεί από εκείνους, δεν είναι εύκολο να ειπωθεί, με εξαίρεση ίσως όσους θα μπορούσε κανείς να σταχυολογήσει από τα λόγια του Παύλου. Διότι υπήρξαν αναρίθμητοι συνεργάτες του και, όπως ο ίδιος τους ονόμασε, συστρατιώτες, οι περισσότεροι από τους οποίους αξιώθηκαν από αυτόν αλησμόνητης μνήμης, καθώς συμπεριέλαβε διαρκή μαρτυρία γι' αυτούς στις δικές του επιστολές· άλλωστε και ο Λουκάς στις Πράξεις, καταγράφοντας τους στενούς συνεργάτες του, τους μνημονεύει ονομαστικά. Ο Τιμόθεος, πάντως, παραδίδεται ιστορικά ότι έλαβε πρώτος την επισκοπή της παροικίας της Εφέσου, όπως ακριβώς και ο Τίτος των εκκλησιών της Κρήτης.

Αυτά, λοιπόν, τα εκθέτει στο προαναφερθέν σύγγραμμα. Στο πρώτο βιβλίο όμως των υπομνημάτων στο κατά Ματθαίον, τηρώντας τον εκκλησιαστικό κανόνα, μαρτυρεί ότι γνωρίζει μόνο τέσσερα ευαγγέλια, γράφοντας περίπου τα εξής: «Όπως έμαθα από την παράδοση σχετικά με τα τέσσερα ευαγγέλια, τα οποία είναι και τα μόνα αναντίρρητα στην Εκκλησία του Θεού κάτω από τον ουρανό, πρώτο γράφτηκε εκείνο από τον άλλοτε τελώνη και μετέπειτα απόστολο του Ιησού Χριστού, τον Ματθαίο, ο οποίος το εξέδωσε για εκείνους που πίστεψαν προερχόμενοι από τον Ιουδαϊσμό, συνταγμένο με εβραϊκά γράμματα· δεύτερο δε το κατά Μάρκον, το οποίο συνέγραψε όπως τον καθοδήγησε ο Πέτρος, τον οποίο και αναγνώρισε ως υιό του στην καθολική επιστολή με αυτά τα λόγια: "Σας ασπάζεται η συνεκλεκτή εκκλησία στη Βαβυλώνα και ο Μάρκος ο υιός μου". Και τρίτο το κατά Λουκάν, το ευαγγέλιο που επαινείται από τον Παύλο, το οποίο συνέγραψε για τους προερχόμενους από τα έθνη· και έπειτα από όλα αυτά, το κατά Ιωάννην». Και στο πέμπτο βιβλίο των Εξηγητικών του στο κατά Ιωάννην, ο ίδιος αναφέρει τα εξής σχετικά με τις επιστολές των αποστόλων: «Ο δε Παύλος, ο οποίος καταστήθηκε ικανός να γίνει διάκονος της Καινής Διαθήκης, όχι του γράμματος αλλά του πνεύματος, αυτός που ολοκλήρωσε το κήρυγμα του ευαγγελίου από την Ιερουσαλήμ και τις γύρω περιοχές μέχρι το Ιλλυρικό, δεν έγραψε προς όλες τις εκκλησίες στις οποίες δίδαξε, αλλά ακόμη και σε εκείνες στις οποίες έγραψε, απέστειλε λίγους στίχους».

ΝΣΤʹ. Και γιατί να αναφέρω το καθένα χωριστά; Διότι εκείνος, επειδή δεν ζούσε για τον εαυτό του, αλλά για τον Χριστό και το κήρυγμα, και αφού σταύρωσε τον κόσμο για τον εαυτό του και σταυρώθηκε ο ίδιος ως προς τον κόσμο και τα ορατά πράγματα, τα θεωρεί όλα μικρά και κατώτερα της επιθυμίας του· έστω κι αν από την Ιερουσαλήμ και τα περίχωρά της μέχρι το Ιλλυρικό διέδωσε πλήρως το Ευαγγέλιο, έστω κι αν έφτασε μέχρι τον τρίτο ουρανό δι' αρπαγής, έστω κι αν έγινε θεατής του παραδείσου, έστω κι αν έγινε ακροατής ρημάτων ανέκφραστων σε εμάς. Αυτά χαρακτηρίζουν τον Παύλο, και όποιον είναι όμοιος με εκείνον στο πνεύμα. Εμείς όμως φοβόμαστε, συγκρινόμενοι με αυτούς, μήπως είμαστε σαν τους μωρούς άρχοντες της Τάνεως, ή σαν καταπιεστές πράκτορες, ή σαν αυτούς που μακαρίζουν τον λαό ψευδώς· και θα προσθέσω, μήπως μακαριζόμαστε και εμείς ψευδώς και ταράζουμε τον δρόμο των ποδιών σας· ή μήπως είμαστε εμπαίκτες που κυριαρχούν, ή νεαροί ηγέτες ατελείς στη φρόνηση, που δεν διαθέτουν ούτε καν ψωμί και ένδυμα για να καθοδηγούν κάποιους· ή προφήτες που διδάσκουν την ανομία, ή άρχοντες απειθείς, που είναι άξιοι να κακολογούνται μαζί με τα πατροπαράδοτά τους εξαιτίας της σκληρότητας της πείνας· ή ιερείς που απέχουν πάρα πολύ από το να μιλούν στην καρδιά της Ιερουσαλήμ. Όλα αυτά δικαίως τα ονειδίζει και τα καταμαρτυρεί ο Ησαΐας, ο οποίος καθαρίστηκε από το Σεραφείμ και τον αναμμένο άνθρακα.

Δεν ανέχθηκες να παραμένει κρυμμένο και θαμμένο μέσα στη γη το τάλαντο· δεν ανέχθηκες για πολύ να καλύπτεται το λυχνάρι από τον μόδιο, επειδή βεβαίως θεωρείς ότι αυτό αποτελεί το δικό μου φως και τη δική μου εργασία. Ζήτησες να προστεθεί για χάρη σου στον Παύλο και ο Βαρνάβας· ζήτησες να προστεθεί στον Σιλουανό και στον Τιμόθεο και ο Τίτος, ώστε να διαδίδεται ταχύτατα σε σένα το χάρισμα μέσω εκείνων που γνησίως μεριμνούν για σένα, και να κηρύξεις πλήρως το Ευαγγέλιο ολόγυρα, από την Ιερουσαλήμ μέχρι το Ιλλυρικό.

Μιμήθηκε τον ζήλο του Πέτρου, την ορμή του Παύλου, την πίστη και των δύο, οι οποίοι υπήρξαν ονομαστοί και έλαβαν νέα ονόματα· τη μεγαλόφωνη διδασκαλία των υιών του Ζεβεδαίου· τη λιτότητα και την απλότητα όλων των μαθητών. Εξαιτίας αυτών ακριβώς του εμπιστεύονται και τα κλειδιά των ουρανών· και δεν περικλείει με το Ευαγγέλιο μόνο την έκταση από την Ιερουσαλήμ μέχρι το Ιλλυρικό, αλλά έναν πολύ ευρύτερο κύκλο· και υιός βροντής μπορεί μεν να μην ονομάζεται, όμως γίνεται στην πράξη· και αναπαυόμενος στο στήθος του Ιησού, από εκεί αντλεί τη δύναμη του λόγου και το βάθος των νοημάτων.

Του ιδίου εις την Υπαπαντήν του Κυρίου, και εις την Θεοτόκον, και εις τον δίκαιον Συμεώνα. Εκείνος που υψώνεται στα μεσούρανα με τον στοχασμό των επουρανίων, εκείνος που πετάει ψηλά με την περιφρόνηση των επιγείων, ο Παύλος, ο θεόληπτος νους, η χριστοκίνητη γλώσσα, η ωραιότατη γραφίδα του οξυγράφου γραμματέως, που καλλιγράφησε για την Εκκλησία τα δόγματα της αλήθειας, το θεοχάλκευτο βέλος στο χέρι του Δυνατού, που κατάφερε καίριο πλήγμα στην καρδιά του κοσμοκράτορα του σκότους, η αστραπή που έλαμψε από την Ιερουσαλήμ και περίγυρα μέχρι το Ιλλυρικό, ή μάλλον μέχρι τα πέρατα της γης, η διαυγέστατη και μεγαλόφωνη φωνή της θείας βροντής μέσα στον μυστικό τροχό του Ευαγγελίου, το οποίο κύλησε σε όλη την οικουμένη· αυτός, μιλώντας σαν από τα ίδια τα άδυτα του παραδείσου, όπου έγινε αυτήκοος μάρτυρας άρρητων ρημάτων· ή μάλλον σαν από τον ίδιο τον υψηλό και επηρμένο θρόνο της δόξας, όπου παρίσταται· ετοιμάζοντας έντιμη προπομπή για την παρούσα αγία και Δεσποτική εορτή, προς υποδοχή του Βασιλέως της δόξης· σαν μια μυστικότατη σύγκλητο, προετοιμάζει τον λαό της Εκκλησίας, το βασίλειο ιεράτευμα, παρατεταγμένο κατά κάποιον τρόπο σε σειρές, διατάσσοντας την τάξη, τον ρυθμό και την αρμονία της ευπρεπούς πολιτείας, και λέει: Αδελφοί, μην γίνεστε παιδιά στη σκέψη, αλλά να είστε νήπια ως προς την κακία· στη δε σκέψη να γίνεστε τέλειοι.

Διότι διαφορετικά δεν θα έπαιρνε το όνομά της και δεν θα γινόταν γνωστή από τον αδελφό της τον Ααρών, αλλά από τον άνδρα της, εάν βέβαια είχε, επειδή κεφαλή της γυναίκας δεν αποκαλείται ο αδελφός, αλλά ο άνδρας. Και αν σε εκείνους για τους οποίους η τεκνοποιία επιδιωκόταν ως μέρος της ευλογίας και ήταν κάτι το νόμιμο, αποδείχθηκε πολύτιμο το χάρισμα της παρθενίας, κατά μείζονα λόγο πρέπει εμείς να ασπαστούμε με ζήλο αυτή την επιδίωξη, εμείς που δεν κατανοούμε τα θεία λόγια κατά σάρκα, αλλά πνευματικά. Διότι αποκαλύφθηκε μέσα από τα θεία λόγια ποιο πραγματικά είναι το αγαθό της κυοφορίας και του τοκετού, και ποιο είδος πολυτεκνίας επιδιωκόταν από τους αγίους του Θεού. Διότι τόσο ο προφήτης Ησαΐας όσο και ο θείος απόστολος επισήμαναν αυτά τα πράγματα εναργώς και με σαφήνεια. Ο μεν λέγοντας: «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα», ο δε καυχώμενος για το ότι έγινε ο πιο πολύτεκνος από όλους, σε σημείο να κυοφορήσει ολόκληρες πόλεις και έθνη, φέρνοντας στο φως όχι μόνο τους Κορινθίους και τους Γαλάτες μέσα από τις δικές του ωδίνες και μορφώνοντάς τους εν Κυρίω, αλλά και γεμίζοντας την οικουμένη με τα δικά του τέκνα «από την Ιερουσαλήμ και τα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό», τα οποία τέκνα «γέννησε εν Χριστώ διά του Ευαγγελίου».

Εξαιτίας αυτών, ο Πιλάτος και οι άρχοντες των Ιουδαίων, κεντρισμένοι από φθόνο, αναζητούσαν τρόπο να στήσουν πλεκτάνη εναντίον του μακαρίου Λογγίνου, αλλά δεν έβρισκαν την κατάλληλη ευκαιρία, διότι ο Λογγίνος ήταν ο πιο επιφανής από όλη τη στρατιωτική φάλαγγα. Επειδή όμως θέλησε να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στον Χριστό, έβγαλε από πάνω του τη στρατιωτική ζώνη του Καίσαρα. Και πλέον έμενε στο σπίτι μαζί με τους δύο στρατιώτες, οι οποίοι έγιναν μαζί του συγκληρονόμοι της μακάριας άθλησης, αφού έγιναν κήρυκες όσων είδαν και άκουσαν. Και αφού εγκατέλειψε την Ιερουσαλήμ, αναχώρησε μαζί τους και γίνεται κήρυκας στη χώρα των Καππαδοκών, όπως ο Θωμάς στους Ινδούς, ο Πέτρος στους Ρωμαίους, ο Ιωάννης στους Ασιανούς, ο Παύλος «από την Ιερουσαλήμ μέχρι το Ιλλυρικό», και άλλοι σε άλλους λαούς, ευαγγελιζόμενος τον Χριστό και τα μυστήρια που τελέστηκαν από αυτόν και για αυτόν.

Έμαθα ότι κάποιοι από τους υπηρέτες του Σατανά θέλησαν να σας ταράξουν. Άλλοι μεν διατείνονται ότι ο Ιησούς γεννήθηκε φαινομενικά, σταυρώθηκε φαινομενικά και πέθανε φαινομενικά. Άλλοι δε, ότι δεν είναι Υιός του Δημιουργού. Άλλοι ότι Αυτός είναι ο επί πάντων Θεός. Άλλοι δε, ότι είναι απλός άνθρωπος. Και άλλοι, ότι η σάρκα αυτή δεν ανασταίνεται και ότι πρέπει κανείς να ζει και να επιδιώκει τον απολαυστικό βίο, διότι αυτό είναι το ύψιστο αγαθό για εκείνους που μετά από λίγο πρόκειται να φθαρούν. Ένα σμήνος από τόσα κακά έχει εισβάλει. Αλλά εσείς ούτε για μια ώρα δεν υποκύψατε ώστε να τους υποταχθείτε. Διότι είστε συμπολίτες και μαθητές του Παύλου, ο οποίος από τα Ιεροσόλυμα και τα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό κήρυξε πλήρως το Ευαγγέλιο και περιέφερε στη σάρκα του τα στίγματα του Χριστού.

Ο Παύλος και ο Πέτρος, οι συζευγμένοι βόες της Εκκλησίας, αυτοί που εμπορεύτηκαν καλή πραγματεία για την οικουμένη, εκείνοι που σήκωσαν τον σταυρό αντί για ζυγό, αντί για αναβάτη τον Σωτήρα, αντί για ζεύγλες τις διαθήκες των Γραφών και αντί για βουκέντρα τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Ο Παύλος και ο Πέτρος, αυτοί που καθημερινά λαμπρύνουν την Εκκλησία, τα δεσποτικά ταμεία, τα πανδοχεία της οικουμένης, τα δοχεία του Πνεύματος, τα ερμηνευτήρια της Αγίας Τριάδας, οι καθοδηγητές της οικονομίας του θείου Λόγου. Ο Πέτρος, ο πνευματικός μου έρωτας· ο Παύλος, το σκεύος της εκλογής, η δική μου βακτηρία. Ο Πέτρος, ο ναός του Θεού· ο Παύλος, το στόμα του Χριστού, η λύρα του Πνεύματος, ο άνθρωπος των τριών πήχεων, που όμως αγγίζει τους ουρανούς· αυτός που περιορίζεται τοπικά, και όμως περικλείει ολόκληρο τον κόσμο για χάρη του Δεσπότη· αυτός που από την Ιερουσαλήμ και την ευρύτερη περιοχή μέχρι το Ιλλυρικό κήρυξε πλήρως το Ευαγγέλιο του Χριστού· ο ταχύτατος δρομέας, ο αετός που αναπετάει στον ουρανό, ο πλήρης θείας χάριτος, αυτός για τον οποίο ο Κύριος μαρτύρησε ότι θα βαστάσει το όνομά Του ενώπιον όλης της οικουμένης, αυτός που διήλθε τον τριώροφο ουρανό και εισήλθε στον παράδεισο, και ανέβηκε μέχρι τον δεσποτικό και ακατάληπτο θρόνο, και άκουσε τα απόρρητα μυστήρια, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει. Και τι λοιπόν θα πούμε για τον Πέτρο;

Ως σοφός αρχιτέκτονας, έθεσα θεμέλιο. Θέλεις να τον δεις παγκρατιαστή; Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα. Θέλεις να τον δεις αθλητή; Η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα. Θέλεις να τον δεις δρομέα; Ώστε από την Ιερουσαλήμ και στα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό να έχω κηρύξει πλήρως το Ευαγγέλιο του Θεού. Έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της πίστεως. Θέλεις να τον δεις αγωνιστή; Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί. Θέλεις να τον δεις στεφανίτη; Στο εξής φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης. Αν και ήταν ένας, έγινε τα πάντα, μιμούμενος τον Δεσπότη του. Διότι και ο δικός μας Δεσπότης, αν και ένας κατά την ουσία, προσαρμοζόταν παίρνοντας την κατάλληλη μορφή για τα πάντα.

Ατένισε, λοιπόν, έναν χρυσό ανδριάντα, ή μάλλον ακόμη πολυτιμότερο από αυτόν, τέτοιον που αρμόζει να στέκεται στον ουρανό, ο οποίος δεν είναι στερεωμένος με μόλυβδο, ούτε τοποθετημένος σε έναν μόνο τόπο, αλλά διατρέχει από την Ιερουσαλήμ μέχρι το Ιλλυρικό, κατευθύνεται προς την Ισπανία, και περιφέρεται σε ολόκληρη την οικουμένη σαν να είναι φτερωτός.

Επειδή, λοιπόν, ταπείνωσε τον εαυτό του σε μεγάλο βαθμό, εξυψώνει και πάλι τον λόγο του, και το πράττει αυτό για χάρη τους, ώστε να μη φανεί ότι είναι ευκαταφρόνητος. Και ενώ ανυψώνει τον λόγο του, θυμάται το γνώριμό του ήθος, λέγοντας τα εξής: Έχω, λοιπόν, καύχηση. Καυχώμαι, λέει, όχι για τον εαυτό μου, ούτε για τη δική μας προθυμία, αλλά για τη χάρη του Θεού. Διότι δεν θα τολμήσω να πω τίποτα από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός μέσω εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Πνεύματος του Θεού. Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να πει, λέει, ότι τα λόγια μου είναι κομπασμός· επειδή για αυτή την ιερουργία μου έχω τα σύμβολα, και για τη χειροτονία μου έχω να δείξω πολλά τεκμήρια, όχι ποδήρη και κώδωνες, όπως οι παλαιοί, ούτε μίτρα και κίδαρη, αλλά σημεία και θαύματα πολύ πιο φοβερά από αυτά. Ούτε πάλι μπορεί να πει κανείς ότι μου ανατέθηκε μεν το έργο, αλλά δεν έπραξα το προσταχθέν· ή μάλλον ούτε εγώ το έπραξα, αλλά ο Χριστός· γι' αυτό και σε Αυτόν καυχώμαι, όχι για τυχαία πράγματα, αλλά για τα πνευματικά. Διότι αυτό σημαίνει, «στα προς τον Θεό». Επειδή το ότι εκπλήρωσα αυτό για το οποίο στάλθηκα, και ότι τα λόγια μου δεν είναι κομπασμός, το φανερώνουν τα θαύματα και η υπακοή των εθνών. Διότι δεν θα τολμήσω να πω τίποτα από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός μέσω εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Πνεύματος του Θεού. Δες πώς αγωνίζεται να δείξει ότι τα πάντα ανήκουν στον Θεό, και τίποτα στον εαυτό του.

Διότι είτε λέγω κάτι, είτε πράττω, είτε θαυματουργώ, τα πάντα τα ενεργεί Εκείνος, τα πάντα το Άγιο Πνεύμα. Αυτά δε τα λέγει, δείχνοντας και το αξίωμα του Πνεύματος. Είδες πώς αυτά είναι πιο θαυμαστά και πιο φοβερά από τα παλαιά, δηλαδή η θυσία, η προσφορά, τα σύμβολα; Διότι, όταν λέγει «Με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων», εννοεί αυτό: τη διδασκαλία, τη φιλοσοφία περί της Βασιλείας, την επίδειξη των έργων και του τρόπου ζωής, τους νεκρούς που ανασταίνονται, τους δαίμονες που εκδιώκονται, τους τυφλούς που θεραπεύονται, τους χωλούς που αναπηδούν και τα άλλα θαυμαστά γεγονότα, τα οποία όλα τα κατεργαζόταν μέσα μας το Άγιο Πνεύμα. Έπειτα, η απόδειξη αυτών, επειδή μέχρι το σημείο αυτό αποτελούσαν απλώς έναν ισχυρισμό, είναι το πλήθος των μαθητών. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Ώστε από την Ιερουσαλήμ και τα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό να έχω κηρύξει πλήρως το Ευαγγέλιο του Χριστού».

Αρίθμησε, λοιπόν, και πόλεις και χώρες, και έθνη και λαούς, όχι μόνο όσους βρίσκονται υπό την εξουσία των Ρωμαίων, αλλά και όσους βρίσκονται υπό τους βαρβάρους. Διότι μη μου διασχίσεις νοερά μόνο την οδό μέσω της Φοινίκης και της Συρίας και της χώρας των Κιλίκων και των Καππαδοκών, αλλά να αναλογιστείς και όλα τα περαιτέρω, τη χώρα των Σαρακηνών και των Περσών και των Αρμενίων και των λοιπών βαρβάρων. Για τον λόγο αυτόν είπε: «Καὶ κύκλῳ», ώστε να μην ακολουθήσεις μόνο την ευθεία λεωφόρο, αλλά να περιτρέξεις με τη διάνοιά σου ολόκληρη την προς νότον Ασία. Και όπως ακριβώς προσπέρασε με έναν λόγο ένα πλήθος θαυμάτων σαν νιφάδες, λέγοντας: «Ἐν δυνάμει σημείων καὶ τεράτων», έτσι και άπειρες πόλεις και έθνη και λαούς και χώρες τα συνόψισε πάλι σε τούτη τη μία φράση.

«Κυκλικά». Διότι απείχε πολύ από κάθε αλαζονεία· και τα έλεγε αυτά εξαιτίας τους, ώστε να μην έχουν μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους. Και στην αρχή βέβαια λέει: «Για να αποκτήσω κάποιον καρπό και ανάμεσά σας, όπως ακριβώς και στα υπόλοιπα έθνη»· εδώ όμως προβάλλει το χρέος της ιεροσύνης. Επειδή δηλαδή εκφράστηκε με μεγαλύτερη αυστηρότητα, δείχνει και πιο καθαρά την εξουσία του. Γι' αυτόν τον λόγο, εκεί μεν λέει απλώς: «Όπως ακριβώς και στα υπόλοιπα έθνη»· εδώ όμως αναφέρει ολόκληρη την περιοχή, ώστε να περικόψει από παντού την υπεροψία τους. Και δεν είπε απλώς, «να κηρύξω το Ευαγγέλιο», αλλά «να έχω εκπληρώσει το Ευαγγέλιο του Χριστού». «Και έτσι να έχω τη φιλοδοξία να κηρύττω το Ευαγγέλιο, εκεί όπου δεν έχει ακουστεί το όνομα του Χριστού».

Τον δρόμο τον τελείωσα. Διότι πρέπει κανείς και να αγωνίζεται και να τρέχει· να αγωνίζεται μεν υπομένοντας με καρτερία τις θλίψεις, να τρέχει δε όχι άσκοπα, αλλά προς κάτι το χρήσιμο. Όντως είναι καλός ο αγώνας, ο οποίος δεν τέρπει απλώς τον θεατή, αλλά τον ωφελεί· και ο δρόμος δεν οδηγεί στο πουθενά, ούτε αποτελεί επίδειξη ισχύος και φιλοδοξίας, αλλά ελκύει τους πάντες προς τον ουρανό. Αυτός ο δρόμος, τον οποίο έτρεξε ο Παύλος πάνω στη γη, είναι καθαρότερος από εκείνον του ήλιου, τον οποίο διανύει αυτός στον ουρανό. Πώς όμως τελείωσε τον δρόμο; Περιήλθε ολόκληρη την οικουμένη, αρχίζοντας από τη Γαλιλαία και από την Αραβία, και φθάνοντας μέχρι τα πέρατα της γης. «Ώστε», λέει, «από την Ιερουσαλήμ και την ευρύτερη περιοχή της μέχρι το Ιλλυρικό να έχω κηρύξει πλήρως το ευαγγέλιο του Χριστού»· και αφού διέτρεξε όλη την οικουμένη σαν να ήταν πτηνό, ή μάλλον πιο ορμητικά και από πτηνό· διότι το μεν πτηνό απλώς διατρέχει τον χώρο, αυτός όμως δεν τον διέτρεχε απλώς, αλλά έχοντας το φτερό του Πνεύματος, και διασχίζοντας αναρίθμητα εμπόδια, θανάτους, επιβουλές και συμφορές. Ώστε, ήταν ταχύτερος και από πτηνό.

Στεκόταν θρηνώντας ο διάβολος, βλέποντας τα τεχνάσματά του να ρητορεύουν υπέρ του Χριστού· πενθούσε, βλέποντας τον άριστο πολεμιστή του, τον Παύλο, να στρατηγεί εναντίον του και να τον κυριεύει με τα ίδια του τα όπλα. Και τέτοια μεν ήταν όσα έγιναν στην Αθήνα, αλλά έργο του ζήλου του είναι και οι εκκλησίες των Μακεδόνων, των Φρυγών και των Γαλατών. Διότι ο δρομέας της αλήθειας, ξεκινώντας από την ανατολή, έφτασε έως τη δύση. Άκουσέ τον, άλλωστε, να λέει: «Ώστε από την Ιερουσαλήμ και κυκλικά μέχρι το Ιλλυρικό να έχω κηρύξει πλήρως το ευαγγέλιο του Χριστού». Ω πορεία σωτήρια για τον κόσμο· ω ζήλε που σπέρνεις φάρμακα ζωής σε όλη την οικουμένη.

Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι, ούτε μαλακοί, ούτε αρσενοκοίτες, ούτε μοιχοί, ούτε κλέφτες, ούτε πλεονέκτες, ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Και τέτοιοι υπήρξατε μερικοί από εσάς· αλλά απολουσθήκατε, αλλά αγιασθήκατε, αλλά δικαιωθήκατε στο όνομα του Κυρίου Ιησού και με το Πνεύμα του Θεού μας». Είδες πώς λάμπει ο προφητικός λόγος, ότι «Θα είμαι ίλεως στις αδικίες τους»; Πώς αστράφτει ο αποστολικός λόγος, ότι «Το πνεύμα ζωοποιεί»; Θέλεις να μάθεις και το άλλο, ακούγοντας τον απόστολο Παύλο να λέει πώς μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα περιόδευσε ολόκληρη την οικουμένη; Άκουσέ τον να λέει: «Ώστε από την Ιερουσαλήμ και μέχρι το Ιλλυρικό έχω μεταδώσει πλήρως το Ευαγγέλιο»· και πάλι: «Τώρα όμως, επειδή δεν έχω πλέον τόπο δράσης σε αυτές τις περιοχές, και έχοντας σφοδρή επιθυμία να σας δω, όταν πορευθώ προς την Ισπανία, ελπίζω να σας συναντήσω, αφού πρώτα χορτάσω εν μέρει από την επικοινωνία μαζί σας». Αν, λοιπόν, ένας μόνο απόστολος σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα διέτρεξε το μεγαλύτερο μέρος της οικουμένης, αναλογίσου πώς και οι άλλοι την σαγήνευσαν ολόκληρη.

Παρακινήθηκα να τα διηγηθώ αυτά για τον έλεγχο όσων αγαπούν τα θεάματα, οι οποίοι παραβλέπουν το πνευματικό θέαμα της σωτηρίας και προτιμούν τον σωματικό ιππόδρομο της πονηρίας, ή μάλλον το σατανοδρόμιο. Να παρακολουθείς, αγαπητέ, με προσοχή μάλλον τον απέριττο ιππόδρομο της Εκκλησίας, όπου αγωνίζεται ο Παύλος, τρέχοντας κύκλους όχι γύρω από τον εύριπο και τις καμπές του σταδίου, αλλά από την Ιερουσαλήμ κυκλικά μέχρι το Ιλλυρικό, εκπληρώνοντας το κήρυγμα του Ευαγγελίου του Χριστού· όπου ο Ηλίας κρατά τα ηνία, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Άρμα, άρμα, ηνίοχε του Ισραήλ, και ιππέα του»· ο οποίος δεν τρέχει διανύοντας μίλια από τη λευκή γραμμή της αφετηρίας μέχρι τη σφενδόνη του ιπποδρόμου, αλλά τολμά την ανάβαση από τη γη στον ουρανό με πύρινο άρμα· εκεί όπου λαός ουρανοπολιτών παρίσταται για να παρακολουθήσει το θέαμα, και κάθεται πνευματικός κριτής, και ο Βασιλεύς παρακολουθεί, και προσφέρεται ως έπαθλο της νίκης ουράνιο δώρο, και βρίσκονται ενώπιόν μας οι μάστιγες της φοβερής κρίσεως. Ο Θεός θέλει να αγωνίζεσαι εσύ ο ίδιος.

Πάλι διατυπώνει λόγια ταπεινοφροσύνης· διότι αυτό κυρίως είχαν ανάγκη. «Για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Πνεύματι Αγίω». Δηλαδή, οι ψυχές των διδασκομένων, για να γίνουν δεκτές. Διότι ο Θεός, όχι τόσο για να τιμήσει εμένα με οδήγησε σε αυτό, όσο από ενδιαφέρον και φροντίδα για εσάς. Και πώς θα γινόταν (η προσφορά) ευπρόσδεκτη εν Πνεύματι Αγίω, παρά μόνο όταν προστεθεί σε εμάς, μαζί με την πίστη, και η πνευματική πολιτεία, ώστε να κρατήσουμε μέσα μας το Πνεύμα που μας δόθηκε; «Έχω, λοιπόν, καύχηση εν Χριστώ Ιησού προς τον Θεό». Επειδή ταπείνωσε υπερβολικά τον εαυτό του, πάλι ανυψώνει τον λόγο· και το κάνει αυτό για χάρη εκείνων, ώστε να μη φανεί ότι είναι ευκαταφρόνητος. «Διότι δεν θα τολμήσω να μιλήσω για τίποτε από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός μέσω εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Πνεύματος του Θεού».

Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να πει, λέει, ότι τα λόγια μου είναι κομπασμός. Επειδή έχω να επιδείξω τα τεκμήρια της χειροτονίας μου. «Ώστε από την Ιερουσαλήμ και κυκλικά μέχρι το Ιλλυρικό να έχω κηρύξει πλήρως το Ευαγγέλιο του Χριστού· και είχα τη φιλοτιμία να ευαγγελίζομαι με αυτόν τον τρόπο». Απαριθμεί και πόλεις και χώρες, όχι μόνο εκείνες υπό τους Ρωμαίους, αλλά και όλα τα βάρβαρα έθνη· όπως τους Πέρσες και τους Σαρακηνούς και τους Αρμενίους, και τα υπόλοιπα βάρβαρα έθνη. Διότι αυτό σημαίνει η λέξη «κυκλικά». «Όχι εκεί όπου είχε ήδη ονομαστεί ο Χριστός». Τόσο πολύ απείχε από το να επιβάλλει τον εαυτό του σε μαθητές άλλων, και να το κάνει αυτό για χάρη της δόξας, ώστε φρόντιζε με ζήλο να διδάσκει εκείνους που δεν είχαν ακούσει. «Για να μην οικοδομήσω πάνω σε ξένο θεμέλιο· αλλά, καθώς είναι γραμμένο: Εκείνοι στους οποίους δεν αναγγέλθηκε τίποτα περί αυτού, θα δουν, και εκείνοι που δεν έχουν ακούσει, θα κατανοήσουν».

Σε τρεις στίχους, δέκα φορές μνημόνευσε τον Ιησού Χριστό. Πώς όμως τον μιμούνταν; Επειδή, όπως ακριβώς ο Χριστός, εάν κάποιος από εσάς θελήσει να πορευτεί προς το αγαθό, του γίνεται οδός· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η οδός»· και αν θελήσει να εισέλθει στη ζωή, γίνεται θύρα· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η θύρα»· και αν θελήσει να τραφεί, γίνεται άρτος· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό»· και τα υπόλοιπα, για να μην τα αναφέρω ένα προς ένα. Έτσι και ο Παύλος, μιμούμενος εκείνον, έγινε τα πάντα για όλους για το καλό. Για παράδειγμα, αν θέλεις να τον δεις καλλιεργητή, άκουσέ τον να λέει: «εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε». Θέλεις να τον δεις οικοδόμο; «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο». Θέλεις να τον δεις παγκρατιαστή; «Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα». Θέλεις να τον δεις δρομέα; «Από την Ιερουσαλήμ και στα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό έχω διαδώσει πλήρως το Ευαγγέλιο». Θέλεις να τον δεις αθλητή; «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Θέλεις να τον δεις αγωνιστή; «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί». Θέλεις να τον δεις στεφανωμένο;

Ρωμ. 15,17-19 Τι λοιπόν; Σε εσένα εμπιστεύθηκε η προσφορά των εθνών; Ναι, λέει, και μπορώ να καυχηθώ για όσα εργάστηκα μεταξύ τους. Η καύχησή μου όμως δεν έγκειται σε εμένα, δηλαδή δεν βασίζεται στη δική μου ισχύ ή στη δική μου δύναμη, αλλά στον Χριστό Ιησού. Διότι, αν επρόκειτο να πω κάτι και να καυχηθώ, δεν θα τολμούσα να πω τίποτε άλλο παρά μόνο εκείνα που ο Χριστός κατεργάστηκε μέσω εμού, ώστε να υπακούσουν και να πιστέψουν τα έθνη. Τι λοιπόν κατεργάστηκε; Έδωσε λόγο για το κήρυγμα, χορήγησε σημεία και τέρατα για να ευεργετώ και να πείθω. Τέλος, αύξησε, διεύρυνε και εδραίωσε τόσο πολύ την πίστη που κηρύττεται μέσω εμού, ώστε από την Ιερουσαλήμ και έπειτα έδωσε τον πρώτο βλαστό της, και ολόγυρα μέχρι το Ιλλυρικό ρίζωσε, βλάστησε και γέμισε το κήρυγμα όλη αυτήν την οικουμένη. Επομένως, καλώς σας έγραψα και σας υπενθύμισα τα όσα κατορθώθηκαν σε εκείνους, τα οποία δίνουν θάρρος και για εσάς, και εγγυώνται την εξουσία και την ελευθερία να σας νουθετώ εν Πνεύματι.

Διότι οι άγιοι δεν διατηρούν μέχρι τέλους μόνο τόσο όσο λαμβάνουν από τον Θεό, αλλά δέχονται μεν σπέρματα και αρχές του αγαθού μέσω της χάριτος, προσθέτουν όμως και οι ίδιοι με τον κόπο τους και τα αυξάνουν. Αυτό ακριβώς υποδηλώνει ο Κύριος και με την παραβολή των ταλάντων, καθώς και με την παραβολή του πανδοχέα. Διότι και αυτός που έλαβε τα δύο τάλαντα, κέρδισε άλλα δύο με την εργασία του, και στον πανδοχέα επίσης, που υποδέχθηκε αυτόν που τραυματίστηκε από τους ληστές, ο Κύριος υπόσχεται ότι «Ό,τι επιπλέον ξοδέψεις από δικά σου, εγώ θα σου το ανταποδώσω». Αυτό λοιπόν υπαινίσσεται και εδώ: «Εγώ μεν δίνω νερό σε αυτόν που διψά, εκείνο όμως που δίνω δεν παραμένει τόσο, αλλά πλημμυρίζει και γίνεται πηγή». Έδωσε και στον Παύλο ο Κύριος λίγο νερό, δηλαδή τις κατηχήσεις του Ανανία, αλλά ο Παύλος μετέτρεψε εκείνο το λίγο νερό της διδασκαλίας του Ανανία σε πηγή, ώστε από την Ιερουσαλήμ μέχρι το Ιλλυρικό να φτάσουν τα ορμητικά ρεύματα εκείνης της πηγής. Η γυναίκα, όμως, πώς άραγε διατίθεται απέναντι σε αυτά; Ταπεινά μεν ακόμη (διότι νομίζει ότι τα λόγια αναφέρονται σε αισθητό νερό), ωστόσο φανερώνει και κάποια πρόοδο. Διότι προηγουμένως απορούσε, λέγοντας: «Από πού έχεις το ζωντανό νερό;», τώρα όμως, έχοντας αποδεχθεί τον λόγο χωρίς ενδοιασμό, λέει: «Δώσε μου αυτό το νερό». Φαίνεται λοιπόν ότι αυτή είναι πιο συνετή από τον Νικόδημο. Διότι εκείνος, αφού άκουσε πάρα πολλά τέτοια πράγματα, έλεγε: «Πώς μπορούν να γίνουν αυτά;», ενώ αυτή αρχίζει ήδη να παραβλέπει και την πηγή του Ιακώβ.