Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 2:10

Απάντηση. Εφόσον ο Κύριος λέει προς τον Νικόδημο: «Αλήθεια σου λέω, εάν κάποιος δεν γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών», είναι ολοφάνερο ότι κανένας αβάπτιστος δεν θα εισέλθει σε αυτήν. Αυτό ακριβώς πρέπει να σκεπτόμαστε και για τους απίστους που πράττουν το αγαθό: είτε ότι λαμβάνουν τη δική τους ανταμοιβή μέσω της επίγειας ευημερίας τους, είτε ότι στον μέλλοντα αιώνα τιμωρούνται ελαφρύτερα σε σύγκριση με τους υπόλοιπους απίστους, οι οποίοι δεν έπραξαν τίποτα το αγαθό. Και αν έχει γραφτεί: «Δόξα και τιμή και ειρήνη σε καθέναν που εργάζεται το αγαθό, πρώτα στον Ιουδαίο και έπειτα στον Έλληνα», μην απορείς. Διότι ο Απόστολος τα είπε αυτά για εκείνους που έζησαν πριν από την παρουσία του Χριστού.

ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ. Ερώτ. 91. «Δόξα και τιμή και ειρήνη σε καθέναν που εργάζεται το αγαθό, στον Ιουδαίο πρώτα αλλά και στον Έλληνα. Διότι δεν υπάρχει προσωποληψία εκ μέρους του Θεού. Διότι όσοι αμάρτησαν χωρίς να έχουν τον νόμο, χωρίς τον νόμο και θα χαθούν· και όσοι αμάρτησαν ενώ είχαν τον νόμο, μέσω του νόμου θα κριθούν.» Ερμηνεία. Επαινεί όλους όσους εργάζονται το αγαθό. Ως Έλληνα δεν εννοεί τον ειδωλολάτρη, αλλά τον θεοσεβή, ο οποίος δεν πιστεύει στον Χριστό, ούτε τηρεί τον παλαιό νόμο, αλλά βρίσκεται εκτός νόμου. Επικαλείται όμως και σέβεται τον Θεό, και διατηρεί την αρετή. Ένας τέτοιος άνθρωπος, ακόμη και αν σφάλει, πρόκειται να τιμωρηθεί ελαφρότερα από τον Ιουδαίο, διότι ο Ιουδαίος παραβαίνει τον νόμο και φέρει βαρύτερη κατηγορία. Όταν λοιπόν ακούσεις το: «Όσοι αμάρτησαν χωρίς να έχουν τον νόμο, χωρίς τον νόμο και θα χαθούν», να κατανοείς την ελαφρότερη τιμωρία· ενώ το: «Όσοι αμάρτησαν ενώ είχαν τον νόμο», τη χειρότερη κόλαση και τιμωρία.

Ούτε αν κάποιος φωνάξει με δυνατή φωνή ενώ φλέγεται, υπάρχει κανείς για να τον βοηθήσει ή να τον παρηγορήσει, εφόσον καταδικαστεί για τις ίδιες του τις πράξεις. Διότι είναι γραμμένο: η κρίση θα είναι αμείλικτη για εκείνον που δεν έδειξε έλεος· και δεν υπάρχει χαρά για τους ασεβείς. Δεν έχεις δει, άλλωστε, και την ίδια την κάμινο που ανάβει κάτω από τα λουτρά; Σε εκείνη δε τη φωτιά, αντί για ξύλα, παπύρους και καλάμια, οι ασεβείς και οι αμαρτωλοί κατακαίγονται από θεϊκό πυρ. Οι αμαρτίες τους υψώνονται εναντίον τους και καθιστούν τη φλόγα ακόμη πιο σφοδρή εναντίον τους. Διότι είναι γραμμένο: οργή και θυμός, θλίψη και στενοχώρια θα έρθουν πάνω σε κάθε ψυχή ανθρώπου που εργάζεται το κακό, Ιουδαίου πρώτα αλλά και Έλληνα. Δόξα δε και τιμή και ειρήνη σε κάθε άνθρωπο που εργάζεται το αγαθό, Ιουδαίο πρώτα και Έλληνα· διότι δεν υπάρχει προσωποληψία ενώπιον του Θεού.

Προς τον Αμμώνιο. Γιατί, ρώτησες, είπε ο Παύλος: Δόξα και τιμή και ειρήνη σε καθέναν που εργάζεται το αγαθό, στον Ιουδαίο πρώτα, και στον Έλληνα, και πουθενά δεν μνημόνευσε τον Χριστιανό; Μάθε λοιπόν ότι ο λόγος του Παύλου αναφερόταν σε εκείνους προ της ένσαρκης παρουσίας του Χριστού. Διότι δεν είχε φτάσει ακόμη στους χρόνους της χάριτος, αλλά αναφερόταν ακόμη στους παλαιότερους χρόνους. Και Έλληνες ονομάζει εδώ, όχι τους ειδωλολάτρες, αλλά τους θεοσεβείς που πολιτεύονταν σύμφωνα με τον έμφυτο νόμο, οι οποίοι, χωρίς τις ιουδαϊκές τυπικές διατάξεις, τηρούσαν όλα όσα αποβλέπουν στην ευσέβεια, όπως ήταν ο Μελχισεδέκ, ο Ιώβ και ο Κορνήλιος.

Επειδή λοιπόν είπε ότι οπωσδήποτε θα τιμωρηθεί ο Έλληνας, και το έλαβε αυτό ως ομολογημένο, και βάσει αυτού απέδειξε ότι θα τιμηθεί κιόλας, κατέδειξε συνεπώς ότι ο νόμος και η περιτομή είναι περιττά· διότι εδώ πολεμά κυρίως τους Ιουδαίους. Επειδή δηλαδή εκείνοι είχαν πιο εριστική διάθεση, πρώτον μεν επειδή από αλαζονεία δεν καταδέχονταν να συγκαταλέγονται με όσους προέρχονταν από τα έθνη· δεύτερον δε επειδή χλεύαζαν την ιδέα ότι η πίστη εξαλείφει όλα τα αμαρτήματα, για τον λόγο αυτό κατηγόρησε προηγουμένως τους Έλληνες, υπέρ των οποίων ομιλεί, ώστε ανύποπτα και με παρρησία να επιπλήξει τους Ιουδαίους. Έπειτα, αφού προχώρησε στην εξέταση περί της κολάσεως, αποδεικνύει ότι ο Ιουδαίος όχι μόνο δεν ωφελείται καθόλου από τον νόμο, αλλά και επιβαρύνεται από αυτόν· και αυτό το θεμελιώνει εξ αρχής. Διότι, αν ο Έλληνας είναι αναπολόγητος για το ότι, παρότι η κτίση και οι λογισμοί τον κατηγορούσαν, δεν έγινε καλύτερος, πολύ περισσότερο είναι ο Ιουδαίος, ο οποίος, εκτός από αυτά, έλαβε και τη διδασκαλία του νόμου. Αφού λοιπόν τον έπεισε να αποδεχθεί εύκολα τον συλλογισμό αυτόν αναφορικά με τα αμαρτήματα των άλλων, τον αναγκάζει έπειτα, έστω και παρά τη θέλησή του, να πράξει το ίδιο και για τα δικά του. Και για να γίνει ο λόγος του ευπρόσδεκτος, τον προεκτείνει και στα πιο ευάρεστα, λέγοντας τα εξής: «Δόξα δε και τιμή και ειρήνη σε καθέναν που εργάζεται το αγαθό, και στον Ιουδαίο πρώτα, αλλά και στον Έλληνα».

Διότι εδώ στην παρούσα ζωή, όσα καλά και αν έχει κανείς, τα έχει με πολλές ταραχές, έστω κι αν είναι πλούσιος, έστω κι αν είναι άρχοντας, έστω κι αν είναι βασιλιάς· κι αν δεν συγκρούεται με άλλον, τουλάχιστον συγκρούεται πολλές φορές με τον ίδιο τον εαυτό του, και διεξάγει μεγάλο πόλεμο στους λογισμούς του. Εκεί όμως δεν υπάρχει τίποτε τέτοιο, αλλά τα πάντα είναι γαλήνια και απαλλαγμένα από κάθε ταραχή, και κατέχουν τη γνήσια ειρήνη. Αφού λοιπόν απέδειξε μέσα από τα προηγούμενα, ότι και όσοι δεν έχουν τον νόμο θα απολαύσουν τα ίδια αγαθά, προσθέτει και τη λογική αιτιολόγηση, λέγοντας τα εξής: «Διότι δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό». Διότι, όταν λέει ότι τιμωρείται και ο Ιουδαίος και ο Έλληνας όταν αμαρτάνουν, δεν έχει ανάγκη από επιχειρήματα· όταν όμως θέλει να αποδείξει ότι τιμάται και ο Έλληνας, τότε πλέον χρειάζεται θεωρητική θεμελίωση. Επειδή φαινόταν θαυμαστό και παράδοξο το να τιμάται κάποιος επειδή πράττει το αγαθό, παρότι δεν είχε ακούσει ποτέ ούτε τον νόμο ούτε τους προφήτες. Γι' αυτό τον λόγο, όπως ακριβώς είπα και πρωτύτερα, προγυμνάζει την ακοή τους με αναφορές στους χρόνους πριν από τη χάρη, ώστε να εισαγάγει στη συνέχεια ευκολότερα, μαζί με την πίστη, και τη συγκατάθεσή τους σε αυτά. Διότι στο σημείο αυτό καθίσταται απολύτως υπεράνω υποψίας, καθώς δεν επιχειρηματολογεί υπέρ του εαυτού του. Αφού λοιπόν είπε, «Δόξα και τιμή και ειρήνη σε καθέναν που εργάζεται το αγαθό, και στον Ιουδαίο πρώτα, και στον Έλληνα», πρόσθεσε: «Διότι δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό». Ω, με πόση συντριπτική υπεροχή αναδείχθηκε νικητής!

Αν και οι Έλληνες υπέστησαν αναρίθμητα δεινά εδώ στον κόσμο· και αυτό το αποδεικνύουν τόσο οι θύραθεν ιστορίες, όσο και οι δικές μας Γραφές. Διότι ποιος θα μπορούσε να διηγηθεί τις τραγωδίες των Βαβυλωνίων ή των Αιγυπτίων; Όσο για το ότι, ακόμη και εκείνοι που δεν γνώρισαν τον Χριστό πριν από την ένσαρκη παρουσία Του, αλλά απομακρύνθηκαν από την ειδωλολατρία, προσκύνησαν μόνο τον Θεό και επέδειξαν άριστο βίο, θα απολαύσουν όλα τα αγαθά, άκουσε τι λέει: «Δόξα και τιμή και ειρήνη σε καθέναν που πράττει το αγαθό, πρώτα στον Ιουδαίο, αλλά και στον Έλληνα». Βλέπεις ότι υπάρχουν πολλές αγαθές ανταμοιβές για αυτούς, και πάλι κολάσεις και τιμωρίες για εκείνους που έχουν πράξει τα αντίθετα; Πού βρίσκονται λοιπόν αυτοί που δυσπιστούν για τη γέεννα;

Τι σημαίνει, «Ανόμως θα χαθούν»; Ότι δεν θα τους κατηγορήσει ο νόμος, αλλά οι λογισμοί και η συνείδηση. Αν όμως δεν είχαν τον νόμο της συνειδήσεως, δεν θα έπρεπε ούτε να χαθούν αμαρτάνοντας· διότι πώς θα συνέβαινε αυτό, αν αμάρτησαν χωρίς να έχουν κανέναν απολύτως νόμο; Αλλά, όταν λέει «ανόμως» (χωρίς νόμο), δεν εννοεί τούτο, ότι δηλαδή δεν είχαν καθόλου νόμο, αλλά ότι δεν είχαν γραπτό νόμο, ενώ διέθεταν τον νόμο της φύσεως. Και πάλι: «Δόξα δε, και τιμή, και ειρήνη σε καθέναν που εργάζεται το αγαθό, πρώτα στον Ιουδαίο και έπειτα στον Έλληνα».

«Θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· σε αυτούς μεν που με υπομονή στο αγαθό έργο.» Εσύ, λέγει, προσελκύεις την οργή στον εαυτό σου, όχι ο Θεός σε σένα. Και η λέξη «θησαυρίζεις» (συσσωρεύεις) χρησιμοποιείται επειδή αυτή (η οργή) θα έλθει οπωσδήποτε και αναπόφευκτα, εάν δεν την ξεπλύνουμε με τη μετάνοια. «Αναζητούν δόξα και τιμή και αφθαρσία, (θα δώσει) ζωή αιώνια.» Μη μπορώντας να εκφράσει τα μελλοντικά αγαθά που θα υπάρξουν για τους αγίους που παρίστανται ενώπιόν του, τα υποδηλώνει μέσω των ανθρώπινων τιμών. Αναφέροντας δε δόξα, τιμή και αφθαρσία, αναφέρεται στα όντως αγαθά, τα οποία ποτέ δεν ανέβηκαν σε καρδιά ανθρώπου. «Σε εκείνους δε που ενεργούν από φιλονικία και απειθούν μεν στην αλήθεια, αλλά υπακούουν στην αδικία.» Για να δείξει πάλι την ενοχή της προαιρέσεως, δεν είπε «από άγνοια», αλλά «από φιλονικία». «Οργή και θυμός· θλίψη και στενοχώρια σε κάθε ψυχή ανθρώπου που κατεργάζεται το κακό, Ιουδαίου πρώτα, αλλά και Έλληνα.» Όπως ακριβώς εισάγει τις μελλοντικές αμοιβές μέσω των αγαθών που είναι γνωστά σε εμάς, έτσι και πάλι εισάγει τις μελλοντικές τιμωρίες μέσω των λυπηρών καταστάσεων που υπάρχουν ανάμεσά μας. «Δόξα δε και τιμή και ειρήνη σε καθέναν που εργάζεται το αγαθό, στον Ιουδαίο πρώτα, και στον Έλληνα. Διότι δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό.» Παντού περιβάλλει τον ακροατή με τα αγαθά, προτρέποντάς τον να προσέλθει σε αυτό (το αγαθό).

ΙΖ'. Βεβαίως, τα όσα ακολουθούν στο προκείμενο ρητό έχουν μεν και αυτά το σχήμα από κοινού, καταλήγουν δε στο αποκαλούμενο ζεύγμα, το οποίο επιμερίζεται και λαμβάνει ειδική μορφή· διότι το χωρίο «σε όσους δε πείθονται στην αδικία, θα υπάρξει θυμός και οργή και θλίψη και στενοχώρια σε κάθε ψυχή ανθρώπου που κατεργάζεται το κακό, Ιουδαίου πρώτα και Έλληνα», δεν θα ήταν νοηματικά ολοκληρωμένο, εάν δεν προσλαμβανόταν πάλι το ρήμα «θα ανταποδώσει», μετασχηματισμένο στο «θα ανταποδοθεί», το οποίο θα πρέπει να εξυπακούεται και στο χωρίο «δόξα δε και τιμή και ειρήνη σε καθέναν που εργάζεται το αγαθό, Ιουδαίο πρώτα και Έλληνα».