Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 2:17

Ένας άλλος πάλι, ο οποίος έχει πολλά που τον παρακινούν προς τα άριστα, δηλαδή ανατροφή, δασκάλους, ακρόαση θειότερων λόγων, σωτήρια αναγνώσματα, νουθεσία γονέων, διηγήσεις που διαπλάθουν τη σεμνότητα και τη σωφροσύνη, και συγκρατημένο τρόπο ζωής, και έπειτα παρασύρεται στην ίδια αμαρτία με τον προηγούμενο, όταν δώσει λόγο για τα πεπραγμένα του, πώς ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα κριθεί δικαίως άξιος βαρύτερης τιμωρίας από τον άλλον; Διότι ο μεν πρώτος θα κατηγορηθεί μόνο για τις σωτήριες αφορμές που έχουν ενσπαρεί στη συνείδησή του, επειδή δεν τις χρησιμοποίησε ορθά· ο δε δεύτερος, επιπλέον αυτών, θα κατηγορηθεί και διότι, ενώ έτυχε μεγάλης βοήθειας για να σωθεί, εξαιτίας της ακράτειας και της απροσεξίας του σε μια ελάχιστη στιγμή, πρόδωσε τον εαυτό του. Ομοίως και εκείνος που ανατρέφεται εξ αρχής με την ευσέβεια και έχει αποφύγει κάθε διαστροφή στα δόγματα περί Θεού, ο οποίος ανατρέφεται επίσης με τον νόμο του Θεού που καταδικάζει κάθε αμαρτία και παρακινεί στα αντίθετα, δεν θα έχει την ίδια απολογία για την ειδωλολατρία με εκείνον που έχει ανατραφεί από άνομους πατέρες και από έθνη που διδάχθηκαν εξ αρχής να λατρεύουν τα είδωλα. Ο Κύριος θα κρίνει τους λαούς. Διαφορετικά τον Ιουδαίο, και διαφορετικά τον Σκύθη. Διότι ο μεν πρώτος επαναπαύεται στον νόμο, καυχάται στον Θεό και διακρίνει το ορθό.

Και πάλι: «Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός· και εάν είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος διά του Θεού». Και το εξής: «Όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών διά της δόξας του Πατρός». Και ο Ησαΐας: «Αλίμονο», λέει, «σε εκείνους που καταστρώνουν βαθιά σχέδια, και όχι διά του Κυρίου». Πολλές μαρτυρίες της λέξης αυτής είναι δυνατόν να παραθέσουμε και για το Πνεύμα. «Σε εμάς δε», λέει, «ο Θεός τα απεκάλυψε διά του Πνεύματος». Και αλλού: «Την καλή παρακαταθήκη φύλαξε διά του Αγίου Πνεύματος». Και πάλι: «Διότι σε άλλον μεν δίνεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας». Τα ίδια ακριβώς έχουμε να πούμε και για τη συλλαβή «εν», ότι δηλαδή η Γραφή έχει αποδεχθεί τη χρήση της και για τον Θεό και Πατέρα, όπως για παράδειγμα στην Παλαιά Διαθήκη: «Εν τω Θεώ», λέει, «θα επιτελέσουμε δύναμη». Και: «Εν σοι θα είναι ο ύμνος μου διαπαντός». Και πάλι: «Εν τω ονόματί σου θα αγαλλιάσω». Στον δε Παύλο: «Εν τω Θεώ», λέει, «ο οποίος έκτισε τα πάντα». Και: «Ο Παύλος και ο Σιλουανός και ο Τιμόθεος προς την εκκλησία των Θεσσαλονικέων εν Θεώ Πατρί». Και: «Εάν κάποτε κατευοδωθώ εν τω θελήματι του Θεού, ώστε να έλθω προς εσάς». Και: «Καυχάσαι», λέει, «εν Θεώ». Και τόσα άλλα που δεν είναι εύκολο ούτε να τα απαριθμήσουμε. Σκοπός μας, όμως, δεν είναι η επίδειξη πλήθους μαρτυριών, αλλά η απόδειξη ότι οι παρατηρήσεις τους δεν είναι ορθές. Το να αποδείξω, δηλαδή, ότι η χρήση αυτή είναι καθιερωμένη για τον Κύριο ή το Άγιο Πνεύμα, θα το παραλείψω ως κάτι το ήδη γνωστό.

Εκείνος όμως που μισεί, δεν βοηθά. Και πάλι ο Προφήτης αναφωνεί: Λύχνος στα πόδια μου είναι ο νόμος σου, και φως στα μονοπάτια μου. Εκείνος όμως που μισεί, δεν διαλύει το σκοτάδι με τον λύχνο, ούτε οδηγεί με το φως αυτόν που έχει πλανηθεί. Και πάλι ο Σολομών: Λύχνος είναι η εντολή του νόμου, και φως, και ζωή, και έλεγχος και παιδεία. Ιδού, δεν είναι μόνο βοήθεια, ούτε μόνο λύχνος, αλλά και φως και ζωή· αυτά όμως δεν είναι έργα εκείνου που μισεί, ούτε εκείνου που θέλει να καταστρέψει, αλλά εκείνου που απλώνει το χέρι και ανορθώνει. Γι' αυτό και ο Παύλος, απευθυνόμενος προς τον Ιουδαίο, και δείχνοντας πόσο μεγάλο κέρδος έφερε ο νόμος, και ότι αποτελεί ανάπαυση και όχι επιβάρυνση της φύσης μας, έλεγε: Δες, εσύ ονομάζεσαι Ιουδαίος και επαναπαύεσαι στον νόμο. Βλέπεις ότι ο Θεός έδωσε τον νόμο όχι για να επιβαρύνει τη φύση μας, αλλά για να την αναπαύσει; Θέλεις να μάθεις ότι την τιμά κιόλας; Βεβαίως και αυτά είναι ικανά να δείξουν την τιμή και την κηδεμονία, όμως θα κάνω φανερό ακριβώς αυτό το πράγμα και από άλλες μαρτυρίες.

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤ΄. Ιδού, εσύ επονομάζεσαι Ιουδαίος και επαναπαύεσαι στον νόμο και καυχάσαι για τον Θεό, και γνωρίζεις το θέλημα και διακρίνεις τα διαφέροντα, έχοντας κατηχηθεί από τον νόμο. Α΄. Αφού είπε ότι τίποτα δεν λείπει από τον Έλληνα για να σωθεί, εάν είναι τηρητής του νόμου, και αφού έκανε εκείνη τη θαυμαστή σύγκριση, παραθέτει στη συνέχεια και τα καυχήματα των Ιουδαίων, με τα οποία υπερηφανεύονταν έναντι των Ελλήνων. Και πρώτα από όλα το ίδιο το όνομα, το οποίο ήταν εξαιρετικά σεβαστό, όπως ακριβώς είναι τώρα ο Χριστιανισμός. Διότι και από την ονομασία και μόνο υπήρχε μεγάλη διαφορά και τότε· γι' αυτό άλλωστε ξεκινά από αυτήν. Και πρόσεξε πώς την καταρρίπτει.

Διότι δεν είπε: «Εσύ είσαι Ιουδαίος», αλλά: «Επονομάζεσαι, και καυχάσαι για τον Θεό»· δηλαδή, επειδή αγαπήθηκες από Αυτόν και προτιμήθηκες από τους άλλους ανθρώπους. Εδώ δε, μου φαίνεται ότι διακριτικά τους ειρωνεύεται για την αλαζονεία και τη μεγάλη τους κενοδοξία, επειδή καταχράστηκαν αυτό το δώρο όχι για τη δική τους σωτηρία, αλλά για να επαίρονται έναντι των άλλων και να τους περιφρονούν.

Τι κάνει λοιπόν, και πώς την επιλύει; Με τον ίδιο τρόπο που έλυσε και τα προηγούμενα. Διότι, όπως ακριβώς εκεί δεν εξέφρασε δικούς τους επαίνους, αλλά τις ευεργεσίες του Θεού, και όχι τα δικά τους κατορθώματα· επειδή το να ονομάζεται κάποιος Ιουδαίος, και να γνωρίζει το θέλημα του Θεού, και να διακρίνει το ορθό, δεν ήταν δικό τους κατόρθωμα, αλλά έργο της χάριτος του Θεού. Αυτό ακριβώς τους έλεγε επικριτικά και ο προφήτης: «Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος, και τα προστάγματά του δεν τους τα φανέρωσε»· και ο Μωυσής πάλι λέει: «Ρωτήστε αν έχει ξαναγίνει ποτέ τέτοιο πράγμα, αν άκουσε δηλαδή ποτέ έθνος φωνή ζωντανού Θεού μέσα από τη φωτιά, και έζησε»· αυτό ακριβώς κάνει και εδώ. Διότι, όπως ακριβώς, όταν μιλούσε για την περιτομή, δεν είπε ότι «Η περιτομή δεν ωφελεί σε τίποτα χωρίς τον ανάλογο βίο», αλλά «Η περιτομή ωφελεί με τον ενάρετο βίο», δηλώνοντας μεν το ίδιο πράγμα, αλλά με πιο ήπιο τρόπο· και πάλι: «Εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου», δεν είπε: «Δεν ωφελείσαι σε τίποτα εσύ που έχεις περιτμηθεί», αλλά: «Η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία»· και μετά από αυτό πάλι: «Θα κρίνει», λέει, «η ακροβυστία όχι την περιτομή, αλλά εσένα τον παραβάτη του νόμου», προστατεύοντας (φειδόμενος) μεν τους θεσμούς του νόμου, αλλά επικρίνοντας τους ανθρώπους· έτσι κάνει και εδώ. Διότι, προβάλλοντας αυτή την αντίρρηση στον εαυτό του και λέγοντας: «Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου;», δεν απάντησε «Κανένα», αλλά συμπορεύτηκε με το επιχείρημα, και μέσα από τα επόμενα λόγια του πάλι το αναίρεσε, και απέδειξε ότι εξαιτίας αυτού του προβαδίσματος μάλιστα θα τιμωρηθούν. Και πώς γίνεται αυτό; Εγώ θα το εξηγήσω, φέρνοντας στο μέσο την αντίρρηση.

«Ναι», λέει· «διότι αυτός που γνωρίζει την κτίση, γνωρίζει τον Θεό». Σε καμία περίπτωση. Διότι υπάρχουν πολλοί που γνωρίζουν την κτίση· μάλλον δε όλοι οι άνθρωποι (διότι τη βλέπουν), και όμως τον Θεό δεν τον γνωρίζουν. Ας δοξάζουμε λοιπόν τον Υιό του Θεού, όχι μόνο με τούτη τη δόξα, αλλά και με τη δόξα διά των έργων. Διότι η μία χωρίς την άλλη δεν είναι τίποτα. «Ιδού», λέει, «εσύ ονομάζεσαι Ιουδαίος και επαναπαύεσαι στον νόμο, και καυχάσαι για τον Θεό. Εσύ λοιπόν που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις; Εσύ που καυχάσαι για τον νόμο, μέσω της παράβασης του νόμου ατιμάζεις τον Θεό;» Πρόσεξε μήπως τυχόν και εμείς, ενώ καυχόμαστε για την ορθότητα της πίστεως, με το να μην επιδεικνύουμε βίο σύμφωνο με την πίστη, ατιμάζουμε τον Θεό, κάνοντάς Τον να βλασφημείται. Διότι ο Θεός θέλει ο Χριστιανός να είναι δάσκαλος της οικουμένης, και ζύμη, και φως, και αλάτι. Και τι είναι το φως; Ένας βίος λαμπρός, που δεν έχει μέσα του τίποτα το σκοτεινό. Το φως δεν είναι χρήσιμο για τον εαυτό του, ούτε το αλάτι, ούτε η ζύμη, αλλά φανερώνει την ωφέλειά του στους άλλους. Έτσι λοιπόν, δεν απαιτείται από εμάς να επιδιώκουμε μόνο τη δική μας ωφέλεια, αλλά και την ωφέλεια των άλλων.

Γι' αυτό και ο Παύλος τους επικρίνει λέγοντας: «Ιδού, εσύ ονομάζεσαι Ιουδαίος, και αναπαύεσαι στον νόμο, και καυχάσαι για τον Θεό, και γνωρίζεις το θέλημά Του»· όμως δεν προκύπτει κανένα επιπλέον όφελος για σένα από αυτά, όταν απουσιάζει η έμπρακτη απόδειξη μέσω του βίου και των έργων. Αυτός όμως δεν σταμάτησε μέχρι εκεί, αλλά είπε και κάτι πολύ περισσότερο. «Διότι πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου;» Επειδή δεν εκδιώκεται από τους ουρανούς μόνο εκείνος, λέει, που ενώ έχει πίστη παραμελεί τον βίο του, αλλά και όποιος, παρόλο που μαζί με την πίστη του έχει επιτελέσει πολλά θαύματα, δεν έπραξε κανένα αγαθό έργο, ομοίως αποκλείεται και αυτός από τα ιερά εκείνα πρόπυλα. «Διότι πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου;» Βλέπεις πώς, αφού ολοκλήρωσε ολόκληρη τη διδασκαλία του, εισάγει πλέον τον εαυτό του ανεπαίσθητα και δείχνει ότι αυτός είναι ο κριτής; Διότι το γεγονός ότι η κόλαση περιμένει όσους αμαρτάνουν, το κατέδειξε στα προηγούμενα· το ποιος είναι όμως εκείνος που θα τους κρίνει, το αποκαλύπτει πλέον εδώ. Και δεν είπε φανερά ότι «εγώ είμαι», αλλά είπε «πολλοί θα μου πουν», θεμελιώνοντας και πάλι ακριβώς αυτό.

Τις νουμηνίες σας, και τα σάββατα. Πρέπει να παρατηρηθεί ότι δεν απορρίπτει τίποτα από τα αναγκαία, αλλά εκείνα τα οποία ο Χριστός με την έλευσή Του τα κατήργησε. Γι' αυτό και ο Παύλος, χρησιμοποιώντας πιο αυστηρό λόγο, όταν ερχόταν σε αντιπαράθεση με τους Ιουδαίους, προβάλλοντας όχι μόνο αυτά, αλλά και άλλα περισσότερα από αυτά, υποστήριξε ότι εκείνοι που δεν επιδεικνύουν τίποτα από τον εαυτό τους δεν αποκομίζουν κανένα όφελος από εκείνα, λέγοντας τα εξής: Εάν όμως εσύ ονομάζεσαι Ιουδαίος και επαναπαύεσαι στον νόμο και καυχάσαι για τον Θεό και γνωρίζεις το θέλημα και διακρίνεις το ορθό, έχοντας διδαχθεί από τον νόμο. Και πάλι: Διότι η περιτομή ωφελεί, εάν τηρείς τον νόμο· εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία.

Όλα αυτά δε, όπως είπα, τα παραθέτει για να τους περιορίσει στη χάρη που δίδεται διά της πίστεως. «Διότι δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι τηρητές του νόμου θα δικαιωθούν. Επειδή, όταν τα έθνη που δεν έχουν νόμο πράττουν εκ φύσεως τα του νόμου, αυτοί, μη έχοντας νόμο, είναι οι ίδιοι νόμος για τον εαυτό τους· οι οποίοι αποδεικνύουν το έργο του νόμου γραμμένο στις καρδιές τους, καθώς η συνείδησή τους συμμαρτυρεί, και οι λογισμοί τους μεταξύ τους κατηγορούν. Ή και υπερασπίζονται, την ημέρα κατά την οποία ο Θεός θα κρίνει τα κρυπτά των ανθρώπων σύμφωνα με το Ευαγγέλιό μου, διά του Ιησού Χριστού». Έχοντας αναφέρει παραπάνω την κρίση του Θεού, εδώ αποκαλύπτει σαφώς ότι ο Χριστός είναι Αυτός που θα κρίνει κατά την έσχατη ημέρα. Διότι σε Αυτόν έχει παραχωρήσει όλη την κρίση ο Πατέρας· και το πράττει αυτό, ανοίγοντάς τους τον δρόμο για τα δόγματα της Καινής Διαθήκης. «Εάν δε εσύ ονομάζεσαι Ιουδαίος, και επαναπαύεσαι στον νόμο, και καυχάσαι για τον Θεό, και γνωρίζεις το θέλημά Του, και διακρίνεις το ορθό, έχοντας κατηχηθεί από τον νόμο· και έχεις την πεποίθηση ότι εσύ ο ίδιος είσαι οδηγός τυφλών, φως εκείνων που βρίσκονται στο σκοτάδι». Αφού συνέκρινε τους Ιουδαίους με τους Έλληνες, και τους κατατρόπωσε σφοδρά, αφαιρεί λίγο από το βάρος. Σαν να του φέρνει κάποιος αντίρρηση και να του λέει: Πού βρίσκονται λοιπόν τα σεμνά προτερήματα των Ιουδαίων; Αποδεικνύει λοιπόν ότι πρόκειται μόνο για όνομα σε αυτούς. Μάλλον, λοιπόν, ακόμη και σε αυτά για τα οποία υπερηφανεύονταν πολύ, καθίστανται άξιοι τιμωρίας.