Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 2:18

Ένας άλλος πάλι, ο οποίος έχει πολλά που τον παρακινούν προς τα άριστα, δηλαδή ανατροφή, δασκάλους, ακρόαση θειότερων λόγων, σωτήρια αναγνώσματα, νουθεσία γονέων, διηγήσεις που διαπλάθουν τη σεμνότητα και τη σωφροσύνη, και συγκρατημένο τρόπο ζωής, και έπειτα παρασύρεται στην ίδια αμαρτία με τον προηγούμενο, όταν δώσει λόγο για τα πεπραγμένα του, πώς ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα κριθεί δικαίως άξιος βαρύτερης τιμωρίας από τον άλλον; Διότι ο μεν πρώτος θα κατηγορηθεί μόνο για τις σωτήριες αφορμές που έχουν ενσπαρεί στη συνείδησή του, επειδή δεν τις χρησιμοποίησε ορθά· ο δε δεύτερος, επιπλέον αυτών, θα κατηγορηθεί και διότι, ενώ έτυχε μεγάλης βοήθειας για να σωθεί, εξαιτίας της ακράτειας και της απροσεξίας του σε μια ελάχιστη στιγμή, πρόδωσε τον εαυτό του. Ομοίως και εκείνος που ανατρέφεται εξ αρχής με την ευσέβεια και έχει αποφύγει κάθε διαστροφή στα δόγματα περί Θεού, ο οποίος ανατρέφεται επίσης με τον νόμο του Θεού που καταδικάζει κάθε αμαρτία και παρακινεί στα αντίθετα, δεν θα έχει την ίδια απολογία για την ειδωλολατρία με εκείνον που έχει ανατραφεί από άνομους πατέρες και από έθνη που διδάχθηκαν εξ αρχής να λατρεύουν τα είδωλα. Ο Κύριος θα κρίνει τους λαούς. Διαφορετικά τον Ιουδαίο, και διαφορετικά τον Σκύθη. Διότι ο μεν πρώτος επαναπαύεται στον νόμο, καυχάται στον Θεό και διακρίνει το ορθό.

Εκείνος που είναι κατηχούμενος από τον νόμο, και πάντοτε νουθετείται με τις κοινές έννοιες, και εκπαιδεύεται στα προφητικά και νομικά γράμματα, εάν βρεθεί να σφάλλει παραβαίνοντας τον νόμο, θα του λογιστούν πολύ βαρύτερα τα αμαρτήματα. Αντιθέτως, οι νομάδες Σκύθες, οι οποίοι έχουν ανατραφεί με ανήμερα και απάνθρωπα ήθη, συνηθισμένοι σε αρπαγές και βιαιοπραγίες αναμεταξύ τους, που δεν μπορούν να συγκρατήσουν τον θυμό τους και εύκολα ερεθίζονται σε παροξυσμούς ο ένας εναντίον του άλλου, και έχουν συνηθίσει να κρίνουν κάθε φιλονικία με το ξίφος και έχουν διδαχθεί να λύνουν τις μάχες με αίμα, εάν επιδείξουν μεταξύ τους κάτι το φιλάνθρωπο και χρηστό, προετοιμάζουν για εμάς βαρύτερη την τιμωρία μέσω των δικών τους κατορθωμάτων. Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου, και σύμφωνα με την ακακία που υπάρχει μέσα μου. Θα φανεί ίσως ότι ο λόγος αυτός περιέχει κάτι το αλαζονικό και παρόμοιο με την προσευχή του Φαρισαίου που εξύψωνε τον εαυτό του· για εκείνον όμως που εξετάζει τα πράγματα με ορθή κρίση, θα διαπιστωθεί ότι ο προφήτης απέχει πολύ από μια τέτοια διάθεση. Κρίνε με, Κύριε, λέγει, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου. Εκτενής, λέγει, είναι ο λόγος περί της δικαιοσύνης, και δυσέφικτα τα όρια της τέλειας δικαιοσύνης. Διότι υπάρχει και κάποια δικαιοσύνη των αγγέλων, η οποία υπερβαίνει κατά πολύ εκείνη των ανθρώπων, και εάν υπάρχει κάποια δύναμη ανώτερη από τους αγγέλους, έχει και την υπεροχή της δικαιοσύνης ανάλογη προς το μεγαλείο της· και η δικαιοσύνη του ίδιου του Θεού, η οποία υπερβαίνει κάθε νου, είναι άρρητη και ακατάληπτη σε κάθε κτιστή φύση.

Προς δε αυτόν που τον διαδέχθηκε και ο οποίος, προς υπεράσπιση της πλάνης εκείνου, καταχράται τα λόγια του Πνεύματος, θα έλεγα ότι και «η εντολή του Κυρίου είναι τηλαυγής» και «φως τα προστάγματά του». Αλλά, αν και μέσω αυτών οι Ιουδαίοι πλούτιζαν σε γνώση του θείου θελήματος και, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, διέκριναν τα ουσιώδη καθώς κατηχούνταν από τον θείο νόμο, και είχαν σε αυτόν τη μορφή της γνώσης και της αλήθειας, εντούτοις παρέμεναν σκοτισμένοι και πεπωρωμένοι, όπως ακριβώς και σήμερα όσοι διδάσκουν για τα μυστήρια του Θεού χωρίς πράξη. Άρα, η γνώση δεν αποτελεί τον τελειότατο, ωφελιμότατο και πλέον αλάνθαστο φωτισμό, έστω κι αν προέρχεται από τα ίδια τα λόγια του Πνεύματος· διότι «όχι οι ακροατές, αλλά οι τηρητές του νόμου», κατά τον Παύλο, «θα δικαιωθούν».

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤ΄. Ιδού, εσύ επονομάζεσαι Ιουδαίος και επαναπαύεσαι στον νόμο και καυχάσαι για τον Θεό, και γνωρίζεις το θέλημα και διακρίνεις τα διαφέροντα, έχοντας κατηχηθεί από τον νόμο. Α΄. Αφού είπε ότι τίποτα δεν λείπει από τον Έλληνα για να σωθεί, εάν είναι τηρητής του νόμου, και αφού έκανε εκείνη τη θαυμαστή σύγκριση, παραθέτει στη συνέχεια και τα καυχήματα των Ιουδαίων, με τα οποία υπερηφανεύονταν έναντι των Ελλήνων. Και πρώτα από όλα το ίδιο το όνομα, το οποίο ήταν εξαιρετικά σεβαστό, όπως ακριβώς είναι τώρα ο Χριστιανισμός. Διότι και από την ονομασία και μόνο υπήρχε μεγάλη διαφορά και τότε· γι' αυτό άλλωστε ξεκινά από αυτήν. Και πρόσεξε πώς την καταρρίπτει.

Και γνωρίζεις το θέλημα, και διακρίνεις τα σπουδαιότερα. Και βέβαια, και αυτό αποτελεί ελάττωμα χωρίς τα έργα· παρόλα αυτά όμως φαινόταν πως είναι πλεονέκτημα· γι' αυτό και το διατυπώνει με ακρίβεια. Διότι δεν είπε, Πράττεις, αλλά, Γνωρίζεις και διακρίνεις, όχι ότι τα εφαρμόζεις και τα εκτελείς.

Τι κάνει λοιπόν, και πώς την επιλύει; Με τον ίδιο τρόπο που έλυσε και τα προηγούμενα. Διότι, όπως ακριβώς εκεί δεν εξέφρασε δικούς τους επαίνους, αλλά τις ευεργεσίες του Θεού, και όχι τα δικά τους κατορθώματα· επειδή το να ονομάζεται κάποιος Ιουδαίος, και να γνωρίζει το θέλημα του Θεού, και να διακρίνει το ορθό, δεν ήταν δικό τους κατόρθωμα, αλλά έργο της χάριτος του Θεού. Αυτό ακριβώς τους έλεγε επικριτικά και ο προφήτης: «Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος, και τα προστάγματά του δεν τους τα φανέρωσε»· και ο Μωυσής πάλι λέει: «Ρωτήστε αν έχει ξαναγίνει ποτέ τέτοιο πράγμα, αν άκουσε δηλαδή ποτέ έθνος φωνή ζωντανού Θεού μέσα από τη φωτιά, και έζησε»· αυτό ακριβώς κάνει και εδώ. Διότι, όπως ακριβώς, όταν μιλούσε για την περιτομή, δεν είπε ότι «Η περιτομή δεν ωφελεί σε τίποτα χωρίς τον ανάλογο βίο», αλλά «Η περιτομή ωφελεί με τον ενάρετο βίο», δηλώνοντας μεν το ίδιο πράγμα, αλλά με πιο ήπιο τρόπο· και πάλι: «Εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου», δεν είπε: «Δεν ωφελείσαι σε τίποτα εσύ που έχεις περιτμηθεί», αλλά: «Η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία»· και μετά από αυτό πάλι: «Θα κρίνει», λέει, «η ακροβυστία όχι την περιτομή, αλλά εσένα τον παραβάτη του νόμου», προστατεύοντας (φειδόμενος) μεν τους θεσμούς του νόμου, αλλά επικρίνοντας τους ανθρώπους· έτσι κάνει και εδώ. Διότι, προβάλλοντας αυτή την αντίρρηση στον εαυτό του και λέγοντας: «Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου;», δεν απάντησε «Κανένα», αλλά συμπορεύτηκε με το επιχείρημα, και μέσα από τα επόμενα λόγια του πάλι το αναίρεσε, και απέδειξε ότι εξαιτίας αυτού του προβαδίσματος μάλιστα θα τιμωρηθούν. Και πώς γίνεται αυτό; Εγώ θα το εξηγήσω, φέρνοντας στο μέσο την αντίρρηση.

Γι' αυτό και ο Παύλος τους επικρίνει λέγοντας: «Ιδού, εσύ ονομάζεσαι Ιουδαίος, και αναπαύεσαι στον νόμο, και καυχάσαι για τον Θεό, και γνωρίζεις το θέλημά Του»· όμως δεν προκύπτει κανένα επιπλέον όφελος για σένα από αυτά, όταν απουσιάζει η έμπρακτη απόδειξη μέσω του βίου και των έργων. Αυτός όμως δεν σταμάτησε μέχρι εκεί, αλλά είπε και κάτι πολύ περισσότερο. «Διότι πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου;» Επειδή δεν εκδιώκεται από τους ουρανούς μόνο εκείνος, λέει, που ενώ έχει πίστη παραμελεί τον βίο του, αλλά και όποιος, παρόλο που μαζί με την πίστη του έχει επιτελέσει πολλά θαύματα, δεν έπραξε κανένα αγαθό έργο, ομοίως αποκλείεται και αυτός από τα ιερά εκείνα πρόπυλα. «Διότι πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου;» Βλέπεις πώς, αφού ολοκλήρωσε ολόκληρη τη διδασκαλία του, εισάγει πλέον τον εαυτό του ανεπαίσθητα και δείχνει ότι αυτός είναι ο κριτής; Διότι το γεγονός ότι η κόλαση περιμένει όσους αμαρτάνουν, το κατέδειξε στα προηγούμενα· το ποιος είναι όμως εκείνος που θα τους κρίνει, το αποκαλύπτει πλέον εδώ. Και δεν είπε φανερά ότι «εγώ είμαι», αλλά είπε «πολλοί θα μου πουν», θεμελιώνοντας και πάλι ακριβώς αυτό.

Τις νουμηνίες σας, και τα σάββατα. Πρέπει να παρατηρηθεί ότι δεν απορρίπτει τίποτα από τα αναγκαία, αλλά εκείνα τα οποία ο Χριστός με την έλευσή Του τα κατήργησε. Γι' αυτό και ο Παύλος, χρησιμοποιώντας πιο αυστηρό λόγο, όταν ερχόταν σε αντιπαράθεση με τους Ιουδαίους, προβάλλοντας όχι μόνο αυτά, αλλά και άλλα περισσότερα από αυτά, υποστήριξε ότι εκείνοι που δεν επιδεικνύουν τίποτα από τον εαυτό τους δεν αποκομίζουν κανένα όφελος από εκείνα, λέγοντας τα εξής: Εάν όμως εσύ ονομάζεσαι Ιουδαίος και επαναπαύεσαι στον νόμο και καυχάσαι για τον Θεό και γνωρίζεις το θέλημα και διακρίνεις το ορθό, έχοντας διδαχθεί από τον νόμο. Και πάλι: Διότι η περιτομή ωφελεί, εάν τηρείς τον νόμο· εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία.

Όλα αυτά δε, όπως είπα, τα παραθέτει για να τους περιορίσει στη χάρη που δίδεται διά της πίστεως. «Διότι δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι τηρητές του νόμου θα δικαιωθούν. Επειδή, όταν τα έθνη που δεν έχουν νόμο πράττουν εκ φύσεως τα του νόμου, αυτοί, μη έχοντας νόμο, είναι οι ίδιοι νόμος για τον εαυτό τους· οι οποίοι αποδεικνύουν το έργο του νόμου γραμμένο στις καρδιές τους, καθώς η συνείδησή τους συμμαρτυρεί, και οι λογισμοί τους μεταξύ τους κατηγορούν. Ή και υπερασπίζονται, την ημέρα κατά την οποία ο Θεός θα κρίνει τα κρυπτά των ανθρώπων σύμφωνα με το Ευαγγέλιό μου, διά του Ιησού Χριστού». Έχοντας αναφέρει παραπάνω την κρίση του Θεού, εδώ αποκαλύπτει σαφώς ότι ο Χριστός είναι Αυτός που θα κρίνει κατά την έσχατη ημέρα. Διότι σε Αυτόν έχει παραχωρήσει όλη την κρίση ο Πατέρας· και το πράττει αυτό, ανοίγοντάς τους τον δρόμο για τα δόγματα της Καινής Διαθήκης. «Εάν δε εσύ ονομάζεσαι Ιουδαίος, και επαναπαύεσαι στον νόμο, και καυχάσαι για τον Θεό, και γνωρίζεις το θέλημά Του, και διακρίνεις το ορθό, έχοντας κατηχηθεί από τον νόμο· και έχεις την πεποίθηση ότι εσύ ο ίδιος είσαι οδηγός τυφλών, φως εκείνων που βρίσκονται στο σκοτάδι». Αφού συνέκρινε τους Ιουδαίους με τους Έλληνες, και τους κατατρόπωσε σφοδρά, αφαιρεί λίγο από το βάρος. Σαν να του φέρνει κάποιος αντίρρηση και να του λέει: Πού βρίσκονται λοιπόν τα σεμνά προτερήματα των Ιουδαίων; Αποδεικνύει λοιπόν ότι πρόκειται μόνο για όνομα σε αυτούς. Μάλλον, λοιπόν, ακόμη και σε αυτά για τα οποία υπερηφανεύονταν πολύ, καθίστανται άξιοι τιμωρίας.

Ρωμ. 2,18-21 Λαμβάνει μορφή 〈η μόρφωση της γνώσης και της αλήθειας που υπάρχει στον νόμο〉 σε εκείνον που τον γνωρίζει και πολιτεύεται σύμφωνα με αυτόν· διότι έθεσε αφενός τη 〈μόρφωση της γνώσης〉 για τη γνώση, και αφετέρου τη 〈μόρφωση της αλήθειας〉 για την πράξη· επειδή εκείνος αποδεικνύει αληθινή τη γνώση του νόμου, ο οποίος την εκπληρώνει μέσω των έργων, εκείνος την καθιστά αξιόπιστη. Εσύ όμως, λέει, 〈έχεις την πεποίθηση〉 μεν 〈ότι είσαι ο ίδιος παιδαγωγός και οδηγός και δάσκαλος,〉 όχι απλώς, 〈αλλά ότι έχεις τη μόρφωση της γνώσης που βρίσκεται στον νόμο και της αλήθειας που βρίσκεται στον νόμο·〉 ζεις όμως με τέτοιον τρόπο σαν να μην έχεις ακούσει ποτέ καμία διδασκαλία του νόμου. Εκείνος λοιπόν που έχει την πεποίθηση ότι κατέχει τη μόρφωση της γνώσης και της αλήθειας, εκείνος που είναι πεπεισμένος ότι είναι παιδαγωγός των αφρόνων, που έχει την πεποίθηση ότι είναι οδηγός, ότι είναι δάσκαλος, δίδαξε πρώτα τον ίδιο σου τον εαυτό· και θα τον διδάξεις, όταν αποδείξεις μέσα από τα έργα ότι η διδασκαλία είναι αληθινή.