Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 2:22

Για να μην του πει, λοιπόν, κάποιος: «Εσύ που διδάσκεις τον άλλον, δεν διδάσκεις τον εαυτό σου; Εσύ που λέγεις να μη μοιχεύουν, μοιχεύεις;». Γι' αυτό λέει: «Είπα: Θα προφυλάξω τις οδούς μου, για να μην αμαρτήσω με τη γλώσσα μου». Και φανερώνοντας αυτό, ο Παύλος έγραφε στους Κορινθίους: «Σας έστειλα τον Τιμόθεο, ο οποίος θα σας υπενθυμίσει τις οδούς μου».

«Διότι ο άφρων εκδηλώνει όλον τον θυμό του· ο δε σοφός τον συγκρατεί κατά μέρος». Ρυθμίζοντας με αυτόν τον τρόπο τον εαυτό του ο άνθρωπος, και διαφυλάσσοντας υγιή και αβλαβή την ιδιαίτερη ενέργεια του κάθε μέρους της ψυχής του, θα γνωρίσει την αληθινή δικαιοσύνη. Το να κατευθύνει δε κανείς σωστά τις κρίσεις σημαίνει πρωτίστως το να κρίνει δίκαια σύμφωνα με τον νόμο του Θεού, όπως λέει η Γραφή: «Να ανοίγεις το στόμα σου με τον λόγο του Θεού, και να κρίνεις τους πάντες ορθά. Υπερασπίσου τον φτωχό και τον αδύναμο. Διότι εκείνος που λέει για τον ασεβή ότι "είναι δίκαιος", θα είναι επικατάρατος στους λαούς και μισητός στα έθνη. Διότι η προσωποληψία στην κρίση δεν είναι καλό πράγμα». Αυτό βέβαια πρέπει να ειπωθεί φανερά· έπειτα δε, για όσα κάποιος κρίνει τους άλλους, αυτά τα ίδια κριτήρια πρέπει να τα εφαρμόζει και στον εαυτό του, και να δοκιμάζει τον εαυτό του: ελέγχοντάς τον εάν επικρατεί ο θυμός, συγκρατώντας τον εάν περισσεύει η επιθυμία, και διεγείροντάς τον εάν αδρανεί το λογιστικό μέρος, λέγοντας: «Έως πότε, οκνηρέ, θα κατακλίvεσαι;». Διότι, κυβερνώντας έτσι δίκαια τον εαυτό του, και γινόμενος κατήγορος του εαυτού του, θα μάθει να κατευθύνει σωστά την κρίση και δεν θα ακούσει από άλλον το εξής: «Εσύ που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις; Εσύ που λες "μη μοιχεύσεις", μοιχεύεις;». Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που οδοιπορεί και ακολουθεί σωστά την οδό, φτάνει στο τέρμα, έτσι και εκείνος που κατευθύνει σωστά τις κρίσεις θα αναγνωριστεί ως δίκαιος και σοφός. Παραβολές δε ονομάζονται οι λόγοι που αποτελούν εικόνες αυτών που λέγονται. Διότι μέσω αυτών, εξαιτίας της ομοιότητας, γίνεται κατανοητό αυτό που εκφράζεται.

Επομένως, ακόμη και αν κάποιοι από εμάς, που απολαμβάνουμε τιμές, υποκρύπτουν πίσω από κάποιο πρόσχημα έναν άσεμνο βίο, ας φοβηθούν Εκείνον που πρόκειται να αποκαλύψει το εξωτερικό μας σχήμα και να φανερώσει τις βουλές των καρδιών μας, ώστε να εκτεθούν ενώπιον όλων οι χειρότεροι λογισμοί που γεννώνται μέσα στον καθένα. Διότι τον καθένα από εμάς θα τον περικυκλώσουν τα ίδια του τα διαβούλια, και οι πράξεις θα παρασταθούν ολόγυρα με τα δικά τους γνωρίσματα, επιφέροντάς μας αιώνια αισχύνη και ονειδισμό, όταν θα ελέγχονται ότι είναι αντίθετες προς τον λόγο του Θεού· έτσι ώστε, εκείνος που κηρύττει να μην κλέβουν, να ανακαλύπτεται κλέφτης· εκείνος που λέει να μη μοιχεύουν, να συλλαμβάνεται να συγκαταλέγεται μεταξύ των μοιχών· εκείνος που βδελύσσεται τα είδωλα, να μην απέχει από την ιεροσυλία. Διότι δεν υπάρχει τίποτα κρυπτό το οποίο δεν θα φανερωθεί, ούτε συγκαλυμμένο το οποίο δεν θα αποκαλυφθεί.

Ματθ. 7, 5 «Βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου», δηλαδή δείξε τον εαυτό σου καθαρό από τα μεγάλα αμαρτήματα και τότε θα γίνεις σύμβουλος σε εκείνον που σφάλλει σε κάτι μικρό. Αν όμως δεν «βγάζεις το δοκάρι», αλλά κατακρίνεις αυτόν που έχει «το σκουπιδάκι», δικαιολογημένα θα ακούσεις τον αποστολικό λόγο: «εσύ που λες να μην μοιχεύουν, μοιχεύεις», εσύ που λες «να μην κλέβουν, κλέβεις». Επομένως, ο σοφός θα είναι δάσκαλος του εαυτού του, αλλά δεν θα κατακρίνει τον άλλον. Διότι αυτό παραγγέλλει και ο νόμος μέσω του Μωυσή λέγοντας: «πρόσεχε τον εαυτό σου». «Τον εαυτό σου», λέει, όχι τον άλλον. Και το «πρόσεχε» σημαίνει να παρατηρείς προσεκτικά τα δικά σου. Ο συνετός, λοιπόν, έτσι θα διαπαιδαγωγήσει τον εαυτό του, όχι αποβλέποντας στα σφάλματα των άλλων, αλλά ερευνώντας τα δικά του και μετανοώντας για αυτά. Υπάρχουν όμως κάποιοι οι οποίοι δεν βλέπουν τα δικά τους ολισθήματα, αλλά περιγελούν τα σφάλματα των άλλων, οι οποίοι, αν και κείτονται χάμω, χλευάζουν αυτούς που στέκονται όρθιοι, οι οποίοι, αν και είναι αλειμμένοι με βούρκο από τα πόδια μέχρι το κεφάλι, καταδικάζουν εκείνους που έχουν λίγη ακαθαρσία. Διότι λένε μερικές φορές για κάποιον: ο τάδε είναι σκληρός, απάνθρωπος, αισχροκερδής, φιλάργυρος, ωμός, ανόητος, και έπειτα, αποδίδοντας αυτά σε άλλους, δεν συνειδητοποιούν ότι ζωγραφίζουν τον δικό τους χαρακτήρα. Και το πόση ζημιά προκαλεί το να κατακρίνουμε τους άλλους, το έχουμε μάθει από τον Φαρισαίο που εξουθένωσε τον τελώνη.

Διότι, όπως λέει ο Παύλος: «Όποιος αθέτησε τον νόμο του Μωυσή, πεθαίνει χωρίς έλεος με την κατάθεση δύο ή τριών μαρτύρων». Αλίμονο λοιπόν σε εσάς, νομικοί· διότι δένετε δυσβάστακτα φορτία και έπειτα τα φορτώνετε σε εκείνους που βρίσκονται υπό τον νόμο, ενώ οι ίδιοι δεν τα αγγίζετε. Διότι, ενώ διέταζαν να τηρείται απαράβατα η εντολή του Μωυσή και επέβαλλαν τιμωρίες σε όσους την αθετούσαν, οι ίδιοι δεν θεωρούσαν καθόλου άξιο λόγου το να πράξουν κάτι από τα διατεταγμένα. Σε όσους συνηθίζουν να πράττουν αυτά, και ο σοφότατος Παύλος απευθύνει επίπληξη, λέγοντας: «Εσύ που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις; Εσύ που κηρύττεις να μην κλέβουν, κλέβεις; Εσύ που λες να μην μοιχεύουν, μοιχεύεις;»

«Εσύ που βδελύσσεσαι τα είδωλα, διαπράττεις ιεροσυλία; Εσύ που καυχιέσαι για τον νόμο, ατιμάζεις τον Θεό μέσω της παραβάσεως του νόμου;» Διότι αδόκιμος είναι ο δάσκαλος, όταν έχει συμπεριφορά ασυμβίβαστη με τον λόγο του. Σε αυτόν και ο ίδιος ο Σωτήρας επέβαλε πικρή τιμωρία, λέγοντας ότι «Εκείνος που θα διδάξει και θα πράξει, αυτός θα ονομαστεί μέγας· εκείνος όμως που θα διδάξει, αλλά δεν θα πράξει, αυτός θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών.» <Αλίμονό σας, διότι οικοδομείτε τα μνημεία των προφητών, ενώ οι πατέρες σας τους σκότωσαν.> (A f. 164, B f. 120, D f. 47 b) Αφού απέδειξε αδόκιμο και αυτό το παμμόχθηρο εργαστήριο των νομικών, διατυπώνει κοινό έλεγχο για όλους τους δασκάλους των Ιουδαίων. Ας ερευνήσουμε λοιπόν με ακρίβεια τι ακριβώς λέει. Οι μεν πατέρες των Ιουδαίων σκότωσαν κατά καιρούς τους αγίους προφήτες, οι οποίοι τους μετέφεραν τον θείο λόγο· οι απόγονοί τους, ωστόσο, ομολογώντας ότι οι προφήτες υπήρξαν σεπτοί και τίμιοι, τους κατασκεύασαν τους τάφους, δηλαδή τα μνημεία, αποδίδοντάς τους την τιμή που αρμόζει κατεξοχήν στους αγίους.

Η΄. Αυτά ας ποθήσουμε και εμείς, και ας δείξουμε προθυμία να μετανοήσουμε, ώστε διά της μετανοίας να γίνουμε και πάλι άσπιλοι, όπως ακριβώς και πριν από την πτώση μας. Διότι τέτοια είναι η φύση και η δύναμη του πολύτιμου αυτού αποκτήματος της μετανοίας: αποκαθιστά και πάλι τον μετανοούντα στην αρχική τιμή που είχε πριν από το σφάλμα του. Τολμώ μάλιστα να πω ότι κάποιοι έγιναν ακόμη πιο ανώτεροι. Κοπιάζοντας πολύ και χύνοντας άφθονα δάκρυα, ξέπλυναν τη δυσωδία της αμαρτίας, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Θα με πλύνεις, και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι». Υπάρχει όμως ανάγκη για μεγάλη εγρήγορση, διότι την ώρα που δεν γνωρίζουμε, εκείνος που απαιτεί την ψυχή μας θα την αρπάξει, και δεν θα υπάρχει κανείς να μας σώσει. Γι' αυτό η θεία φωνή βοά ακατάπαυστα: «Να είστε έτοιμοι». Όποιος έχει αναλάβει το έργο να κρίνει, ας αποφεύγει να κρίνει, διότι ο Κύριος λέει: «Μην κρίνετε»· και από την άλλη, ας μην εγκαταλείπει εκείνον που καταδυναστεύεται, αλλά ας θυμάται τον Κύριο που λέει: «Μην κρίνετε σύμφωνα με την εξωτερική όψη, αλλά να κρίνετε με δίκαιη κρίση»· και πάλι: «Μην καταδικάζετε, και δεν θα καταδικαστείτε». Εάν όμως, ενώ κρίνεις τον άλλον, εσύ πράττεις τα ίδια, δεν πρόκειται να ξεφύγεις από την κρίση του Θεού. Άκουσε τον Απόστολο που επιπλήττει τέτοιου είδους ανθρώπους λέγοντας: «Γι' αυτό είσαι αναπολόγητος, ω άνθρωπε, εσύ που κρίνεις αυτούς που πράττουν τέτοια, ενώ πράττεις τα ίδια· διότι, σε ό,τι κρίνεις τον άλλον, καταδικάζεις τον εαυτό σου. Εσύ, λοιπόν, που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις; Εσύ που κηρύττεις να μην κλέβουν, κλέβεις; Εσύ που λες να μη μοιχεύουν, μοιχεύεις;»

Ο πλούσιος, λοιπόν, δεν αποκόμισε από εκεί κανέναν λόγο παρηγοριάς, ούτε εκείνοι που τρίζουν τα δόντια τους. Στον αμαρτωλό, όμως, είπε ο Θεός: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;» Είδες την τέλεια λύρα, τη σύμφωνη κιθάρα, που με διαφορετικούς φθόγγους ηχεί μία και μόνη αρμονία; Διότι αυτό το νόημα μπορεί κανείς να το δει να υπάρχει και στους αποστόλους και σε άλλους προφήτες· και ο Παύλος, λοιπόν, λέει περίπου τα εξής, δείχνοντας και ο ίδιος ότι δεν υπάρχει κανένα όφελος από το να διδάσκει κανείς τους άλλους, όταν δεν αναλάβει πρώτα να διδάξει τον εαυτό του. Επειδή, δηλαδή, υπερηφανεύονταν πάρα πολύ, όπως ακριβώς για τις θυσίες, έτσι και για το ότι είχαν τον νόμο και χρημάτιζαν δάσκαλοι των άλλων, αποδεικνύοντας ότι δεν αποκομίζουν κανένα μεγάλο όφελος όταν οι ίδιοι μένουν αδίδακτοι, και ελέγχοντας αυστηρότερα τους τέτοιους ανθρώπους, λέει: «Εσύ λοιπόν που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις; Εσύ που κηρύττεις να μην κλέβουν, κλέβεις; Εσύ που αποστρέφεσαι τα είδωλα, διαπράττεις ιεροσυλία; Εσύ που καυχάσαι για τον νόμο, ατιμάζεις τον Θεό με την παράβαση του νόμου;» Για τον λόγο αυτόν έλεγε και για τον εαυτό του: «Φοβάμαι μήπως, αφού κηρύξω στους άλλους, γίνω ο ίδιος αδόκιμος»· καταρρίπτοντας έτσι την έπαρση εκείνων που υπερηφανεύονται για τη διδασκαλία του λόγου, ενώ οι ίδιοι είναι στερημένοι από την αρετή. Αλλά και με διαφορετικό τρόπο χειρίζεται αυτόν τον λόγο απευθυνόμενος προς τους Ιουδαίους, όταν λέει: «Διότι, όταν τα έθνη που δεν έχουν νόμο, πράττουν εκ φύσεως τα έργα του νόμου, αυτοί, παρόλο που δεν έχουν νόμο, είναι οι ίδιοι νόμος για τον εαυτό τους».

Διότι, καθοδηγώντας τον εαυτό του με αυτόν τον τρόπο δίκαια και γινόμενος κατήγορος του εαυτού του, θα μάθει να κατευθύνει ορθά την κρίση και δεν θα ακούσει από άλλον το: «Εσύ που διδάσκεις τον άλλον, δεν διδάσκεις τον εαυτό σου; Εσύ που λες "μη μοιχεύσεις", μοιχεύεις;» Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που οδοιπορεί και βαδίζει ορθά τον δρόμο του φθάνει στο τέρμα, έτσι και εκείνος που κατευθύνει ορθά τις κρίσεις θα αναγνωριστεί ως δίκαιος και σοφός. Παραβολές δε ονομάζονται οι λόγοι που είναι σαν εικόνες αυτών που λέγονται.

Πρόσεξε δε πώς τον πλήττει παντού εμμέσως· ότι, αν και καυχιέσαι για τον νόμο, εντούτοις δεν πράττεις τα έργα του νόμου. Και λέγοντας πάλι το «έχεις την πεποίθηση στον εαυτό σου», δείχνει ότι, ενώ δεν είναι αυτό που ο ίδιος λέει, το προβάλλει και, σαν να αρπάζει μόνο τα λόγια, σφετερίζεται την τιμή. «Παιδαγωγό των αφρόνων, διδάσκαλο των νηπίων, που έχει τη μορφή της γνώσεως και της αληθείας μέσα στον νόμο». Διότι κατέκριναν σφοδρότατα τους προσήλυτους, εξαιτίας αυτού ακριβώς, του να νομίζουν δηλαδή ότι είναι διδάσκαλοι. «Εσύ, λοιπόν, που διδάσκεις τον άλλον, δεν διδάσκεις τον εαυτό σου; Εσύ που κηρύττεις να μην κλέβουν, κλέβεις; Εσύ που λες να μη μοιχεύουν, μοιχεύεις;» Καθιστά βαρύτερη την τιμωρία του Ιουδαίου, αποδεικνύοντάς τον παραβάτη σε αυτά ακριβώς για τα οποία θεωρεί άξιο τον εαυτό του να είναι διδάσκαλος των άλλων. «Εσύ που βδελύσσεσαι τα είδωλα, ιεροσυλείς;» Διότι έφτασαν σε τέτοια μανία φιλαργυρίας, ώστε να βάζουν χέρι στα χρήματα των ειδωλείων. «Εσύ που καυχιέσαι για τον νόμο, με την παράβαση του νόμου ατιμάζεις τον Θεό; Διότι το όνομα του Θεού εξαιτίας σας βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη, καθώς είναι γεγραμμένο». Αφού τον απέδειξε παράνομο σε άλλα επιμέρους είδη αμαρτημάτων, εδώ εισάγει την παρανομία γενικότερα, φέρνοντας στο μέσο το όνομα του ίδιου του νόμου. Και αποδεικνύει σαφώς τον Ιουδαίο παραβάτη αυτού, έτσι ώστε να γίνεται και αίτιος να βλασφημείται το όνομα του Θεού. «Διότι η περιτομή βέβαια ωφελεί εάν τηρείς τον νόμο, εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία».

Ρωμ. 2, 22-26 «Εσύ που βδελύσσεσαι», λέει, «τα είδωλα, ιεροσυλείς;» Διότι, εάν κάποιος βδελύσσεται τα είδωλα, ως ακριβής φύλακας των δικών του εθίμων, νομίμων και ιερών, και έπειτα συλεί τα δικά του ιερά, πόσο μεγάλης τιμωρίας δεν είναι άξιος; Επειδή με όσα από τη μία προσποιείται ότι αποστρέφεται τα είδωλα, δίνοντας την εντύπωση ότι τιμά και ασπάζεται τη δική του λατρεία και τα ιερά της, ενώ από την άλλη απλώνει πάνω τους χέρι τολμηρό που κλέβει, υβρίζοντάς τα χειρότερα από τα είδωλα και θεωρώντας τα ως ένα τίποτα, αυτός είναι πραγματικά παρόμοιος με εκείνον που λέει στους άλλους ότι δεν πρέπει να κλέβουν, αλλά πράττει τα έργα εκείνων που κλέβουν. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος μέσα από τα έργα του αποδεικνύεται ότι πράττει τα αντίθετα από τα λόγια του, έτσι και αυτός, με τις ιεροσυλίες που διαπράττει, κάνει τα αντίθετα από το να βδελύσσεται τα είδωλα, υπηρετώντας μέσα από την κλοπή και την ύβρη προς τα ιερά τους δαίμονες, των οποίων κατοικητήρια ήταν τα είδωλα.