Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 2:23

Και δεν ντρέπονται· αν και γνωρίζουν ότι τέτοια έργα είναι του Θεού, έλεγαν ότι αυτά γίνονται από το πνεύμα του Βεελζεβούλ. Πώς λοιπόν, εφόσον τολμούν να λένε αυτά, μπορούν ακόμη να κατηγορούν τους Έλληνες, οι οποίοι κατασκευάζουν είδωλα και τα ονομάζουν θεούς; Διότι και οι δικές τους πράξεις είναι όμοιες με τη μανία εκείνων· ή μάλλον τα δικά τους τολμήματα τυγχάνει να είναι ακόμη μεγαλύτερα, διότι, αν και έλαβαν νόμο γι' αυτό, με την παράβαση του νόμου ατίμασαν τον Θεό. Τι θα κάνουν, λοιπόν, ξεστομίζοντας τέτοιες βλασφημίες, όταν διαβάζουν τον προφήτη Ησαΐα και ακούν ότι τα σημεία της παρουσίας του Χριστού είναι η ανάβλεψη των τυφλών, το περπάτημα των χωλών, η ομιλία των αλάλων, η ανάσταση των νεκρών, η θεραπεία των λεπρών και η διάνοιξη της ακοής των κωφών; Άραγε, ποιον θα θελήσουν να θεωρήσουν δημιουργό αυτών; Διότι, εάν μεν πουν τον Θεό, θα ελέγξουν οι ίδιοι τον εαυτό τους ότι ασέβησαν απέναντι στον Κύριο· διότι αυτά που προείδε και είπε ο προφήτης, τα έπραξε ο ίδιος ο Κύριος αυτοπροσώπως. Εάν όμως, κυριευμένοι από προπέτεια, τολμήσουν να πουν ότι και εκείνα γίνονται με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, φοβάμαι μήπως, προχωρώντας λίγο-λίγο στην ασέβεια, και διαβάζοντας το χωρίο: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο; Και ποιος έκανε τον βαρύκοο και τον κωφό, αυτόν που βλέπει και τον τυφλό;» και τα παρόμοια με αυτά, μέσα στη μανία τους πουν πάλι ότι και αυτά τα λόγια είναι του Βεελζεβούλ.

Αυτήν την επιστολή προς τους Ρωμαίους την αποστέλλει από την Κόρινθο, χωρίς να έχει δει ακόμη τους Ρωμαίους, έχοντας όμως ακούσει για αυτούς και επιθυμώντας διακαώς να τους δει. Και πρώτα επαινεί την πίστη τους, βλέποντας ότι αυτή διακηρύσσεται παντού· έπειτα σημειώνει ότι πολλές φορές προτίθετο να τους επισκεφθεί εξαιτίας του πόθου του για αυτούς, αλλά έως τότε δεν είχε μπορέσει. Εν συνεχεία, προσδίδει στην Επιστολή διδακτικό χαρακτήρα σχετικά με την κλήση των εθνών, εξηγώντας ότι η περιτομή ίσχυε για ορισμένο καιρό και τώρα έχει παύσει· και ότι διά του Χριστού έχει λυθεί το παράπτωμα του Αδάμ, και η σκιά του νόμου παρήλθε. Το ότι η κλήση των εθνών έγινε κατά συνέπεια απολύτως εύλογα, το αποδεικνύει με τον εξής τρόπο: καταδεικνύοντας ότι ο νόμος είναι έμφυτος σε όλους τους ανθρώπους, και ότι όλοι, διά της αδίδακτης φύσης και από αυτήν την ίδια την κτίση, δύνανται να γνωρίσουν τον Θεό. Γι' αυτό άλλωστε, δικαιολογημένα κατηγορεί πρώτα τους Έλληνες, επειδή, μολονότι ο Θεός τούς φανέρωσε μέσα από τα δημιουργήματα του κόσμου τη γνώση για τον Εαυτό του και την αιώνια δύναμή του, η οποία είναι ο Λόγος του, διά του οποίου και εντός του οποίου τα πάντα εποίησε, εκείνοι δεν κατανόησαν μέσα από τα κτίσματα ότι ο δημιουργός αυτών είναι ο Θεός· απεναντίας, θεοποίησαν τα ίδια τα δημιουργήματα και λάτρευσαν την κτίση μάλλον παρά τον Κτίστη. Κατηγορεί όμως και τους Ιουδαίους, επειδή δεν τήρησαν τον νόμο, αλλά τουναντίον, με την παράβαση του νόμου ατίμασαν τον Θεό.

Εξάλλου, ποιο αμάρτημα θα τολμήσει κανείς να χαρακτηρίσει μικρό, από τη στιγμή που ο Απόστολος αποφαίνεται ότι «διά της παραβάσεως του νόμου ατιμάζεις τον Θεό»; Εάν δε το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, όχι αυτή ή εκείνη, αλλά προφανώς, χωρίς καμία διάκριση, η κάθε αμαρτία, τότε άσπλαχνος είναι εκείνος που εφησυχάζει, και όχι εκείνος που ελέγχει· όπως ακριβώς άσπλαχνος είναι αυτός που αφήνει το δηλητήριο σε εκείνον που δαγκώθηκε από ιοβόλο ζώο, και όχι αυτός που το αφαιρεί. Και την αγάπη, εξάλλου, αυτός την καταλύει.

Ερώτηση ΛΑ΄. Εάν δεν επιτρέπεται καθόλου το να γελά κανείς. Απόκριση. Εφόσον ο Κύριος κατακρίνει εκείνους που γελούν τώρα, είναι ολοφάνερο ότι δεν υπάρχει ποτέ καιρός για γέλιο για τον πιστό, και μάλιστα όταν υπάρχει τόσο μεγάλο πλήθος εκείνων οι οποίοι, διά της παραβάσεως του νόμου, ατιμάζουν τον Θεό και θανατώνονται μέσα στην αμαρτία, για τους οποίους οφείλει κανείς να θλίβεται και να στενάζει.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΝʹ. Πώς δίνει κανείς το άγιο στα σκυλιά ή ρίχνει τα μαργαριτάρια μπροστά στους χοίρους; Ή πώς συμβαίνει αυτό που ακολουθεί: «μήπως τα καταπατήσουν με τα πόδια τους και, αφού στραφούν, σας καταξεσχίσουν»; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Σαφώς μας το παραδίδει ο Απόστολος με όσα έχει πει προς τους Ιουδαίους, επισημαίνοντας ότι: «Εσύ που καυχάσαι για τον νόμο, με την παράβαση του νόμου ατιμάζεις τον Θεό». Την ατιμία, λοιπόν, με την οποία, εξαιτίας της παραβάσεως, ατιμάζουμε τους άγιους λόγους του Κυρίου, απαγόρευσε εδώ ο Κύριος.

Έπρεπε να καθαρίζεις το σώμα από εκείνα που το βλάπτουν, και όχι βέβαια να καθιστάς την ασθένεια μεγαλύτερη από τις δυνάμεις σου. Είναι φανερό μέχρι ποιο σημείο το πλοίο αντέχει το βάρος των φορτίων, ενώ το επιπλέον βάρος το καταποντίζει. Να φοβάσαι μήπως πάθεις και εσύ τα παρόμοια, και, αφού κάνεις τα αμαρτήματα μεγαλύτερα από τη συγχώρηση, υποστείς το ναυάγιο πριν από τα προσδοκώμενα λιμάνια. Δεν βλέπει ο Θεός τα γινόμενα; Ή δεν κατανοεί τις σκέψεις σου; Ή μήπως συνεργάζεται μαζί σου στις ανομίες; «Υπέθεσες άνομα», λέει, «ότι θα γίνω όμοιός σου». Εσύ, λοιπόν, όταν επιδιώκεις τη φιλία ενός θνητού ανθρώπου, τον προσεγγίζεις με ευεργεσίες, λέγοντας και πράττοντας εκείνα που αντιλαμβάνεσαι ότι τον ευχαριστούν· όταν όμως προσπαθείς να οικειωθείς τον Θεό, και ελπίζεις να γίνεις δεκτός στην τάξη του υιού, πράττοντας όσα είναι εχθρικά προς τον Θεό και ατιμάζοντάς Τον με την παράβαση του νόμου, από αυτά ακριβώς με τα οποία Τον προσβάλλεις, από αυτά ελπίζεις να αποκτήσεις την οικειότητα; Πρόσεχε μήπως, με την ελπίδα της απολύτρωσης, αφού συσσωρεύσεις στον εαυτό σου πλήθος κακών, συγκεντρώσεις μεν την αμαρτία, αλλά αποτύχεις της συγχωρήσεως. Ο Θεός δεν εμπαίζεται. Μην εμπορεύεσαι τη χάρη. Μην πεις: «Καλός μεν ο νόμος, αλλά πιο γλυκιά η αμαρτία». Η ηδονή είναι αγκίστρι του διαβόλου που έλκει προς την απώλεια. Η ηδονή είναι μητέρα της αμαρτίας· και η αμαρτία είναι το κεντρί του θανάτου. Η ηδονή είναι τροφός του αιώνιου σκώληκα, η οποία για λίγο μεν καιρό κολακεύει εκείνον που την απολαμβάνει, αργότερα όμως αποφέρει καρπούς πιο πικρούς και από τη χολή.

Και πάλι ο Απόστολος αναφέρει: «Διά της παραβάσεως του νόμου ατιμάζεις τον Θεό». Διότι είναι ύβρις για τον νομοθέτη η υπεροψία και η περιφρόνηση των νόμων. Και σε μία οικία που διοικείται κακώς, στην οποία κυριαρχεί θυμός και κραυγή, ύβρις και γέλιο, τρυφή και ασωτία, ακαθαρσία και ασέλγεια, η ατιμία και η αισχύνη για όσα γίνονται επιστρέφει σε εκείνον που την κυβερνά. Είναι, συνεπώς, λογικό να κατανοήσουμε ότι, όπως ακριβώς στα αγαθά έργα δοξάζεται ο Θεός, έτσι και στα πονηρά δοξάζεται ο εχθρός. Διότι όταν, παίρνοντας τα μέλη του Χριστού, τα κάνω μέλη πόρνης, έχω μεταθέσει τη δόξα σε εκείνον που με οδηγεί στην απώλεια, αφαιρώντας την από εκείνον που με σώζει. Και ο άπιστος ανταλλάσσει τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου, καθώς και πετεινών, και τετράποδων και ερπετών της γης. Και εκείνος που σέβεται και λατρεύει την κτίση αντί για τον Κτίστη, δεν προσφέρει δόξα στον Θεό, αλλά στα κτίσματα. Ώστε, όποιος αποκαλεί κάτι κτίσμα και έπειτα το προσκυνά, ας γνωρίζει τη μερίδα με την οποία θα καταταχθεί. Ας φοβηθούμε λοιπόν, μήπως, προσφέροντας δόξα και καύχημα στον διάβολο μέσω της αμαρτίας μας, παραδοθούμε μαζί του στην αιώνια αισχύνη. Το ότι, πράγματι, η αμαρτία μας γίνεται δόξα σε εκείνον που την ενεργεί μέσα μας, κατανόησέ το μέσα από ένα παράδειγμα. Όταν δύο στρατηγοί συγκρούονται μεταξύ τους, όταν νικά το ένα τάγμα, ο στρατοπεδάρχης του αποκομίζει τη δόξα· όταν όμως επικρατεί το αντίπαλο, η τιμή μεταβαίνει και πάλι στον άλλον.

Τέτοιες και πάρα πολλές κρίσεις βρίσκουμε λοιπόν στην Παλαιά Διαθήκη εναντίον κάθε παρακοής· ερχόμενος δε στην Καινή, διαπιστώνω ότι η σφοδρότητα της κρίσεως δεν υπολείπεται, αλλά είναι και πολύ μεγαλύτερη, όπως για παράδειγμα: «Ο δούλος που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· εκείνος όμως που δεν το γνώρισε, αλλά έπραξε έργα άξια τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα»· διότι γενικά ο Χριστός δεν απάλλαξε από την τιμωρία ούτε εκείνον που αμάρτησε από άγνοια, αλλά κατέστησε την απειλή σφοδρότερη εναντίον εκείνων που αμαρτάνουν εν γνώσει τους. Και πάλι λέει: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δε λόγοι μου δεν θα παρέλθουν». Και ο μακάριος απόστολος Παύλος λέει: «Ανατρέποντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού». Αναφέρει «κάθε ύψωμα» και «κάθε νόημα», και όχι απλώς τούτο ή εκείνο. Και συνεχίζει: «Έχοντας την ετοιμότητα να τιμωρήσουμε κάθε παρακοή». Και αλλού πάλι: «Εκείνοι που πράττουν τέτοια έργα είναι άξιοι θανάτου»· και πάλι: «Εσύ που καυχάσαι για τον νόμο, ατιμάζεις τον Θεό μέσω της παραβάσεως του νόμου». Επομένως, τίποτα δεν αφήνεται ατιμώρητο από τον Θεό.

Κεφάλαιο Α'. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εγώ σε δόξασα επί της γης· ολοκλήρωσα το έργο, το οποίο μου έδωσες για να κάνω. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα, και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Για να είστε ειλικρινείς και απρόσκοπτοι έως την ημέρα του Χριστού, γεμάτοι από καρπούς δικαιοσύνης δια του Ιησού Χριστού, προς δόξα και έπαινο του Θεού. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Εσύ που καυχιέσαι για τον νόμο, με την παράβαση του νόμου ατιμάζεις τον Θεό.

Διότι ως κοινό και μέγιστο ασέβημα σε κάθε παρακοή απέδειξε ο απόστολος Παύλος, λέγοντας το εξής: «Εσύ που καυχιέσαι για τον νόμο, με την παράβαση του νόμου ατιμάζεις τον Θεό». Αλλά μήπως αυτά είναι μόνο λόγια και όχι πράξεις; Ιδού λοιπόν: στην Κόρινθο εκείνος που είχε τη γυναίκα του πατέρα του, χωρίς να κατηγορηθεί για τίποτα άλλο παρά μόνο γι' αυτό, όχι μόνο ο ίδιος παραδίδεται στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, μέχρις ότου διορθώσει το σφάλμα με άξιους καρπούς μετάνοιας, αλλά και ολόκληρη μαζί την Εκκλησία, επειδή δεν επενέβη κατά του αμαρτήματος, την περιβάλλει με εκείνες τις κατηγορίες: «Τι θέλετε; Να έλθω σε εσάς με ραβδί;» και μετά από λίγο: «Και εσείς είστε γεμάτοι υπεροψία και δεν πενθήσατε μάλλον, ώστε να απομακρυνθεί από ανάμεσά σας εκείνος που έπραξε αυτό το έργο;». Και τι να πούμε άραγε για τον Ανανία, εκείνον στις Πράξεις; Ποιο άλλο κακό διαπιστώνεται ότι έχει κάνει παρά μόνο εκείνο; Γιατί λοιπόν φαίνεται να είναι άξιος τόσο μεγάλης οργής; Αφού πούλησε δικό του κτήμα, έφερε τα χρήματα και τα έθεσε στα πόδια των αποστόλων· επειδή όμως κατακράτησε κρυφά μέρος από το αντίτιμο, γι' αυτό την ίδια ακριβώς ώρα, μαζί με τη γυναίκα του, καταδικάζεται σε θάνατο, χωρίς καν να αξιωθεί να ακούσει λόγους περί μετάνοιας για το αμάρτημα, χωρίς να βρει καν τον χρόνο να νιώσει κατάνυξη και συντριβή γι' αυτό, χωρίς να λάβει προθεσμία για να μετανοήσει.

Εκείνοι, λοιπόν, που παραβαίνουν τις περισσότερες από τις εντολές, σε ποια μερίδα επιθυμούν να καταταχθούν; Αφού ούτε υπηρετούν τον Θεό ως Πατέρα, ούτε υπακούουν σε Εκείνον που υπόσχεται τόσο μεγάλα αγαθά, ούτε τον δουλεύουν ως Δεσπότη. Διότι, «εάν εγώ είμαι Πατέρας», λέγει, «πού είναι η δόξα μου; Και εάν εγώ είμαι Κύριος, πού είναι ο φόβος απέναντί μου;». Επειδή εκείνος που φοβάται τον Κύριο, θα ποθήσει σφόδρα τις εντολές Του· «με την παράβαση όμως του νόμου», λέγει, «ατιμάζεις τον Θεό». Πώς λοιπόν, έχοντας προτιμήσει τον βίο των ηδονών αντί του βίου που είναι σύμφωνος με τις εντολές, να αναμένουμε για τους εαυτούς μας τη μακαριότητα της ζωής, την ισοπολιτεία με τους αγίους και την ευφροσύνη μαζί με τους αγγέλους ενώπιον του προσώπου του Χριστού;

«Εσύ που βδελύσσεσαι τα είδωλα, διαπράττεις ιεροσυλία; Εσύ που καυχιέσαι για τον νόμο, ατιμάζεις τον Θεό μέσω της παραβάσεως του νόμου;» Διότι αδόκιμος είναι ο δάσκαλος, όταν έχει συμπεριφορά ασυμβίβαστη με τον λόγο του. Σε αυτόν και ο ίδιος ο Σωτήρας επέβαλε πικρή τιμωρία, λέγοντας ότι «Εκείνος που θα διδάξει και θα πράξει, αυτός θα ονομαστεί μέγας· εκείνος όμως που θα διδάξει, αλλά δεν θα πράξει, αυτός θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών.» <Αλίμονό σας, διότι οικοδομείτε τα μνημεία των προφητών, ενώ οι πατέρες σας τους σκότωσαν.> (A f. 164, B f. 120, D f. 47 b) Αφού απέδειξε αδόκιμο και αυτό το παμμόχθηρο εργαστήριο των νομικών, διατυπώνει κοινό έλεγχο για όλους τους δασκάλους των Ιουδαίων. Ας ερευνήσουμε λοιπόν με ακρίβεια τι ακριβώς λέει. Οι μεν πατέρες των Ιουδαίων σκότωσαν κατά καιρούς τους αγίους προφήτες, οι οποίοι τους μετέφεραν τον θείο λόγο· οι απόγονοί τους, ωστόσο, ομολογώντας ότι οι προφήτες υπήρξαν σεπτοί και τίμιοι, τους κατασκεύασαν τους τάφους, δηλαδή τα μνημεία, αποδίδοντάς τους την τιμή που αρμόζει κατεξοχήν στους αγίους.

Αλλά εμείς, αδελφοί μου, αφήνοντας αυτά σε όσους τα επιθυμούν, ας αγιάσουμε με τα καλά έργα το όνομα του Θεού, στον οποίο πρέπει κάθε δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν. Ερώτηση. Τι σημαίνει αυτό που λέει ο Απόστολος: με την παράβαση του νόμου ατιμάζεις τον Θεό;

Διότι ιδού, από τα πέρατα της οικουμένης αναγινώσκεται η Θεία Γραφή στην Εκκλησία: ο Νόμος, οι Προφήτες, οι Απόστολοι, ο Δεσπότης των όλων, και πουθενά δεν βρίσκεται ότι αρμόζει στους Χριστιανούς να πράττουν αυτό, αλλά ο καθένας πλανήθηκε στον δικό του δρόμο, και παρέβη τον Νόμο, και είναι παραβάτης του Νόμου, και μέσω της παραβάσεως του Νόμου ατιμάζει τον Θεό, καθώς και μέσω των όσων έχουν διαταχθεί διά του Νόμου, των Προφητών και των Αποστόλων.

Σταμάτησε, λοιπόν, Χριστιανέ, τα εθνικά και ειδωλολατρικά έργα, για να μην ατιμάζεις τον Θεό δια της παραβάσεως του νόμου, και συσσωρεύεις στον εαυτό σου ατιμία, και θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού, κατά την οποία θα κρίνει ο Θεός τα κρυφά των ανθρώπων σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου· όπου και οι Άγγελοι παρίστανται με τρόμο· όπου όχι μόνο για τις πράξεις μας, αλλά και για κάθε αργό λόγο θα λογοδοτήσουμε. Ας αναλογιστούμε, αδελφοί, ότι οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι, σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει· σε μια στιγμή του χρόνου και όλα έχουν τελειώσει.

Διότι ιδού, από ανατολών μέχρι δυσμών και από τα πέρατα της οικουμένης αναγινώσκεται η θεία Γραφή στις εκκλησίες και σε κάθε τόπο, ο νόμος και οι Προφήτες και οι Απόστολοι, ο Δεσπότης των όλων και όλοι οι θεοφόροι Πατέρες, και πουθενά δεν βρίσκεται ότι αρμόζει στους Χριστιανούς να πράττουν αυτά. Αλλά καθώς έχει γραφεί: ο καθένας μας πλανήθηκε στη δική του οδό, και παρέβη (τον νόμο), και είναι παραβάτης και ψεύστης και άθεος, και μέσω της παραβάσεως του νόμου ατιμάζει τον Θεό. Και ας μη σας φανεί σκληρό το ότι σας είπα άθεος. Δεν είναι δικός μου ο λόγος, αλλά του Θεολόγου Ιωάννη, ο οποίος λέει τα εξής: καθένας που παραβαίνει και δεν παραμένει στη διδασκαλία του Θεού, δεν έχει Θεό.

Ο δε Παύλος, ο απόστολος που κλήθηκε από τον ουρανό, λέει: «Ο Κύριος θα ανταποδώσει σε εκείνους που, με την υπομονή στο αγαθό έργο, ζητούν δόξα και τιμή και αφθαρσία, αιώνια ζωή· αντίθετα, οργή και θυμός και θλίψη και στενοχώρια θα πέσει σε κάθε ψυχή ανθρώπου που πράττει το κακό»· και πάλι, «δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι τηρητές του νόμου θα δικαιωθούν»· και λέει, «εσύ που καυχάσαι για τον νόμο, ατιμάζεις τον Θεό με την παράβαση του νόμου».

Έπειτα, στη συνέχεια προσθέτει το πολύ βαρύτερο, λέγοντας: «Εσύ που καυχιέσαι για τον νόμο, με την παράβαση του νόμου ατιμάζεις τον Θεό;». Διατύπωσε δύο εγκλήματα, ή μάλλον τρία: και ότι ατιμάζουν τον Θεό, και ότι τον ατιμάζουν με τα ίδια εκείνα μέσα για τα οποία οι ίδιοι τιμήθηκαν, και ότι ατιμάζουν εκείνον που τους τίμησε, πράγμα που αποτελούσε το αποκορύφωμα της έσχατης αγνωμοσύνης. Έπειτα, για να μη φανεί ότι τους κατηγορεί αυθαίρετα, παρουσίασε τον προφήτη ως κατήγορό τους, τώρα μεν εν συντομία, επιγραμματικά και περιληπτικά, αργότερα δε και αναλυτικά· και τώρα μεν επικαλείται τον Ησαΐα, μετά δε από αυτά τον Δαβίδ, οπότε και παρέθεσε περισσότερους ελέγχους. Διότι, λέει, δεν σας τα λέω αυτά επειδή εγώ σας λοιδορώ· άκουσε τι λέει ο Ησαΐας: «Το όνομα του Θεού εξαιτίας σας βλασφημείται μεταξύ των εθνών». Ιδού πάλι και άλλη διπλή κατηγορία. Διότι, λέει, όχι μόνο οι ίδιοι τον υβρίζουν, αλλά παρακινούν και άλλους σε αυτό.

«Ναι», λέει· «διότι αυτός που γνωρίζει την κτίση, γνωρίζει τον Θεό». Σε καμία περίπτωση. Διότι υπάρχουν πολλοί που γνωρίζουν την κτίση· μάλλον δε όλοι οι άνθρωποι (διότι τη βλέπουν), και όμως τον Θεό δεν τον γνωρίζουν. Ας δοξάζουμε λοιπόν τον Υιό του Θεού, όχι μόνο με τούτη τη δόξα, αλλά και με τη δόξα διά των έργων. Διότι η μία χωρίς την άλλη δεν είναι τίποτα. «Ιδού», λέει, «εσύ ονομάζεσαι Ιουδαίος και επαναπαύεσαι στον νόμο, και καυχάσαι για τον Θεό. Εσύ λοιπόν που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις; Εσύ που καυχάσαι για τον νόμο, μέσω της παράβασης του νόμου ατιμάζεις τον Θεό;» Πρόσεξε μήπως τυχόν και εμείς, ενώ καυχόμαστε για την ορθότητα της πίστεως, με το να μην επιδεικνύουμε βίο σύμφωνο με την πίστη, ατιμάζουμε τον Θεό, κάνοντάς Τον να βλασφημείται. Διότι ο Θεός θέλει ο Χριστιανός να είναι δάσκαλος της οικουμένης, και ζύμη, και φως, και αλάτι. Και τι είναι το φως; Ένας βίος λαμπρός, που δεν έχει μέσα του τίποτα το σκοτεινό. Το φως δεν είναι χρήσιμο για τον εαυτό του, ούτε το αλάτι, ούτε η ζύμη, αλλά φανερώνει την ωφέλειά του στους άλλους. Έτσι λοιπόν, δεν απαιτείται από εμάς να επιδιώκουμε μόνο τη δική μας ωφέλεια, αλλά και την ωφέλεια των άλλων.

Ο πλούσιος, λοιπόν, δεν αποκόμισε από εκεί κανέναν λόγο παρηγοριάς, ούτε εκείνοι που τρίζουν τα δόντια τους. Στον αμαρτωλό, όμως, είπε ο Θεός: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;» Είδες την τέλεια λύρα, τη σύμφωνη κιθάρα, που με διαφορετικούς φθόγγους ηχεί μία και μόνη αρμονία; Διότι αυτό το νόημα μπορεί κανείς να το δει να υπάρχει και στους αποστόλους και σε άλλους προφήτες· και ο Παύλος, λοιπόν, λέει περίπου τα εξής, δείχνοντας και ο ίδιος ότι δεν υπάρχει κανένα όφελος από το να διδάσκει κανείς τους άλλους, όταν δεν αναλάβει πρώτα να διδάξει τον εαυτό του. Επειδή, δηλαδή, υπερηφανεύονταν πάρα πολύ, όπως ακριβώς για τις θυσίες, έτσι και για το ότι είχαν τον νόμο και χρημάτιζαν δάσκαλοι των άλλων, αποδεικνύοντας ότι δεν αποκομίζουν κανένα μεγάλο όφελος όταν οι ίδιοι μένουν αδίδακτοι, και ελέγχοντας αυστηρότερα τους τέτοιους ανθρώπους, λέει: «Εσύ λοιπόν που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις; Εσύ που κηρύττεις να μην κλέβουν, κλέβεις; Εσύ που αποστρέφεσαι τα είδωλα, διαπράττεις ιεροσυλία; Εσύ που καυχάσαι για τον νόμο, ατιμάζεις τον Θεό με την παράβαση του νόμου;» Για τον λόγο αυτόν έλεγε και για τον εαυτό του: «Φοβάμαι μήπως, αφού κηρύξω στους άλλους, γίνω ο ίδιος αδόκιμος»· καταρρίπτοντας έτσι την έπαρση εκείνων που υπερηφανεύονται για τη διδασκαλία του λόγου, ενώ οι ίδιοι είναι στερημένοι από την αρετή. Αλλά και με διαφορετικό τρόπο χειρίζεται αυτόν τον λόγο απευθυνόμενος προς τους Ιουδαίους, όταν λέει: «Διότι, όταν τα έθνη που δεν έχουν νόμο, πράττουν εκ φύσεως τα έργα του νόμου, αυτοί, παρόλο που δεν έχουν νόμο, είναι οι ίδιοι νόμος για τον εαυτό τους».

Πρόσεξε δε πώς τον πλήττει παντού εμμέσως· ότι, αν και καυχιέσαι για τον νόμο, εντούτοις δεν πράττεις τα έργα του νόμου. Και λέγοντας πάλι το «έχεις την πεποίθηση στον εαυτό σου», δείχνει ότι, ενώ δεν είναι αυτό που ο ίδιος λέει, το προβάλλει και, σαν να αρπάζει μόνο τα λόγια, σφετερίζεται την τιμή. «Παιδαγωγό των αφρόνων, διδάσκαλο των νηπίων, που έχει τη μορφή της γνώσεως και της αληθείας μέσα στον νόμο». Διότι κατέκριναν σφοδρότατα τους προσήλυτους, εξαιτίας αυτού ακριβώς, του να νομίζουν δηλαδή ότι είναι διδάσκαλοι. «Εσύ, λοιπόν, που διδάσκεις τον άλλον, δεν διδάσκεις τον εαυτό σου; Εσύ που κηρύττεις να μην κλέβουν, κλέβεις; Εσύ που λες να μη μοιχεύουν, μοιχεύεις;» Καθιστά βαρύτερη την τιμωρία του Ιουδαίου, αποδεικνύοντάς τον παραβάτη σε αυτά ακριβώς για τα οποία θεωρεί άξιο τον εαυτό του να είναι διδάσκαλος των άλλων. «Εσύ που βδελύσσεσαι τα είδωλα, ιεροσυλείς;» Διότι έφτασαν σε τέτοια μανία φιλαργυρίας, ώστε να βάζουν χέρι στα χρήματα των ειδωλείων. «Εσύ που καυχιέσαι για τον νόμο, με την παράβαση του νόμου ατιμάζεις τον Θεό; Διότι το όνομα του Θεού εξαιτίας σας βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη, καθώς είναι γεγραμμένο». Αφού τον απέδειξε παράνομο σε άλλα επιμέρους είδη αμαρτημάτων, εδώ εισάγει την παρανομία γενικότερα, φέρνοντας στο μέσο το όνομα του ίδιου του νόμου. Και αποδεικνύει σαφώς τον Ιουδαίο παραβάτη αυτού, έτσι ώστε να γίνεται και αίτιος να βλασφημείται το όνομα του Θεού. «Διότι η περιτομή βέβαια ωφελεί εάν τηρείς τον νόμο, εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία».

Αυτόν, λοιπόν, τον μέγα, τον φοβερό, τον απερίγραπτο και ανεξιχνίαστο και απειροδύναμο και ακατανόητο και ακατάληπτο και πανταίτιο Θεό και Δεσπότη μας ας φοβηθούμε και ας αγαπήσουμε, και με έργα και με λόγια και με πίστη ας δοξάσουμε. Διότι, τηρώντας τους θείους και σωτήριους νόμους του και αγωνιζόμενοι για τη δική μας σωτηρία, τον δοξάζουμε έμπρακτα· ενώ, αμαρτάνοντας και ασελγώντας και αθετώντας τις άγιες νομοθεσίες του, έμπρακτα τον ατιμάζουμε· «με την παράβαση του νόμου ατιμάζεις τον Θεό», λέει. Με έργα, λοιπόν, ας τον δοξάσουμε, προσφέροντας τον εαυτό μας ως «θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό», όπως θεάρεστα προτρέπει ο θείος Παύλος.

Ότι τρεις βλάβες προξενεί η αμαρτία στον Θεό. Α΄ βλάβη. Και λοιπόν, αρχίζοντας από το πρώτο, στοχάσου τη βλάβη που προξένησαν οι αμαρτίες σου στον Θεό: Α΄. διότι εσύ με τις αμαρτίες σου ύβρισες και ατίμασες τον ύψιστο εκείνο και μέγα Θεό· εσύ ο σκώληκας, έναν παντοδύναμο· εσύ ο πηλός, έναν δημιουργό του παντός· εσύ το ουδέν, ένα άπειρο ον· επειδή ακριβώς παρέβης τον νόμο του· «Με την παράβαση του νόμου ατιμάζεις τον Θεό».

Διότι το να αναβιώσουν πάλι όσοι χάνονται και νεκρώνονται από τις αμαρτίες, είναι έργο αποκλειστικά της ιεράς τραπέζης. Διότι δεν είναι δυνατόν με ανθρώπινη δύναμη να ανορθωθεί ο πεσμένος άνθρωπος, ούτε η ανθρώπινη κακία να εξαλειφθεί με ανθρώπινη δικαιοσύνη. Διότι η αμαρτία συνιστά ύβρη προς τον ίδιο τον Θεό: «Επειδή με την παράβαση του νόμου, λέει, ατιμάζεις τον Θεό», και απαιτείται αρετή ανώτερη από την ανθρώπινη, η οποία θα μπορέσει να εξαλείψει το παράπτωμα.

Ρωμ. 2, 22-26 «Εσύ που βδελύσσεσαι», λέει, «τα είδωλα, ιεροσυλείς;» Διότι, εάν κάποιος βδελύσσεται τα είδωλα, ως ακριβής φύλακας των δικών του εθίμων, νομίμων και ιερών, και έπειτα συλεί τα δικά του ιερά, πόσο μεγάλης τιμωρίας δεν είναι άξιος; Επειδή με όσα από τη μία προσποιείται ότι αποστρέφεται τα είδωλα, δίνοντας την εντύπωση ότι τιμά και ασπάζεται τη δική του λατρεία και τα ιερά της, ενώ από την άλλη απλώνει πάνω τους χέρι τολμηρό που κλέβει, υβρίζοντάς τα χειρότερα από τα είδωλα και θεωρώντας τα ως ένα τίποτα, αυτός είναι πραγματικά παρόμοιος με εκείνον που λέει στους άλλους ότι δεν πρέπει να κλέβουν, αλλά πράττει τα έργα εκείνων που κλέβουν. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος μέσα από τα έργα του αποδεικνύεται ότι πράττει τα αντίθετα από τα λόγια του, έτσι και αυτός, με τις ιεροσυλίες που διαπράττει, κάνει τα αντίθετα από το να βδελύσσεται τα είδωλα, υπηρετώντας μέσα από την κλοπή και την ύβρη προς τα ιερά τους δαίμονες, των οποίων κατοικητήρια ήταν τα είδωλα.

Τι λοιπόν, λες, δεν πρέπει οι ιερείς που ασεβούν ή ελέγχονται για κάποιο άλλο άτοπο να λογοδοτούν, αλλά θα επιτρέπεται μόνο σε αυτούς που καυχώνται για τον νόμο να ατιμάζουν τον Θεό μέσω της παραβάσεως του νόμου; Και πώς οι ιερείς είναι εκφάντορες του Θεού; Διότι πώς θα εξαγγείλουν στον λαό τις θείες αρετές, εφόσον δεν έχουν γνωρίσει τη δύναμή τους; Ή πώς θα φωτίσουν οι σκοτισμένοι, και πώς θα μεταδώσουν το θείο Πνεύμα αυτοί που δεν έχουν πιστέψει με σταθερότητα και αλήθεια ούτε καν το αν υπάρχει Άγιο Πνεύμα;