Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 2:5

Φρίττω δε, διότι εκείνη την ημέρα η ανομία της πτέρνας μου θα με περικυκλώσει, δηλαδή η παρεκτροπή από τη θεία οδό που διέπραξα κατά τη διάρκεια της ζωής μου, παραβαίνοντας τον θείο νόμο από περισπασμό και πλάνη. Αυτή, λοιπόν, η ασέβεια θα με περικυκλώσει, λέγει· που σημαίνει: Θα με περιστοιχίσουν τα πονηρά έργα που έχω πράξει, περικυκλώνοντάς με από παντού και πολιορκώντας με, και μη επιτρέποντάς μου να διαφύγω την κόλαση. Ονομάζει πονηρή την ημέρα της κρίσεως, καθώς βεβαίως καθίσταται οδυνηρή για όσους κολάζονται. Ο δε Απόστολος την ονόμασε και ημέρα οργής, λέγοντας: Θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής.

Διότι οι περισσότεροι έχουμε ανάγκη από τέτοια, ώστε, περιφρονώντας τον πλούτο της χρηστότητας και της μακροθυμίας Του, να μη θησαυρίσουμε για τους εαυτούς μας, εξαιτίας της σκληρότητας και της αμετανόητης καρδιάς μας, οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού. Διότι κάτι τέτοιο βρίσκουμε και στον Ψαλμωδό: «Χρηστός είναι ο Κύριος προς όλους». Και αφού είπε πολλά περί χρηστότητας (ότι στηρίζει αυτούς που καταπίπτουν, ότι δίνει την τροφή στον κατάλληλο καιρό), δεν σταμάτησε σε αυτά, αλλά προσθέτει: «Ο Κύριος φυλάσσει όλους όσοι Τον αγαπούν, και θα εξολοθρεύσει όλους τους αμαρτωλούς». Έτσι λοιπόν και εδώ, ενώ τα όσα ειπώθηκαν φανέρωσαν πολλή χρηστότητα προς εκείνους που επιστρέφουν στον Θεό, από άλλη αφετηρία προβάλλονται απειλητικά και πάλι τα πιο πικρά.

Έτσι, λοιπόν, και τις τιμωρίες που επιβάλλονται στους αμαρτωλούς σύμφωνα με την κρίση του Θεού, επειδή είναι θλιβερές και οδυνηρές για όσους τις υφίστανται, τις παρουσιάζει μεταφορικά σαν να επιβάλλονται από οργή και θυμό. Αυτό εξάλλου διδάσκει και ο ιερός Απόστολος, λέγοντας: «Σύμφωνα όμως με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή για την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Όπως ακριβώς αν κάποιος ονόμαζε οργή και θυμό τις ποινές που επιβάλλει ο νόμος στον δολοφόνο, όχι επειδή ο νόμος πραγματικά θυμώνει και οργίζεται, αλλά επειδή αυτός που τιμωρείται εκλαμβάνει την τιμωρία ως οργή του νόμου. Επιπλέον, ακόμη και οι πονηροί δαίμονες που εκτελούν τις τιμωρίες εναντίον των ασεβών, καθώς και οι υπηρετικές δυνάμεις του Θεού, ονομάστηκαν και αυτές οργή και θυμός. Έτσι, λοιπόν, έχει ειπωθεί στη διήγηση για τις δέκα πληγές που επιβλήθηκαν στους Αιγυπτίους: «Εξαπέλυσε εναντίον τους οργή και θυμό, αποστολή μέσω πονηρών αγγέλων». Παρομοίως, «δεξιά» του Θεού έχουν ονομαστεί τα αγαθά που χορηγούνται στους αξίους μέσω των δεξιών και αγαθών δυνάμεων.

Ικετεύει, λοιπόν, ο Δαβίδ να μην ελεγχθεί από πονηρές δυνάμεις, ούτε να παιδευθεί με την αποστολή πονηρών αγγέλων, αλλά με σωτήριους λόγους και ωφέλιμα διδάγματα. Εξάλλου, παρακαλεί θερμά να μην φυλαχθεί για την ημέρα της οργής, της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού, αλλά ήδη από τώρα και κατά τον παρόντα βίο, πριν από την τελευτή του, να λάβει τα επίχειρα των αμαρτημάτων του. Και πράγματι πέτυχε τον σκοπό του· φαίνεται, άλλωστε, ότι εξέτισε την ποινή του με όσα υπέφερε πριν από την τελευτή του. Επιπλέον, και ο ίδιος τιμωρούσε τον εαυτό του, υποβάλλοντάς τον σε παντοειδείς τιμωρίες μέσα από τους τρόπους της εξομολογήσεως.

Διότι ο μεν άτεγκτος και σκληρός, σύμφωνα με τη σκληρότητά του και την αμετανόητη καρδιά του, θησαυρίζει για τον εαυτό του οργή κατά την ημέρα της οργής, επισύροντας αμαρτία πάνω στην αμαρτία και αυξάνοντας τα δικά του κακά. Επειδή, όταν ο αμαρτωλός φτάσει στο βάθος των κακών, φτάνει στην καταφρόνηση. Ο καλοπροαίρετος όμως, ακόμη και αν κάποτε γλιστρήσει μία φορά από κάποια συναρπαγή του διαβόλου, βαραίνεται τόσο φοβερά στη συνείδησή του, ώστε να μην μπορεί να σιωπά, ούτε να κρύβει το δικό του κακό. Διότι από το περίσσευμα της καρδιάς λαλεί το στόμα. Γι' αυτό, μη αντέχοντας να σιωπά, φανέρωσε εκείνα που τον συνείχαν, λέγοντας: «Σαν βαρύ φορτίο βάρυνάν πάνω μου»· είναι φανερό δε, ότι εννοούσε τις ανομίες του. Και πάλι: «Σάπισαν και κακοφόρμισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου».

Τη ζωή, λοιπόν, ο Θεός με το δικό Του θέλημα τη χαρίζει στον καθένα, την οργή όμως ο καθένας από μόνος του τη συσσωρεύει για τον εαυτό του για την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού. Συνηθίζεται δε στη Γραφή να προτάσσονται τα θλιβερά έναντι των ευχάριστων, διότι η απόλαυση είναι πιο γλυκιά όταν έχουν προηγηθεί όσα προκαλούν λύπη. Διότι λέγει: «Εγώ θα θανατώσω και εγώ θα δώσω ζωή». Δεύτερη ακολουθεί η ευεργεσία, μετά την τιμωρία.

Εκείνα είναι γνωρίσματα της χρηστότητας, τούτα της αυστηρότητας. Ή για εκείνα ας αγαπήσουμε, ή για τούτα ας φοβηθούμε, για να μην ειπωθεί και σε εμάς: «Ή μήπως καταφρονείς τον πλούτο της χρηστότητάς Του και της μακροθυμίας Του, αγνοώντας ότι η αγαθότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια; Σύμφωνα όμως με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής». Και ποιο είναι το όφελος για μένα από τα άλλα κατορθώματα, εάν πρόκειται, λέγοντας τον αδελφό μου ανόητο, να γίνω ένοχος για τη γέεννα; Διότι ποιο είναι το όφελος της ελευθερίας από τα πολλά, για εκείνον που υποδουλώνεται εξαιτίας ενός; Επειδή, «εκείνος που πράττει την αμαρτία», λέγει, «είναι δούλος της αμαρτίας». Και ποιο είναι το κέρδος της απάθειας σε πολλά, για εκείνον του οποίου το σώμα φθείρεται από ένα πάθος; Διότι εκείνος που εργάζεται το θέλημα του Θεού, αλλά όχι με τον τρόπο που θέλει ο Θεός, ούτε το πράττει με διάθεση αγάπης προς τον Θεό, έχει ανώφελη την προσπάθειά του αυτή. «Αλήθεια σας λέγω», λέγει, «ότι έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Επομένως, άνθρωπε, εάν δεν θυμάσαι την αρχική σου δημιουργία, λάβε κάποια επίγνωση του αξιώματός σου από το τίμημα που καταβλήθηκε για εσένα· στρέψε το βλέμμα σου προς το αντάλλαγμα, και γνώρισε την αξία σου.

Ή καταφρονείς τον πλούτο της χρηστότητάς του, και της ανοχής, και της μακροθυμίας του, αγνοώντας ότι η χρηστότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια; Σύμφωνα δε με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή για την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης, και της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. ΠΡΑΞΕΙΣ. Αφού, λοιπόν, ο Θεός παρέβλεψε τους χρόνους της άγνοιας, τώρα παραγγέλλει σε όλους τους ανθρώπους παντού να μετανοούν· διότι έχει ορίσει ημέρα κατά την οποία μέλλει να κρίνει την οικουμένη.

Γι' αυτό υπάρχουν οι βροντές, γι' αυτό οι κεραυνοί, για να μην καταφρονείται η αγαθότητα. Εκείνος που ανατέλλει τον ήλιο, καταδικάζει και σε τύφλωση. Εκείνος που δίνει τη βροχή, βρέχει και φωτιά. Τα πρώτα είναι έργα της χρηστότητας, τα δεύτερα της αυστηρότητας· ας Τον αγαπήσουμε λοιπόν για τα πρώτα, ή ας Τον φοβηθούμε για τα δεύτερα, ώστε να μην ειπωθεί και σε εμάς: «Ή μήπως καταφρονείς τον πλούτο της χρηστότητάς Του και της ανοχής και της μακροθυμίας, αγνοώντας ότι η χρηστότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια; Σύμφωνα όμως με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής». Επειδή, λοιπόν, ούτε είναι δυνατόν να σωθούμε χωρίς να πράττουμε τα έργα σύμφωνα με την εντολή του Θεού, ούτε είναι ακίνδυνο να παραβλέψουμε κάτι από τα προσταγμένα (διότι αποτελεί φοβερή έπαρση να καθόμαστε εμείς ως κριτές του Νομοθέτη και άλλους από τους νόμους να τους εγκρίνουμε, ενώ άλλους να τους απορρίπτουμε), εμπρός λοιπόν, οι αγωνιστές της ευσέβειας, εμείς που τιμήσαμε τον ήσυχο και απαλλαγμένο από βιοτικές μέριμνες βίο ως συνεργό στη φύλαξη των ευαγγελικών δογμάτων, ας θέσουμε ως κοινή φροντίδα και σκοπό να μη μας ξεφύγει τίποτε από όσα έχουν ενταλθεί. Διότι, αν ο άνθρωπος του Θεού πρέπει να είναι τέλειος (καθώς έχει γραφτεί, και όπως απέδειξε ο λόγος στα προηγούμενα), υπάρχει απόλυτη ανάγκη να καθαριστεί μέσω της τήρησης κάθε εντολής, ώστε να φτάσει στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού· επειδή, σύμφωνα και με τον θείο νόμο, ακόμη και αν αυτό που φέρει ελάττωμα είναι κατά τα άλλα καθαρό, παραμένει απρόσδεκτο ως θυσία στον Θεό.

Όταν λοιπόν, λέει, αφού παραδώσετε στον σταυρό τον Υιό του ανθρώπου, υποστείτε την αντίστοιχη τιμωρία και εκτίσετε ποινές ισόσταθμες των τολμημάτων σας απέναντί μου, τότε κλαίγοντας θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο παντοδύναμος, δηλαδή ο Θεός. Διότι, εάν ένα σπουργίτι δεν πέφτει στην παγίδα του κυνηγού χωρίς το θέλημα του Θεού, πώς, λέει, ολόκληρη χώρα και το αγαπημένο έθνος θα βάδιζε προς τέτοιον παντελή όλεθρο, αν δεν είχε συγκατανεύσει να γίνει αυτό ο Θεός που συγκρατεί τα πάντα; Κακό λοιπόν και πάνδεινο πράγμα είναι η καταφρόνηση του Θεού, η οποία οδηγεί στην πραγματοποίηση των απευκταίων. Γι' αυτό και ο Παύλος επιπλήττει κάποιους, λέγοντας σχετικά με τον Θεό: «Ή καταφρονείς τον πλούτο της αγαθότητάς Του και της ανοχής και της μακροθυμίας Του, αγνοώντας ότι η αγαθότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια, ενώ σύμφωνα με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής;»

Γι' αυτό, λοιπόν, ο προφήτης ευχαριστεί, λέγοντας: «Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα, και θα είχαμε ομοιωθεί με τα Γόμορρα». Διότι, επειδή ο Ισραήλ λάτρεψε είδωλα, και σκότωσε προφήτες, και αρνήθηκε τον Χριστό, ή μάλλον επειδή σκότωσε και τον αρχηγό της ζωής, ο Θεός των όλων θα έπρεπε να είχε καταδικάσει σε ολοκληρωτικό όλεθρο ολόκληρο το γένος. Επειδή όμως είναι αγαθός πέρα από κάθε λόγο, διατήρησε το υπόλειμμα, και δεν έγιναν ίσοι με τα Σόδομα, οι οποίοι με όλο το γένος και με όλο τον οίκο και με τις ίδιες ............ και έχουν δυσέκπλυτη την αμαρτία. Και πολύ ορθά θα λεχθεί από εμάς: «Ή μήπως καταφρονείς τον πλούτο της χρηστότητάς Του, και της ανοχής, και της μακροθυμίας; Αγνοώντας ότι η χρηστότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια; Αλλά σύμφωνα με τη σκληρότητά σου, και την αμετανόητη καρδιά σου, θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης, και της δικαιοκρισίας του Θεού. Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε ενώπιον του Χριστού, ώστε να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό, είτε φαύλο». <Ακούστε τον λόγο του Κυρίου άρχοντες των Σοδόμων, προσέξτε τον νόμο του Θεού λαέ των Γομόρρων. Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας, λέει ο Κύριος; Είμαι πλήρης από ολοκαυτώματα κριαριών, και λίπος αρνιών, και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ. Ούτε καν να έρχεστε να εμφανιστείτε ενώπιόν μου. Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;>

Έμπειροι στον πόλεμο είμαστε και εμείς, και γνωρίζουμε καλά την τακτική. Εκείνους που έχουν τέτοια φρονήματα τους θεωρεί δικαίως αξιοθρήνητους, και λέει: «Αλίμονο σε εκείνους που τραβούν πάνω τους τις αμαρτίες σαν με μακρύ σχοινί, και τις ανομίες σαν με λουρί ζυγού δαμάλεως.» Ως αμαρτίες και ανομίες εδώ εννοεί τις τιμωρίες, δηλαδή τις κολάσεις για τις αμαρτίες τους, οι οποίες βρίσκονται μεν ακόμη μακριά, και δεν είναι ακόμη κοντά, επειδή ο Θεός θέλει ακόμη να δείχνει ανεξικακία, αλλά ελκύονται κατά κάποιον τρόπο από αυτούς, εξαιτίας της επιθυμίας τους να περιπέσουν στις ενέργειες της θείας οργής. Νομίζω δε εγώ ότι στον καθένα από αυτούς μπορούμε πάρα πολύ ταιριαστά και αληθινά να πούμε: «Ή μήπως περιφρονείς τον πλούτο της χρηστότητάς Του, και της ανοχής, και της μακροθυμίας, αγνοώντας ότι η χρηστότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια; Αλλά σύμφωνα με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού;» Διότι ελκύουν, όπως είπα, οι ίδιοι εναντίον του εαυτού τους τον καιρό της τιμωρίας, ίσως επειδή δυσανασχετούν, διότι ο Θεός καθυστερεί να τους τιμωρήσει, και δεν επιβάλλει αμέσως τις ποινές σε όσους αμαρτάνουν αχαλίνωτα. Ελκύουν λοιπόν τις αμαρτίες σαν με μακρύ σχοινί, και τις ανομίες σαν με λουρί ζυγού δαμάλεως.

«Σύμφωνα όμως με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης και της δικαιοκρισίας του Θεού». Επομένως, από κάθε άποψη και οπωσδήποτε σφάλλουν εκείνοι που κυριεύονται από τόσο ψυχρές μικροψυχίες και αφήνουν αχαλίνωτη τη γλώσσα τους εναντίον του Θεού· ένοχοι όμως παραπτώματος θα ήταν και εκείνοι που τους δίνουν τις αφορμές για αυτή την ασθένεια.

ΑΛΛΟ. Προς εκείνους που δεν γνωρίζουν να μετανοούν για τα δικά τους σφάλματα, και έχουν επιβάλει στον εαυτό τους τον άρρηκτο δεσμό της φαυλότητας, ο Παύλος λέει: «Σύμφωνα με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» Έπειτα πάλι σε άλλους: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε ενώπιον του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο.» Λοιπόν, αν όλοι θα παρασταθούμε στο βήμα του Χριστού («Διότι ούτε ο Πατέρας κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό») και αυτός θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· πώς δεν θα είναι εκ φύσεως Θεός, εφόσον ο Παύλος λέει ότι θα υπάρξει αποκάλυψη της δικαιοκρισίας του Θεού, δηλαδή της απόφασης που θα εκδοθεί από αυτόν για τον καθένα από τους κρινομένους, ώστε στους μεν φαύλους να πει: «Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο·» στους δε εργάτες της προς αυτόν ευσέβειας: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου,» και τα εξής.

Σταμάτησε, λοιπόν, Χριστιανέ, τα εθνικά και ειδωλολατρικά έργα, για να μην ατιμάζεις τον Θεό δια της παραβάσεως του νόμου, και συσσωρεύεις στον εαυτό σου ατιμία, και θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού, κατά την οποία θα κρίνει ο Θεός τα κρυφά των ανθρώπων σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου· όπου και οι Άγγελοι παρίστανται με τρόμο· όπου όχι μόνο για τις πράξεις μας, αλλά και για κάθε αργό λόγο θα λογοδοτήσουμε. Ας αναλογιστούμε, αδελφοί, ότι οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι, σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει· σε μια στιγμή του χρόνου και όλα έχουν τελειώσει.

Πλησίασε στο εξής τον φιλάνθρωπο και αμνησίκακο Θεό, ζητώντας να βάλει φυλακή στο στόμα σου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη σου. Διότι βλέπεις τον Προφήτη πώς, ένφοβος και έντρομος, συνομιλώντας με τον Θεό, μέσω της καθαρής προσευχής αναφωνεί λέγοντας: Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου και φοβήθηκα· κατανόησα τα έργα σου και έμεινα έκθαμβος. Και πάλι: φυλάχτηκα, και πτοήθηκε η καρδιά μου από τη φωνή της προσευχής των χειλέων μου, και εισήλθε τρόμος στα οστά μου, και μέσα μου ταράχτηκε η δύναμή μου. Εάν όμως επιμένουμε να περιφρονούμε τον δίκαιο Κριτή, ας ακούσουμε τον Απόστολο που λέει: Ή περιφρονείς τον πλούτο της χρηστότητάς του και της ανοχής και της μακροθυμίας του, αγνοώντας ότι η χρηστότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια; Σύμφωνα όμως με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης και της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Γι' αυτό και σε άλλο σημείο λέει: Εάν ένας άνθρωπος αμαρτήσει σε άνθρωπο, τότε θα προσευχηθούν για αυτόν προς τον Κύριο· εάν όμως αμαρτήσει στον Κύριο, ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν; Ας μετανοήσουμε, λοιπόν, αδελφοί. Έως πότε θα πικραίνουμε Εκείνον που μας δημιούργησε; Εάν χάσουμε το λιμάνι, πού θα διασωθούμε σε καιρό καταιγίδας και ταραχής; Εάν παροργίσουμε τον Κύριο, σε ποιον θα καταφύγουμε σε ώρα θλίψης και ανάγκης;

Και υπόσχεται ότι θα διασκορπίσει όλους από τα υπόλοιπα έθνη που επαναστατούν εναντίον του όρους Σιών και του Θεού που τιμάται εκεί, από τους οποίους άλλοι μεν ήταν κάποιοι ανατολικοί, άλλοι δε από τη δύση του ηλίου, και ανάμεσά τους οι Έλληνες· διότι όλοι αυτοί καταβροχθίζοντας τον προαναφερθέντα Ισραήλ «με όλο τους το στόμα» και καταρρίπτοντάς τον στην πλάνη της ειδωλολατρίας τους, υπόσχονταν να βοηθήσουν και να συμμαχήσουν με αυτούς που επαναστατούσαν εναντίον του όρους Σιών. Και δεν θα έσφαλλες αν έλεγες ότι καταβροχθίζονται «με όλο το στόμα» των Ελλήνων και των αλλοφύλων όσοι, μέσω της «σοφίας του αιώνος τούτου» και της ελληνικής απάτης, οδηγούνται στην αποστασία, όπως ήταν ο Ισραήλ που κατηγορείται στο προκείμενο κείμενο, γι' αυτό και ο «θυμός» του Θεού εγειρόταν εναντίον τους και η «υψηλή χείρα» ετοιμαζόταν για την οργή εναντίον τους. Αυτοί όμως ούτε και έτσι «επέστρεφαν» ούτε «αναζητούσαν τον Κύριο των δυνάμεων», «αλλά σύμφωνα με τη σκληρότητά τους και την αμετανόητη καρδιά τους θησαύριζαν για τον εαυτό τους οργή κατά την ημέρα της οργής», όχι επειδή ο Θεός οργιζόταν εμπαθώς, αλλά εξαιτίας της εναντίον τους εκ... τιμωρίας...

Έπειτα απειλεί λέγοντας: «Διότι με το πυρ του Κυρίου θα κριθεί όλη η γη, και με τη ρομφαία του κάθε σάρκα· πολλοί θα είναι οι τραυματίες από τον Κύριο». Χρησιμοποιεί την ονομασία «ρομφαία» με πιο υλικό τρόπο, και ομοίως το «τραυματίες», επειδή δεν ήταν δυνατόν να ακούσουν διαφορετικά, εφόσον ήταν Ιουδαίοι και δεν ήταν σε θέση να παρακολουθήσουν το βαθύτερο νόημα των λόγων. Ο Απόστολος, βεβαίως, διασαφηνίζει το νόημα αυτών λέγοντας: «Σύμφωνα δε με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Στη συνέχεια, ο προφήτης ελέγχει τους ασεβείς Ιουδαίους της εποχής του, λέγοντας: «Εκείνοι που εξαγνίζονται και καθαρίζονται στους κήπους και στα πρόθυρα, τρώγοντας χοιρινό κρέας και τα βδελύγματα και το ποντίκι, θα καταστραφούν όλοι μαζί, είπε ο Κύριος». Εδώ ο λόγος δεν τους κατηγορεί επειδή «έτρωγαν το χοιρινό κρέας», αλλά επειδή έπρατταν αυτά για τα οποία τους έψεγε «ανάμεσα σε εκείνους που έτρωγαν το χοιρινό κρέας» και τα λοιπά. Διότι, ζώντας ανάμεσα στα έθνη και συναναστρεφόμενοι με τους αλλοφύλους, δεν διέφεραν σε τίποτα από αυτούς ως προς τον τρόπο της ζωής τους.

Εκείνη τη νύχτα θα βρίσκονται δύο σε μία κλίνη, κ.λπ. Πάρα πολύ θαυμαστά ονόμασε νύχτα τον καιρό της αποστασίας και τη στέρηση του νοερού λογικού φωτός· διότι η τότε κατάσταση των ανθρώπων θα είναι χειρότερη από νύχτα και σκοτάδι, εξαιτίας της άνοιας και της πλάνης που θα έχει επικρατήσει σε αυτούς. Γι' αυτό λέγει: Σας λέγω, δύο θα βρίσκονται σε κλίνη και δύο σε μύλο, ο ένας θα παραλαμβάνεται ως ξένος προς την οργή, και ο άλλος θα εγκαταλείπεται, ώστε να παραδοθεί στην οργή, αυτός δηλαδή που συσσώρευσε για τον εαυτό του οργή σε ημέρα οργής· με αυτά τα λόγια παρουσιάζει τον χωρισμό των αγίων και θεοφιλών ψυχών από τους ασεβείς. Διότι, προκειμένου η οργή, επερχόμενη χωρίς διάκριση, να μην καταλάβει και τους δικαίους, ο Θεός προλαμβάνει, όπως ακριβώς εξήγαγε εγκαίρως τον Λωτ από την καταστροφή των Σοδόμων. Με τον ίδιο τρόπο και πριν από τη συντέλεια του κόσμου, προτού επέλθει η οργή εναντίον των ασεβών, προκειμένου να μην καταδικαστούν οι δίκαιοι μαζί με τον κόσμο, θα υπάρξει διαχωρισμός των θεοφιλών ψυχών, καθώς οι άγγελοι θα τις διαχωρίσουν και θα τις παραλάβουν. Έτσι ώστε, ενώ δύο θα βρίσκονται κατακεκλιμένοι σε μία κλίνη, ο ένας, που είναι άξιος του Θεού, θα παραλαμβάνεται, ενώ ο άλλος θα εγκαταλείπεται, ως άξιος της οργής που πρόκειται να καταλάβει τότε τους ασεβείς.

Όταν ανάψει γρήγορα ο θυμός του· μακάριοι όλοι όσοι ελπίζουν σε αυτόν. Το ότι όμως η οργή και ο θυμός δεν αποτελούν πάθη του Θεού, το φανέρωσε ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Σύμφωνα δε με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής»· με τα οποία εννοεί ότι η τιμωρία για τις αμαρτίες ονομάζεται θυμός και οργή. Όσοι δε έχουν ελπίσει σε αυτόν, λέγει, δηλαδή στον Χριστό που προφητεύεται σε ολόκληρο τον ψαλμό, αυτοί λίγο αργότερα (επειδή όλος ο παρών βίος είναι σύντομος) θα βρεθούν μακάριοι. Ό,τι δε έλειπε από όσα ειπώθηκαν στον πρώτο ψαλμό, το συμπλήρωσε μέσω αυτών των λόγων.

Έτσι λοιπόν και εδώ έχει λεχθεί: Ζωή υπάρχει στο θέλημά του· διότι δεν υπάρχει οργή στο θέλημά του. Αντίθετα προς την προαίρεση του Θεού και αντίθετα προς το βούλημά του προετοιμάζεται θυμός και οργή για όσους αμαρτάνουν· πράγμα που ακριβώς παρουσιάζει ο Απόστολος λέγοντας: Ή μήπως καταφρονείς τον πλούτο της αγαθότητάς του, της ανοχής και της μακροθυμίας του, αγνοώντας ότι η αγαθότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια; Αλλά, σύμφωνα με τη σκληρότητα και την αμετανόητη καρδιά σου, συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής, της αποκάλυψης και της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.

«Διότι οι πονηρευόμενοι θα εξολοθρευθούν, ενώ εκείνοι που υπομένουν τον Κύριο, αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη». Επαναλαμβάνει τον λόγο αναγκαίως. Διότι, αφού γνώρισες, λέει, τι είδους πλούτος έχει αποταμιευθεί για εσένα, μη ζηλεύεις τον άνθρωπο που θεωρείται ότι ευημερεί στον παρόντα βίο, ενώ διαπράττει παρανομίες· μην εξοργίζεσαι λοιπόν, ούτε να μακαρίζεις έναν τέτοιον άνθρωπο, γνωρίζοντας με ακρίβεια ότι τον αναμένει οργή κατά την ημέρα της οργής και της δικαιοκρισίας του Θεού.

Έτσι λοιπόν, και τις τιμωρίες που επιβάλλονται σε όσους αμαρτάνουν σύμφωνα με την κρίση του Θεού, επειδή είναι θλιβερές και οδυνηρές για όσους τις υφίστανται, τις περιγράφει σαν να επιβάλλονται από οργή και θυμό. Αυτό εξάλλου διδάσκει και ο ιερός Απόστολος λέγοντας: «Σύμφωνα με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του»· όπως ακριβώς αν κάποιος ονόμαζε οργή και θυμό τις ποινές που επικρέμονται από τον νόμο στον φονιά, χωρίς βέβαια στην πραγματικότητα ο νόμος να θυμώνει και να οργίζεται, αλλά επειδή εκείνος που τιμωρείται έχει εκλάβει την τιμωρία ως οργή του νόμου.

Ικετεύει, λοιπόν, ο Δαβίδ να μην ελεγχθεί μέσω πονηρών δυνάμεων, ούτε να παιδευθεί με την αποστολή σκυθρωπών αγγέλων, αλλά με σωτήριους λόγους και ωφέλιμα διδάγματα. Εξάλλου, παρακαλεί θερμά να μην εγκαταλειφθεί για την ημέρα της οργής, της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού, αλλά ήδη από τώρα, κατά τον παρόντα βίο, πριν από τον θάνατό του, να αποπλύνει τα αμαρτήματά του· και πράγματι πέτυχε τον σκοπό του. Φαίνεται, άλλωστε, ότι εξέτισε την ποινή του μέσα από όσα υπέστη πριν από τον θάνατό του, όπως έχουμε διδαχθεί από την ιστορία των Βασιλειών.

Το ποια είναι δε αυτή η οργή, το παρουσιάζει ο Απόστολος λέγοντας: «Σύμφωνα δε με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως της δικαιοκρισίας του Θεού». Ποια είναι δε η κατάπαυσή Του παρά η διαμονή μαζί Του μετά την έξοδο από τον παρόντα βίο, κατά την οποία θα αναπαυθούμε στη βασιλεία Του, έχοντας απαλλαγεί από κάθε αγωγή της πρακτικής ζωής, και όντες προσηλωμένοι μόνο στη θέα των θείων και επουρανίων; Τότε που θα αποδράσει κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός· και θα μας διαδεχθεί η παύση των έργων και η απαλλαγή από τα κακά, η πνευματική σχόλη, η ανάπαυλα και το αληθινό Σάββατο. Σε αυτό το αληθινό Σάββατο θα αναπαυθεί και ο ίδιος ο Λόγος του Θεού. Όσον αφορά δε τον αισθητό κόσμο, απευθυνόμενος στον λαό των Ιουδαίων και παρακαλώντας τους, εάν αξιωθούν για δεύτερη φορά –όπως την πρώτη φορά στην έρημο– να ακούσουν τη φωνή του Λόγου του Θεού, η οποία επρόκειτο να τους μιλήσει πάλι κατά την ενανθρώπησή Του, να μη μιμηθούν τους πατέρες τους ούτε να παραπικράνουν ξανά τον Θεό, όπως και πρωτύτερα. Απευθύνοντας τέτοιες παρακλήσεις, μου φαίνεται ότι προλέγει και υπαινίσσεται τη μελλοντική τους απιστία προς τον Χριστό, εφόσον δεν αγνοούσε το μέλλον· προσθέτει λοιπόν στη συνέχεια εκ προσώπου του Θεού και λέει: «Και είπα: Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους»· και πάλι: «Όπως ορκίστηκα στην οργή μου, δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου».

Όσο για εκείνες τις λεπτές σκνίπες, οι οποίες με αόρατα τσιμπήματα προκαλούν πόνο στους Αιγυπτίους, και την κυνόμυγα που καρφώνεται οδυνηρά με το τσίμπημά της στα σώματα, και τη γεωργική παραγωγή που καταστρέφεται από τις ακρίδες, καθώς και τους κεραυνούς που πέφτουν από ψηλά μαζί με τους λίθους του χαλαζιού, κανείς δεν θα δυσκολευόταν, ακολουθώντας τον ειρμό όσων εξετάστηκαν προηγουμένως, να προσαρμόσει την κάθε περίπτωση στα κατάλληλα νοήματα. Όλα αυτά, βεβαίως, τα προκαλεί πρωτίστως η αιγυπτιακή προαίρεση, ενώ τα επιφέρει η αδέκαστη κρίση του Θεού, η οποία ακολουθεί ανάλογα με την αξία των προαιρέσεων. Διότι, ακολουθώντας την επιφανειακή διατύπωση της ιστορικής διήγησης, ας μη νομίσουμε ότι τα λυπηρά προέρχονται από τον Θεό για εκείνους που είναι άξιοι τέτοιων δεινών, αλλά ότι ο καθένας γίνεται ο ίδιος δημιουργός των πληγών του, ετοιμάζοντας μέσα από τη δική του ελεύθερη επιλογή την αιτία των βασάνων, όπως ακριβώς λέει ο Απόστολος απευθυνόμενος σε έναν τέτοιο άνθρωπο: «σύμφωνα με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του».

Διότι πού έλαβε την αρχή του ο όντως θάνατος, αυτός που δημιουργεί και προξενεί και στην ψυχή και στο σώμα και τον πρόσκαιρο και τον αιώνιο θάνατο; Όχι στη χώρα της ζωής; Γι' αυτόν τον λόγο και αμέσως, αλίμονο, ο άνθρωπος καταδικάστηκε σε εξορία από τον παράδεισο του Θεού, επειδή απέκτησε ζωή θανατηφόρα και ακατάλληλη για τον θείο παράδεισο. Επομένως, και η όντως ζωή, η οποία προξενεί και στην ψυχή και στο σώμα την αθάνατη και όντως ζωή, σε αυτόν τον τόπο του θανάτου θα λάβει την αρχή της, και εκείνος που δεν βιάζεται να την αποκτήσει κατά την ψυχή εδώ, ας μην απατά τον εαυτό του με κενές ελπίδες ότι θα τη λάβει εκεί, ούτε να ελπίζει ότι θα λάβει τη φιλανθρωπία του Θεού σε εκείνον τον καιρό. Διότι τότε θα είναι καιρός ανταπόδοσης και τιμωρίας, και όχι συμπάθειας και φιλανθρωπίας· καιρός αποκάλυψης του θυμού και της οργής και της δικαιοκρισίας του Θεού· καιρός επίδειξης του κραταιού και υψηλού χεριού, που κινείται για την κόλαση των απειθών. Αλίμονο σε εκείνον που θα πέσει στα χέρια του ζώντος Θεού· αλίμονο σε εκείνον που θα δοκιμάσει εκεί τον θυμό του Κυρίου, και δεν γνώρισε από εδώ, μέσω του φόβου προς τον Θεό, τη δύναμη της οργής Του και δεν εξασφάλισε εκ των προτέρων με έργα τη φιλανθρωπία Του· διότι για αυτά είναι ο παρών καιρός. Γι' αυτό ακριβώς άλλωστε και ο Θεός μάς παραχώρησε αυτή τη ζωή, παρέχοντας τόπο μετανοίας.

Και αποκηρύχθηκε για αυτά και έχει αποβληθεί και έχει υποβληθεί δικαίως σε ανάθεμα. Αυτός όμως, μην έχοντας καμία αίσθηση του σε ποιο σημείο κακού έχει βρεθεί, αλλά προσθέτοντας κακία στην κακία και έτσι, κατά την αποστολική ρήση, θησαυρίζοντας για τον εαυτό του οργή στην ημέρα της οργής και της αποκάλυψης και της δικαιοκρισίας του Θεού, επιχείρησε να συγγράψει κείμενα και κατά των ιερών συνοδικών τόμων, φέρνοντας τα πάντα άνω κάτω, διαστρέφοντας με πολλούς τρόπους τις ρήσεις των θεολόγων που περιέχονται σε αυτούς και αντιλέγοντας φανερά, σαν να ήταν δικές μας, και συκοφαντώντας εκείνους που τις χρησιμοποίησαν εναντίον του ότι δήθεν τις παραθέτουν διαστρεβλωμένα, χλευάζοντάς μας κυρίως με τέτοια λόγια, επειδή μαζί με τα άλλα, στον συνοδικό τόμο εναντίον αυτού και των ομοίων του, παρατέθηκε ρήση του Μεγάλου Βασιλείου που λέει: «αυτός που γέννησε τις σταγόνες της δροσιάς, δεν γέννησε με τον ίδιο τρόπο τις σταγόνες και τον Υιό», λέγοντας και γράφοντας ρητά και άρρητα, ότι δήθεν εκείνοι που συνέγραψαν εκείνον τον ιερό τόμο κατά της ασέβειάς του έγραψαν «υπεστήσατο» αντί του «ετεκνώσατο».

Όσοι όμως δεν μετανόησαν εδώ, τότε, αφού στερηθούν τη θεία ανοχή και μακροθυμία, καθώς και την απόλαυση από τα αισθητά δημιουργήματα του Θεού, και βρεθούν έτσι ακόμη πιο μακριά από τον Θεό και αποστερημένοι ακόμη και από αυτήν την ελπίδα, θα παραδοθούν στην αιώνια κόλαση. Και ενώ τώρα βρίσκονται έξω από το αληθινό φως, τότε, όπως είπαμε, θα βρεθούν ακόμη πιο έξω από αυτό και θα παραδοθούν στο απώτερο σκοτάδι, μακριά από το πραγματικό φως, και στην απαρηγόρητη θλίψη και στενοχώρια, όπως ακριβώς λέει και ο απόστολος: «η αγαθότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια, αλλά με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή για την ημέρα της οργής, της δικαιοκρισίας και της αποκαλύψεως του Θεού».

Και ο μεν Ιωνάς απειλούσε τότε τους Νινευίτες μόνο με την καταστροφή των όσων φαίνονται εδώ, και όχι με φρικτό βήμα και αδέκαστη κρίση μετά την καταστροφή, ούτε με άσβεστο πυρ, ούτε με ακοίμητο σκώληκα, ούτε με εξώτερο σκότος, ούτε με ελεεινό βρυγμό των οδόντων, ούτε με απαρηγόρητο πένθος. Ο δε Κύριος και αυτά τα προαπείλησε και αποκάλυψε ότι επιφυλάσσονται, μετά τη συντέλεια του κόσμου, για εκείνους που διάκεινται εδώ με αναλγησία. Όμως αυτά δεν θα συμβούν μετά από χρονικό διάστημα τριών ημερών, όπως κήρυττε ο Ιωνάς, αλλά μετά από πολύ καιρό, και τούτο αποτελεί δείγμα της δεσποτικής μακροθυμίας. Η μακροθυμία λοιπόν του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια, εσύ όμως πρόσεχε, μήπως εξαιτίας της σκληρότητάς σου και της ανάλγητης, ακατάνυκτης και αμετανόητης καρδιάς σου, θησαυρίσεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της δικαιοκρισίας και της αποκαλύψεως του Θεού. Διότι ο Κύριος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του: σε όσους με υπομονή και με συντετριμμένη καρδιά ζητούν την άφεση των αμαρτιών μέσω των έργων της μετανοίας, θα δώσει άνεση και χαρά, καθώς και αιώνια ζωή και ανείπωτη βασιλεία. Αντίθετα, σε όσους διάκεινται απέναντι στα αμαρτήματά τους με αναλγησία και χωρίς μετάνοια, θα υπάρξει θλίψη και στενοχώρια, και κόλαση αφόρητη και ατελεύτητη.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, Ο ΠΡΩΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΥΣΤΕΡΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΙΕΡΩΣ ΗΣΥΧΑΖΟΝΤΩΝ. ΕΞΙΣΤΟΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΟΣΩΝ ΣΥΝΕΓΡΑΨΕ Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΒΑΡΛΑΑΜ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΩΝ ΙΕΡΩΣ ΗΣΥΧΑΖΟΝΤΩΝ. ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΣΩΤΗΡΙΑ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΛΗΘΙΝΟΥΣ ΜΟΝΑΧΟΥΣ ΑΞΙΟΣΠΟΥΔΑΣΤΗ, Η ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΕΚΕΙΝΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΥΝ ΟΤΙ Η ΓΝΩΣΗ ΠΟΥ ΠΡΟΕΡΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΥΡΑΘΕΝ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΣΩΤΗΡΙΑ. Τίποτα δεν είναι πιο φοβερό από το ψέμα, τίποτα δεν είναι πιο βαρύ από το άχθος της συκοφαντίας για εκείνους που τα διαπράττουν, αλλά όχι για εκείνους που τα υφίστανται. Διότι οι τελευταίοι μερικές φορές γίνονται πιο δοκιμασμένοι και μέσω της υπομονής επιτυγχάνουν τα ουράνια βραβεία, ενώ «ο Κύριος θα εξολοθρεύσει όλους όσους λαλούν το ψέμα». Αν μάλιστα κάποιος, ενώ είναι ο ίδιος καταχραστής, κραυγάζει σαν να έχει αποστερηθεί, και ως συκοφάντης, θρηνεί σαν να έχει συκοφαντηθεί εις βάρος εκείνου που έχει υποφέρει και δεν έχει πράξει τίποτα το δεινό, ποια υπερβολή κακίας παραλείπει; Και ποιας καταδίκης δεν είναι άξιος; Ακόμη και αν δεν υφίσταται αυτή την καταδίκη τώρα, εντούτοις «θησαυρίζει για τον εαυτό του οργή κατά την ημέρα της δίκαιης κρίσης και της αποκάλυψης του Θεού». Αυτά, λοιπόν, αναλογιζόμενος για εκείνον που ήρθε από τη Σικελία και επαγγέλλεται ότι φιλοσοφεί την έξωθεν παιδεία, τα θρηνώ.

Αυτές τις φανερώνει ο νόμος, μέσω του οποίου γνώρισε στον Μωυσή τις οδούς του, δηλαδή τις εντολές, και μέσω αυτού στους γιους του Ισραήλ τα θελήματά του. Διότι θέλημα του Θεού είναι το να μη μοιχεύουμε, να μη φονεύουμε, να μην κλέβουμε, να μην ψευδομαρτυρούμε· επειδή μέσω αυτών σωζόμαστε. «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος.» Επομένως, ούτε παντοτινά θα χρησιμοποιεί την οργή (διότι αυτό σημαίνει το «μέχρι τέλους»), ούτε θα χαρίζει το έλεος διαρκώς στους ανάξιους· επειδή πώς αλλιώς είναι ο Θεός κριτής, και δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος; Πώς θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του; Αναμειγνύει, λοιπόν, την οργή με το έλεος, και όταν μεν είναι καιρός ελέους, προβάλλει αυτό· όταν δε είναι καιρός οργής, την επιφέρει κατά την ημέρα της οργής και της δικαιοκρισίας, κατά την οποία, λέει ο Παύλος, θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Γι' αυτό, λέει, δεν θα οργίζεται στον αιώνα, δηλαδή στον παρόντα αιώνα· διότι για τον μέλλοντα φύλαξε την κρίση και την οργή. «Όπως οικτίρει ο πατέρας τους γιους του.» Διότι στο σκοτάδι και στα δεσμά βρίσκονται οι άνθρωποι που ζουν μέσα στις αμαρτίες· όταν όμως απαλλαγούν από τα παραπτώματα, προφανώς μετατίθενται και βρίσκονται στο φως· ώστε εύλογα ονόμασε την απαλλαγή από τα αμαρτήματα μετάβαση από τη δύση προς την ανατολή, θέλοντας συνάμα να διδάξει και εμάς ποια είναι η απόσταση ανάμεσα στην αμαρτία και στη δικαιοσύνη. «Διότι αυτός γνώρισε το πλάσμα μας.»

Λοιπόν, πάψε έστω και λίγο από τη ματαιότητα, για να μη συσσωρεύσεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα αποδώσει στον καθένα κατά τα έργα του.

Όλα τα υπενθύμισα στην αγάπη σας, για να γνωρίσετε όλα τα προστάγματα, και κάθε αρχή και εξουσία και κάθε ηλικία να μάθει τη βουλή και το θέλημα του Θεού, και τη φοβερή παρουσία Του από τον ουρανό, και τις φοβερές κολάσεις, και τον οδυνηρό εκείνο χωρισμό, και να σπεύσει ο καθένας να διορθώσει τον βίο του, και να προετοιμάσει τον εαυτό του για απολογία, ώστε να μην παραδοθεί στη ραθυμία και στερηθεί τα ανέκφραστα και αιώνια αγαθά. Πρόσεξε λοιπόν, εσύ ράθυμε, να μην εμμείνεις στη ραθυμία, να μη νικιέσαι από την απάτη και την ηδονή. Πρόσεξε μήπως τον καταφρονήσεις εξαιτίας του πλούτου της αγαθότητας, της ανοχής και της μακροθυμίας του Θεού, και θησαυρίσεις για τον εαυτό σου οργή, καθώς λέει ο Απόστολος, κατά την ημέρα της οργής. Επίστρεψε λοιπόν, νήψε, γρηγόρησε· διότι αρκετός είναι ο καιρός που παρήλθε· μην επιμένεις στην απάτη και στη φιληδονία σου, μην εμβαθύνεις στην αδικία σου. Δεν βλέπεις τον άγγελο που σε ακολουθεί και καταγράφει τις πράξεις σου; Δεν γνωρίζεις ότι αναλόγως της σκληρότητας και της επιμονής σου η πληγή γίνεται μεγαλύτερη, και η καταγραφή βαρύτερη, και η οργή εξάπτεται περισσότερο; Δεν γνωρίζεις ότι η κατεργασία του κακού καθίσταται δυσεξάλειπτη, όπως ακριβώς σε έναν πίνακα τα γράμματα που είναι χαραγμένα πιο επιφανειακά σβήνονται εύκολα, ενώ εκείνα που χαράσσονται σε βάθος είναι δύσκολο να εξαλειφθούν;

Αν όμως δεν θελήσουν, αλλά επιμείνουν στα ίδια, θα ακούσουν τον Παύλο να λέει ότι «σύμφωνα με τη σκληρότητά τους και την αμετανόητη καρδιά τους, συσσωρεύουν για τον εαυτό τους οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης και της δικαιοκρισίας του Θεού»· αυτήν την οργή για να αποφύγουμε, ας πλουτίσουμε με τον πλούτο του ουρανού και ας επιδιώξουμε την αξιέπαινη πενία. Διότι έτσι θα επιτύχουμε και τα μελλοντικά αγαθά· τα οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα, συνάμα με το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή, νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και πρόσεξε πώς χρησιμοποιεί τις λέξεις με απόλυτη ακρίβεια· διότι λέει, «θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή», φανερώνοντας εκείνο που οπωσδήποτε είναι αποταμιευμένο και δείχνοντας ότι η αιτία για αυτό δεν είναι ο Δικαστής, αλλά ο κρινόμενος. Διότι, λέει, εσύ θησαυρίζεις για τον εαυτό σου, δεν το κάνει ο Θεός για εσένα. Επειδή Εκείνος έπραξε όλα όσα έπρεπε, και σε δημιούργησε ικανό να διακρίνεις τα καλά από εκείνα που δεν είναι τέτοια, και μακροθυμία επέδειξε, και σε μετάνοια σε κάλεσε, και με μια φοβερή ημέρα απείλησε, ελκύοντάς σε με όλα τα μέσα προς τη μετάνοια· εάν όμως εσύ παραμένεις ανένδοτος, «θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού». Διότι, για να μη νομίσεις, ακούγοντας περί οργής, ότι πρόκειται για κάποιο ανθρώπινο πάθος, πρόσθεσε: «της δικαιοκρισίας του Θεού». Και πολύ ορθά είπε, «Αποκαλύψεως»· διότι τότε αποκαλύπτεται αυτό, όταν δηλαδή ο καθένας θα λάβει την ανταπόδοση σύμφωνα με την αξία του. Επειδή εδώ στη γη, συχνά πολλοί αδικούν και επιβουλεύονται τους άλλους καταπατώντας το δίκαιο· εκεί όμως δεν θα συμβαίνει έτσι. «Ο Οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· σε εκείνους μεν που με την υπομονή στο αγαθό έργο».

δ΄. Και ότι αυτό εννοεί, και γι' αυτό τον λόγο τα συνέταξε κατ' αυτόν τον τρόπο, είναι φανερό από το εξής. Διότι, εάν δεν επιδίωκε να αποδείξει αυτό, θα του αρκούσε, αφού πρώτα έλεγε «σύμφωνα με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής», να σταματήσει την ανάπτυξη αυτού του θέματος· διότι το νόημα θα ήταν ήδη ολοκληρωμένο. Επειδή όμως το ζητούμενό του δεν ήταν αυτό, το να μιλήσει δηλαδή μόνο για τη μέλλουσα κρίση, αλλά και το να αποδείξει ότι ο Ιουδαίος δεν υπερέχει σε τίποτε έναντι ενός τέτοιου Έλληνα, ώστε να μην υπερηφανεύεται, προχωρεί περαιτέρω και ακολουθεί συγκεκριμένη σειρά. Και πρόσεξε: φόβισε τον ακροατή, αντήχησε στα αυτιά του τη φοβερή εκείνη ημέρα, εξέθεσε πόσο μεγάλο κακό είναι να συζεί κανείς με την πονηρία, έδειξε ότι κανείς δεν αμαρτάνει από άγνοια ούτε παραμένει ατιμώρητος, αλλά, έστω κι αν δεν τιμωρηθεί τώρα, οπωσδήποτε θα τιμωρηθεί στο μέλλον. Από αυτό το σημείο και μετά, λοιπόν, θέλει να καταδείξει ότι η διδασκαλία του Νόμου δεν συγκαταλεγόταν στα άκρως κατεπείγοντα· διότι η κόλαση και η τιμή βασίζονται στα έργα, και όχι στην περιτομή και στην ακροβυστία.

ΣΤ΄. Είδες πώς με σύνεση τους έφερε και τους συνέδεσε και με το Ευαγγέλιο και με τον Χριστό, και απέδειξε ότι οι υποθέσεις μας δεν σταματούν στα παρόντα, αλλά προχωρούν περαιτέρω; Αυτό ακριβώς τεκμηρίωσε και πιο πάνω λέγοντας: «Θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής», και εδώ πάλι: «Ο Θεός θα κρίνει τα κρυπτά των ανθρώπων». Ο καθένας λοιπόν, εξετάζοντας τη συνείδησή του και αναλογιζόμενος τα σφάλματά του, ας αναζητήσει με ακρίβεια τις ευθύνες από τον εαυτό του, ώστε να μην κατακριθούμε τότε μαζί με την οικουμένη.

Εδώ έχεις την αιτία· είναι μακρόθυμος, λέγει, και δείχνει μακροθυμία για να σε ελκύσει σε μετάνοια· εάν όμως επιμένεις, «σύμφωνα με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή». Αν λοιπόν είναι δίκαιος, αποδίδει στον καθένα αυτό που του αξίζει, και δεν παραβλέπει ατιμώρητα όσους κακοπάσχουν· διότι αυτό είναι γνώρισμα του δικαίου. Αν είναι ισχυρός, ανταποδίδει και μετά θάνατον, και κατά την ανάσταση· διότι αυτό είναι γνώρισμα του ισχυρού. Εάν όμως, επειδή είναι μακρόθυμος, δείχνει ανοχή, ας μην ταραζόμαστε, ούτε να λέμε: «Γιατί δεν τιμωρεί εδώ;»

Διότι και όταν, αφού απολαύσουμε τη μακροθυμία του Θεού, δεν αποκομίσουμε κανένα όφελος, θα υποστούμε χειρότερα. Και αυτό το δηλώνει ο Παύλος λέγοντας: «Σύμφωνα όμως με τη σκληρότητα και την αμετανόητη καρδιά σου, θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή». Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας μη σκανδαλιζόμαστε, ούτε να θορυβούμαστε με τίποτα από όσα συμβαίνουν, ούτε να προκαλούμε στον εαυτό μας τη ζάλη των λογισμών. Αντιθέτως, υποχωρώντας στο ακατάληπτο της πρόνοιας του Θεού, ας επιμελούμαστε την αρετή και ας αποφεύγουμε την κακία, ώστε να αξιωθούμε και τα μελλοντικά αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διά του οποίου και μετά του οποίου ανήκει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.