Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 2:7

Πονηρός καιρός είναι ο καιρός της οργής εναντίον των ασεβών, κατά τον οποίο άλλοι μεν θα δοκιμάσουν τη δικαιοκρισία του Θεού, ενώ εκείνοι που ανήκουν στο δεξιό τάγμα θα λάβουν δόξα και τιμή και αφθαρσία, επιζητώντας την αιώνια ζωή. Εξάλλου, και κατά τον παρόντα καιρό, οι μεν δίκαιοι, απολαμβάνοντας την ένθεη τροφή, θα χορτάσουν· ενώ οι αμαρτωλοί θα χαθούν από την πείνα και τη στέρηση της λογικής τροφής. Και ποιος, βλέποντας με τα ίδια του τα μάτια τους ασεβείς της εποχής μας, οι οποίοι προκάλεσαν τον θαυμασμό με τον πλούτο, τη δόξα και τα αξιώματά τους, και εξουσίασαν μεγάλα έθνη, να εκπίπτουν απότομα από το ύψος τους, δεν θα ομολογούσε ότι αληθεύει ο θείος λόγος που αναφέρει: «Οι δε εχθροί του Θεού, μόλις δοξάστηκαν και επήρθησαν, χάθηκαν, σαν τον καπνό εξέλιπαν».

Τώρα όμως βλέπεις ότι εσείς οι τρεις, που είστε οι σοφότεροι των Ελλήνων, εσύ και ο Πώλος και ο Γοργίας, δεν μπορείτε να αποδείξετε ότι πρέπει να ζήσει κανείς κάποιον άλλον βίο από αυτόν που και εκεί αποδεικνύεται ωφέλιμος, αλλά, ενώ τόσα άλλα επιχειρήματα έχουν ανασκευαστεί, μόνον αυτός ο λόγος παραμένει ακλόνητος: ότι δηλαδή πρέπει να αποφεύγει κανείς περισσότερο το να αδικεί παρά το να αδικείται, και πάνω από όλα ο άνθρωπος πρέπει να φροντίζει όχι να φαίνεται αγαθός, αλλά να είναι αγαθός, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο βίο». Ο μεν Πλάτων λοιπόν υπέθεσε ότι ο Αιακός, ο Μίνωας και ο Ραδάμανθυς θα είναι οι δικαστές των νεκρών, ο θείος λόγος όμως μαρτυρεί ότι όλοι πρέπει να παρασταθούν μπροστά στο βήμα του Θεού, «για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε φαύλο». Και πάλι: «Την ημέρα (λέγει) κατά την οποία ο Θεός θα κρίνει τα κρυπτά των ανθρώπων, ο Οποίος θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του: σε αυτούς μεν που με υπομονή στο αγαθό έργο ζητούν δόξα και τιμή και αφθαρσία, θα δώσει αιώνια ζωή, σε εκείνους δε που από φιλόνεικη διάθεση απιστούν στην αλήθεια και πείθονται στην αδικία, θα αποδώσει οργή και θυμό· θλίψη και στενοχώρια θα έλθει σε κάθε ψυχή ανθρώπου που κατεργάζεται το κακό, Ιουδαίου πρώτα αλλά και Έλληνα· διότι δεν υπάρχει διάκριση».

Από αυτά, λοιπόν, αποδεικνύεται σαφώς η ανεξάρτητη και αυτεξούσια δύναμη, την οποία ενέθεσε στην ανθρώπινη φύση ο Κύριος της φύσεως, διά του ότι τα πάντα εξαρτώνται από τη δική μας προαίρεση, είτε πρόκειται για τα αγαθά είτε για τα χειρότερα· και ότι η θεία κρίση, η οποία ακολουθεί με αδέκαστη και δίκαιη απόφαση τη δική μας πρόθεση, απονέμει στον καθένα εκείνο ακριβώς που ο ίδιος τυγχάνει να προσφέρει στον εαυτό του. Σε εκείνους μεν, όπως λέγει ο Απόστολος, οι οποίοι με την υπομονή στο αγαθό έργο αναζητούν δόξα και τιμή, απονέμει ζωή αιώνια· σε εκείνους δε που απειθαρχούν στην αλήθεια και πείθονται στην αδικία, απονέμει οργή και θλίψη, και όλα όσα ονόματα ανήκουν στη ζοφερή ανταπόδοση. Διότι, όπως ακριβώς τα ακριβή κάτοπτρα δείχνουν τις απεικονίσεις των προσώπων ανάλογα με το πώς είναι τα ίδια τα πρόσωπα, φαιδρές για όσους είναι χαρωποί και κατηφείς για όσους είναι σκυθρωποί, και κανείς δεν θα κατηγορούσε τη φύση του κατόπτρου εάν η απεικόνιση εμφανιζόταν σκυθρωπή, επειδή το πρωτότυπο είχε περιπέσει σε κατήφεια· έτσι και η δίκαιη κρίση του Θεού εξομοιώνεται με τις δικές μας διαθέσεις, και, ανάλογα με το ποια είναι τα δικά μας έργα, τέτοια ακριβώς μας παρέχει ως αντίδομα. «Ελάτε», λέγει, «οι ευλογημένοι»· και, «Πορεύεσθε, οι καταραμένοι». Μήπως υπάρχει κάποια εξωτερική ανάγκη σε αυτά, η οποία να κληρώνει σε εκείνους εκ δεξιών τη γλυκιά φωνή, ενώ σε εκείνους εξ αριστερών τη σκυθρωπή;

Βλέπετε πώς αυτοί που ζουν κατά Χριστόν γεμίζουν από ανέκφραστη χαρά και παρρησία για όσα συμβαίνουν αμέσως μετά από εκείνα, ενώ αυτοί που ζουν κατά σάρκα γεμίζουν από αισχύνη, οδύνη και κατήφεια; Όπως ακριβώς και ο Παύλος αναφωνεί λέγοντας: «Ο Θεός θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, σε αυτούς μεν που με υπομονή στο αγαθό έργο ζητούν δόξα και τιμή και αφθαρσία, θα δώσει αιώνια ζωή, σε αυτούς δε που απειθούν στην αλήθεια και πείθονται στην κακία, θα πέσει οργή και θυμός, θλίψη και στενοχώρια σε κάθε ψυχή ανθρώπου που κατεργάζεται το κακό».

Ο δε Παύλος, ο απόστολος που κλήθηκε από τον ουρανό, λέει: «Ο Κύριος θα ανταποδώσει σε εκείνους που, με την υπομονή στο αγαθό έργο, ζητούν δόξα και τιμή και αφθαρσία, αιώνια ζωή· αντίθετα, οργή και θυμός και θλίψη και στενοχώρια θα πέσει σε κάθε ψυχή ανθρώπου που πράττει το κακό»· και πάλι, «δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι τηρητές του νόμου θα δικαιωθούν»· και λέει, «εσύ που καυχάσαι για τον νόμο, ατιμάζεις τον Θεό με την παράβαση του νόμου».

Και πρόσεξε πώς χρησιμοποιεί τις λέξεις με απόλυτη ακρίβεια· διότι λέει, «θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή», φανερώνοντας εκείνο που οπωσδήποτε είναι αποταμιευμένο και δείχνοντας ότι η αιτία για αυτό δεν είναι ο Δικαστής, αλλά ο κρινόμενος. Διότι, λέει, εσύ θησαυρίζεις για τον εαυτό σου, δεν το κάνει ο Θεός για εσένα. Επειδή Εκείνος έπραξε όλα όσα έπρεπε, και σε δημιούργησε ικανό να διακρίνεις τα καλά από εκείνα που δεν είναι τέτοια, και μακροθυμία επέδειξε, και σε μετάνοια σε κάλεσε, και με μια φοβερή ημέρα απείλησε, ελκύοντάς σε με όλα τα μέσα προς τη μετάνοια· εάν όμως εσύ παραμένεις ανένδοτος, «θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού». Διότι, για να μη νομίσεις, ακούγοντας περί οργής, ότι πρόκειται για κάποιο ανθρώπινο πάθος, πρόσθεσε: «της δικαιοκρισίας του Θεού». Και πολύ ορθά είπε, «Αποκαλύψεως»· διότι τότε αποκαλύπτεται αυτό, όταν δηλαδή ο καθένας θα λάβει την ανταπόδοση σύμφωνα με την αξία του. Επειδή εδώ στη γη, συχνά πολλοί αδικούν και επιβουλεύονται τους άλλους καταπατώντας το δίκαιο· εκεί όμως δεν θα συμβαίνει έτσι. «Ο Οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· σε εκείνους μεν που με την υπομονή στο αγαθό έργο».

Ζ΄. Τη σωτηρία που υποσχέθηκες, Δέσποτα, μέσα στους ιερούς σου λόγους, χάρισέ μου, για να μιλήσω με παρρησία σε αυτούς που με χλευάζουν. Διότι εκείνος που βρίσκεται σε συμφορές, υπομένει τους ονειδισμούς σιωπώντας· ενώ εκείνος που ζει βίο ευάρεστο, ελέγχει αυτούς που τον ονειδίζουν κακόβουλα. Διότι ίσως κάποιοι άπιστοι, βλέποντάς με σε αυτήν τη ζωή να βρίσκομαι σε θλίψεις και συμφορές, με ονειδίζουν· εγώ όμως θα τους δώσω ως απάντηση τον εξής λόγο: ότι ο Χριστός, ο Θεός μας, έχει ορίσει ημέρα κατά την οποία πρόκειται να κρίνει την οικουμένη, και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· σε εκείνους μεν που με την υπομονή στο αγαθό έργο ζητούν δόξα, τιμή και αφθαρσία, θα δώσει αιώνια ζωή· σε εκείνους δε που από φιλόνεικη διάθεση απειθούν στην αλήθεια και υπακούουν στην αδικία, θα επέλθει θυμός, οργή και στενοχώρια, πάνω σε κάθε ψυχή ανθρώπου που κατεργάζεται το κακό, Ιουδαίου πρώτα, αλλά και Έλληνα.

Και νόμο έδωσες, και προειδοποιείς τους παραβάτες για το τι είδους τιμωρίες θα υποστούν, και υπόσχεσαι σε όσους τον τηρούν τις αγαθές ανταποδόσεις, και επιβεβαιώνεις τις υποσχέσεις με τα έργα. Διότι αυτό δηλώνει η φράση «Αλήθειαν σφόδρα». Διότι όρισε ημέρα κατά την οποία πρόκειται να κρίνει την οικουμένη και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· σε εκείνους μεν που με την υπομονή στο αγαθό έργο ζητούν δόξα, τιμή και αφθαρσία, θα δώσει ζωή αιώνια, ενώ σε εκείνους που υπακούουν στην αδικία και απειθούν στην αλήθεια, θα επιπέσει θυμός και οργή, θλίψη και στενοχώρια σε κάθε ψυχή ανθρώπου που κατεργάζεται το κακό. Με τη φράση δε «Αλήθειαν σφόδρα», φανέρωσε τη βεβαιότητα και την τελική έκβαση των πραγμάτων. «Με έλιωσε ο ζήλος για εσένα, διότι οι εχθροί μου λησμόνησαν τους λόγους σου».

Σύμφωνα όμως με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου, συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής, της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· σε εκείνους μεν που με την υπομονή στο αγαθό έργο ζητούν δόξα, τιμή και αφθαρσία, θα δώσει αιώνια ζωή· σε εκείνους δε που ενεργούν από φιλόνικη διάθεση και απειθούν μεν στην αλήθεια, υπακούουν δε στην αδικία, θα επιπέσει θυμός και οργή, θλίψη και στενοχώρια σε κάθε ψυχή ανθρώπου που κατεργάζεται το κακό, πρώτα του Ιουδαίου, αλλά και του Έλληνα.

«Θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· σε αυτούς μεν που με υπομονή στο αγαθό έργο.» Εσύ, λέγει, προσελκύεις την οργή στον εαυτό σου, όχι ο Θεός σε σένα. Και η λέξη «θησαυρίζεις» (συσσωρεύεις) χρησιμοποιείται επειδή αυτή (η οργή) θα έλθει οπωσδήποτε και αναπόφευκτα, εάν δεν την ξεπλύνουμε με τη μετάνοια. «Αναζητούν δόξα και τιμή και αφθαρσία, (θα δώσει) ζωή αιώνια.» Μη μπορώντας να εκφράσει τα μελλοντικά αγαθά που θα υπάρξουν για τους αγίους που παρίστανται ενώπιόν του, τα υποδηλώνει μέσω των ανθρώπινων τιμών. Αναφέροντας δε δόξα, τιμή και αφθαρσία, αναφέρεται στα όντως αγαθά, τα οποία ποτέ δεν ανέβηκαν σε καρδιά ανθρώπου. «Σε εκείνους δε που ενεργούν από φιλονικία και απειθούν μεν στην αλήθεια, αλλά υπακούουν στην αδικία.» Για να δείξει πάλι την ενοχή της προαιρέσεως, δεν είπε «από άγνοια», αλλά «από φιλονικία». «Οργή και θυμός· θλίψη και στενοχώρια σε κάθε ψυχή ανθρώπου που κατεργάζεται το κακό, Ιουδαίου πρώτα, αλλά και Έλληνα.» Όπως ακριβώς εισάγει τις μελλοντικές αμοιβές μέσω των αγαθών που είναι γνωστά σε εμάς, έτσι και πάλι εισάγει τις μελλοντικές τιμωρίες μέσω των λυπηρών καταστάσεων που υπάρχουν ανάμεσά μας. «Δόξα δε και τιμή και ειρήνη σε καθέναν που εργάζεται το αγαθό, στον Ιουδαίο πρώτα, και στον Έλληνα. Διότι δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό.» Παντού περιβάλλει τον ακροατή με τα αγαθά, προτρέποντάς τον να προσέλθει σε αυτό (το αγαθό).

Του ιδίου, από την προς Ρωμαίους Επιστολή. Σε εκείνους μεν που με την υπομονή στο αγαθό έργο ζητούν δόξα και τιμή και αφθαρσία, θα αποδοθεί αιώνια ζωή. Σε εκείνους δε που κατέχονται από φιλόνικη διάθεση και απειθούν μεν στην αλήθεια, υπακούουν δε στην αδικία, θα επιπέσει θυμός και οργή, θλίψη και στενοχώρια σε κάθε ψυχή ανθρώπου που εργάζεται το κακό.

Ρωμ. 2,6-8 Το ρήμα «θα ανταποδώσει» λαμβάνεται από κοινού: «ο οποίος και θα ανταποδώσει». Διότι στους μεν θα ανταποδώσει τα αγαθά, στους δε θα ανταποδοθεί «θυμός και οργή» και τα παρόμοια. Το σχήμα λόγου είναι διπλό: διότι είναι και σχήμα από κοινού και ζεύγμα. Πρόσεξε δε ότι τα μεν αγαθά θα τα ανταποδώσει ο Θεός, λέει, την δε κόλαση δεν θα την ανταποδώσει, αλλά θα ανταποδοθεί. Και ούτε αυτό το είπε κατά λέξη, αλλά το άφησε να εννοηθεί. Έτσι γνωρίζει ότι η δικαίωση και η σωτηρία είναι ίδιον του Θεού, ενώ η τιμωρία και η κόλαση προέρχονται από την πώρωση των αμαρτανόντων και από την απουσία μετάνοιας και επιστροφής.

16. Το ίδιο δε είδος παρατηρείται και εκεί όπου λέει: «σε αυτούς μεν που με την υπομονή στο αγαθό έργο ζητούν δόξα και τιμή και αφθαρσία, ζωή αιώνια»· διότι και εδώ υπάρχει υπερβατό σχήμα στο «ζητούν ζωή αιώνια», και η κατά λέξη ερμηνεία είναι: «σε αυτούς που με την υπομονή στο αγαθό έργο ζητούν ζωή αιώνια, θα αποδώσει δόξα και τιμή και αφθαρσία». Και πρόσεξε πάλι πώς εμφανίστηκε μαζί με το υπερβατό και η χρήση του από κοινού σχήματος· διότι το ρήμα «θα αποδώσει», που ειπώθηκε προηγουμένως, εξυπακούεται και εδώ.

Και για τον λόγο αυτόν, εκείνους μεν τους επέπληξα δικαιολογημένα· εσάς όμως σας επαινώ και σας παρακαλώ να επιμένετε ακόμη στην άριστη υποταγή, στην υπομονή, στην κοπή του θελήματος, στην πίστη, στην ελπίδα, στην αγάπη και στα άλλα αγωνίσματα της υποταγής προς τη δική σας σωτηρία, αποτελώντας καλό παράδειγμα για όλη την αδελφότητα. Ναι, αδελφοί μου, σας παρακαλώ· διότι «ακόμη λίγο χρόνο, και αυτός που πρόκειται να έλθει θα έλθει και δεν θα καθυστερήσει»· θα έλθει η τελευταία ημέρα, κατά την οποία αποκαλύπτονται τα έργα του σκότους και φανερώνονται οι βουλές των καρδιών. Θα έλθει ο φοβερός και αδέκαστος κριτής, ο οποίος θα συγκρίνει υποτακτικό με υποτακτικό, ηγούμενο με ηγούμενο, επίσκοπο με επίσκοπο, άρχοντα με άρχοντα και βασιλιά με βασιλιά, ελέγχοντας και κρίνοντας τον καθένα σε αντιπαραβολή με τον άλλον, και αποδίδοντας «στον καθένα ανάλογα με τα έργα του· σε αυτούς μεν που με την υπομονή στο αγαθό έργο ζητούν δόξα και τιμή και αφθαρσία, θα δώσει ζωή αιώνια· σε εκείνους δε που από φιλόνικη διάθεση απειθούν μεν στην αλήθεια, υπακούουν δε στην αδικία, θα επέλθει θυμός και οργή, θλίψη και στενοχώρια», όπως λέγει η Γραφή. Αυτό πρέπει να φοβόμαστε και με κάθε επιμέλεια να αγωνιζόμαστε ώστε να μην βρεθούμε στερημένοι από αγαθά έργα την ώρα του θανάτου, αλλά να εμφανιστούμε καρποφόροι σε αγαθά κατορθώματα.