Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 3:1

Έπειτα πρόσθεσε: Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα λογαριαστεί ίσος με αυτόν. Βρήκε κάθε οδό της γνώσης και την έδωσε στον Ιακώβ, τον δούλο του, και στον Ισραήλ, τον αγαπημένο του. Γι' αυτό και ο Δαβίδ έλεγε: Δεν ενέργησε έτσι σε κανένα άλλο έθνος, και τις κρίσεις του δεν τους τις φανέρωσε. Αυτό ακριβώς υπονοώντας και ο Παύλος έγραφε: Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου; Ή ποια η ωφέλεια της περιτομής; Είναι πολύ μεγάλο από κάθε άποψη.

Εφόσον λοιπόν αυτό ομολογηθεί, κατ' ανάγκην η περιτομή της σάρκας απορρίπτεται, και αποδεικνύεται ότι παντού υπάρχει ανάγκη ενάρετου βίου. Διότι, όταν ο μεν Έλληνας σώζεται χωρίς αυτά, ο δε Ιουδαίος καταδικάζεται έχοντας αυτά, ο Ιουδαϊσμός καθίσταται ανενεργός. Και «Έλληνα» πάλι δεν εννοεί τον ειδωλολάτρη, αλλά τον θεοσεβή και ενάρετο, ο οποίος είναι απαλλαγμένος από τις διατάξεις του Νόμου. Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου; Επειδή τα απέρριψε όλα, την ακρόαση, τη διδασκαλία, το όνομα του Ιουδαίου, την περιτομή, και όλα τα άλλα, με το να λέει ότι «Ιουδαίος δεν είναι εκείνος που είναι στο φανερό, αλλά εκείνος που είναι στο κρυπτό», βλέπει λοιπόν να ανακύπτει μία αντίρρηση· και την αντιμετωπίζει. Ποια είναι δε η αντίρρηση; Εάν σε τίποτα δεν ωφελούν αυτά, λέει, για ποιον λόγο κλήθηκε το έθνος και δόθηκε η περιτομή;

Τι κάνει λοιπόν, και πώς την επιλύει; Με τον ίδιο τρόπο που έλυσε και τα προηγούμενα. Διότι, όπως ακριβώς εκεί δεν εξέφρασε δικούς τους επαίνους, αλλά τις ευεργεσίες του Θεού, και όχι τα δικά τους κατορθώματα· επειδή το να ονομάζεται κάποιος Ιουδαίος, και να γνωρίζει το θέλημα του Θεού, και να διακρίνει το ορθό, δεν ήταν δικό τους κατόρθωμα, αλλά έργο της χάριτος του Θεού. Αυτό ακριβώς τους έλεγε επικριτικά και ο προφήτης: «Δεν έπραξε έτσι σε κανένα άλλο έθνος, και τα προστάγματά του δεν τους τα φανέρωσε»· και ο Μωυσής πάλι λέει: «Ρωτήστε αν έχει ξαναγίνει ποτέ τέτοιο πράγμα, αν άκουσε δηλαδή ποτέ έθνος φωνή ζωντανού Θεού μέσα από τη φωτιά, και έζησε»· αυτό ακριβώς κάνει και εδώ. Διότι, όπως ακριβώς, όταν μιλούσε για την περιτομή, δεν είπε ότι «Η περιτομή δεν ωφελεί σε τίποτα χωρίς τον ανάλογο βίο», αλλά «Η περιτομή ωφελεί με τον ενάρετο βίο», δηλώνοντας μεν το ίδιο πράγμα, αλλά με πιο ήπιο τρόπο· και πάλι: «Εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου», δεν είπε: «Δεν ωφελείσαι σε τίποτα εσύ που έχεις περιτμηθεί», αλλά: «Η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία»· και μετά από αυτό πάλι: «Θα κρίνει», λέει, «η ακροβυστία όχι την περιτομή, αλλά εσένα τον παραβάτη του νόμου», προστατεύοντας (φειδόμενος) μεν τους θεσμούς του νόμου, αλλά επικρίνοντας τους ανθρώπους· έτσι κάνει και εδώ. Διότι, προβάλλοντας αυτή την αντίρρηση στον εαυτό του και λέγοντας: «Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου;», δεν απάντησε «Κανένα», αλλά συμπορεύτηκε με το επιχείρημα, και μέσα από τα επόμενα λόγια του πάλι το αναίρεσε, και απέδειξε ότι εξαιτίας αυτού του προβαδίσματος μάλιστα θα τιμωρηθούν. Και πώς γίνεται αυτό; Εγώ θα το εξηγήσω, φέρνοντας στο μέσο την αντίρρηση.

Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου, λέγει, ή ποια είναι η ωφέλεια της περιτομής; Πολύ μεγάλο, από κάθε άποψη. Πρώτον μεν, διότι τους εμπιστεύθηκαν τα λόγια του Θεού. Είδες, όπως ακριβώς προείπα, ότι πουθενά δεν απαριθμεί τα κατορθώματά τους, αλλά τις ευεργεσίες του Θεού; Τι σημαίνει όμως το «εμπιστεύθηκαν»;

Όμως και από τα προηγούμενα το θεμελιώνει αυτό, προωθώντας τον λόγο του με τη μορφή ερωτήσεων, πράγμα που συνηθίζει πάντοτε να κάνει χάριν της σαφήνειας και για να προσδώσει βεβαιότητα στα λεγόμενα. Διότι και πιο πάνω έτσι έχει πράξει, λέγοντας: «Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου;»· και, «Τι λοιπόν περισσότερο κατέχουμε;»· και πάλι, «Πού είναι η καύχηση; Αποκλείστηκε»· και εδώ, «Τι λοιπόν θα πούμε για τον Αβραάμ τον πατέρα μας;»

Διότι για αυτά δεν δίνεται έπαινος από τον Θεό. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. «Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου; Και ποια η ωφέλεια της περιτομής; Μεγάλη κατά πάντα τρόπο. Πρώτα από όλα, διότι τους εμπιστεύθηκαν τα λόγια του Θεού.» Εδώ υπάρχει ανθυποφορά, και η λύση της είναι η εξής: το πλεονέκτημα δεν προκύπτει από τα δικά τους κατορθώματα, αλλά από τη δωρεά του Θεού. Διότι το ότι τους εμπιστεύθηκαν τα λόγια του Θεού, είναι έργο της δωρεάς του Θεού, και όχι κατόρθωμα της δικής τους αρετής. «Διότι τι σημαίνει αν μερικοί απίστησαν; Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την αξιοπιστία του Θεού; Μη γένοιτο. Ας αναγνωρίζεται ο Θεός ως αληθινός.» Τους αποδεικνύει έτσι τόσο πονηρούς, ώστε ακόμη και σε εκείνα με τα οποία τιμώνται, να είναι άξιοι τιμωρίας. Πολύ εύστοχα, εξάλλου, λέει «μερικοί», μολονότι όλοι απίστησαν, για να μη φανεί ότι γίνεται βαρύς.

Φαίνεται να αντιφάσκει το «τι λοιπόν; υπερέχουμε;» και τα εξής προς το προαναφερθέν, ότι «είναι πολύ από κάθε άποψη το πλεονέκτημα των Ιουδαίων» και η «ωφέλεια της περιτομής». Διότι εκεί λέει αφενός ότι έχουν προτιμηθεί πολύ και ότι πλεονεκτούν οι περιτετμημένοι έναντι των απερίτμητων, ενώ εδώ λέει ότι δεν υπερέχουν σε τίποτα. Ή μάλλον, δεν υπάρχει αντίφαση. Διότι εκεί λέει ότι πλεονεκτούν λόγω της φιλανθρωπίας και της αλήθειας του Θεού, επειδή τους εμπιστεύτηκε τα λόγια Του, επειδή εκπλήρωσε τις υποσχέσεις Του χωρίς να εμποδιστεί από όσους απίστησαν, ενώ εδώ συγκρίνει τα ίδια τα πρόσωπα των απερίτμητων και των περιτετμημένων, και λέει ότι οι μεν δεν υπερέχουν σε τίποτα των δε. Διότι και όσοι κατορθώνουν την αρετή, σε όποια τάξη κι αν ανήκουν, απολαμβάνουν ομοίως την ευεργεσία. Και πάλι, όσοι παραβαίνουν τον νόμο, είτε ανήκουν στους απερίτμητους είτε στους περιτετμημένους, θα επισύρουν πάνω τους την ίδια τιμωρία. Επομένως, δεν συγκρούεται το «δεν υπερέχουμε καθόλου» με το «πολύ είναι το πλεονέκτημα του Ιουδαίου» και «η ωφέλεια της περιτομής». Διότι με διαφορετικό τρόπο έχουν ειπωθεί εκείνα και με διαφορετικό έχει γίνει τώρα η σύγκριση.

Αλλά μήπως, ενώ το ήθος και η σαφήνειά του διαπρέπουν έτσι αναμεμειγμένα με το μεγαλείο, του λείπει η ταχύτητα; Και ποιος από τη φύση του μπόρεσε να χρησιμοποιήσει μια τόσο καλά συγκερασμένη γοργότητα; «Ο Θεός είναι που δικαιώνει· ποιος θα κατακρίνει; Ο Χριστός είναι που πέθανε, ή μάλλον και αναστήθηκε»· «Όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν με συμφέρουν όλα· όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα»· «Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου ή ποια η ωφέλεια της περιτομής; Πολύ με κάθε τρόπο· πρώτα πρώτα διότι τους εμπιστεύθηκαν τα λόγια του Θεού. Και τι έγινε αν κάποιοι απίστησαν; Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την αξιοπιστία του Θεού; Μη γένοιτο!»· και «Τι λοιπόν; Έχουμε κανένα πλεονέκτημα; Καθόλου»· και πάλι «Όταν μας λοιδορούν, ευλογούμε, όταν μας διώκουν, υπομένουμε, όταν μας δυσφημούν, παρακαλούμε». Και γιατί να επιχειρήσει κανείς να μετρήσει τα πελάγη της θάλασσας με σταγόνες; Διότι είναι το ίδιο πράγμα το να υποβάλει κανείς εκείνα σε υπολογισμό σταγόνων με το να προσπαθεί να περιγράψει με λόγια τη σοφία του Παύλου. Επειδή, ούτε το καλλωπιστικό στοιχείο, αν και το παραβλέπει, δεν το προσπέρασε εντελώς, αλλά, αφού το απογύμνωσε από την εξωτερική προσθήκη με την οποία θα μπορούσε κάποιος να καλλωπιστεί, και το περιέβαλε με την έμφυτη χάρη, πράγμα που δύσκολα θα μπορούσε κανείς να ελπίσει, το παρουσίασε έτσι ώστε να θαυμάζεται, ώστε αυτό το ίδιο να προβάλλεται στους συνετούς ως κανόνας και πρότυπο αληθινού κάλλους, απέχοντας πολύ από το επιτηδευμένο και τεχνητά κατασκευασμένο για να είναι ωραίο. Αλλά δεν υπάρχει τίποτα σαν το να ακούει κανείς τον ίδιο: «Πώς λοιπόν θα επικαλεστούν εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν;».