Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 3:11

Διότι αδρανεί το πνεύμα της γνώσεως και της ευσέβειας σε καιρούς κατά τους οποίους δεν υπάρχει εκείνος που έχει σύνεση, δεν υπάρχει εκείνος που αναζητά τον Θεό· και αποτελεί τρόπον τινά όνειδος για τις αρετές το να μην υπάρχει κανείς που να τις εγκολπώνεται, αλλά οιονεί να χηρεύουν εξαιτίας της ελλείψεως μιας ψυχής που να τις υποδέχεται. Διότι το να μην κατορθώσουν να ελκύσουν κανέναν με το οικείο τους κάλλος, αλλά να εναπομείνουν στην ερημία, φαίνεται πως πλήττει τις ίδιες τις αρετές. Εκείνος όμως, ο οποίος πρόκειται να αναδείξει στον εαυτό του κάθε είδος αρετής στην άκρα τελειότητά της, αφαιρεί τον ονειδισμό από αυτές.

Διότι δεν υπήρχε «ούτε ένας δίκαιος, δεν υπήρχε κανείς που να πράττει την αγαθότητα, δεν υπήρχε ούτε ένας»· αλλά, όπως λέει κάπου ο Θεός δια της φωνής του προφήτη, του προσέφεραν μόνο την τιμή με τα χείλη, έχοντας στρέψει τον νου τους αλλού, και έχοντας απομακρύνει πολύ την καρδιά τους από την υποχρέωση να εκπληρώνουν όσα νομοθετήθηκαν μέσω του Μωυσή.

Επειδή, λοιπόν, όλη η δύναμη της κακίας αναδύθηκε από την πονηρή ρίζα και αυξήθηκε ποικιλοτρόπως στις προαιρέσεις αυτών που σε κάθε γενιά διακρίνονταν για την κακία τους, φουντώνοντας ανεξέλεγκτα, τότε, καθώς λέει προς τους Αθηναίους ο Παύλος, ο Θεός, παραβλέποντας τους χρόνους της άγνοιας, έρχεται κατά τις έσχατες ημέρες, όταν δεν υπήρχε κανείς που να κατανοεί και να εκζητεί τον Θεό, όταν όλοι παρεξέκλιναν και μαζί εξαχρειώθηκαν, όταν τα πάντα συγκλείστηκαν στην αμαρτία, όταν πλεόνασε η ανομία, όταν ο ζόφος της κακίας αυξήθηκε στο ακρότατο μέτρο, —τότε φανερώθηκε η χάρη, τότε ανέτειλε η ακτίδα του αληθινού φωτός, τότε εμφανίστηκε ο ήλιος της δικαιοσύνης σε εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, τότε συνέθλιψε τα πολλά κεφάλια του δράκοντα, πατώντας τα με το πόδι Του μέσω της ανθρώπινης σάρκας, συντρίβοντάς τα στη γη και καταπατώντας τα.

Επομένως, ακόμη και αν δεν παύσεις να ευχαριστείς διαρκώς τον Θεό, μόλις και μετά βίας θα ανταποδώσεις τη χάρη για το παρόν, μη βρίσκοντας καμία επινόηση για να ανταποδώσεις τα οφειλόμενα ούτε για το μέλλον ούτε για το παρελθόν. Εμείς όμως, υπολειπόμενοι τόσο πολύ από την ευχαριστία που οφείλουμε κατά τις δυνάμεις μας, δεν δείχνουμε ευγνωμοσύνη ούτε στο μέτρο του δυνατού, μη αφιερώνοντας στην κατά Θεόν ενασχόληση, δεν λέω ολόκληρη την ημέρα, αλλά ούτε καν ένα ελάχιστο κλάσμα της. Ποιος έστρωσε για μένα τη γη; Ποιος κατέστησε, με τη σοφία του, βατή την υγρή φύση; Ποιος στερέωσε για μένα τον ουρανό σαν θόλο; Ποιος κρατά αναμμένη για μένα τη λαμπάδα του ήλιου; Ποιος αναβλύζει πηγές στις φάραγγες; Ποιος ετοίμασε τις διόδους για τους ποταμούς; Ποιος υπέταξε στην υπηρεσία μου τα άλογα ζώα; Ποιος έκανε εμένα, που ήμουν άψυχη σκόνη, να μετέχω στη ζωή και στη νόηση; Ποιος έδωσε σε αυτόν τον πηλό μορφή κατ' εικόνα του θείου χαρακτήρος; Ποιος επανέφερε στην αρχαία της χάρη τη θεία εικόνα μέσα μου, η οποία είχε παραμορφωθεί εξαιτίας της αμαρτίας; Ποιος ελκύει προς την αρχική μακαριότητα εμένα, που εξορίστηκα από τον παράδεισο, που βρέθηκα μακριά από το ξύλο της ζωής και που καταπλακώθηκα στο βάραθρο της υλικής ζωής; «Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί», λέει η Γραφή. Διότι, αν τα αναλογιζόμασταν αυτά, θα προσφέραμε την ευχαριστία μας ακατάπαυστα και αδιάκοπα σε όλο το διάστημα της ζωής μας.

Ποια είναι δε η ημέρα αυτής της αναδείξεως; Όταν είχε φτάσει ο καιρός του βαπτίσματος του Κυρίου, για τον οποίο καιρό έχει γραφτεί: «δεν υπάρχει κανένας που να συνετίζεται, δεν υπάρχει κανένας που να εκζητεί τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν». Όπως λοιπόν ο Κύριος τότε, ενώ όλοι εμείς ήμασταν ασεβείς, ενεργώντας με άφατη φιλανθρωπία, κατήλθε από τον ουρανό για χάρη μας, έτσι και ο Ιωάννης εξήλθε τότε από την έρημο για χάρη μας, προκειμένου να υπηρετήσει το φιλάνθρωπο θέλημά Του. Διότι, απέναντι στο αποκορύφωμα της τότε κακίας των ανθρώπων και σε εκείνη την ανείκαστη συγκατάβαση της φιλανθρωπίας του Θεού, τέτοιος έπρεπε να είναι και αυτός που θα υπηρετούσε, ο οποίος δεν υστερούσε σε καμία υπερβολή αρετής. Διότι έτσι θα προσέλκυε αυτούς που τον έβλεπαν, όπως και τους προσέλκυσε, στρέφοντάς τους προς τον εαυτό του με θαυμασμό, ως κάποιος ξεχωριστός, που επιδείκνυε υπεράνθρωπο τρόπο ζωής. Και κήρυττε ένα κήρυγμα αντάξιο του δικού του τρόπου ζωής· διότι υποσχόταν τη βασιλεία των ουρανών και απειλούσε με το άσβεστο πυρ, και υποδείκνυε τον Χριστό ως τον βασιλιά των ουρανών, λέγοντας: «Του οποίου το φτυάρι είναι στο χέρι Του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι Του και τον μεν σίτο θα τον συνάξει στην αποθήκη Του, το δε άχυρο θα το κατακάψει με πυρ άσβεστο».

Αλλά σχεδόν δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να εκζητεί τον Θεό. Διότι, αν κατανοούσαμε ποιος μας έπλασε, ποιος μας τίμησε κατ' εικόνα δική του, ποιος μας εγκατέστησε στον ακήρατο τόπο της τρυφής, ποιος είναι αυτός που, αφού παλιώσαμε και ατιμαστήκαμε εξαιτίας της αμαρτίας και εκπέσαμε από τον τόπο της τρυφής, μας ανακαινίζει και μας αναπλάθει πάλι μέσω του εαυτού του και μας ανακαλεί προς την αρχαία δόξα και την αιώνια τρυφή, δεν θα απασχολούσαμε όλον τον νου μας με αυτά τα υλικά και πρόσκαιρα, αλλά μάλλον εκείνα θα ζητούσαμε και προς εκείνα θα σπεύδαμε, τα οποία δεν φθείρονται ούτε χάνονται.

Αυτήν όλοι οι προφήτες την κατηγορούσαν. «Άκου, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος ελάλησε: υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν.» Άλλος: «Δεν υπάρχει αυτός που κατανοεί, δεν υπάρχει αυτός που εκζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει φόβος Θεού απέναντι στα μάτια τους.» Άλλος: «Αίμα με αίματα αναμειγνύουν· κατάρα και ψεύδος, και κλοπή και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη.» Άλλος: «Τα θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν, και τους προφήτες σου απέκτειναν· και εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν την ψυχή μου.» Άλλος: «Εξέλιπε το φυσερό από τη φωτιά· εξέλιπε ο μόλυβδος· μάταια ο αργυροκόπος κατεργάζεται τον άργυρο, οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν.» Ο Θεός από ψηλά: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της.» Άλλος: «Αν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, εσείς που έχετε μάθει στα κακά.» Ο ένας λοιπόν κατέκρινε την κλοπή, ο άλλος τη μοιχεία, ο άλλος τον φόνο, ο άλλος την ασέλγεια, και άλλος την αθεράπευτη κατάσταση.

Ομιλία Ζ΄. Τι λοιπόν; Υπερέχουμε; Όχι βέβαια· διότι προηγουμένως αποδείξαμε ότι και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες βρίσκονται όλοι κάτω από την αμαρτία, καθώς είναι γραμμένο: Δεν υπάρχει δίκαιος ούτε ένας, δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να αναζητά τον Θεό. Όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει κανείς που να πράττει την αγαθότητα, δεν υπάρχει ούτε ένας. Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους, με τις γλώσσες τους δολιεύονταν, δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους· το στόμα τους είναι γεμάτο από κατάρες και πικρία, τα πόδια τους είναι γρήγορα στο να χύσουν αίμα· σύντριμμα και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, και δεν γνώρισαν οδό ειρήνης· δεν υπάρχει φόβος Θεού μπροστά στα μάτια τους.

Εισήλθε σε αυτόν τον μεγάλο κόσμο, τον οποίο ο ίδιος κατασκεύασε· βρήκε τη φύση των ανθρώπων να νοσεί, να νοσεί, όχι κατακείμενη στο κρεβάτι, αλλά ριγμένη στην κακία, το κοινό μέλος να είναι διεφθαρμένο, τους βωμούς να φλέγονται, την κνίσα των θυσιών να μολύνει τον αέρα, τέκνα να σφαγιάζονται από τους γονείς τους, τη φύση να καταπατείται, τους νόμους της ύπαρξης να κλονίζονται, τη συμπόνια να ατιμάζεται. «Έθυσαν τους υιούς και τις θυγατέρες τους στα δαιμόνια»· βρήκε τους ανθρώπους να εκβακχεύονται με ακολασία, τον έναν να είναι πόρνος, τον άλλον μοιχός και τον άλλον δολοφόνος, ολόκληρη τη γη να βαδίζει προς την απώλεια, τους ανθρώπους να κείτονται στην κλίνη της πονηρίας, τον διάβολο να παραστέκεται, να ανάβει το καμίνι, να πολλαπλασιάζει τις πληγές, τους ιατρούς να αδυνατούν, τους προφήτες εννοώ, να κατηγορούν, χωρίς όμως να επέρχεται διόρθωση, τους ιατρούς να παρακάθονται, να παρασκευάζουν φάρμακα, αλλά να μην ωφελούν σε τίποτα, παρά μόνο να κατηγορούν τους πάντες. Δεν υπάρχει δίκαιος ούτε ένας, δεν υπάρχει κανείς που να εκζητεί τον Θεό.

«Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να εκζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει κανείς που να πράττει την καλοσύνη, δεν υπάρχει ούτε ένας. Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους, με τις γλώσσες τους μιλούσαν με δόλο, δηλητήριο από οχιές κρύβεται κάτω από τα χείλη τους. Το στόμα τους είναι γεμάτο κατάρες και πικρία. Τα πόδια τους είναι γρήγορα στο να χύσουν αίμα· συντριβή και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, και τον δρόμο της ειρήνης δεν τον γνώρισαν· δεν υπάρχει φόβος Θεού μπροστά στα μάτια τους». Ανθυποφορά. Τι λες, λοιπόν, ω Παύλε; Προηγείται ο Ιουδαίος στην τιμωρία; Ούτε στο ελάχιστο, λέει· εντελώς· δεν αναιρεί καθόλου το ότι ο Ιουδαίος προηγείται στην τιμωρία, καίτοι βέβαια προηγουμένως έπραξε κάτι τέτοιο· αλλά δείχνει επιείκεια, για να μη φανεί ότι καταφέρεται εναντίον των Ιουδαίων ως εχθρός, και παρουσιάζει ως κατήγορό τους τον Δαβίδ, αφήνοντας εκείνον να αποκαλύψει τα αμαρτήματά τους. «Γνωρίζουμε δε, ότι όσα λέει ο νόμος, τα απευθύνει σε αυτούς που υπόκεινται στον νόμο». Επειδή παρουσίασε τον Προφήτη να εκφέρει δριμεία καταδίκη εναντίον τους, για να μην αντιτείνει ο Ιουδαίος ότι λέει τέτοια πράγματα για τα έθνη, προλαμβάνει και το αναιρεί αυτό, λέγοντας ότι σε καμία περίπτωση ο γραπτός νόμος δεν αφήνει κατά μέρος τους Ιουδαίους για να απευθυνθεί σε άλλους· με τον όρο δε «νόμο» η Γραφή εννοεί και τους προφήτες. «Για να κλείσει κάθε στόμα».

Και εγώ απάντησα: Δεν παρέλειψα αυτές τις προφητείες, φίλοι μου, επειδή εναντιώνονται σε εμένα, αλλά επειδή έχετε κατανοήσει και κατανοείτε ότι, έστω κι αν διαμέσου όλων των προφητών σας προστάζει να κάνετε τα ίδια ακριβώς πράγματα που πρόσταξε και διαμέσου του Μωυσή, λόγω της σκληροκαρδίας και της αχαριστίας σας απέναντί του φωνάζει διαρκώς τα ίδια, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να μετανοήσετε κάποτε και να γίνετε ευάρεστοι σε αυτόν. Και ούτε να θυσιάζετε τα παιδιά σας στα δαιμόνια, ούτε να γίνεστε συνεργοί κλεφτών και να αγαπάτε τα δώρα και να επιδιώκετε ανταλλάγματα, παραμελώντας να αποδώσετε δικαιοσύνη στα ορφανά και να προσέξετε την υπόθεση της χήρας, αλλά ούτε και να έχετε τα χέρια σας γεμάτα αίμα. Διότι και οι θυγατέρες της Σιών περπάτησαν με υψωμένο τον τράχηλο, κάνοντας νοήματα με τα μάτια, ενώ ταυτόχρονα περιπαικτικά έσερναν τους χιτώνες τους. Διότι «όλοι παρεξέκλιναν», φωνάζει, «όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει ούτε ένας που να έχει σύνεση, δεν υπάρχει ούτε ένας. Με τις γλώσσες τους μηχανεύονταν δόλο, τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους, δηλητήριο οχιών κρύβεται κάτω από τα χείλη τους, καταστροφή και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, και δεν γνώρισαν την οδό της ειρήνης». Ώστε, όπως ακριβώς εξ αρχής σας είχε δώσει αυτές τις εντολές εξαιτίας των κακιών σας, παρομοίως και τώρα εξαιτίας της εμμονής σας σε αυτές, ή μάλλον της επιδείνωσής τους, διαμέσου των ίδιων πραγμάτων σας καλεί να τον θυμηθείτε και να τον γνωρίσετε.

Διότι, αν έλεγε: «Δεν ήλθα για να καλέσω τους δικαίους, αλλά τους αμαρτωλούς», ίσως να είχε κάποια βάση η υπόνοια που θεωρεί ότι κάλεσε μεν τους αμαρτωλούς, όχι όμως πλέον τους δικαίους. Το ότι όμως η διατύπωση ελέχθη με απόλυτο τρόπο και χωρίς περιορισμό, αποδεικνύει την υπόνοια εντελώς εσφαλμένη. Αυτό το επισφραγίζει και ο θεσπέσιος Παύλος, λέγοντας: «Ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ». Και πάλι: «Προηγουμένως αποδείξαμε ότι Ιουδαίοι και Έλληνες είναι όλοι κάτω από την αμαρτία, καθώς είναι γραμμένο: δεν υπάρχει δίκαιος ούτε ένας, δεν υπάρχει αυτός που κατανοεί, δεν υπάρχει αυτός που αναζητεί τον Θεό. Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού». Επίσης, το ότι «ο Κύριος ήλθε να ζητήσει και να σώσει το χαμένο» είναι προφανές ότι έχει ειπωθεί για όλο το ανθρώπινο γένος, το οποίο και νοείται ως συμπλήρωμα της εκατοντάδας των λογικών προβάτων, όπως ακριβώς και η χαμένη δραχμή, που ήταν η μία από τις δέκα δραχμές.