Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 3:12

Αλλά νομίζω ότι είναι ασεβές να το σκεφτόμαστε αυτό, και αποτελεί απόδειξη της ύψιστης ασέβειας. Διότι ο Πατέρας υπήρχε πάντοτε· επομένως, υπήρχε πάντοτε και ο Υιός, συνυπάρχοντας διαρκώς με τον δικό Του γεννήτορα. <Αγάπησες τη δικαιοσύνη.> Ο θεσπέσιος Δαβίδ αναφωνούσε προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό μια κοινή, τρόπον τινά, ικεσία υπέρ όλης της ανθρωπότητας: «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή Σου, στερέωσε, Θεέ, αυτό που κατεργάστηκες μέσα μας». Δύναμη δε του Πατρός είναι ο Υιός, μέσω του οποίου στερέωσε τους ουρανούς και θεμελίωσε τη γη, και δημιούργησε τη διακόσμηση αυτού του σύμπαντος. Και δημιούργησε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική Του εικόνα και ομοίωση, ανώτερο από τη φθορά και τον θάνατο, εργάτη της δικαιοσύνης. Επειδή όμως βασίλεψε ο θάνατος μέσω της αμαρτίας και υποταχθήκαμε στη φθορά και «όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν», ο Δημιουργός και Κύριος των πάντων προνόησε αναγκαίως για τα κτίσματά Του. Διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπο του Χριστού» και να τα ανακαινίσει στην αρχική τους κατάσταση.

Καθόλου δεν βλάπτει τη δύναμη της εικόνας το γεγονός ότι αυτοί που σταυρώθηκαν μαζί Του ήταν κακούργοι· διότι «ήμασταν από τη φύση μας τέκνα οργής» πριν από την πίστη στον Χριστό, και όλοι ένοχοι θανάτου, όπως είπαμε στην αρχή. <Έγραψε δε και τίτλο ο Πιλάτος και τον έθεσε πάνω στον σταυρό· και ήταν γραμμένο: ΙΗΣΟΥΣ Ο ΝΑΖΩΡΑΙΟΣ Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΙΟΥΔΑΙΩΝ.> Αυτό είναι οπωσδήποτε το χειρόγραφο εναντίον μας, το οποίο, όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος, ο Κύριος το κάρφωσε στον ίδιο Του τον σταυρό, και θριάμβευσε μέσω αυτού πάνω στις αρχές και τις εξουσίες, προφανώς επειδή νικήθηκαν και εξέπεσαν από τη δική τους εξουσία. Διότι αν και δεν στερέωσε ο ίδιος ο Σωτήρας τον τίτλο, αλλά ο συνεργάτης και υπηρέτης της μανίας των Ιουδαίων, εντούτοις, επειδή επέτρεψε να γίνει και αυτό, καταγράφεται ως αυτουργός. Και θριάμβευσε επί των αρχών μέσω αυτού. Διότι βρισκόταν εκεί για να το διαβάζουν όσοι ήθελαν, φανερώνοντας Αυτόν που έπαθε για εμάς, και έδωσε τη δική Του ψυχή ως αντίλυτρο για τη ζωή όλων. Διότι όλοι όσοι βρίσκονται πάνω στη γη, επειδή πέσαμε μέσα στα δίχτυα της αμαρτίας· «διότι όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν» σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί· έχοντας γίνει ένοχοι απέναντι στις κατηγορίες του διαβόλου, ζούσαμε μια ζωή σκοτεινή και χωρίς χαρά.

Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα. Ακούς πώς τους απέδωσε την κατηγορία του φόνου, αποσιωπώντας τα άλλα τους σφάλματα; Αν και θα τους βρούμε ένοχους για πολλές κατηγορίες. Διότι άκουγαν: Αλίμονο, έθνος αμαρτωλό, λαέ γεμάτε αμαρτίες, σπέρμα πονηρό, γιοι άνομοι. Επειδή όμως σκότωσαν τους προφήτες, και άπλωσαν τα ανόσια χέρια τους στον ίδιο τον Σωτήρα όλων μας τον Χριστό, για τον λόγο αυτόν και πολύ δικαιολογημένα τους προσάπτει αυτό το βαρύτατο έγκλημα, που αρκεί για την πλήρη καταδίκη τους, λέγοντας: Τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα. Και αποστρέφει το πρόσωπό Του ο Θεός και Πατέρας, επειδή δεν ανέχεται να βλέπει τα χέρια των φονιάδων βαμμένα ακόμη με το αίμα του Υιού. <Λουστείτε, γίνετε καθαροί.> Αφού τους υπενθύμισε πάλι τις ασέβειες που διέπραξαν, δεν τους αφήνει να απελπιστούν. Αντιθέτως, προσφέρει ωφέλιμα τη χάρη που πηγάζει από την πραότητά Του. Και δεν αποκλείει από τη δωρεά που προσφέρθηκε μέσω του Χριστού όσους βρίσκονται σε όλη την οικουμένη. «Διότι όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν.» Και ο κόσμος έγινε υπόδικος στον Θεό, καθώς τα μεν έθνη λάτρευσαν την κτίση, ενώ οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ παρέβησαν τον νόμο που τους δόθηκε μέσω του Μωυσή. Όμως ο Χριστός έλαμψε στα έθνη, και προσκλήθηκαν στο θαυμαστό Του φως· και αυτοί που κάποτε δεν ήταν λαός, έγιναν λαός.

Σε αυτούς ο Πατέρας ενσταλάζει το φως της αληθινής θεογνωσίας. (H f. 237) Διότι έχουν κληθεί μέσω της πίστης και τον γνώρισαν, ή μάλλον γνωρίστηκαν από αυτόν· και ενώ ήταν γιοι της νύχτας και του σκότους, έγιναν τέκνα του φωτός· διότι έλαμψε σε αυτούς η ημέρα, και ανέτειλε ο ήλιος της δικαιοσύνης, και πρόβαλε λαμπρός ο εωσφόρος. Δεν είναι καθόλου άτοπο να εφαρμόσουμε όλα όσα ειπώθηκαν και σε εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ· διότι και αυτοί ήταν φτωχοί και συντετριμμένοι στην καρδιά, και σαν αιχμάλωτοι και σκοτισμένοι· επειδή δεν υπήρχε πάνω στη γη κανείς που να πράττει το καλό, δεν υπήρχε ούτε ένας. Αλλά «όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν»· έφτασε όμως ο Χριστός, και πριν από όλους τους άλλους ευαγγελίστηκε σε όσους κατάγονταν από τον Ισραήλ τα κατορθώματα της δικής του παρουσίας (τέτοια ήταν άλλωστε και τα αρρωστήματα των εθνών), και λυτρώθηκαν μέσω αυτού· διότι πλούτισαν με τη δική του σοφία, και έγιναν συνετοί, και δεν έχουν πλέον τη διάνοιά τους ασθενική και συντετριμμένη, αλλά υγιή και δυνατή, και ικανή για την αποδοχή και την εκπλήρωση κάθε αγαθού και σωτήριου πράγματος. Διότι χρειαζόταν σοφία και σύνεση στους πλανημένους, οι οποίοι εξαιτίας πολλής ανοησίας προσκύνησαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, και ονόμαζαν θεούς ξύλα και πέτρες. Αλλά εκείνοι που παλαιότερα δεν γνώριζαν τον Χριστό, επειδή βρίσκονταν στην καταχνιά και το σκότος, τον αναγνώρισαν ως Θεό.

Διότι δεν υπήρχε «ούτε ένας δίκαιος, δεν υπήρχε κανείς που να πράττει την αγαθότητα, δεν υπήρχε ούτε ένας»· αλλά, όπως λέει κάπου ο Θεός δια της φωνής του προφήτη, του προσέφεραν μόνο την τιμή με τα χείλη, έχοντας στρέψει τον νου τους αλλού, και έχοντας απομακρύνει πολύ την καρδιά τους από την υποχρέωση να εκπληρώνουν όσα νομοθετήθηκαν μέσω του Μωυσή.

Αν και θα έπρεπε μάλλον, όντας άγιος και πνευματοφόρος, να προσεύχεται υπέρ εκείνων που έχουν ασθενήσει. Άκου λοιπόν, διότι θα μιλήσω με συντομία: πριν από την έλευση του Σωτήρος όλοι βρισκόμασταν στην αμαρτία, ο Σατανάς κυριαρχούσε σε όλη την υπ' ουρανόν, δεν υπήρχε κανείς που να πράττει την χρηστότητα, δεν υπήρχε ούτε ένας· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν. Διότι οι μεν Έλληνες, οι προσκυνητές των ειδώλων, δεν γνώριζαν τους τρόπους της επιείκειας, ούτε ήξεραν την οδό της ορθής ζωής· ή μάλλον δεν γνώριζαν καθόλου ούτε τον ίδιο τον Δημιουργό των πάντων και Σωτήρα Χριστό· οι δε Ιουδαίοι πάλι, είχαν μεν τον νόμο ως παιδαγωγό, αλλά δεν ήταν δυνατόν να δικαιωθεί ο άνθρωπος μέσω του νόμου. Επομένως, όλοι βρισκόμασταν στην αμαρτία και η γη ήταν πλήρης ανομίας. Όταν όμως φανερώθηκε ο Μονογενής Λόγος του Θεού και έγινε άνθρωπος, εξέλιπαν οι αμαρτωλοί, εξαφανίστηκαν όσοι βρίσκονταν στην ανομία.

Αυτός είναι ο δικός μου φόβος και λόγος· και έτσι εγώ δυσφορώ για την πληγή, και αυτήν την ευχή αναπέμπω, την οποία και θα προσθέσω στα όσα έχουν ειπωθεί: Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε, ασεβήσαμε, διότι λησμονήσαμε τις εντολές σου, και πορευτήκαμε ακολουθώντας την πονηρή μας διάνοια· διότι πολιτευτήκαμε αναξίως της κλήσεως και του Ευαγγελίου του Χριστού σου, καθώς και των αγίων του παθημάτων, και της υπέρ ημών κενώσεως· διότι γίναμε όνειδος για τον αγαπητό σου. Ιερέας και λαός εκτραπήκαμε από κοινού· όλοι παρεκκλίναμε, όλοι μαζί εξαχρειωθήκαμε.

Επειδή, λοιπόν, όλη η δύναμη της κακίας αναδύθηκε από την πονηρή ρίζα και αυξήθηκε ποικιλοτρόπως στις προαιρέσεις αυτών που σε κάθε γενιά διακρίνονταν για την κακία τους, φουντώνοντας ανεξέλεγκτα, τότε, καθώς λέει προς τους Αθηναίους ο Παύλος, ο Θεός, παραβλέποντας τους χρόνους της άγνοιας, έρχεται κατά τις έσχατες ημέρες, όταν δεν υπήρχε κανείς που να κατανοεί και να εκζητεί τον Θεό, όταν όλοι παρεξέκλιναν και μαζί εξαχρειώθηκαν, όταν τα πάντα συγκλείστηκαν στην αμαρτία, όταν πλεόνασε η ανομία, όταν ο ζόφος της κακίας αυξήθηκε στο ακρότατο μέτρο, —τότε φανερώθηκε η χάρη, τότε ανέτειλε η ακτίδα του αληθινού φωτός, τότε εμφανίστηκε ο ήλιος της δικαιοσύνης σε εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, τότε συνέθλιψε τα πολλά κεφάλια του δράκοντα, πατώντας τα με το πόδι Του μέσω της ανθρώπινης σάρκας, συντρίβοντάς τα στη γη και καταπατώντας τα.

Ποια είναι δε η ημέρα αυτής της αναδείξεως; Όταν είχε φτάσει ο καιρός του βαπτίσματος του Κυρίου, για τον οποίο καιρό έχει γραφτεί: «δεν υπάρχει κανένας που να συνετίζεται, δεν υπάρχει κανένας που να εκζητεί τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν». Όπως λοιπόν ο Κύριος τότε, ενώ όλοι εμείς ήμασταν ασεβείς, ενεργώντας με άφατη φιλανθρωπία, κατήλθε από τον ουρανό για χάρη μας, έτσι και ο Ιωάννης εξήλθε τότε από την έρημο για χάρη μας, προκειμένου να υπηρετήσει το φιλάνθρωπο θέλημά Του. Διότι, απέναντι στο αποκορύφωμα της τότε κακίας των ανθρώπων και σε εκείνη την ανείκαστη συγκατάβαση της φιλανθρωπίας του Θεού, τέτοιος έπρεπε να είναι και αυτός που θα υπηρετούσε, ο οποίος δεν υστερούσε σε καμία υπερβολή αρετής. Διότι έτσι θα προσέλκυε αυτούς που τον έβλεπαν, όπως και τους προσέλκυσε, στρέφοντάς τους προς τον εαυτό του με θαυμασμό, ως κάποιος ξεχωριστός, που επιδείκνυε υπεράνθρωπο τρόπο ζωής. Και κήρυττε ένα κήρυγμα αντάξιο του δικού του τρόπου ζωής· διότι υποσχόταν τη βασιλεία των ουρανών και απειλούσε με το άσβεστο πυρ, και υποδείκνυε τον Χριστό ως τον βασιλιά των ουρανών, λέγοντας: «Του οποίου το φτυάρι είναι στο χέρι Του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι Του και τον μεν σίτο θα τον συνάξει στην αποθήκη Του, το δε άχυρο θα το κατακάψει με πυρ άσβεστο».

Αυτήν όλοι οι προφήτες την κατηγορούσαν. «Άκου, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος ελάλησε: υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν.» Άλλος: «Δεν υπάρχει αυτός που κατανοεί, δεν υπάρχει αυτός που εκζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει φόβος Θεού απέναντι στα μάτια τους.» Άλλος: «Αίμα με αίματα αναμειγνύουν· κατάρα και ψεύδος, και κλοπή και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη.» Άλλος: «Τα θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν, και τους προφήτες σου απέκτειναν· και εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν την ψυχή μου.» Άλλος: «Εξέλιπε το φυσερό από τη φωτιά· εξέλιπε ο μόλυβδος· μάταια ο αργυροκόπος κατεργάζεται τον άργυρο, οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν.» Ο Θεός από ψηλά: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου, παρέδωσα την αγαπημένη μου ψυχή στα χέρια των εχθρών της.» Άλλος: «Αν αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, εσείς που έχετε μάθει στα κακά.» Ο ένας λοιπόν κατέκρινε την κλοπή, ο άλλος τη μοιχεία, ο άλλος τον φόνο, ο άλλος την ασέλγεια, και άλλος την αθεράπευτη κατάσταση.

Ομιλία Ζ΄. Τι λοιπόν; Υπερέχουμε; Όχι βέβαια· διότι προηγουμένως αποδείξαμε ότι και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες βρίσκονται όλοι κάτω από την αμαρτία, καθώς είναι γραμμένο: Δεν υπάρχει δίκαιος ούτε ένας, δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να αναζητά τον Θεό. Όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει κανείς που να πράττει την αγαθότητα, δεν υπάρχει ούτε ένας. Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους, με τις γλώσσες τους δολιεύονταν, δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους· το στόμα τους είναι γεμάτο από κατάρες και πικρία, τα πόδια τους είναι γρήγορα στο να χύσουν αίμα· σύντριμμα και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, και δεν γνώρισαν οδό ειρήνης· δεν υπάρχει φόβος Θεού μπροστά στα μάτια τους.

«Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να εκζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει κανείς που να πράττει την καλοσύνη, δεν υπάρχει ούτε ένας. Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους, με τις γλώσσες τους μιλούσαν με δόλο, δηλητήριο από οχιές κρύβεται κάτω από τα χείλη τους. Το στόμα τους είναι γεμάτο κατάρες και πικρία. Τα πόδια τους είναι γρήγορα στο να χύσουν αίμα· συντριβή και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, και τον δρόμο της ειρήνης δεν τον γνώρισαν· δεν υπάρχει φόβος Θεού μπροστά στα μάτια τους». Ανθυποφορά. Τι λες, λοιπόν, ω Παύλε; Προηγείται ο Ιουδαίος στην τιμωρία; Ούτε στο ελάχιστο, λέει· εντελώς· δεν αναιρεί καθόλου το ότι ο Ιουδαίος προηγείται στην τιμωρία, καίτοι βέβαια προηγουμένως έπραξε κάτι τέτοιο· αλλά δείχνει επιείκεια, για να μη φανεί ότι καταφέρεται εναντίον των Ιουδαίων ως εχθρός, και παρουσιάζει ως κατήγορό τους τον Δαβίδ, αφήνοντας εκείνον να αποκαλύψει τα αμαρτήματά τους. «Γνωρίζουμε δε, ότι όσα λέει ο νόμος, τα απευθύνει σε αυτούς που υπόκεινται στον νόμο». Επειδή παρουσίασε τον Προφήτη να εκφέρει δριμεία καταδίκη εναντίον τους, για να μην αντιτείνει ο Ιουδαίος ότι λέει τέτοια πράγματα για τα έθνη, προλαμβάνει και το αναιρεί αυτό, λέγοντας ότι σε καμία περίπτωση ο γραπτός νόμος δεν αφήνει κατά μέρος τους Ιουδαίους για να απευθυνθεί σε άλλους· με τον όρο δε «νόμο» η Γραφή εννοεί και τους προφήτες. «Για να κλείσει κάθε στόμα».

Και εγώ απάντησα: Δεν παρέλειψα αυτές τις προφητείες, φίλοι μου, επειδή εναντιώνονται σε εμένα, αλλά επειδή έχετε κατανοήσει και κατανοείτε ότι, έστω κι αν διαμέσου όλων των προφητών σας προστάζει να κάνετε τα ίδια ακριβώς πράγματα που πρόσταξε και διαμέσου του Μωυσή, λόγω της σκληροκαρδίας και της αχαριστίας σας απέναντί του φωνάζει διαρκώς τα ίδια, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να μετανοήσετε κάποτε και να γίνετε ευάρεστοι σε αυτόν. Και ούτε να θυσιάζετε τα παιδιά σας στα δαιμόνια, ούτε να γίνεστε συνεργοί κλεφτών και να αγαπάτε τα δώρα και να επιδιώκετε ανταλλάγματα, παραμελώντας να αποδώσετε δικαιοσύνη στα ορφανά και να προσέξετε την υπόθεση της χήρας, αλλά ούτε και να έχετε τα χέρια σας γεμάτα αίμα. Διότι και οι θυγατέρες της Σιών περπάτησαν με υψωμένο τον τράχηλο, κάνοντας νοήματα με τα μάτια, ενώ ταυτόχρονα περιπαικτικά έσερναν τους χιτώνες τους. Διότι «όλοι παρεξέκλιναν», φωνάζει, «όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει ούτε ένας που να έχει σύνεση, δεν υπάρχει ούτε ένας. Με τις γλώσσες τους μηχανεύονταν δόλο, τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους, δηλητήριο οχιών κρύβεται κάτω από τα χείλη τους, καταστροφή και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, και δεν γνώρισαν την οδό της ειρήνης». Ώστε, όπως ακριβώς εξ αρχής σας είχε δώσει αυτές τις εντολές εξαιτίας των κακιών σας, παρομοίως και τώρα εξαιτίας της εμμονής σας σε αυτές, ή μάλλον της επιδείνωσής τους, διαμέσου των ίδιων πραγμάτων σας καλεί να τον θυμηθείτε και να τον γνωρίσετε.

λβʹ. Προφητικά και ο Απόστολος, θρηνώντας για εμάς, έλεγε: «Δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το καλό, δεν υπάρχει ούτε ένας. Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους· με τις γλώσσες τους δολιεύονταν. Δηλητήριο οχιάς υπάρχει κάτω από τα χείλη τους· το στόμα τους είναι γεμάτο κατάρες και πικρία. Συντριβή και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, και δρόμο ειρήνης δεν γνώρισαν· δεν υπάρχει φόβος Θεού μπροστά στα μάτια τους». Γι' αυτό πάλι, προβλέποντας τα μελλοντικά, σχετικά με τη σημερινή δική μας πονηρή διαγωγή γράφει προς τον Τιμόθεο: «Να γνωρίζεις δε τούτο, ότι κατά τις έσχατες ημέρες θα ενσκήψουν καιροί δύσκολοι· διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, ανυπάκουοι στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, εχθροί του αγαθού, προδότες, προπετείς», και τα εξής. Γι' αυτό, αλίμονό μας, διότι καταντήσαμε στα έσχατα των κακών. Διότι ποιος από εμάς, πες μου, είναι αμέτοχος των προαναφερθέντων κακών; Μήπως δεν εκπληρώθηκε στις μέρες μας η προφητεία; Δεν είμαστε όλοι γαστρίμαργοι;

Πώς βλέπεις την κατάσταση στη Βυζαντίδα; Έχει απομείνει ορθόδοξο σπέρμα ή όλοι παρέκκλιναν και ταυτόχρονα εξαχρειώθηκαν; Στενάζει άραγε κανείς για την άλωση ή επικρατεί αναίσθητη αδιαφορία, όπως την εποχή του Νώε, τους οποίους κατέκλυσε το ουράνιο ύδωρ; Άραγε έστω από τους Ναζηραίους αυτοί που αιχμαλωτίστηκαν κλαίνε, ή σαν να μην έχουν πάθει τίποτα κολυμπούν στα κύματα της αίρεσης; Και ο δικός μας Μαξιμινίτης; Ενημέρωσέ με, φρουρώντας την παρακαταθήκη της πίστεως απαραβίαστη, ώστε αν μη τι άλλο, αυτήν να παρουσιάσουμε αγνή στον Θεό.