Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 3:19

Όσες γυναίκες, ενώ βρίσκονταν σε αίρεση, ομολόγησαν παρθενία και έπειτα από αυτό προτίμησαν τον γάμο, θεωρώ ότι δεν πρέπει να καταδικάζονται. «Διότι όσα λέει ο νόμος, τα λέει σε εκείνους που υπόκεινται στον νόμο». Εκείνες όμως που δεν έχουν ακόμη υπεισέλθει στον ζυγό του Χριστού, δεν αναγνωρίζουν ούτε τη νομοθεσία του Δεσπότη. Επομένως, γίνονται δεκτές στην Εκκλησία, λαμβάνοντας, μαζί με όλα τα άλλα, άφεση και γι' αυτά μέσω της πίστεώς τους στον Χριστό. Και γενικότερα, τα όσα έχουν πραχθεί κατά τον βίο της κατηχήσεως δεν υπόκεινται σε ευθύνες. Αυτούς τους ανθρώπους, βεβαίως, είναι προφανές ότι η Εκκλησία δεν τους αποδέχεται χωρίς βάπτισμα. Ώστε είναι απολύτως αναγκαίο σε αυτούς το προνόμιο της νέας γεννήσεως.

Έπειτα όρισε τον νόμο μέσω του Μωυσή. Αλλά δεν ήταν δυνατόν μέσα στον νόμο να αποφύγουν τις θηλιές της αμαρτίας· δεν ήταν δυνατόν να ξεπλύνουν τους μολυσμούς των παραπτωμάτων. Διότι ο νόμος υπέδειξε την αμαρτία, και τέθηκε από τον Θεό ως έλεγχος της ασθένειας όλων μας, και ως σοφός μάρτυράς μας θα παρουσιαστεί ο μακάριος Παύλος· διότι είπε τα εξής: «Γνωρίζουμε ότι όσα λέει ο νόμος, τα λέει σε αυτούς που είναι στον νόμο, ώστε να φραγεί κάθε στόμα, και να γίνει όλος ο κόσμος υπόδικος στον Θεό, διότι από τα έργα του νόμου δεν θα δικαιωθεί καμία σάρκα ενώπιόν του. Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας.» Και πάλι: «Ο νόμος δε παρεισέφρησε, ώστε να πλεονάσει το κακό.» Τι λοιπόν λες, ω μακάριε Παύλε; Για τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, πες μου, γράφεις; Λες ότι παρεισέφρησε εξαιτίας αυτής της αιτίας, για να πλεονάσει το κακό; Άρα θα ήταν διδάσκαλος φαυλότητας, εάν δι' αυτού πλεόνασε το κακό.

Αλλά δεν λέει αυτό ο πνευματοφόρος. Διότι πάλι ο ίδιος είπε: «Τι λοιπόν θα πούμε; Είναι ο νόμος αμαρτία; Μη γένοιτο. Αλλά δεν γνώρισα την αμαρτία παρά μόνο μέσω του νόμου. Διότι δεν θα γνώριζα την αμαρτία, αν ο νόμος δεν έλεγε: Δεν θα επιθυμήσεις.» Επομένως, ο νόμος καθόλου δεν είναι δάσκαλος της αμαρτίας· αντίθετα, όπως είπα, αποτελούσε έλεγχο της ασθένειας εκείνων που βρίσκονταν υπό τον νόμο, και υποδείκνυε αυτό που εκ φύσεως προκαλεί βλάβη. Και με τον ίδιο τρόπο που κανείς δεν θα μπορούσε να κατηγορήσει το φως της ηλιακής ακτίνας επειδή κάνει ορατούς τους λάκκους και όσα είναι πεταμένα στα σταυροδρόμια, και προφυλάσσει τους διαβάτες από το να σκοντάψουν σε αυτά· έτσι πιστεύω ότι κανένας σώφρων άνθρωπος δεν θα κατηγορούσε τον θείο νόμο ως δημιουργό της αμαρτίας σε εμάς· αντίθετα, θα τον θαυμάσει περισσότερο, επειδή καθιστά ολοφάνερο αυτό που αποβαίνει προς όφελος. Αλλά εισήχθη, λέει, «για να φραγεί κάθε στόμα, και να γίνει υπόδικος όλος ο κόσμος στον Θεό.» Επειδή λοιπόν, εξαιτίας της υπερβολικά μεγάλης ασθένειας και της μεγάλης ευκολίας στο να παρασύρεται κανείς στο σφάλμα, κανένας δεν τηρούσε πλήρως τον νόμο, όλος ο κόσμος έγινε υπόδικος στον Θεό, ο οποίος σχεδόν ωθεί όσους βρίσκονται στη γη στο να διψάσουν πλέον απαραιτήτως για τη χάρη που παρέχεται μέσω της πίστεως στον Χριστό. Διότι εμείς δικαιωνόμαστε «όχι από έργα δικαιοσύνης τα οποία πράξαμε εμείς, αλλά κατά το πολύ του έλεος,» όπως έχει γραφτεί.

Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος μάς είπε: «Γνωρίζουμε δε ότι όσα λέει ο νόμος, τα λέει προς εκείνους που υπόκεινται στον νόμο, ώστε να φραχθεί κάθε στόμα και να γίνει όλος ο κόσμος υπόδικος στον Θεό· διότι από τα έργα του νόμου δεν πρόκειται να δικαιωθεί καμία σάρκα ενώπιόν του· επειδή μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας». Επομένως, ο νόμος υποδεικνύει την αμαρτία και δεν είναι πρόξενος καυχημάτων για την αρετή.

Διότι κάθε στόμα θα κλείσει, και όλος ο κόσμος θα καταστεί υπόδικος ενώπιον του Θεού. Και δεν τα αναφέρω αυτά αθετώντας τη χάρη, διότι τα γεγραμμένα λέω, μακρόθυμε Χριστέ. Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, εάν αποπεμφθώ στο φλεγόμενο πυρ; Δείξε, λοιπόν, όπως συνήθως σε εμένα τους οικτιρμούς σου, και έτσι θα γίνει γνωστή η χάρη της μακροθυμίας σου. Εάν όμως κρίνεις όλη τη γη, όπως και η χάρη σου φανερώνει, δεν πρόκειται να σωθεί ούτε ένας στους χίλιους, και από μυριάδες δεν πρόκειται να λυτρωθούν ούτε δύο.

Θ΄ Γιατί μνημόνευσε τη Ρουθ ο ευαγγελιστής. α΄. Και πώς ήταν δυνατόν ο θείος Απόστολος, εφόσον με το Πνεύμα προέβλεπε την κλήση των αλλοφύλων εθνών που επρόκειτο να γίνει μέσω του δικού του Ευαγγελίου, να μη μνημονεύσει την αλλόφυλη; Διότι η Ρουθ ήταν αλλόφυλη και καταγόταν από τους αλλόφυλους Μωαβίτες, οι οποίοι είχαν αποκλειστεί από τον Μωυσή: «Διότι οι Μωαβίτες», λέει, «και οι Αμμανίτες δεν θα εισέλθουν στην Εκκλησία του Κυρίου έως την τρίτη και την τέταρτη γενεά, και έως τον αιώνα». Εντούτοις, αποδεικνυόμενη ανώτερη του νόμου επειδή ήταν θεοφιλής, εισήλθε στην Εκκλησία του Κυρίου· διότι ο νόμος απευθύνεται σε αυτούς που υπόκεινται στον νόμο: «Για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος, αλλά για τους άνομους και ανυπότακτους, τους ασεβείς και τους αμαρτωλούς». Η Ρουθ όμως δεν ήταν τέτοια, παρόλο που κατά το γένος ήταν αλλόφυλη, αλλά υπερβαίνοντας τον περιορισμό του νόμου, και εισήλθε στην Εκκλησία του Κυρίου, και εντάχθηκε στο ισραηλιτικό γένος, και αξιώθηκε να συγκαταλεχθεί στους προγόνους του Σωτήρα μας, εξαιτίας της ευγένειας του ήθους της και όχι της σωματικής της καταγωγής. Και για όλους εμάς που προερχόμαστε από τα αλλόφυλα έθνη, αποτέλεσε το μέγιστο υπόδειγμα, ότι δηλαδή, εάν πράξουμε τα ίδια με αυτήν, θα επιτύχουμε τα ίδια από τον Θεό.

Επομένως, η απόφαση πάντοτε αντίκειται στην κατάφαση, και πάντοτε η μία είναι ψευδής, εάν η άλλη είναι αληθής· και το να καταφάσκει και να αποφάσκει κανείς το ίδιο πράγμα για το ίδιο υποκείμενο σύμφωνα με την αλήθεια δεν είναι δυνατόν. Αλλά το ότι όχι μόνο λέγουν αλλά και φρονούν τα αντίθετα από εμάς, κανένας, νομίζω, από όσους φρονούν ορθά και δεν ομοφρονούν με αυτούς, δεν θα το αρνηθεί. Το ότι δε δεν αντιδογματίζουν μόνο προς εμάς, αλλά και προς τον ίδιο τον λόγο της αλήθειας, ο οποίος έχει διαφυλαχθεί σε εμάς αμείωτος και αναυξής και εντελώς αμετάβλητος, όλοι εσείς το γνωρίζετε με ακρίβεια και χωρίς απόδειξη, εννοώ το πλήρωμα των ευσεβών. Θα αποδειχθεί όμως, με τη χάρη του Θεού, και μέσω αυτού του λόγου, ώστε «κάθε στόμα» που αντιλέγει «να φραχθεί», και το αμφιταλαντευόμενο να στηριχθεί σε μία ομολογία.

Ο πειρασμός ωφελεί κάθε άνθρωπο. Εάν τον Παύλο ωφελεί ο πειρασμός, κάθε στόμα θα φραγεί και ο κόσμος θα καταστεί υπόδικος στον Θεό. Οι αγωνιστές πειράζονται για να προσθέσουν στον πλούτο τους, οι ράθυμοι για να προφυλαχθούν από αυτά που τους βλάπτουν, αυτοί που κοιμούνται για να ετοιμαστούν για την αφύπνισή τους, αυτοί που βρίσκονται μακριά για να προσεγγίσουν τον Θεό, και οι οικείοι για να εγκατασταθούν κοντά Του με παρρησία.

Ο πειρασμός ωφελεί κάθε άνθρωπο. Διότι, εάν τον Παύλο ωφελεί ο πειρασμός, κάθε στόμα θα φραγεί και όλος ο κόσμος θα καταστεί υπόδικος στον Θεό. Οι αγωνιστές πειράζονται για να αυξήσουν τον πλούτο τους· οι ράθυμοι για να προφυλάξουν τους εαυτούς τους από όσα τους βλάπτουν· όσοι κοιμούνται για να ετοιμαστούν προς αφύπνιση· όσοι βρίσκονται μακριά για να προσεγγίσουν τον Θεό· και οι οικείοι για να κατοικήσουν μαζί Του με παρρησία.

Διότι πράγματι ο προφήτης παραθέτει τρεις υπερβολές, λέγοντας ότι όλοι μαζί έπρατταν τα κακά, και ότι δεν ανέμειξαν τα καλά με τα κακά, αλλά μετέρχονταν μόνο την πονηρία, και ότι την εφάρμοζαν με κάθε ένταση. Έπειτα, για να μην πουν: «Τι σημαίνει λοιπόν, αν αυτά έχουν ειπωθεί για άλλους;», πρόσθεσε: «Γνωρίζουμε δε ότι όσα λέει ο νόμος, τα λέει σε εκείνους που υπόκεινται στον νόμο».

Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν είπε: «Γνωρίζουμε ότι όσα λέει ο προφήτης», αλλά: «Όσα λέει ο νόμος»; Επειδή ο Παύλος συνηθίζει να ονομάζει νόμο ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη. Διότι και αλλού αναφέρει: «Δεν ακούτε τον νόμο, ότι ο Αβραάμ απέκτησε δύο υιούς;»· και εδώ ονόμασε τους ψαλμούς νόμο, λέγοντας: «Γνωρίζουμε ότι όσα λέει ο νόμος, τα απευθύνει σε εκείνους που βρίσκονται υπό τον νόμο». Έπειτα, αποδεικνύει ότι αυτά δεν λέγονται απλώς χάριν κατηγορίας, αλλά για να ανοίξει και πάλι ο νόμος τον δρόμο προς την πίστη.

Γι’ αυτό, άλλωστε, χρησιμοποίησε πολύ εύστοχα τη φράση, λέγοντας, «Για να φραχτεί κάθε στόμα», φανερώνοντας την αναίσχυντη και ασυγκράτητη μεγαλορρημοσύνη τους και τη γλώσσα τους που αποστομώνεται με απόλυτη ακρίβεια. Διότι, όπως ακριβώς ένα ορμητικό ρεύμα, έτσι ορμούσε και αυτή· αλλά ο προφήτης την έφραξε. Όταν δε ο Παύλος λέει, «Για να φραχτεί κάθε στόμα», δεν εννοεί τούτο, ότι δηλαδή αμάρτησαν με σκοπό να φραχτεί το στόμα τους, αλλά ότι ελέγχονταν γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, ώστε, όταν αμαρτάνουν, να μην έχουν άγνοια για αυτό το ίδιο το γεγονός.

«Και να γίνει όλος ο κόσμος υπόδικος στον Θεό». Δεν είπε «ο Ιουδαίος», αλλά «όλη η φύση». Διότι η μεν φράση «για να φραχθεί κάθε στόμα», εκείνους υπονοεί, αν και δεν έχει διατυπωθεί φανερά, ώστε να μη γίνει ο λόγος πιο σκληρός· ενώ η φράση «για να γίνει όλος ο κόσμος υπόδικος στον Θεό», έχει ειπωθεί ταυτόχρονα και για τους Ιουδαίους και για τους Έλληνες. Αυτό δεν συμβάλλει λίγο στο να κατασταλεί η αλαζονεία τους, όταν διαπιστώνουν ότι και σε αυτό το σημείο δεν υπερέχουν σε τίποτα έναντι των Ελλήνων, αλλά είναι εξίσου εκτεθειμένοι ως προς το ζήτημα της σωτηρίας.

Και δες πώς το κάνει αυτό: Αφού μίλησε για τους Έλληνες και έδειξε ότι δεν έχουν από πουθενά καμία δικαιολογία, ούτε ελπίδα σωτηρίας, και αφού κατηγόρησε με ακρίβεια και τη διαστροφή των δογμάτων τους και την ακαθαρσία της ζωής τους, στρέφει τον λόγο στους Ιουδαίους. Και αφού απαρίθμησε όλα όσα ειπώθηκαν από τον Προφήτη, μέσα από τα οποία εκείνος έλεγε ότι ήταν μιαροί, δόλιοι και ύπουλοι, και όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν, και κανείς ανάμεσά τους δεν εκζητά τον Θεό, αλλά όλοι παρέκκλιναν, και όλα τα παρόμοια, πρόσθεσε: «Γνωρίζουμε δε ότι όσα λέει ο νόμος, τα λέει σε αυτούς που βρίσκονται υπό τον νόμο, ώστε να φραχθεί κάθε στόμα, και να γίνει υπόδικος όλος ο κόσμος ενώπιον του Θεού. Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού». Γιατί, λοιπόν, υπερηφανεύεσαι, Ιουδαίε; Γιατί μεγαλοφρονείς; Διότι και το δικό σου στόμα έχει φραχθεί, και η δική σου παρρησία έχει αναιρεθεί, και μαζί με όλο τον κόσμο έχεις γίνει και εσύ υπόδικος, και, όπως ακριβώς και οι άλλοι, έχεις βρεθεί στην ανάγκη να δικαιωθείς δωρεάν. Έπρεπε, επομένως, ακόμη και αν είχες κατορθώσει την αρετή και είχες πολλή παρρησία προς τον Θεό, ούτε και τότε να φθονείς εκείνους που πρόκειται να ελεηθούν και να σωθούν χάρη στη φιλανθρωπία Του. Διότι αποτελεί έσχατη πονηρία το να λιώνει κανείς από τον φθόνο για τα αγαθά των άλλων, και μάλιστα όταν αυτό δεν επρόκειτο να συμβεί με δική σου ζημία.

«Δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να εκζητά τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει κανείς που να πράττει την καλοσύνη, δεν υπάρχει ούτε ένας. Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους, με τις γλώσσες τους μιλούσαν με δόλο, δηλητήριο από οχιές κρύβεται κάτω από τα χείλη τους. Το στόμα τους είναι γεμάτο κατάρες και πικρία. Τα πόδια τους είναι γρήγορα στο να χύσουν αίμα· συντριβή και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, και τον δρόμο της ειρήνης δεν τον γνώρισαν· δεν υπάρχει φόβος Θεού μπροστά στα μάτια τους». Ανθυποφορά. Τι λες, λοιπόν, ω Παύλε; Προηγείται ο Ιουδαίος στην τιμωρία; Ούτε στο ελάχιστο, λέει· εντελώς· δεν αναιρεί καθόλου το ότι ο Ιουδαίος προηγείται στην τιμωρία, καίτοι βέβαια προηγουμένως έπραξε κάτι τέτοιο· αλλά δείχνει επιείκεια, για να μη φανεί ότι καταφέρεται εναντίον των Ιουδαίων ως εχθρός, και παρουσιάζει ως κατήγορό τους τον Δαβίδ, αφήνοντας εκείνον να αποκαλύψει τα αμαρτήματά τους. «Γνωρίζουμε δε, ότι όσα λέει ο νόμος, τα απευθύνει σε αυτούς που υπόκεινται στον νόμο». Επειδή παρουσίασε τον Προφήτη να εκφέρει δριμεία καταδίκη εναντίον τους, για να μην αντιτείνει ο Ιουδαίος ότι λέει τέτοια πράγματα για τα έθνη, προλαμβάνει και το αναιρεί αυτό, λέγοντας ότι σε καμία περίπτωση ο γραπτός νόμος δεν αφήνει κατά μέρος τους Ιουδαίους για να απευθυνθεί σε άλλους· με τον όρο δε «νόμο» η Γραφή εννοεί και τους προφήτες. «Για να κλείσει κάθε στόμα».

Υπαινίσσεται πάλι το θράσος των Ιουδαίων, αποκλείοντάς τους την παρρησία· δεν αμάρτησαν γι' αυτόν τον λόγο, λέει, [ότι γι' αυτό], για να φραγεί το στόμα τους· αλλά γι' αυτό ελέγχονταν, για να μην αγνοούν την αμαρτία. «Και να γίνει υπόδικος όλος ο κόσμος στον Θεό».

Σύμφωνα δε με εκείνον που προτρέπει: «Κάθε άνθρωπο τον ωφελεί ο πειρασμός. Διότι, εάν ωφελεί τον Παύλο, κάθε στόμα θα φραγεί και ας γίνει όλος ο κόσμος υπόδικος στον Θεό. Οι αγωνιστές πειράζονται, για να αυξήσουν τον πλούτο τους· οι ράθυμοι, για να προφυλάξουν τους εαυτούς τους βλέποντας· αυτοί που κοιμούνται, για να προετοιμαστούν προς αφύπνιση· και όσοι βρίσκονται μακριά, για να πλησιάσουν τον Θεό· ενώ οι οικείοι, για να εγκατασταθούν με παρρησία». Και πάλι: «Κάθε άνεση την ακολουθεί ταλαιπωρία· και κάθε ταλαιπωρία χάριν του Θεού την ακολουθεί άνεση. Εκείνος που παιδεύεται εδώ για τη δική του ντροπή, τρέφεται από τη δική του γέεννα. Σύμφωνα λοιπόν με αυτόν που διδάσκει κάπως έτσι: Θέλεις να βρεις άνεση εκεί; Υπόμεινε θλίψεις εδώ για τον Χριστό. Αλλά δεν υπάρχει διωγμός· στάσου λοιπόν απέναντι στη δόξα, στάσου ενάντια στη μάχη του θυμού, στάσου ενάντια στο βάσανο της επιθυμίας, διότι και αυτά είναι στίγματα και αυτά είναι βάσανα· και εάν μεν έχεις αμαρτίες, αυτές αφανίζονται και κατακαίγονται από τη θλίψη· εάν δε έχεις αρετή, γίνεσαι πιο λαμπρός και φωτεινός εξαιτίας της».

Και αυτή μεν η δικαιότατη καταδίκη του δικαιότατου Κριτή αρμόζει καθολικά σε όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους. Εάν δε κάθε άνθρωπος βρεθεί υπόδικος στον Κριτή εξαιτίας της φαυλότητας του βίου του, και «κάθε στόμα», όπως λέει ο Παύλος, «θα κλειστεί», τι άραγε θα πάθουμε εμείς που επιλέξαμε τον μοναχικό βίο και δεν τον τηρήσαμε, εμείς που αθετήσαμε την πρώτη ομολογία και συμφωνία εξαιτίας της φαυλότητας του βίου μας; Διότι, αφού αποταχθήκαμε τον σατανά και τα έργα του, και συνταχθήκαμε με τον Χριστό, βαπτιστήκαμε στο όνομά Του· μολύνοντας όμως αυτό το θείο βάπτισμα με αμαρτήματα και αθετώντας τις συμφωνίες μας, γίναμε πάλι δούλοι του εχθρού. Έπειτα, προστρέχοντας στον βίο των μοναχών, δώσαμε στον Θεό υποσχέσεις για έναν δεύτερο βίο: αποταχθήκαμε τον κόσμο και τα του κόσμου και όλα όσα τον ακολουθούν, και ομολογήσαμε να έχουμε υπακοή και εγκράτεια, ακτημοσύνη και υπομονή, και μέχρι την έσχατη αναπνοή μας να φυλάττουμε αγνεία και σωφροσύνη· αλλά αθετώντας και αυτήν, πέσαμε ξανά, και λησμονώντας τη δεύτερη συμφωνία μας παρόμοια με την πρώτη, ποια απολογία άραγε θα προσφέρουμε στον Δεσπότη; Διότι δύο φορές συνταχθήκαμε με Αυτόν, δηλαδή όταν λάβαμε το βάπτισμα και όταν ενταχθήκαμε στον βίο των μοναχών, και δύο φορές φανήκαμε ψεύτες απέναντί Του. Και ποια οδός σωτηρίας λοιπόν μας έχει απομείνει;

Ποια απολογία έχεις εσύ, εφόσον είσαι άνθρωπος; Έπρεπε λοιπόν να κατηγορείς τη διεστραμμένη σου θέληση και τίποτε άλλο, διότι, όντας αυτεξούσιος, με την ελεύθερη βούλησή σου επέλεξες το κακό, νικημένος από τις ηδονές. Και αυτή μεν είναι η δικαιότατη καταδίκη του δικαιότατου Κριτή προς όλους τους ανθρώπους. Αν όμως κάθε άνθρωπος βρεθεί υπόδικος στον Κριτή εξαιτίας της φαυλότητας των έργων του, και «κάθε στόμα», όπως λέει ο Παύλος, «θα κλείσει», τι άραγε θα πάθουμε εμείς, που επιλέξαμε τον μοναχικό βίο και δεν τον τηρήσαμε, και ενώ απαρνηθήκαμε τον κόσμο και όσα τον ακολουθούν, και ταχθήκαμε «να δουλεύουμε στον Θεό» με καθαρότητα βίου, σωφροσύνη, υπακοή και τα λοιπά, τελικά τα βυθίσαμε όλα αυτά στα βάθη της λήθης;

ΚΑΝΟΝΑΣ Κ' «Όσες γυναίκες, ενώ βρίσκονταν σε αίρεση, ομολόγησαν παρθενία και έπειτα από αυτά προτίμησαν τον γάμο, δεν θεωρώ ότι πρέπει να καταδικάζονται. Διότι όσα λέει ο νόμος, τα λέει για εκείνους που βρίσκονται υπό τον νόμο. Εκείνες όμως που δεν έχουν ακόμη υποταχθεί στον ζυγό του Χριστού, δεν γνωρίζουν ούτε τη νομοθεσία του Δεσπότη, επομένως γίνονται δεκτές στην Εκκλησία μαζί με όλους, και λαμβάνουν άφεση γι' αυτά από την πίστη τους στον Χριστό. Και γενικά, για όσα συνέβησαν κατά τον βίο της κατήχησης δεν ζητούνται ευθύνες· αυτούς βέβαια η Εκκλησία δεν τους αποδέχεται χωρίς βάπτισμα, επομένως είναι απολύτως αναγκαίο για αυτούς το προνόμιο της [νέας] γέννησης.»

ΚΑΝΟΝΑΣ ΠΖ'. Πρώτον μεν λοιπόν (το οποίο είναι και το μέγιστο), έχουμε να προβάλουμε για τέτοια ζητήματα τη δική μας παράδοση, η οποία έχει ισχύ νόμου, διότι οι θεσμοί μάς παραδόθηκαν από αγίους άνδρες. Αυτή δε είναι η εξής: Εάν κάποιος, κυριευμένος κάποτε από πάθος ακαθαρσίας, εκπέσει σε αθέμιτη σχέση με δύο αδελφές, αυτό ούτε ως γάμος να θεωρείται, ούτε καν να γίνονται δεκτοί στο πλήρωμα της Εκκλησίας, προτού διαχωριστούν μεταξύ τους. Ώστε, ακόμη και αν δεν υπήρχε τίποτε άλλο να ειπωθεί, θα αρκούσε η παράδοση για την προφύλαξη από το κακό. Επειδή όμως αυτός που έγραψε την επιστολή αποπειράθηκε με κίβδηλο επιχείρημα να εισαγάγει τόσο μεγάλο κακό στη ζωή, είναι ανάγκη ούτε εμείς να απόσχουμε από τη βοήθεια των επιχειρημάτων, μολονότι για τα πολύ προφανή είναι ανώτερη του λόγου η προϋπάρχουσα αντίληψη του καθενός. Είναι γεγραμμένο, λέγει, στο Λευιτικό: «Δεν θα πάρεις γυναίκα την αδελφή της γυναίκας σου ως αντίζηλό της, για να αποκαλύψεις την ασχημοσύνη της μαζί της, όσο αυτή είναι ακόμη στη ζωή». Είναι σαφές λοιπόν από αυτό, λέγει, ότι επιτρέπεται να την πάρει, όταν πεθάνει η αδελφή της. Προς αυτό, πρώτον μεν θα πω το εξής, ότι όσα λέει ο Νόμος, τα λέει προς εκείνους που βρίσκονται υπό τον Νόμο, διότι αλλιώς θα υποκείμεθα και στην περιτομή και στο σάββατο και στην αποχή από τροφές.

Επειδή, σύμφωνα με τον Θεολόγο (στον λόγο του Εις τα Φώτα), αυτοί βρίσκονται στα πρόθυρα της ευσέβειας, και έχουν μεν συλληφθεί στην πίστη, αν και δεν έχουν γεννηθεί ακόμη μέσω του βαπτίσματος (γι' αυτό και δεν έχουν απολέσει κάθε ελπίδα σωτηρίας, εάν από ανάγκη πεθάνουν αβάπτιστοι), όπως αυτό αποδεικνύεται από τον επιτάφιο λόγο που εκφωνεί ο θείος Αμβρόσιος για τον αυτοκράτορα Ουαλεντινιανό, ο οποίος πέθανε ενώ ήταν ακόμη κατηχούμενος. Επομένως, για τον λόγο αυτό οι Σύνοδοι επιβάλλουν επιτίμια στους κατηχουμένους ως σε πρόσωπα που είναι ήδη οικεία, έχουν δεχθεί την πίστη και ονομάζονται χριστιανοί, και όσα τους λέει ο νόμος, τους τα απευθύνει ως σε ανθρώπους που βρίσκονται υπό τον νόμο, σύμφωνα με το αποστολικό λόγιο.

Και όχι λιγότερο [αποδεικνύεται αυτό] και από όσα έχουν ειπωθεί προς τον Ιεζεκιήλ: «Υιέ ανθρώπου, βάδισε προς τον οίκο του Ισραήλ που παραπικραίνει, και μίλησε τα λόγια μου προς αυτούς»· έπειτα, μετά από λίγο: «Ο δε οίκος του Ισραήλ δεν θα θελήσει να σε υπακούσει, διότι δεν βούλονται να υπακούσουν εμένα». Επομένως, μολονότι ο Θεός προγνώριζε τα πάντα, και τη μετάνοια του Εζεκία, και την προσθήκη των ετών [της ζωής του] μέσω της προσευχής, και την εξομολόγηση των Νινευιτών, και την εξ αυτής αποφυγή της οργής, καθώς και την απείθεια του λαού, και την εξαιτίας αυτής επέλευση των απειλούμενων δεινών, εντούτοις ως δίκαιος οικονομεί τους λόγους Του με κρίση, ώστε να φραγεί κάθε στόμα και να καταστεί υπόλογο στη δική Του κρίση· αλλά αν και αυτά ............ τουλάχιστον τα επόμενα άπορα ζητήματα από άλλες ιστορίες, περισφίγγοντας τον όρο [της ειμαρμένης] με αναπόφευκτες, ας πούμε, λαβές, τον ανατρέπουν, όπως είναι η περίπτωση με τον χάλκινο όφι του Μωυσή, και με εκείνα τα γεγονότα που αφορούν τον προφήτη Δαβίδ, σύμφωνα με τα οποία ο μεν [Δαβίδ] αναφέρεται ότι απαρίθμησε τον λαό, ο δε Θεός φαίνεται να αγανακτεί για αυτό και να δίνει στον βασιλιά την επιλογή μίας οποιασδήποτε από τρεις συμφορές, και εκείνος, αντί για τριετή λιμό και τρίμηνη επιδρομή εχθρών, προτίμησε τον τριήμερο θάνατο που επέρχεται από αόρατο χέρι. Διότι, αν βέβαια η πληγή ήταν προκαθορισμένη, πώς δόθηκε η επιλογή στον βασιλιά; Και τι [θα γινόταν] αν εκείνος δεν επέλεγε την προκαθορισμένη; Άραγε δεν θα συνέβαινε να παραβιαστεί ο όρος;

Ρωμ. 3,19-20 «Και να γίνει όλος ο κόσμος υπόδικος στον Θεό», υπόχρεος στο να πιστέψει στον Χριστό τον Θεό. Διότι, εάν σε αυτούς που βρίσκονται υπό τον νόμο έχει ειπωθεί από τους ίδιους τους προφήτες ότι δεν ορθοποδούν αλλά βαδίζουν μακριά από τον ορθό τρόπο ζωής, ενώ τα έθνη πολύ περισσότερο βρίσκονται σε απώλεια και πλάνη, είναι προφανές ότι όλος ο κόσμος είναι υπόχρεος να πιστέψει στον Χριστό τον Θεό, τον μόνο που μπορεί να λυτρώσει και τους Ιουδαίους και τους Έλληνες και όλον τον κόσμο μέσω της δικής Του χάρης από τα αμαρτήματά τους και από τη μακρά πλάνη και την απώλειά τους. Έπειτα πάλι λύνει μια πιθανή αντίρρηση. Διότι για να μην πει κάποιος: «Τι λοιπόν; Ο νόμος δεν ωφέλησε σε τίποτα;», προσθέτει: «διότι από τα έργα του νόμου δεν θα δικαιωθεί καμία σάρκα», σαν να έλεγε ότι ίσως ο νόμος να ωφελούσε, εάν εκείνοι που τον παρέλαβαν τηρούσαν τα προστάγματά του. Επειδή όμως δεν τα τήρησαν, λόγω των περιστάσεων μάλλον έβλαψε, όχι από τη δική του φύση, αλλά εξαιτίας της προαιρέσεως εκείνων που δεν τα τήρησαν.

Α. Όσα έχουν λεχθεί στις θείες Γραφές για την αποτροπή της αμαρτίας ή την προτροπή προς την αρετή, αναγκαίως μας προσφέρονται από τον Θεό, «για να φραγεί κάθε στόμα», όπως βροντοφωνάζει ο μακάριος Παύλος, «και να γίνει όλος ο κόσμος υπόδικος στον Θεό». Και «όχι επειδή Εκείνος αγνοεί το μέλλον», σύμφωνα με τον μέγα Γρηγόριο, «αλλά για να νομοθετήσει το αυτεξούσιο» δίνονται τέτοιου είδους νουθεσίες. Διότι Αυτός, γνωρίζοντας τα πάντα πριν από τη γένεσή τους, από την αιωνιότητα και όχι πρόσφατα, και χωρίς να εικάζει το μέλλον βάσει τεκμηρίων, αλλά προσεγγίζοντας την έκβαση των μελλοντικών γεγονότων με θεοπρεπή και άρρητη δύναμη, και προορώμενος τα μέλλοντα τρόπον τινά μπροστά στα μάτια Του, προορίζει καταλλήλως και τις αποφάσεις της δικής Του κρίσης γι' αυτά, σύμφωνα με όσα έχει προείδει. Διότι οι άνθρωποι εξάγουν τις ανάλογες κρίσεις μετά την έκβαση των πραγμάτων, για τον Θεό όμως το μέλλον θεωρείται ως ήδη παρόν, και σύμφωνα με αυτό προθεσπίζει απαραβάτως τα της πρέπουσας αξίας, ή μάλλον της συμφέρουσας κατάληξης για τον καθένα, είτε με παράταση της ζωής είτε με συντομία και συστολή του βίου, επειδή τα της πρόγνωσής Του δεν θεωρούνται καθόλου, ούτε κατά το ελάχιστο, εσφαλμένα, αλλά ενυπάρχουν με απολύτως ακριβή σύλληψη στην υπερούσια δύναμή Του.

Βλέπεις, θεοσύνετε, τη θεία αγανάκτηση, επειδή προσευχόταν εναντίον των αιρετικών να χάσουν τη ζωή τους, και πώς, αν ο άγιος επέμενε σε αυτή τη διάθεση, επρόκειτο να καταδικαστεί; Επομένως, όπως απέδειξε η αλήθεια, δεν πρέπει καθόλου να καταρώμαστε, αλλά μάλλον να προσευχόμαστε υπέρ των άλλων, όπως ακριβώς υπέδειξε ο ίδιος ο Κύριος κατά την ώρα του πάθους, λέγοντας προς τον Πατέρα Του: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Όσο για τον ισχυρισμό της αγιωσύνης σου ότι έχει αυτούς τους αγίους να συμφωνούν μαζί της στο ζήτημα, συγχώρεσέ με, πάτερ, αλλά δεν αντιλαμβανόμαστε σωστά τα λόγια των αγίων και έτσι καταλήγουμε να εισάγουμε πατρομαχία, ή μάλλον θεομαχία. Διότι ο θείος Κύριλλος, στα συγγράμματά του κατά του Ιουλιανού, παρέθεσε τη ρήση σύμφωνα με την παλαιά νομοθεσία, χωρίς να συγκρίνει την παλαιά με τη νέα ως ισάξιες (μη γένοιτο)· καθώς δεν αγνοούσε ότι όσα λέει ο νόμος, απευθύνονται σε εκείνους που είναι υπό τον νόμο, ούτε αγνοούσε τη σύγκριση που έκανε ο Σωτήρας, στην οποία αναφέρει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους τούτο, εγώ όμως σας λέω τούτο». Επομένως, όπως λέει ο θεοφάντωρ Διονύσιος προς κάποιον Δημόφιλο, δεν θα αποδεχτούμε τις αζήλωτες ορμές σου, ακόμη κι αν επικαλεστείς μυριάδες φορές τον Φινεές και τον Ηλία· διότι, όταν τα άκουγε αυτά ο Ιησούς, δεν Του ήταν αρεστοί οι μαθητές, οι οποίοι ήταν τότε αμέτοχοι του πράου και αγαθού πνεύματος.

ΑΙΡ. Παρέθεσα τα αποστολικά χωρία περί των αγίων που αναφέρονται στον νόμο, στα οποία και υποσχέθηκες να απαντήσεις. ΛΣΤ'. ΟΡΘ. Πρώτον μεν, θα πω εκείνο, ότι όσα λέει ο νόμος, τα λέει σε αυτούς που υπόκεινται στον νόμο· και επουδενί δεν πρέπει να συγκρίνονται τα παλαιά με αυτά που βρίσκονται στη χάρη. Διότι, με αυτή τη λογική, και το Σάββατο θα τηρούσαμε, και θα περιτεμνόμασταν, και θα ακολουθούσαν πολλά πράγματα αντίθετα προς εμάς· παρά μόνο εάν εκλαμβάνονται ως σκιαγραφία. Διότι έχει ειπωθεί από τον Απόστολο ότι ο νόμος έχει τη σκιά, και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων. Δεύτερον, είναι δυνατόν να αποδειχθεί ότι τα άγια που αναφέρονται στον νόμο είναι και προσκυνητά. Διότι, εάν έχουν ονομαστεί Χερουβίμ δόξης, και η δόξα είναι ομόστοιχη με την τιμή, και η τιμή με την προσκύνηση, είναι προφανές ότι το δεδοξασμένο είναι άγιο, και το άγιο τυγχάνει να είναι προσκυνητό, έστω κι αν δεν το θέλεις.

Επειδή όμως με φοβερίζεις με την παράθεση των νόμων και, πριν από τους άλλους, μου πρόβαλες τον νόμο του Μωυσή, θαυμάζω τη φιλανθρωπία σου, πώς με κρίνεις μόνο για αυτό ως παραβάτη του Μωσαϊκού νόμου, και όχι και για όλα όσα η χάρις κατήργησε και ολοκλήρωσε. Αλλά, ω θαυμάσιε, πρώτον μεν, όσα λέει ο νόμος απευθύνονται σε εκείνους που είναι υπό τον νόμο. έπειτα, αφού έμαθες ότι αυτός είναι πνευματικός και αποτελεί σκιά των μελλόντων και των δικών μας πραγμάτων, και όχι μόνο ό,τι είναι γραμμένο στο εξωτερικό των πλακών, αλλά και στο εσωτερικό, μην τον ερμηνεύεις σύμφωνα με το γράμμα που θανατώνει, αλλά να εντρυφάς στο πνεύμα που ζωοποιεί, κατανοώντας νοητά όσα σου παρατίθενται στην τράπεζα των νομικών άρτων και ερμηνεύοντας την περίπτωση του ευνουχισμένου και ακρωτηριασμένου με τρόπο αντάξιο του νομοθέτη. Διότι δεν θα αξίωνε στον Ησαΐα τον ευνούχο με τόση τιμή όση γνωρίζεις, αυτός που τον αποστρέφεται μέσω του Μωυσή. Τι έχεις να πεις για τον Δανιήλ; Τι για τους τρεις παίδες; Τι για τον Νεεμία; Και τι πριν από αυτούς για τον Αβδεμέλεχ;