Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 3:20

Να γνωρίζετε λοιπόν ότι όσοι είναι από την πίστη, αυτοί είναι υιοί του Αβραάμ. Στον Αβραάμ δε δόθηκαν οι επαγγελίες και στο σπέρμα του· δεν λέγει «στα σπέρματα», σαν να μιλά για πολλούς, αλλά σαν να μιλά για έναν: «στο σπέρμα σου». Διότι αυτή είναι διαθήκη προκυρωμένη από τον Θεό για τον Χριστό, την οποία ο νόμος, που δόθηκε ύστερα από τετρακόσια τριάντα χρόνια, δεν ακυρώνει, ώστε να καταργήσει την επαγγελία. Και η παλαιά Γραφή ονομάζει διαθήκη του Θεού την επαγγελία που δόθηκε προς τον Αβραάμ. Ο Θεός των όλων υποσχέθηκε ότι διά του σπέρματος του Αβραάμ θα ευλογήσει τα έθνη· και αυτό το σπέρμα είναι ο ίδιος ο Δεσπότης Χριστός· διότι δι’ αυτού η υπόσχεση έλαβε το πλήρωμά της. Εάν λοιπόν η κληρονομία προέρχεται από τον νόμο, τότε δεν προέρχεται πλέον από την επαγγελία· στον Αβραάμ όμως ο Θεός χάρισε το σπέρμα διά της επαγγελίας. Τι λοιπόν; Ο νόμος προστέθηκε εξαιτίας των παραβάσεων, έως ότου έλθει το σπέρμα στο οποίο είχε δοθεί η επαγγελία. Ο νόμος τέθηκε για την επιμέλεια του γένους, από το οποίο επρόκειτο εκείνο το σπέρμα να βλαστήσει κατά σάρκα· και τέθηκε με τη διακονία αγγέλων και με τον Μωυσή να υπηρετεί στη θέσπισή του. Εάν εσύ ονομάζεσαι Ιουδαίος και αναπαύεσαι στον νόμο, ώστε να καυχάσαι για τον νόμο, διά της παραβάσεως του νόμου ατιμάζεις τον Θεό. Η περιτομή βέβαια ωφελεί, εάν τηρείς τον νόμο· εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έγινε ακροβυστία, καθώς λέγει ο Ιερεμίας, ότι «όλα τα έθνη είναι απερίτμητα κατά τη σάρκα, ενώ ο οίκος του Ισραήλ είναι απερίτμητος στην καρδιά». «Περιτμηθείτε για τον Θεό και περιτμήστε την ακροβυστία της καρδιάς σας». Διότι διά του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας. Τώρα όμως φανερώθηκε η δικαιοσύνη του Θεού, μαρτυρούμενη από τον νόμο και τους προφήτες· δικαιοσύνη δε Θεού διά της πίστεως του Ιησού Χριστού σε όλους και πάνω σε όλους όσοι πιστεύουν. Δικαιωνόμαστε δωρεάν με τη χάρη Του, διά της απολυτρώσεως που έγινε εν Χριστώ Ιησού.

Έπειτα όρισε τον νόμο μέσω του Μωυσή. Αλλά δεν ήταν δυνατόν μέσα στον νόμο να αποφύγουν τις θηλιές της αμαρτίας· δεν ήταν δυνατόν να ξεπλύνουν τους μολυσμούς των παραπτωμάτων. Διότι ο νόμος υπέδειξε την αμαρτία, και τέθηκε από τον Θεό ως έλεγχος της ασθένειας όλων μας, και ως σοφός μάρτυράς μας θα παρουσιαστεί ο μακάριος Παύλος· διότι είπε τα εξής: «Γνωρίζουμε ότι όσα λέει ο νόμος, τα λέει σε αυτούς που είναι στον νόμο, ώστε να φραγεί κάθε στόμα, και να γίνει όλος ο κόσμος υπόδικος στον Θεό, διότι από τα έργα του νόμου δεν θα δικαιωθεί καμία σάρκα ενώπιόν του. Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας.» Και πάλι: «Ο νόμος δε παρεισέφρησε, ώστε να πλεονάσει το κακό.» Τι λοιπόν λες, ω μακάριε Παύλε; Για τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, πες μου, γράφεις; Λες ότι παρεισέφρησε εξαιτίας αυτής της αιτίας, για να πλεονάσει το κακό; Άρα θα ήταν διδάσκαλος φαυλότητας, εάν δι' αυτού πλεόνασε το κακό.

Θα μαρτυρήσει πάλι ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας: «Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας, ενώ τώρα, χωρίς τον νόμο, έχει φανερωθεί η δικαιοσύνη του Θεού, για την οποία μαρτυρούν ο νόμος και οι προφήτες. Δικαιοσύνη του Θεού, που δίνεται μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό προς όλους εκείνους που πιστεύουν. Διότι δεν υπάρχει διάκριση. Επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη του, μέσω της απολύτρωσης που προσφέρει ο Χριστός Ιησούς». Εξαιρετική βέβαια δόξα, η οποία ταιριάζει αποκλειστικά και ιδιαίτερα στη φύση που νοείται πέρα από κάθε κτιστό, είναι το να παραμένει απολύτως αναμάρτητη και εντελώς αλάνθαστη, ώστε να μη μπορεί με κανέναν τρόπο να αποτύχει ως προς το πρέπον. Από αυτήν τη δόξα εμείς υστερούμε, δηλαδή τη στερούμαστε, σύμφωνα με τη φωνή του σοφότατου Παύλου, αφού δεν είναι ασυνήθιστο για εμάς να υποκύπτουμε στις παγίδες της αμαρτίας και, παρασυρόμενοι από τις ροπές προς τη φαυλότητα, να κατρακυλάμε προς τα αισχρότερα. Αλλά, όπως λέει η ιερή Γραφή, «Όπου επλεόνασε η αμαρτία, εκεί υπερπερίσσευσε η χάρη». Αυτήν ακριβώς τη χάρη θα διαπιστώσει κανείς ότι διψούσαν όσοι αγνοούσαν το μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Γράφει λοιπόν ο νομομαθέστατος Παύλος: «Εμείς, που είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί προερχόμενοι από τα έθνη, γνωρίζοντας ότι ο άνθρωπος δεν δικαιώνεται από τα έργα του νόμου παρά μόνο μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό, πιστέψαμε κι εμείς στον Χριστό, για να δικαιωθούμε εν αυτώ». γ΄.

ΑΛΛΟ. Έχει γραφτεί πάλι: «Διότι από τα έργα του νόμου δεν θα δικαιωθεί καμία σάρκα ενώπιόν του. Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας, ενώ τώρα, χωρίς τον νόμο, έχει φανερωθεί η δικαιοσύνη του Θεού, για την οποία δίνουν μαρτυρία ο νόμος και οι προφήτες. Δικαιοσύνη του Θεού, η οποία παρέχεται μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό προς όλους όσοι πιστεύουν.» Εφόσον, λοιπόν, πιστεύοντας στον Χριστό δικαιωνόμαστε, επειδή επιγνώσαμε αυτόν που είναι εκ φύσεως και αληθινά Θεός (διότι αυτό το επισφραγίζει και ο ίδιος ο Παύλος όταν γράφει προς τους εθνικούς: «Τώρα όμως που γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον που γνωριστήκατε από τον Θεό»), πώς είναι δυνατόν να είναι ποίημα ή κτίσμα ο Υιός, και όχι μάλλον Θεός, σύμφωνα με τις φωνές των αγίων;

Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος μάς είπε: «Γνωρίζουμε δε ότι όσα λέει ο νόμος, τα λέει προς εκείνους που υπόκεινται στον νόμο, ώστε να φραχθεί κάθε στόμα και να γίνει όλος ο κόσμος υπόδικος στον Θεό· διότι από τα έργα του νόμου δεν πρόκειται να δικαιωθεί καμία σάρκα ενώπιόν του· επειδή μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας». Επομένως, ο νόμος υποδεικνύει την αμαρτία και δεν είναι πρόξενος καυχημάτων για την αρετή.

Αρδεύει δε και ποτίζει όλους όσους πιστεύουν σε αυτόν, όπως λέει ο προφήτης: «ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλία του». Επομένως, στον μεν παράδεισο παρουσιαζόταν το δέντρο της γνώσεως και το «δέντρο της ζωής», όπως τώρα στην Εκκλησία ο νόμος και ο λόγος παρουσιάζονται ως δύο φυτεμένα δέντρα. Διότι «μέσω του νόμου γίνεται η επίγνωση της αμαρτίας», ενώ μέσω του λόγου δίδεται ζωή και άφεση «των παραπτωμάτων». Διότι και τότε ο Αδάμ, επειδή παράκουσε τον Θεό και γεύτηκε από το δέντρο της γνώσεως, εκδιώχθηκε από τον παράδεισο, έχοντας ληφθεί από τη γη και έχοντας αναλυθεί πάλι στη γη. Ομοίως πάλι, εκείνος που έχει πιστέψει αλλά δεν έχει φυλάξει τις εντολές απογυμνώνεται από το Άγιο Πνεύμα, γίνεται εξόριστος από την Εκκλησία και, μην έχοντας πλέον λάβει τη χάρη, αλλά γενόμενος γη επιστρέφει στον «παλαιό» του «άνθρωπο». Όταν, λοιπόν, λέει η Γραφή «εισερχόταν η Σωσάννα και περιπατούσε στον παράδεισο του συζύγου της», σημαίνει ότι όλοι οι βασιλείς και οι κατέχοντες αξιώματα φυτεύουν για τους εαυτούς τους παραδείσους για τρυφή στις πόλεις και στις χώρες, όπως έπραξε και ο Ιωακείμ στη Βαβυλώνα. Διότι «υπήρχε παράδεισος που γειτόνευε με τον οίκο του», στον οποίο εισερχόμενη η Σωσάννα «περιπατούσε», καρτερώντας στην προσευχή και ψάλλοντας ύμνους και ωδές προς τον Θεό. Η οποία απέστειλε τις δύο υπηρέτριες «να φέρουν τα προσταγμένα», προκειμένου να λουστεί.

«Δέσε τα λοιπόν πάνω στην ψυχή σου, κ.λπ.» [κώδ. φ. 33. α.]. Αντί του: σύναψέ τα, αφού πρώτα εναποθέσεις τη διδασκαλία των νόμων στο βάθος της διάνοιας· και τότε, στολίζοντάς τα με καλά έργα, δέσε τα σφιχτά στον τράχηλό σου. Καλός σύντροφος και συνομιλητής είναι το να μελετά κανείς διαρκώς τα λόγια του Θεού· και μάλιστα όταν βαδίζουμε στην αγορά. Διότι τότε έχουμε περισσότερο την ανάγκη αυτών των όπλων, επειδή και ο οφθαλμός πληγώνει, και ο θυμός αναφλέγεται, και η επιθυμία των χρημάτων εξάπτεται από τα όσα βλέπουμε. — Διότι θα τα μελετάς και όταν κάθεσαι, και όταν πορεύεσαι, και όταν πλαγιάζεις. Η εντολή είναι έλεγχος των κακών και διαπαιδαγώγηση των αγαθών· διότι μέσω του νόμου αποκτάται η επίγνωση της αμαρτίας.

Διότι υπόδικος κυρίως θα μπορούσε να ονομαστεί εκείνος που δεν είναι σε θέση να υπερασπιστεί επαρκώς τον εαυτό του, αλλά έχει ανάγκη από τη βοήθεια κάποιου άλλου· τέτοια ήταν και η δική μας κατάσταση εξ ολοκλήρου, επειδή είχαμε χάσει όσα συνέτειναν στη σωτηρία. «Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας». Επιτέθηκε πάλι κατά του νόμου, με φειδώ βέβαια· διότι αυτό που ειπώθηκε δεν αποτελεί κατηγορία εναντίον του, αλλά εναντίον της ραθυμίας των Ιουδαίων· παρ' όλα αυτά όμως, επειδή πρόκειται να εισαγάγει τον λόγο περί της πίστεως, φρόντισε εδώ να τον παρουσιάσει ως εξαιρετικά αδύναμο. Διότι εάν καυχάσαι για τον νόμο, λέει, αυτός μάλλον σε καταντροπιάζει· αυτός διαπομπεύει τις αμαρτίες σου. Αλλά δεν το διατύπωσε τόσο σκληρά, παρά πάλι με ηπιότητα: «Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας». Επομένως και η τιμωρία καθίσταται μεγαλύτερη, αλλά με υπαιτιότητα των Ιουδαίων. Διότι ο μεν νόμος πέτυχε να σου καταστήσει φανερή την αμαρτία, δικό σου όμως χρέος ήταν πλέον να την αποφύγεις· εφόσον λοιπόν δεν την απέφυγες, επισώρευσες ακόμη περισσότερο την τιμωρία στον εαυτό σου, και το κατόρθωμα του νόμου μετετράπη για σένα σε εφόδιο βαρύτερης τιμωρίας.

γʹ. Μην αμφιβάλλεις, λοιπόν· διότι (η δικαίωση) δεν προέρχεται από τα έργα, αλλά από την πίστη. Ούτε να αποφεύγεις τη δικαιοσύνη του Θεού· διότι το αγαθό της είναι διπλό, επειδή είναι και ελαφρύ, αλλά και προσιτό σε όλους. Ούτε να ντρέπεσαι και να κοκκινίζεις. Διότι, εάν ο Ίδιος φανερώνει τη δικαιοσύνη Του πράττοντας αυτό, και, όπως θα μπορούσε να πει κανείς, καυχιέται και στολίζεται για αυτό, πώς εσύ διστάζεις και κρύβεσαι για εκείνο με το οποίο δοξάζεται ο Δεσπότης σου; Αφού, λοιπόν, ανύψωσε τον ακροατή λέγοντας ότι τα όσα γίνονται αποτελούν απόδειξη της δικαιοσύνης του Θεού, χρησιμοποιεί πάλι τον φόβο για να ωθήσει αυτόν που διστάζει και οπισθοχωρεί να πλησιάσει, λέγοντας τα εξής: «Εξαιτίας της παρέσεως των αμαρτημάτων που έχουν προηγηθεί». Βλέπεις πώς διαρκώς τους υπενθυμίζει τα σφάλματά τους; Πιο πάνω λέγοντας, «Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας», και έπειτα ότι, «Όλοι αμάρτησαν», ενώ εδώ το διατυπώνει με μεγαλύτερη σφοδρότητα. Διότι δεν είπε: «Εξαιτίας των αμαρτημάτων», αλλά, «Εξαιτίας της παρέσεως», δηλαδή της νεκρώσεως. Διότι δεν υπήρχε πλέον καμία ελπίδα υγείας, αλλά, όπως ένα παράλυτο σώμα είχε ανάγκη από την άνωθεν χείρα, έτσι (συνέβαινε) και με την ψυχή που είχε νεκρωθεί. Και το ακόμη βαρύτερο, το οποίο θέτοντας ως αιτία, το αναδεικνύει ως μεγαλύτερη κατηγορία. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Το ότι η πάρεση (η νέκρωση) συνέβη κατά την περίοδο της ανοχής του Θεού. Διότι δεν θα μπορούσατε να πείτε, αναφέρει, ότι δεν απολαύσατε μεγάλη ανοχή και αγαθότητα. Η δε φράση, «Στον παρόντα καιρό», έχει σκοπό να καταδείξει την πολλή ανοχή και φιλανθρωπία (του Θεού).

«Ο νόμος», λέει, «κατεργάζεται οργή». Αυτό αναφέρεται σε εκείνους που πράττουν το κακό. Τι ισχύει, όμως, για εκείνον που είναι άξιος τιμής; «Μέσω του νόμου», λέει, «έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας». Και τι ισχύει για τον δίκαιο; «Για τον δίκαιο», λέει, «δεν έχει θεσπιστεί νόμος». Για ποιον λόγο; Επειδή βρίσκεται εκτός του πεδίου της τιμωρίας και επειδή δεν περιμένει να μάθει από τον νόμο τα όσα πρέπει να πράξει, καθώς έχει μέσα του τη χάρη του Πνεύματος που του τα υπαγορεύει.

«Διότι από τα έργα του νόμου δεν θα δικαιωθεί καμία σάρκα ενώπιον του Θεού.» Υπόδικος είναι αυτός που δεν μπορεί να βοηθήσει τον εαυτό του, αλλά έχει ανάγκη την επικουρία κάποιου άλλου. «Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας.» Ο νόμος, λέει, δεν δύναται να δικαιώσει κανέναν· είχε όμως περισσότερη ισχύ στο να διδάξει την αμαρτία. Και δεν το λέει αυτό με την έννοια ότι ο θείος νόμος είναι δάσκαλος των κακών, αλλά ότι ελέγχει την κάθε αμαρτία που διαπράττει κάποιος. Και αυτό συνέβη εξαιτίας της ραθυμίας των Ιουδαίων. Διότι ο νόμος δόθηκε προκειμένου να προφυλάσσονται από το κακό· επειδή όμως αμέλησαν, αποτελεί πλέον έλεγχο της αμαρτίας τους. «Τώρα όμως, χωρίς τον νόμο, έχει φανερωθεί η δικαιοσύνη του Θεού.» Εφόσον οι εθνικοί, λέει, παραβαίνουν τον φυσικό νόμο και οι Ιουδαίοι τον γραπτό, και εφόσον και ο ίδιος αδυνατεί να δικαιώσει, τι άλλο έπρεπε πλέον να γίνει παρά να φανερωθεί η δικαιοσύνη του Θεού; Και αυτή είναι η χάρη μέσω της πίστεως. «Η οποία μαρτυρείται από τον νόμο και τους προφήτες· δικαιοσύνη μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό.» Επειδή μίλησε για δικαίωση χωρίς τον νόμο, και είδε τον Ιουδαίο να θορυβείται, το πρόσθεσε αυτό, υποδεικνύοντας ότι τα λεγόμενα δεν αποτελούν καινοτομία. Διότι ο ίδιος ο νόμος και οι προφήτες, λέει, προκήρυτταν την ίδια δικαιοσύνη. «Σε όλους όσους πιστεύουν. Διότι δεν υπάρχει διάκριση.» Πάλι αποδεικνύει ότι δεν έχουν κανένα πλεονέκτημα έναντι των εθνών ως προς το να δικαιωθούν· διότι μία χάρη απλώνεται σε όλους από τον Θεό, και δεν υπάρχει προσωποληψία σε Αυτόν.

ο'. Εάν από τα έργα του νόμου δεν πρόκειται να δικαιωθεί καμία σάρκα ενώπιον του Θεού, σύμφωνα με εκείνον που το είπε, ποιος θα φτάσει στην τελειότητα ενώπιον του Θεού μόνο από τους αγώνες και τους κόπους της ασκήσεως; Διότι μέσω της πράξεως θεμελιωνόμαστε στην έξη της αρετής και σταματούμε την ενέργεια των παθών, δεν φτάνουμε όμως στην τελειότητα μέσα στο πλήρωμα του Χριστού μόνο μέσω αυτής. Τι είναι λοιπόν αυτό που μας ανάγει στην τελειότητα; Η ενδιάθετη πίστη στον Θεό, η οποία είναι η υπόσταση αυτών που ελπίζουμε, μέσω της οποίας ο Άβελ προσέφερε στον Θεό ανώτερη θυσία από τον Κάιν και έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, και ο Αβραάμ, όταν κλήθηκε, υπάκουσε και εξήλθε για να παροικήσει στη γη της επαγγελίας.

Ρωμ. 3,19-20 «Και να γίνει όλος ο κόσμος υπόδικος στον Θεό», υπόχρεος στο να πιστέψει στον Χριστό τον Θεό. Διότι, εάν σε αυτούς που βρίσκονται υπό τον νόμο έχει ειπωθεί από τους ίδιους τους προφήτες ότι δεν ορθοποδούν αλλά βαδίζουν μακριά από τον ορθό τρόπο ζωής, ενώ τα έθνη πολύ περισσότερο βρίσκονται σε απώλεια και πλάνη, είναι προφανές ότι όλος ο κόσμος είναι υπόχρεος να πιστέψει στον Χριστό τον Θεό, τον μόνο που μπορεί να λυτρώσει και τους Ιουδαίους και τους Έλληνες και όλον τον κόσμο μέσω της δικής Του χάρης από τα αμαρτήματά τους και από τη μακρά πλάνη και την απώλειά τους. Έπειτα πάλι λύνει μια πιθανή αντίρρηση. Διότι για να μην πει κάποιος: «Τι λοιπόν; Ο νόμος δεν ωφέλησε σε τίποτα;», προσθέτει: «διότι από τα έργα του νόμου δεν θα δικαιωθεί καμία σάρκα», σαν να έλεγε ότι ίσως ο νόμος να ωφελούσε, εάν εκείνοι που τον παρέλαβαν τηρούσαν τα προστάγματά του. Επειδή όμως δεν τα τήρησαν, λόγω των περιστάσεων μάλλον έβλαψε, όχι από τη δική του φύση, αλλά εξαιτίας της προαιρέσεως εκείνων που δεν τα τήρησαν.