Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 3:25

Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, και δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη Του διά της απολυτρώσεως που υπάρχει στον Ιησού Χριστό τον Κύριό μας. Δεν θα δώσει, λοιπόν, στον Θεό εξιλέωση για τον εαυτό του, ούτε το τίμημα της λυτρώσεως της ψυχής του. Μην αναζητάς, επομένως, τον αδελφό για απολύτρωση, αλλά Εκείνον που υπερβαίνει τη φύση σου· ούτε έναν απλό άνθρωπο, αλλά τον Θεάνθρωπο Ιησού Χριστό, ο οποίος και μόνος δύναται να προσφέρει εξιλέωση στον Θεό υπέρ πάντων ημών, διότι Αυτόν προέθεσε ο Θεός ως ιλαστήριο διά της πίστεως στο αίμα Του. Αδελφός του Ισραήλ ήταν ο Μωυσής· και όμως δεν μπόρεσε να τον λυτρώσει. Πώς, λοιπόν, θα προσφέρει λύτρωση ο οποιοσδήποτε τυχαίος άνθρωπος;

Φρονώ, λοιπόν, ότι η χρήση της λέξης «άνωθεν» δηλώνει την επανόρθωση της προηγούμενης γέννησης, η οποία έλαβε χώρα μέσα στη ρυπαρότητα των αμαρτημάτων· δεδομένου ότι αφενός ο Ιώβ λέει πως «κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν ο βίος του διαρκεί μόνο μία ημέρα»· και ο Δαβίδ θρηνεί και λέει ότι «μέσα σε ανομίες συνελήφθην και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου»· αφετέρου δε ο Απόστολος διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι «Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού· δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη Του μέσω της απολυτρώσεως που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, τον οποίο ο Θεός έθεσε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο αίμα Του.»

Ότι δε είδε τον ίδιο τον Υιό, το αποδεικνύει ο σοφός Ιωάννης λέγοντας: «Αυτά είπε ο Ησαΐας, διότι είδε τη δόξα του και μίλησε γι' αυτόν». Επομένως, και αν ο Πατέρας δοξάζεται δι' αυτού, και επειδή έχει τεθεί «μέσω της πίστεως ως ιλαστήριο», έχει γίνει και «λειτουργός των αγίων» λόγω της ανθρώπινης φύσης του, ιερουργώντας ως πνευματική θυσία την προσευχή καθενός από τους αγίους. Διότι μέσω αυτού αναπέμπουμε εμείς το αμήν. Και δεν θα μπορούσε να νοηθεί εξαιρετέος από το να πρέπει να προσκυνείται και να συνδοξάζεται με εκείνον που τον γέννησε, τόσο από εμάς τους ίδιους όσο και από το άνω πλήθος των αγίων πνευμάτων. Είπε εξάλλου κάπου ο θεσπέσιος Παύλος: «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέγει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Καίτοι, σε ποιον δεν είναι καταφανές ότι είναι Μονογενής κατά το ότι νοείται ως Θεός; Διότι μόνος από τον μόνο Πατέρα έχει γεννηθεί. Επειδή όμως, συγκαταβαίνοντας στα δικά μας μέτρα, βρέθηκε ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, τότε τέθηκε ο ίδιος ως πρωτεύων. Και εκτός από το να είναι Μονογενής ως Θεός, ονομάστηκε και πρωτότοκος λόγω της ανθρώπινης φύσης του. <Αυτός δε που μας βεβαιώνει μαζί με εσάς στον Χριστό κ.τ.λ.

Άλλοι πάλι είπαν ότι τα δύο ζώα είναι η Νέα και η Παλαιά Διαθήκη, στο μέσο των οποίων γνωρίζεται ο Χριστός. Σε τέτοιου είδους θεωρήσεις ας ακολουθήσει κανείς όποια οδό επιθυμεί για τον εαυτό του. Εμείς όμως, στρέφοντας πλέον τον λόγο στο πρόσωπο του Χριστού, θα κάνουμε την αφήγηση των νοημάτων σύμφωνα με τον Νόμο. Έγινε λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ιλαστήριο μέσω της πίστεως. Διότι έτσι φαινόταν σωστό να φρονεί και να λέει και ο θεσπέσιος Παύλος. Επειδή απαλλαχθήκαμε μέσω αυτού από κάθε κατηγορία, και έχουμε τον Πατέρα ίλεω και ευμενή. Και θα το μαρτυρήσει αυτό ο σοφός Ιωάννης λέγοντας: «Τεκνία μου, αυτά σας τα γράφω για να μην αμαρτάνετε. Και αν κάποιος αμαρτήσει, έχουμε παράκλητο προς τον Πατέρα, τον Ιησού Χριστό τον δίκαιο, και αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας· και όχι μόνο για τις δικές μας, αλλά και για τις αμαρτίες όλου του κόσμου». Επειδή όμως όσα προτυπώνονταν παλαιά μέσω αινιγμάτων ήταν τύποι όσων επρόκειτο να συμβούν αληθινά, ας πούμε κάτι αποδεικνύοντας ότι ο Υιός είναι το ιλαστήριο που έγινε από τον Πατέρα στην αγία σκηνή.

Επομένως, υπάρχει αγαθή και αναμφίβολη ελπίδα για όσους σέβονται τον Θεό, ώστε αν τυχόν συμβεί να σφάλλουν από αδυναμία, έχουν ωστόσο ενώπιον του Θεού εκείνους που ικετεύουν υπέρ αυτών, όχι μόνο ανθρώπους, αλλά και τους ίδιους τους άγιους αγγέλους, οι οποίοι καθιστούν τον Θεό προσηνή και μειλίχιο, κατευνάζοντας την οργή του με τη δική τους καθαρότητα, και τρόπον τινά εκλιπαρώντας τον δυσαρεστημένο Κριτή. Αλλά τότε μεν, κάποιος άγγελος έκανε τις ικεσίες υπέρ της Συναγωγής των Ιουδαίων· εμείς όμως, που έχουμε πιστέψει και έχουμε πλέον αγιαστεί εν Πνεύματι, «έχουμε Παράκλητο προς τον Πατέρα, τον Ιησού Χριστό τον δίκαιο, και αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας· και όχι μόνο για τις δικές μας, αλλά και για όλου του κόσμου». Και όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, αυτόν «ο Θεός έθεσε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως», για να απαλλάσσει από τις αμαρτίες όσους προσέρχονται σε αυτόν. <Και αποκρίθηκε ο Κύριος ο Παντοκράτορας στον άγγελο που μιλούσε μέσα μου με λόγια καλά και λόγια παρηγορητικά.>

Περί του να μην εισέρχεται ο Ααρών πάντοτε στα Άγια των αγίων. α'. Όντας Θεός κατά φύση και εκ Θεού Πατρός, ο Μονογενής συγκατέβηκε στα δικά μας μέτρα, και εμφανίστηκε στη γη, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, και όχι για άλλον λόγο, παρά για να γίνει, όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος, ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα προς τον Θεό, ώστε να συγχωρεί τις αμαρτίες του λαού. Διότι ο νόμος που θεσπίστηκε παλαιότερα μέσω του Μωυσή με τη μεσολάβηση αγγέλων, καθιστά ιερείς ανθρώπους που πάσχουν από την κοινή ασθένεια της φύσης, και εξαιτίας αυτής οφείλουν, όπως ακριβώς για τα αμαρτήματα του λαού, έτσι και για τα δικά τους αμαρτήματα, να προσφέρουν θυσία. Ο λόγος όμως της ορκωμοσίας, που δόθηκε μετά τον νόμο, καθιστά «Υιό, τέλειο για πάντα· γι' αυτό και μπορεί να σώζει ολοκληρωτικά εκείνους που προσέρχονται μέσω αυτού στον Θεό, ζώντας πάντοτε για να μεσιτεύει υπέρ αυτών.» Προσφέρει δε ιλασμό ο Χριστός, σε καμία περίπτωση για τον εαυτό του. Και ο λόγος είναι αληθινός· διότι δεν έπραξε αμαρτία· αλλά μάλλον υπέρ ημών. Και αυτό μας το αποσαφηνίζει πολύ καλά ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας γι' αυτόν: «Τον οποίο ο Θεός προόρισε ως μέσο ιλασμού μέσω της πίστεως στο αίμα του.» Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει ότι εισήλθε στα Άγια των αγίων μία φορά, έχοντας βρει αιώνια λύτρωση, και ότι με μία προσφορά τελειοποίησε, και μάλιστα για πάντα, αυτούς που αγιάζονται.

Στραμμένοι δε προς αυτό και βλέποντάς το, εκείνοι που ήταν στολισμένοι με τα καυχήματα της ιεροσύνης, φαινόταν ότι είχαν στραφεί και έβλεπαν προς τον Θεό. Λέμε λοιπόν ότι το ιλαστήριο, αν νοηθεί πνευματικά, είναι Εκείνος που έγινε για εμάς άνθρωπος, «τον οποίο ο Θεός προόρισε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο αίμα του, προς ένδειξη της δικαιοσύνης του». Διότι έτσι λέει ο Παύλος. Μας γράφει όμως και ο Ιωάννης, ο σοφότατος μαθητής: «Τεκνία, αυτά σας τα γράφω, για να μην αμαρτήσετε· και αν κάποιος αμαρτήσει, έχουμε παράκλητο προς τον Πατέρα, τον Ιησού Χριστό τον δίκαιο, και αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας, όχι μόνο για τις δικές μας, αλλά και για όλου του κόσμου». Διότι μέσω αυτού γίνεται ο ιλασμός, και κάθε προσευχή, και η αίτηση των αγαθών. «Διότι μέχρι τώρα», λέει, «δεν ζητήσατε τίποτα στο όνομά μου· να ζητάτε, και θα σας δοθεί». Αυτός λοιπόν είναι το ιλαστήριο. Διότι μέσω αυτού ο Πατέρας γίνεται ίλεως σε εμάς, και σε αυτόν καταλήγει κάθε σκοπός της προσευχής, και μέσω αυτού προσερχόμαστε, επειδή διαφορετικά δεν γινόμαστε δεκτοί. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Εγώ είμαι η οδός» και, «Εγώ είμαι η θύρα» και, «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Πλην όμως, αν και έγινε όμοιος με εμάς, συγκαταβαίνοντας στην ανθρώπινη φύση και στην κένωση ο Μονογενής Λόγος του Θεού, εντούτοις αποτελεί φυσικό του ίδιον το να νοείται μέσα στη θεοπρεπή δόξα και να βρίσκεται σε υπεροχή πάνω από την κτίση, όπως ακριβώς βεβαίως και πριν από την ενσάρκωση.

Αυτό έπρατταν και οι θεσπέσιοι μαθητές, περιφέροντας τον Χριστό μέσω του κηρύγματος με ευσχημοσύνη και τάξη, ως διάκονοι του Θεού και οικονόμοι των μυστηρίων του Χριστού. «Θα τοποθετήσεις δε», λέει, «το θυσιαστήριο απέναντι από το καταπέτασμα που βρίσκεται πάνω στην κιβωτό του μαρτυρίου, όπου θα σου γίνω γνωστός από εκεί.» ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Έπειτα, ποια είναι η αναγκαιότητα, νομίζω, και αυτών των καθορισμένων χώρων; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Αν και ο λόγος είναι βαθύς και πάρα πολύ δυσνόητος, θα μιλήσω όσο είναι δυνατόν, έχοντας εμπιστοσύνη στον Θεό που κάνει σοφούς ακόμη και τους τυφλούς. Διέταξε να κατασκευαστεί κιβωτός από άσηπτα ξύλα και καθαρό χρυσάφι, λέει, και μέσα σε αυτήν βρισκόταν ο νόμος, δηλαδή ο θείος λόγος, ή αλλιώς τα μαρτύρια. Διότι το αντικείμενο αυτό αποτελούσε τύπο του Λόγου που γεννήθηκε από τον Θεό, ο οποίος κατοίκησε ανάμεσά μας και έλαβε ομοίωμα σάρκας, σύμφωνα με τις Γραφές. Έπειτα, είπε ότι ένα καταπέτασμα τεντωμένο πάνω σε τέσσερις στύλους έπρεπε να αιωρείται πάνω από την κιβωτό. Και το όνομα του καταπετάσματος είναι ιλαστήριο. Και αυτό είναι ο Χριστός. «Διότι αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας και ιλαστήριο μέσω της πίστεως.» Διότι έτσι τον ονόμαζε ο Παύλος. Και είχαν απεικονιστεί τρόπον τινά ολόγυρα στο ιλαστήριο τα Χερουβείμ, υποδηλώνοντας πολύ καθαρά την υποταγή των ανώτατων δυνάμεων στον Θεό, διότι ο Λόγος είναι Θεός, καθώς και την απόλυτη εγγύτητά τους και την παρουσία τους ως λειτουργικά πνεύματα.

Διότι το πρώτο υποδήλωνε μεν ότι κλονίζεται, αλλά όχι σε μεγαλύτερο βαθμό· ενώ εδώ υπάρχει παντελής άρνηση της πτώσης. «Στον Θεό εναπόκειται η σωτηρία μου και η δόξα μου, ο Θεός είναι η βοήθειά μου, και η ελπίδα μου βρίσκεται στον Θεό.» Και εδώ η λέξη «Σωτήριον» ονομάζεται «Ιησούς» στην εβραϊκή γλώσσα, και γράφεται ακριβώς με τους ίδιους χαρακτήρες. Όπως ακριβώς έγραφε και ο θείος Απόστολος μιλώντας για τον Σωτήρα μας: «Δικαιώνονται δε δωρεάν με τη χάρη του, διαμέσου της απολυτρώσεως που έγινε με τον Ιησού Χριστό, τον οποίο ο Θεός προόρισε ως μέσο εξιλασμού, μέσω της πίστεως, με το αίμα του»· και πάλι: «Εάν κάποιος αμαρτήσει, έχουμε παράκλητο προς τον Θεό, τον δίκαιο Ιησού Χριστό· και αυτός είναι ο εξιλασμός για τις αμαρτίες μας»· με τον ίδιο τρόπο έχει ειπωθεί και εδώ: Στον Θεό εναπόκειται η σωτηρία μου και η δόξα μου, και η βοήθειά μου και η ελπίδα μου. Εάν δηλαδή το νόημα της εβραϊκής λέξης αποδιδόταν πιο ξεκάθαρα στη μετάφραση, θα είχε ως εξής: Ο Ιησούς, ο οποίος αποτελεί τη σωτηρία μου εν τω Θεώ και βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός, αυτός είναι η δόξα μου και ο φύλακάς μου, και ο Θεός της βοηθείας μου, και η ελπίδα μου στον Θεό. Διότι όλα αυτά είναι ο Λόγος του Θεού για όσους ελπίζουν σε αυτόν. Γι' αυτό και κατά τη μετάφραση του Ακύλα αναφέρεται: «Στον Θεό εναπόκειται η σωτηρία μου και η δόξα μου, το στερέωμα της ισχύος μου, η ελπίδα μου βρίσκεται στον Θεό. Ελπίστε σε αυτόν, κάθε σύναξη λαών· ανοίξτε ενώπιόν του τις καρδιές σας».

Άνομοι ήταν όλοι εκείνοι που πρώτοι καθιέρωσαν τη θεοποίηση των ειδώλων· τα δε λόγια τους είναι αυτά που καταγράφηκαν σε συγγράμματα μέσω των ποιητών και των σοφών τούτου του αιώνα σχετικά με την πολυθεϊστική πλάνη. Αλλά αυτοί μεν «μας καταδυνάστευσαν», κατά τον Σύμμαχο· εσύ όμως δεν μας περιφρόνησες, Δέσποτα· αντίθετα, συγχώρησες τις ασέβειές μας, στέλνοντάς μας τον ιλασμό, μέσω του οποίου έγινες ίλεως απέναντί μας, παραβλέποντας τις ασέβειές μας. Και το ποιος είναι ο ιλασμός, το διδάσκει ο Απόστολος όταν λέει για τον Σωτήρα: «Τον οποίο ο Θεός προόρισε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο αίμα του»· και πάλι: «Αυτός είναι ο ιλασμός για τις αμαρτίες μας· και όχι μόνο για τις δικές μας, αλλά και για όλου του κόσμου». «Μακάριος εκείνος που εξέλεξες και προσέλαβες, θα κατοικήσει στις αυλές σου». Εκείνοι που επέστρεψαν από όλα τα έθνη, αφού εξομολογήθηκαν τις ασέβειές τους και εφόσον αξιώθηκαν τον ιλασμό, επιδεικνύουν πνευματική προκοπή και πολλή ωφέλεια της ψυχής, διδάσκοντας ότι έχουν αποκτήσει τη γνώση του αληθινά Μακαρίου.

Ο Μωυσής, αφού έλαβε την εντολή να κατασκευάσει εικόνες και σύμβολα των επουρανίων, κατασκεύασε τα χερουβίμ από χρυσό· αυτά τοποθετήθηκαν πάνω στην κιβωτό, έχοντας στο μέσο τους το ιλαστήριο κατασκευασμένο από χρυσό. Και το ιλαστήριο βρισκόταν ανάμεσα στα χερουβίμ, τοποθετημένο πάνω τους δίκην ηνιόχου, ώστε το κατασκευασμένο από χρυσό ιλαστήριο να είναι εικόνα και τύπος εκείνου που εμφανίστηκε στον προφήτη Ιεζεκιήλ πάνω από τα χερουβίμ· τον οποίο αποδεικνύουμε ότι είναι ο Λόγος του Θεού. Γι' αυτό και ο θείος Απόστολος τον ονομάζει ιλαστήριο, λέγοντας: «Τον οποίο ο Θεός προέθεσε ως ιλαστήριο διά της πίστεως στο αίμα Του».

«Πατέρα, συγχώρησέ τους, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Γι' αυτό και ο Παύλος λέει γι' αυτόν: «Τον οποίο ο Θεός προόρισε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο αίμα του, προς ένδειξη της δικαιοσύνης του, λόγω της άφεσης των προηγούμενων αμαρτημάτων». Γίνεται δε ίλεως προς τις αμαρτίες των Ιουδαίων, όχι μόνο για χάρη αυτών, αλλά πολύ περισσότερο για τα έθνη· ώστε να μην πουν τυχόν, αγνοώντας τη φιλανθρωπία του Θεού: «Πού είναι ο Θεός τους;» και σκοντάψουν εξαιτίας της άγνοιας. Αλλά μάλλον, αφού την επιγνώσουν, να καθοδηγηθούν από αυτήν, και παρακινούμενοι να προστρέξουν με κάθε προθυμία για να σωθούν. Τα όσα ακολουθούν από αυτά που έχουν ειπωθεί θα αποτελέσουν για σένα απόδειξη: «Και ας γίνει γνωστή στα έθνη, μπροστά στα μάτια μας, η εκδίκηση για το αίμα των δούλων σου που έχει χυθεί». Για ποιο λόγο επιθυμεί να γίνει γνωστή στα έθνη η εκδίκηση;

Αντιλαμβάνεσαι ότι ομιλεί περί του Χριστού· διότι είναι δικό Του γνώρισμα να εξιλεώνει τις αμαρτίες μας όχι μόνο τώρα, αλλά και στο παρελθόν· για τον Οποίο και ο Παύλος λέει: «Τον οποίο ο Θεός προέθεσε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο αίμα Του, προς ένδειξη της δικαιοσύνης Του». Αυτός δικαιώνει πλήρως όλα τα έργα των δικαίων. Επειδή, δηλαδή, εκείνοι επιτέλεσαν πολλά για να σώσουν το ανθρώπινο γένος, αλλά σε αυτά εναντιωνόταν ο νοητός εχθρός, ο σταυρός έφερε τη δικαίωση, αφενός στερεώνοντας τα έργα των δικαίων, και αφετέρου καθαιρώντας εκείνον που έκανε τους κόπους τους να φαίνονται ανωφελείς. Για αυτά ο Ιερεμίας φώναζε: «Αλίμονό μου, μητέρα! Τι λογής άνδρα με γέννησες, για να δικάζομαι και να έρχομαι σε αντιδικία σε όλη τη γη. Ούτε ωφέλησα κανέναν, ούτε με ωφέλησε κανείς· η δύναμή μου χάθηκε ανάμεσα σε αυτούς που με καταριούνται». Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΙΣΙΔΩΡΟ 1306. Επειδή έγραψες: «Τι σημαίνει το “προς απόδειξη της δικαιοσύνης Του”;», απαντώ ότι, όταν η ανθρώπινη φύση παραφρόνησε και η τυραννία των αμαρτημάτων έγινε αφόρητη, και είχε έρθει ο καιρός της καταδικαστικής απόφασης που θα παρέδιδε το ανθρώπινο γένος σε ολοκληρωτικό αφανισμό —διότι κάθε τρόπος θεραπείας είχε αποδειχθεί ανεπαρκής, και ούτε ο νόμος ούτε ο προφητικός λόγος μπόρεσαν να απομακρύνουν τη λοιμική νόσο που είχε επικρατήσει—, τότε ακριβώς ο Θεός πρόσφερε ως λύτρο τον Μονογενή, ώστε να έχει έρεισμα η χάρη. Γι’ αυτό είπε ο Απόστολος: «Προς απόδειξη της δικαιοσύνης Του». Διότι προσφέρθηκε μία θυσία για όλους, η οποία υπερέβαινε την αξία όλων. Και τότε έπαυσε η οργή, πραγματοποιήθηκε η καταλλαγή, η έχθρα μεταβλήθηκε σε φιλία και, αντί της καταδικαστικής απόφασης, δόθηκε το υπερφυσικό χάρισμα της υιοθεσίας· και αναρίθμητα δώρα εμφανίστηκαν σαν σε χορό, στολίζοντας την Εκκλησία, ώστε συγχρόνως και η δικαιοσύνη να φανερωθεί και ο υπερβάλλων πλούτος της αγαθότητας να γίνει έκδηλος.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΕΥΣΕΒΙΟ. Η μεν κιβωτός και το ιλαστήριο, το οποίο ήταν επίθημα της κιβωτού, σαν πώμα, αποτελούσαν σύμβολα του ανθρώπου που φυλάει τα θεία λόγια, έχει ευμενή τον Θεό και προστατεύεται από τις θείες δυνάμεις (καθώς λέει ο Υμνωδός: Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, γι' αυτό και έλεγε: Κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου θα με σκεπάσεις, δηλαδή των θείων δυνάμεων· διότι τα χερουβίμ με τις πτέρυγές τους σκέπαζαν και την κιβωτό και το ιλαστήριο), κατά πιο φυσική έννοια όμως, φανέρωναν ξεκάθαρα τα τεκμήρια του Χριστού, ο οποίος εκπλήρωσε τον νόμο και έγινε ιλασμός για τις αμαρτίες μας (ότι δηλαδή, εκπληρώνοντας τον νόμο, αυτός θα εξιλεώσει την αμαρτία του κόσμου). Διότι ο Θεός τον προκαθόρισε, όπως λέει ο ταμίας των δεσποτικών λογίων, ως ιλαστήριο, ώστε με το αίμα του να αποδείξει τη δική του δικαιοσύνη. Διότι έδωσε ως αντάλλαγμα για λύτρο τον Μονογενή, ώστε να έχει υπόσταση η χάρη· αφού δηλαδή δέχθηκε ένα ιεείο υπέρ όλων και ανώτερο από την αξία όλων, και την έχθρα κατέλυσε και την καταδίκη συγχώρησε και μας ανύψωσε στην υιοθεσία και μας στόλισε με αμέτρητα αγαθά. Τα δε χερουβίμ, που αποτελούν θρόνο και άρμα του Θεού (Εσύ που κάθεσαι πάνω στα χερουβίμ, εμφανίσου), φανέρωναν για Εκείνον για τον οποίο κατασκευάστηκε ο ναός, ότι είναι αχώρητος και χωρίς σχήμα, και αυτά είχαν τεθεί ως σύμβολο της βασιλείας του.

Τρίτον, από τις θυσίες της Παλαιάς Διαθήκης· διότι για αυτόν τον λόγο είπε: «Με το δικό του αίμα», υπενθυμίζοντάς τους εκείνα τα πρόβατα και τα μοσχάρια. Διότι εάν οι σφαγές των άλογων ζώων, λέει, έλυναν τις αμαρτίες, πολύ περισσότερο αυτό το αίμα. Και δεν είπε απλώς «λύτρωση», αλλά «απολύτρωση», ώστε να μην επιστρέψουμε πλέον ποτέ ξανά στην ίδια δουλεία. Και ιλαστήριο το ονομάζει για αυτόν ακριβώς τον λόγο, δείχνοντας ότι, εάν ο τύπος είχε τόση ισχύ, πολύ περισσότερο η αλήθεια θα επιδείξει το ίδιο. Φανερώνοντας δε πάλι ότι αυτό δεν είναι κάτι νεότερο ούτε καινούργιο, λέει: «Προέθετο» (προκαθόρισε). Και λέγοντας «προέθετο ο Θεός», και αναδεικνύοντας το κατόρθωμα του Πατρός, αποδεικνύει ότι το ίδιο αποτελεί και κατόρθωμα του Υιού· διότι ο μεν Πατέρας το προκαθόρισε, ο δε Χριστός με το δικό του αίμα κατόρθωσε τα πάντα. Προς ένδειξη της δικαιοσύνης του. Τι σημαίνει «ένδειξη της δικαιοσύνης»; Όπως ακριβώς ένδειξη του πλούτου είναι το να μην είναι μόνο ο ίδιος πλούσιος, αλλά και να κάνει άλλους πλούσιους· και της ζωής, το να μην είναι μόνο ο ίδιος ζωντανός, αλλά και να ζωοποιεί τους νεκρούς· και της δύναμης, το να μην είναι μόνο ο ίδιος δυνατός, αλλά και να ενδυναμώνει τους ασθενείς· έτσι και ένδειξη της δικαιοσύνης είναι το να μην είναι μόνο ο ίδιος δίκαιος, αλλά και άλλους, που έχουν κατασαπεί μέσα στις αμαρτίες, να τους κάνει ξαφνικά δίκαιους. Αυτό λοιπόν ερμηνεύοντας και ο ίδιος, πρόσθεσε ποια είναι η ένδειξη: «Για να είναι ο ίδιος δίκαιος, και να δικαιώνει εκείνον που έχει την πίστη στον Ιησού».

γʹ. Μην αμφιβάλλεις, λοιπόν· διότι (η δικαίωση) δεν προέρχεται από τα έργα, αλλά από την πίστη. Ούτε να αποφεύγεις τη δικαιοσύνη του Θεού· διότι το αγαθό της είναι διπλό, επειδή είναι και ελαφρύ, αλλά και προσιτό σε όλους. Ούτε να ντρέπεσαι και να κοκκινίζεις. Διότι, εάν ο Ίδιος φανερώνει τη δικαιοσύνη Του πράττοντας αυτό, και, όπως θα μπορούσε να πει κανείς, καυχιέται και στολίζεται για αυτό, πώς εσύ διστάζεις και κρύβεσαι για εκείνο με το οποίο δοξάζεται ο Δεσπότης σου; Αφού, λοιπόν, ανύψωσε τον ακροατή λέγοντας ότι τα όσα γίνονται αποτελούν απόδειξη της δικαιοσύνης του Θεού, χρησιμοποιεί πάλι τον φόβο για να ωθήσει αυτόν που διστάζει και οπισθοχωρεί να πλησιάσει, λέγοντας τα εξής: «Εξαιτίας της παρέσεως των αμαρτημάτων που έχουν προηγηθεί». Βλέπεις πώς διαρκώς τους υπενθυμίζει τα σφάλματά τους; Πιο πάνω λέγοντας, «Διότι μέσω του νόμου έρχεται η επίγνωση της αμαρτίας», και έπειτα ότι, «Όλοι αμάρτησαν», ενώ εδώ το διατυπώνει με μεγαλύτερη σφοδρότητα. Διότι δεν είπε: «Εξαιτίας των αμαρτημάτων», αλλά, «Εξαιτίας της παρέσεως», δηλαδή της νεκρώσεως. Διότι δεν υπήρχε πλέον καμία ελπίδα υγείας, αλλά, όπως ένα παράλυτο σώμα είχε ανάγκη από την άνωθεν χείρα, έτσι (συνέβαινε) και με την ψυχή που είχε νεκρωθεί. Και το ακόμη βαρύτερο, το οποίο θέτοντας ως αιτία, το αναδεικνύει ως μεγαλύτερη κατηγορία. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Το ότι η πάρεση (η νέκρωση) συνέβη κατά την περίοδο της ανοχής του Θεού. Διότι δεν θα μπορούσατε να πείτε, αναφέρει, ότι δεν απολαύσατε μεγάλη ανοχή και αγαθότητα. Η δε φράση, «Στον παρόντα καιρό», έχει σκοπό να καταδείξει την πολλή ανοχή και φιλανθρωπία (του Θεού).

Για να αποστομώσει, λοιπόν, αυτή την αναισχυντία τους, περίμενε πολύ χρόνο, ώστε, αφού ελεγχθούν ξεκάθαρα από παντού ότι δεν επαρκούν από μόνοι τους, τότε να τους σώσει δια της δικής Του χάριτος. Γι' αυτό, μάλιστα, λέγοντας πιο πάνω «Προς ένδειξη της δικαιοσύνης», πρόσθεσε «Κατά τον τωρινό καιρό». Αν όμως κάποιοι φέρνουν αντιρρήσεις, κάνουν το ίδιο ακριβώς όπως αν κάποιος, ο οποίος έχει αμαρτήσει βαριά και δεν μπόρεσε να απολογηθεί στο δικαστήριο, αλλά καταδικάστηκε και επρόκειτο να τιμωρηθεί, και έπειτα αφέθηκε ελεύθερος χάρη σε βασιλική δωρεά, συμπεριφερόταν με αναισχυντία καυχώμενος μετά την άφεση και λέγοντας ότι δεν έχει διαπράξει κανένα αμάρτημα. Διότι, πριν έρθει η δωρεά, έπρεπε να το είχε αποδείξει· αφού όμως αυτή ήλθε, δεν έχει πλέον κανένα περιθώριο καυχήσεως. Αυτό ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση των Ιουδαίων. Επειδή, δηλαδή, είχαν καταδικαστεί από τις ίδιες τους τις πράξεις, γι' αυτό ακριβώς παρουσιάστηκε Εκείνος, καταργώντας την καύχησή τους με την ίδια Του την έλευση. Διότι εκείνος που λέει ότι είναι δάσκαλος των νηπίων, και καυχάται για τον νόμο, και ονομάζει τον εαυτό του παιδαγωγό των αφρόνων, εφόσον είχε την ίδια ακριβώς ανάγκη με τους άλλους από Εκείνον που διδάσκει και σώζει, δεν μπορεί να έχει καμία απολύτως πρόφαση για καύχηση. Διότι, αν και πριν από αυτό η περιτομή είχε καταστεί ακροβυστία, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό τώρα· επειδή, πράγματι, έχει πλέον απορριφθεί και από τις δύο χρονικές περιόδους. Αφού λοιπόν είπε ότι «αποκλείστηκε», καταδεικνύει και το πώς. Πώς, λοιπόν, αποκλείστηκε, αναφέρει; Διαμέσου ποιου νόμου; Του νόμου των έργων;

Και αυτό είναι το νόημα του: «Δεν υπάρχει καμία διάκριση. Διότι όλοι αμάρτησαν». Εάν όλοι ομοίως αμάρτησαν, και σε τίποτα δεν διαφέρει ο Ιουδαίος από τον Εθνικό ως προς την αμαρτία, γιατί ο παραβάτης ζητά να έχει πλεονέκτημα στη σωτηρία; «Στερούνται τη δόξα του Θεού· δικαιώνονται δωρεάν με τη δική Του χάρη μέσω της απολυτρώσεως εν Χριστώ Ιησού». Όσοι παραβαίνουν τον νόμο, λέει, είναι πάντοτε υπόλογοι για τιμωρία· και εκείνος που είναι υπόλογος για τιμωρία δεν δικαιούται να στεφανωθεί, επομένως στερείται του να δοξαστεί από τον Θεό. Αλλά αυτοί, λέει, που στερούνται [τη δόξα], δικαιώνονται δωρεάν· και από πού αλλού προέρχεται αυτό, παρά μέσω της απολυτρώσεως εν Χριστώ Ιησού; «Τον οποίο ο Θεός προέθεσε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο δικό Του αίμα». Δες πώς υπενθυμίζει τα όσα αναφέρονται στην Παλαιά Διαθήκη· αυτός, λέει, ήταν ο τύπος, εκείνο το ιλαστήριο, και σύμβολο του δικού Του αίματος ήταν εκείνο το αίμα που αγίαζε τον λαό. «Προς ένδειξη της δικαιοσύνης Του». Ένδειξη δικαιοσύνης είναι το να αποδειχθεί όχι μόνον ο Θεός δίκαιος, αλλά και ότι δικαιώνει όσους πιστεύουν στον Χριστό. Όπως ακριβώς, εξάλλου, είναι ένδειξη πλούτου το να μπορεί κανείς να πλουτίζει και άλλους παραμένοντας ο ίδιος πλούσιος. «Λόγω της πάρεσης των αμαρτημάτων που είχαν γίνει προηγουμένως κατά την ανοχή του Θεού, προς ένδειξη της δικαιοσύνης Του στον παρόντα καιρό, ώστε να είναι ο Ίδιος δίκαιος και να δικαιώνει αυτόν που ανήκει στην πίστη του Ιησού».

Ρωμ. 3,25-26 Αφεθήκαμε στις αμαρτίες και παραλύσαμε· έπειτα, ενώ έπρεπε να απαιτηθεί τιμωρία για αυτή την παραλυσία, τύχαμε ανοχής και φιλανθρωπίας. Αλλά παρότι τύχαμε της ανοχής, ενώ έπρεπε να μετανοήσουμε και να εξιλεωθούμε για τα προηγούμενα, εμείς εξακολουθούσαμε να κυλιόμαστε στα ίδια. Τι έπρεπε λοιπόν τότε να πράξει ακόμη και ο πλέον φιλάνθρωπος κριτής; Οπωσδήποτε να επιβάλει ποινή και να τιμωρήσει και για όσα αμαρτήσαμε εξ αρχής, και για όσα, αν και τύχαμε ανοχής, δεν μεταμεληθήκαμε, και για εκείνα για τα οποία όχι μόνο δεν μεταμεληθήκαμε, αλλά και αυξήσαμε την κακία μας. Εκείνος όμως τι κάνει; Εκείνη τη στιγμή προσφέρει τον εαυτό του λύτρο για εμάς, και όχι μόνο μας διασώζει από την τιμωρία, αλλά και μας δικαιώνει και μας σώζει και μας καθιστά κληρονόμους της βασιλείας του. Πρόκειται όντως για χάρη που δεν έχει μέτρο, όντως αυτή είναι δωρεά που υπερνικά τη δύναμη κάθε δωρεάς. Αυτό είναι πράγματι «ένδειξη» άφατης «δικαιοσύνης», και μάλιστα δικαιοσύνης όχι ανθρώπινης, αλλά θείας και ανώτερης από τον άνθρωπο. Γι' αυτό και ο ίδιος, λέγοντας «προς ένδειξη της δικαιοσύνης», δεν το λέει απλώς, αλλά προσθέτει «του», δηλαδή, σε αυτόν και μόνο ανήκει τέτοια και τόση δικαιοσύνη· διότι την ώρα που έπρεπε να τιμωρηθούμε, τότε ακριβώς μας αξίωσε της ευεργεσίας του.