Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 3:4

Διότι η φύση των δημιουργημάτων έχει ως ιδιαίτερο γνώρισμα το να μεταβάλλεται και να κινείται με ποικίλες αλλαγές· επειδή ακριβώς, ενώ κάποτε δεν υπήρχαν, μετέβησαν στην ύπαρξη με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Δημιουργού, καθώς πάλι λέει ο Παύλος: «Αυτός που καλεί τα μη όντα ως όντα». Ο Θεός όμως, ο οποίος είναι ο δημιουργός των πάντων διά του Λόγου, εφόσον είναι το όντως Ον, έχει τη φύση Του αμετάβλητη, μαζί με τον Λόγο· και αυτό το διδάσκει διά του προφήτη, λέγοντας: «Δείτε, δείτε ότι εγώ είμαι, και δεν έχω αλλοιωθεί». Γι' αυτό, για μεν τους ανθρώπους ψάλλεται στους Ψαλμούς: «Εγώ είπα στην έκστασή μου: Κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης»· για δε τον Θεό μαρτυρεί ο Μωυσής στον Νόμο, ότι «ο Θεός είναι πιστός και αληθινός». Ο χριστοφόρος άνδρας, λοιπόν, έχοντας διδαχθεί και από τα δύο αυτά, και εξηγώντας ο ίδιος τη διαφορά του Θεού ως προς τα δημιουργήματα, γράφει: «Ας είναι ο Θεός αληθής, και κάθε άνθρωπος ψεύστης». Και είναι αληθής ο Θεός, όχι υπό την έννοια ότι δεν ψεύδεται· διότι τίποτα δεν υπάρχει αντίθετο προς Αυτόν· ούτε όπως ο άνθρωπος που μαρτυρεί σε άλλον την αλήθεια· διότι δεν είναι υπόλογος σε κανέναν· αλλά διότι γεννά την ίδια την αλήθεια και είναι ο Πατέρας του Κυρίου, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια»· και το ψεύδος δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει φίλο με την αλήθεια.

Σε όλα αυτά βέβαια, δεν κάνουμε λόγο για δύο, για Θεό χωριστά και άνθρωπο χωριστά (διότι ήταν ένας), αλλά αναλογιζόμαστε κατά νοερή διάκριση (κατ’ επίνοιαν) τη φύση του καθενός. Διότι ούτε ο Πέτρος εννόησε δύο, όταν είπε: «Εφόσον λοιπόν ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα». Αν ο Υιός είναι γέννημα, ισχυρίζονται, και όχι ποίημα (δημιούργημα), πώς η Γραφή λέει: «Ας γνωρίζει λοιπόν με βεβαιότητα όλος ο οίκος του Ισραήλ, ότι ο Θεός τον έκανε (εποίησε) και Κύριο και Χριστό»; Πρέπει λοιπόν και εδώ να πούμε ότι τούτο ειπώθηκε σχετικά με την κατά σάρκα γέννησή Του από τη Μαρία· όπως εξάλλου και ο άγγελος που φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα στους ποιμένες λέει ότι: «Σας γεννήθηκε σήμερα Σωτήρας, ο οποίος είναι ο Χριστός ο Κύριος». Διότι το «Σήμερα» δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι αναφέρεται στην προαιώνια ύπαρξή Του. Αυτό το αποδεικνύει σαφέστερα η συνέχεια, που λέει: «Αυτόν τον Ιησού, τον οποίο εσείς σταυρώσατε». Αν, όταν γεννήθηκε ο Υιός, τότε έγινε σοφία, τότε είναι ψευδές το χωρίο: «Ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού». Διότι η σοφία Του δεν δημιουργήθηκε (οὐκ ἐγένετο), αλλά υπήρχε πάντοτε. Και αυτό λοιπόν λέγεται όπως ακριβώς και για τον Πατέρα από τον Δαβίδ: «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής»· και: «Έγινες για μένα σωτηρία»· και ο Παύλος: «Ο Θεός ας αναδειχθεί αληθινός, και κάθε άνθρωπος ψεύτης»· έτσι και ο Κύριος: «Έγινε για εμάς από τον Θεό σοφία, αγιασμός και απολύτρωση». Αν λοιπόν ο Πατέρας, αφού έγινε υπερασπιστής και αληθινός, δεν είναι ποίημα· έτσι και ο Υιός, αφού έγινε σοφία και αγιασμός, δεν είναι ποίημα. Αν είναι αληθές το: «Ένας Θεός, ο Πατέρας»· προφανώς είναι αληθές και το: «Ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, ο Σωτήρας».

διότι, εφόσον έχουν φθαρτή φύση εκείνα που έχουν έλθει στη γένεση και έχουν κληθεί σε ύπαρξη μέσα στον χρόνο, ο δημιουργός τους θα είναι οπωσδήποτε άφθαρτος και αιώνιος· επομένως, δεν θα βρουν καμία δικαιολογία την ημέρα της κρίσεως. «Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την αξιοπιστία του Θεού;» Πιο τιμημένοι από τους άλλους είναι εκείνοι που προγνώστηκαν και έλαβαν τον νόμο ως παιδαγωγό, και έχουν υποσχέσεις για τον Χριστό, και μάλιστα τις έχουν λάβει και έχουν προσκληθεί πριν από τους άλλους· διότι έλεγε ο Σωτήρας: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και έχουν γίνει η απαρχή αυτών που σώθηκαν μέσω της πίστεως. Διότι, εάν μερικοί από παραφροσύνη ξέπεσαν από την πίστη, μήπως εξαιτίας αυτού, λέει, ο Θεός θα έπαυε να είναι αληθινός; Λοιπόν, ο Πατέρας έστειλε από τον ουρανό τον Υιό, όμως δεν πίστεψαν σε αυτόν όλοι· άραγε λοιπόν, επειδή μερικοί έγιναν υβριστές και άπιστοι, δεν θα είναι ο Θεός αληθινός εξαιτίας αυτού; Μη γένοιτο· ας είναι ο Θεός αληθινός, και κάθε άνθρωπος ψεύτης· το οποίο σημαίνει, ας εννοείται και ας ομολογείται από εμάς ως αληθινός, και ας αποδίδεται η κατηγορία του ψεύδους σε κάθε άνθρωπο.

Μη γένοιτο. Ας αποδειχθεί ο Θεός αληθινός και κάθε άνθρωπος ψεύστης. Έπειτα, Εκείνος βέβαια σε αγάπησε τόσο πολύ, ώστε να παραδώσει και τον εαυτό Του, και ενώ δεν είχες καμία ελπίδα σωτηρίας, να σε οδηγήσει σε τέτοια και τόσο σπουδαία ζωή· εσύ όμως, μετά από τόσα αγαθά, παλινδρομείς στα παλαιά; Επειδή, λοιπόν, παρέθεσε με ακρίβεια τα λογικά επιχειρήματα, στη συνέχεια διακηρύσσει τα εξής έντονα και αποφασιστικά, λέγοντας: Δεν αθετώ τη χάρη του Θεού.

Ότι δηλαδή σε αυτούς ανατέθηκε ο νόμος, ότι τους θεώρησε τόσο άξιους, ώστε να τους εμπιστευθεί θείους λόγους που κατήλθαν από τον ουρανό. Και γνωρίζω βέβαια, ότι μερικοί τη λέξη «Επιστεύθησαν» δεν την αποδίδουν στους Ιουδαίους, αλλά στα λόγια του Θεού, δηλαδή ότι έγινε πιστευτός ο νόμος· όμως η συνέχεια του κειμένου δεν επιτρέπει να νομίζουμε κάτι τέτοιο. Διότι, πρώτον, τα λέγει αυτά κατηγορώντας τους, και δείχνοντας ότι, αν και απόλαυσαν πολλή ευεργεσία άνωθεν, επέδειξαν πολλή αγνωμοσύνη. Έπειτα, και τα όσα ακολουθούν αυτό φανερώνουν· διότι πρόσθεσε: «Τι σημασία έχει, λοιπόν, αν κάποιοι απίστησαν;». Εάν όμως απίστησαν, πώς ισχυρίζονται μερικοί ότι έγιναν πιστευτά τα λόγια; Τι εννοεί, λοιπόν; Ότι ο Θεός τούς τα εμπιστεύθηκε, όχι ότι αυτοί πίστεψαν στα λόγια· επειδή πώς θα είχε λογική αυτό που ακολουθεί; Διότι πρόσθεσε: «Τι σημασία έχει, λοιπόν, αν κάποιοι απίστησαν;». Και αυτό που έπεται δηλώνει πάλι το ίδιο· διότι πρόσθεσε ξανά λέγοντας: «Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την πίστη του Θεού; Μη γένοιτο». Επομένως, το γεγονός αυτό, ότι δηλαδή τους εμπιστεύθηκαν τα λόγια του Θεού, διακηρύττει τη δωρεά Του.

Πρόσεξέ μου όμως και εδώ τη σύνεση. Διότι την κατηγορία εναντίον τους δεν την εισάγει πάλι από τον εαυτό του, αλλά με τη μορφή αντίρρησης· σαν να έλεγε: Αλλά ίσως πεις: «Και ποιο είναι το όφελος αυτής της περιτομής; Διότι δεν τη χρησιμοποίησαν όπως έπρεπε· επειδή τους εμπιστεύθηκε ο Θεός τον νόμο, και εκείνοι απίστησαν». Και προς το παρόν δεν γίνεται σφοδρός κατήγορος, αλλά, στην προσπάθειά του να απαλλάξει τον Θεό από τις κατηγορίες, στρέφει με αυτόν τον τρόπο ολόκληρη την κατηγορία εναντίον τους. Διότι γιατί προβάλλεις ως κατηγορία, λέει, το ότι απίστησαν; Και τι σχέση έχει αυτό με τον Θεό; Μήπως η αγνωμοσύνη αυτών που ευεργετήθηκαν ανατρέπει τη δική Του ευεργεσία; Ή μήπως κάνει την τιμή να παύει να είναι τιμή; Αυτό ακριβώς σημαίνει το: «Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την αξιοπιστία του Θεού; Μη γένοιτο». Σαν να έλεγε κάποιος: «Εγώ τίμησα τον τάδε· εάν όμως εκείνος δεν αποδέχθηκε την τιμή, αυτό δεν αποτελεί κατηγορία για εμένα, ούτε αμαυρώνει τη δική μου φιλανθρωπία, αλλά αποδεικνύει τη δική του αναισθησία». Ο Παύλος όμως δεν λέει μόνο αυτό, αλλά και κάτι πολύ περισσότερο: ότι όχι μόνο δεν προσάπτεται κατηγορία στον Θεό εξαιτίας της απιστίας εκείνων, αλλά απεναντίας αυτό αναδεικνύει ακόμη μεγαλύτερη την τιμή και τη φιλανθρωπία Του, όταν φαίνεται ότι τιμά ακόμη και εκείνον που πρόκειται να Τον ατιμάσει.

Έπειτα, επειδή είπε: «Τι σημαίνει λοιπόν εάν κάποιοι απίστησαν;» – ενώ στην πραγματικότητα φαίνεται ότι όλοι απίστησαν – για να μη φανεί πάλι, αναφέροντας τα ιστορικά γεγονότα, ότι είναι σφοδρός κατήγορός τους ως εχθρός, τοποθετεί αυτό που πραγματικά συνέβη υπό τη μορφή λογικού επιχειρήματος και συλλογισμού, λέγοντας τα εξής: «Ας είναι ο Θεός αληθής, και κάθε άνθρωπος ψεύστης». Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: «Δεν λέω», λέει, «ότι απλώς κάποιοι απίστησαν, αλλά, αν θέλεις, θεώρησε ότι όλοι απίστησαν»· παραχωρώντας με συγκατάβαση αυτό που αληθινά έχει συμβεί, ώστε να φανεί μη φορτικός και να μην κινήσει υποψίες. Διότι και με αυτόν τον τρόπο, λέει, δικαιώνεται περισσότερο ο Θεός. Τι σημαίνει «Δικαιώνεται»; Εάν γινόταν κρίση και εξέταση των όσων προσφέρθηκαν στους Ιουδαίους από Αυτόν, και των όσων έγιναν από εκείνους απέναντί Του, τα νικητήρια θα ανήκουν στον Θεό, όπως και όλα τα δίκαια. Και αφού το απέδειξε αυτό σαφώς από όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, τότε εισήγαγε και τον προφήτη να συναινεί σε αυτά και να λέει: «Για να δικαιωθείς στους λόγους σου, και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Διότι Αυτός μεν έπραξε τα πάντα από την πλευρά Του, εκείνοι όμως ούτε και έτσι δεν έγιναν καλύτεροι.

Και αν σωζόμαστε κατά χάρη, λέει, γιατί δεν σωζόμαστε όλοι; Επειδή δεν το θέλετε· διότι η χάρη, έστω και αν είναι χάρη, σώζει εκείνους που το θέλουν, όχι εκείνους που δεν το θέλουν και την αποστρέφονται, και την πολεμούν συνεχώς και της εναντιώνονται. Είδες πώς εξ ολοκλήρου θεμελιώνει εκείνο το ρητό, «Δεν σημαίνει όμως ότι έχει διαψευσθεί ο λόγος του Θεού», δείχνοντας ότι η επαγγελία ήλθε στους άξιους, και ότι αυτοί, αν και είναι λίγοι, μπορούν να είναι λαός του Θεού; Καίτοι βέβαια στις αρχές της Επιστολής το έθεσε αυτό με μεγαλύτερη έμφαση λέγοντας: «Τι σημαίνει λοιπόν, αν μερικοί απίστησαν;» και δεν σταμάτησε καν μέχρις εδώ, αλλά πρόσθεσε: «Ας είναι ο Θεός αληθής και κάθε άνθρωπος ψεύτης». Και τώρα πάλι με άλλον τρόπο το θεμελιώνει αυτό, και δείχνει την ισχύ της χάριτος, και ότι πάντοτε άλλοι μεν σώζονται, άλλοι δε χάνονται. Ας ευχαριστούμε λοιπόν, διότι έχουμε βρεθεί μεταξύ των σωζομένων, και, ενώ δεν μπορέσαμε να σωθούμε από τα έργα μας, σωθήκαμε από τη δωρεά του Θεού. Ευχαριστώντας όμως, ας μην το κάνουμε αυτό μόνο με λόγια, αλλά και με έργα και πράξεις. Διότι αυτή είναι η αληθινή ευχαριστία, το να πράττουμε αυτά μέσα από τα οποία πρόκειται να δοξαστεί ο Θεός· το να αποφεύγουμε εκείνα από τα οποία έχουμε απαλλαγεί. Επειδή, αν υβρίζαμε έναν βασιλιά και αντί να τιμωρηθούμε δεχόμασταν τιμές, και έπειτα πάλι τον υβρίζαμε, ως ένοχοι έσχατης αχαριστίας, θα υφιστάμεθα δικαίως την έσχατη τιμωρία, και μάλιστα πολύ μεγαλύτερη από την προηγούμενη.

Διότι αυτός ο τρόπος δεν είναι ορθός. Επειδή και εσείς απιστήσατε στον Θεό, όπως λέει ο Παύλος: Τι λοιπόν, εάν κάποιοι απίστησαν; Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την πίστη του Θεού; Μη γένοιτο. Διότι και οι προφήτες πάντοτε τους εγκαλούσαν λέγοντας: Ακούστε, άρχοντες των Σοδόμων· και, Οι άρχοντές σου απειθούν· και πάλι, Δεν ανήκει σε εσάς να γνωρίζετε την κρίση; Και παντού τους επιτίθενται σφοδρότερα. Τι λοιπόν; Μήπως εξαιτίας αυτού θα κατηγορήσει κανείς και τον Θεό;

Διότι για αυτά δεν δίνεται έπαινος από τον Θεό. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. «Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου; Και ποια η ωφέλεια της περιτομής; Μεγάλη κατά πάντα τρόπο. Πρώτα από όλα, διότι τους εμπιστεύθηκαν τα λόγια του Θεού.» Εδώ υπάρχει ανθυποφορά, και η λύση της είναι η εξής: το πλεονέκτημα δεν προκύπτει από τα δικά τους κατορθώματα, αλλά από τη δωρεά του Θεού. Διότι το ότι τους εμπιστεύθηκαν τα λόγια του Θεού, είναι έργο της δωρεάς του Θεού, και όχι κατόρθωμα της δικής τους αρετής. «Διότι τι σημαίνει αν μερικοί απίστησαν; Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την αξιοπιστία του Θεού; Μη γένοιτο. Ας αναγνωρίζεται ο Θεός ως αληθινός.» Τους αποδεικνύει έτσι τόσο πονηρούς, ώστε ακόμη και σε εκείνα με τα οποία τιμώνται, να είναι άξιοι τιμωρίας. Πολύ εύστοχα, εξάλλου, λέει «μερικοί», μολονότι όλοι απίστησαν, για να μη φανεί ότι γίνεται βαρύς.

Γιατί τους κατηγορείς, λέει, επειδή απίστησαν; Και τι σχέση έχει αυτό με τον Θεό; Μήπως η αγνωμοσύνη των ευεργετηθέντων ανατρέπει την ευεργεσία Του; Ή μήπως κάνει την τιμή να μην είναι πλέον τιμή; Απεναντίας, αποδεικνύει ακόμη μεγαλύτερη τη φιλανθρωπία Του, όταν φαίνεται ότι τιμά ακόμη και εκείνον που πρόκειται να Τον ατιμάσει. «Κάθε άνθρωπος δε είναι ψεύτης, καθώς έχει γραφτεί: Για να δικαιωθείς στα λόγια Σου». Αυτό που είπε συγκαλυμμένα προηγουμένως, τώρα το θέτει ξεκάθαρα, λέγοντας «κάθε άνθρωπο» για αυτούς που διαψεύστηκαν ως προς την πίστη. «Και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Το νόημα είναι το εξής: Αν κάποιος, λέει, κρίνει (συγκρίνει) όσα δόθηκαν στους Ιουδαίους από τον Θεό και όσα ανταπέδωσαν εκείνοι σε Αυτόν, θα δώσει τη νίκη στον Θεό, ο Οποίος φάνηκε τόσο μεγαλόδωρος, ώστε ούτε η αχαριστία τους μπόρεσε να ανακόψει την ευεργετική Του δεξιά. «Εάν δε η αδικία μας αναδεικνύει τη δικαιοσύνη του Θεού, τι θα πούμε; Μήπως είναι άδικος ο Θεός που επιφέρει την οργή Του; Μιλώ με ανθρώπινα κριτήρια. Μη γένοιτο! Διότι τότε πώς θα κρίνει ο Θεός τον κόσμο;» Πάλι υπάρχει μια αντίρρηση· και η αντίρρηση είναι αυτή: Εάν με το να γίνω κακός, λέει, έγινα η αιτία για να κερδίσει ο Θεός τη νίκη, δεν πρέπει να τιμωρηθώ. Και την αναιρεί ως εξής: Εάν ο Θεός είναι δίκαιος κριτής και κρίνει τον κόσμο με δικαιοσύνη, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και σε τιμωρεί, είναι προφανές ότι σε τιμωρεί δικαίως· πώς λοιπόν ισχυρίζεσαι ότι τιμωρείσαι αδίκως, όντας εσύ η αιτία της δικής Του νίκης;

Είναι αδύνατον λοιπόν να πούμε ή να εννοήσουμε κάτι για τον Θεό, παρά μόνον ό,τι ο ίδιος μας φανέρωσε μέσω των Αγίων Γραφών, και είναι αδύνατον να πούμε στον Θεό: «Γιατί το έκανες έτσι;» —«διότι ο Κύριος έκανε τα πάντα, όσα θέλησε»—, και δεν πρέπει με ανθρώπινους λογισμούς να λέμε: Πώς είναι δυνατόν αυτό; «Ας είναι ο Θεός αληθής, και κάθε άνθρωπος ψεύτης». Επειδή, πες μου: Από πού γνωρίζουμε ότι ο Θεός δημιούργησε τα πάντα; Πώς ο Πατέρας γέννησε τον Υιό; Ή πώς το Άγιο Πνεύμα δεν γεννάται, αλλά εκπορεύεται; Ή πώς «ο Λόγος έγινε σάρκα»; Το ότι βεβαίως ο Υιός γεννάται, ενώ το Πνεύμα εκπορεύεται, το παραλάβαμε από την Αγία Γραφή, καθώς και το ότι «ο Λόγος έγινε σάρκα»· το πώς όμως, κανείς δεν το γνωρίζει παρά μόνον ο Πατέρας που γέννησε και ο γεννηθείς Υιός και Λόγος που έγινε σάρκα και το εκπορευόμενο Άγιο Πνεύμα.

Όταν δε αναγκάζεται κάποιος, για την απόλαυση των κατώτερων, και να κατηγορεί και να βλασφημεί, και να στερηθεί εντελώς τα ανώτερα, είναι εξάπαντος αφρονέστατος εκείνος που εκουσίως υποκύπτει σε τέτοια ανάγκη. Ας μεταφέρω τη θέση σε συγκεκριμένη υπόθεση, και τα αόριστα σε ορισμένα: οι αλήθειες των ιερών λογίων, οι περί Θεού θεωρίες, αυτές είναι οι ανώτερες, μάλλον δε και οι μέγιστες από όλες τις άλλες αλήθειες· «διότι η αρχή», λέει, «των λόγων σου είναι αλήθεια», και «η δικαιοσύνη σου είναι δικαιοσύνη αιώνια και ο λόγος σου αλήθεια»· και είναι τέτοια αυτή η αλήθεια, ώστε αν παραβληθούν με αυτήν οι αλήθειες που έχουν βρεθεί από τους ανθρώπους, είναι ψεύδος και πλάνη· «ας γίνει», είπε ο Παύλος, «ο Θεός αληθινός, και κάθε άνθρωπος ψεύτης». Οι δε αλήθειες των μαθηματικών, και των φυσικών πειραμάτων, είναι οι κατώτερες αλήθειες.

Ρωμ. 3,4 «Ας γίνει», λέει, «για εσάς ο Θεός αληθινός»· ας θεωρείται, ας νοείται, ας πιστεύεται ότι «ο Θεός είναι αληθινός» και ότι «κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης». Εάν λοιπόν ισχύει αυτό, έστω και αν κάποιοι απίστησαν, ο Θεός παρ' όλα αυτά θα φέρει σε πέρας όσα υποσχέθηκε στον Αβραάμ. Πώς λοιπόν, λέει, και απιστούν και παρανομούν; Ναι, λέει· διότι, όταν Εκείνος εκπληρώνει τις δικές Του υποσχέσεις, ενώ εκείνοι έχουν παραβεί τον νόμο και έχουν αμαρτήσει, τότε η δική τους αγνωμοσύνη και αχαριστία ελέγχεται ακόμη περισσότερο. Όχι μόνο αυτό, αλλά και το υπερβάλλον της ευεργεσίας, της αλήθειας και της δικαιοσύνης του Θεού φανερώνεται και αποδεικνύεται ακόμη περισσότερο, και λαμπρή νίκη προκύπτει για Αυτόν από τούτο, όπως ακριβώς μαρτυρεί και ο Δαβίδ λέγοντας: «για να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Ώστε, εάν από την υπόσχεση προέρχεται η εκπλήρωση της υπόσχεσης, και αυτήν την εμπιστεύθηκαν οι Ιουδαίοι, «πολύ είναι με κάθε τρόπο το πλεονέκτημα του Ιουδαίου», έστω και αν κάποιοι από αυτούς έγιναν παραβάτες. Έπειτα, τι θα πούμε λοιπόν, λέει, εάν από τη δική μας αδικία προκύπτει νίκη για τον Θεό και τα εξής;

Αλλά μήπως, ενώ το ήθος και η σαφήνειά του διαπρέπουν έτσι αναμεμειγμένα με το μεγαλείο, του λείπει η ταχύτητα; Και ποιος από τη φύση του μπόρεσε να χρησιμοποιήσει μια τόσο καλά συγκερασμένη γοργότητα; «Ο Θεός είναι που δικαιώνει· ποιος θα κατακρίνει; Ο Χριστός είναι που πέθανε, ή μάλλον και αναστήθηκε»· «Όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν με συμφέρουν όλα· όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα»· «Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου ή ποια η ωφέλεια της περιτομής; Πολύ με κάθε τρόπο· πρώτα πρώτα διότι τους εμπιστεύθηκαν τα λόγια του Θεού. Και τι έγινε αν κάποιοι απίστησαν; Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την αξιοπιστία του Θεού; Μη γένοιτο!»· και «Τι λοιπόν; Έχουμε κανένα πλεονέκτημα; Καθόλου»· και πάλι «Όταν μας λοιδορούν, ευλογούμε, όταν μας διώκουν, υπομένουμε, όταν μας δυσφημούν, παρακαλούμε». Και γιατί να επιχειρήσει κανείς να μετρήσει τα πελάγη της θάλασσας με σταγόνες; Διότι είναι το ίδιο πράγμα το να υποβάλει κανείς εκείνα σε υπολογισμό σταγόνων με το να προσπαθεί να περιγράψει με λόγια τη σοφία του Παύλου. Επειδή, ούτε το καλλωπιστικό στοιχείο, αν και το παραβλέπει, δεν το προσπέρασε εντελώς, αλλά, αφού το απογύμνωσε από την εξωτερική προσθήκη με την οποία θα μπορούσε κάποιος να καλλωπιστεί, και το περιέβαλε με την έμφυτη χάρη, πράγμα που δύσκολα θα μπορούσε κανείς να ελπίσει, το παρουσίασε έτσι ώστε να θαυμάζεται, ώστε αυτό το ίδιο να προβάλλεται στους συνετούς ως κανόνας και πρότυπο αληθινού κάλλους, απέχοντας πολύ από το επιτηδευμένο και τεχνητά κατασκευασμένο για να είναι ωραίο. Αλλά δεν υπάρχει τίποτα σαν το να ακούει κανείς τον ίδιο: «Πώς λοιπόν θα επικαλεστούν εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν;».