Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
8 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
μὴ γένοιτο· ἐπεὶ πῶς κρινεῖ ὁ Θεὸς τὸν κόσμον;Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–8 από 8
καὶ εὔλογος εὑρεθήσεται ἡ αὐτῆς ἀπολογία. εὐλόγως δὲ αὐτῆς ἀπολογουμένης τί ἐροῦμεν; ἀργὴ ἆρα ἡ τοῦ θεοῦ κρίσις; ἀλλ᾽ «ἀδίκως ἐπιφέρει τὴν ὀργὴν ὁ θεὸς κατὰ τῶν ἀνθρώπων; μὴ γένοιτο».
Και η απολογία της θα αποδειχθεί εύλογη. Εφόσον δε αυτή απολογείται ευλόγως, τι θα πούμε; Μήπως άραγε είναι μάταιη η κρίση του Θεού; Αλλά μήπως «άδικα επιφέρει την οργή ο Θεός εναντίον των ανθρώπων; Μη γένοιτο».
Λεπτομέρειες
Εἶτα ἐκ τούτου πάλιν ἀντίθεσιν ἑτέραν ἀνακύπτουσαν εἰς μέσον ἄγει, καί φησιν· Εἰ δὲ ἡ ἀδικία ἡμῶν Θεοῦ δικαιοσύνην συνίστησι, τί ἐροῦμεν; μὴ ἄδικος ὁ Θεὸς ὁ ἐπιφέρων τὴν ὀργήν; κατὰ ἄνθρωπον λέγω. Μὴ γένοιτο. Ἄτοπον ἀτόπῳ λύει λοιπόν. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο ἀσαφὲς, ἀναγκαῖον αὐτὸ σαφέστερον εἰπεῖν. Τί οὖν ἐστιν, ὅ φησιν;
Έπειτα, εξαιτίας αυτού, φέρνει στο προσκήνιο πάλι μία άλλη αντίρρηση που ανακύπτει, και λέει: «Εάν δε η αδικία μας αναδεικνύει τη δικαιοσύνη του Θεού, τι θα πούμε; Μήπως είναι άδικος ο Θεός που επιφέρει την οργή του; Με ανθρώπινα κριτήρια μιλώ. Μη γένοιτο». Επομένως, αναιρεί ένα άτοπο με ένα άλλο άτοπο. Επειδή όμως τούτο είναι ασαφές, είναι αναγκαίο να το εξηγήσουμε σαφέστερα. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που λέει;
Λεπτομέρειες
πολλοὺς δέ», φησίν, «καὶ δι᾽ ὀνειράτων ἐπαίδευσεν, καὶ πολέμου μὲν καὶ μάχης ἐξήρπασεν, ἑτέρᾳ δὲ παρέδωκεν τιμωρίᾳ.» ὃ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· «εἰ μὴ τῆς προνοίας ἀπήλαυες τῆς αὐτοῦ, οὐκ ἂν ἀπώλου; οὐκ ἂν ἐν πολέμῳ καὶ μάχῃ κατέπεσες; ὥστε μάλιστα τοῦτό σοι τεκμήριον ἔστω τῆς προνοίας, ὅτι τοσαύτῃ προσπαλαίων νόσῳ καὶ ἀρρωστίᾳ οὐ τέθνηκας δυνάμενος πολλάκις καὶ χωρὶς τῆς ἀρρωστίας ταύτης, εἴ γε ἐγκατέλιπεν αὐτός, ἀποθανεῖν.» καὶ λέγεις· διὰ τί τῆς δικαιοσύνης μου οὐκ ἐπακούεις ἐν παντὶ ῥήματι; ἐν γὰρ τῷ ἅπαξ λαλήσαι ὁ κύριος. τουτέστιν· «οὐχὶ καθ᾽ ἕκαστον ἀκούει καὶ παιδεύει, ἀλλὰ τοῦτό ἐστι τοῦ θεοῦ εἰς ἅπαξ τι ποιῆσαι καὶ μὴ κατὰ μικρόν. πολλάκις δι᾽ ὀνειράτων παρῄνεσεν, δι᾽ ἐνυπνίων.» ἐπειδὴ ἔλεγεν· διὰ τί με ἐκφοβεῖς ἐν ἐνυπνίοις, ἐν δὲ ὁράμασι καταπλήσσεις; 33,30A 〈〈ἰδού,〉 φησίν, 〈ταῦτα πάντα ἐργᾶται ὁ ἰσχυρός, ὁδοὺς〉 τρεῖς μετὰ ἀνδρὸς τοῦ ἐπιστρέψαι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ.〉 τί ἐστι τρεῖς; «πολλάκις», φησίν, «οὐ διαλιμπάνει ὁ θεὸς κατέχων ἡμᾶς, κηδόμενος ἡμῶν ὥστε βελτίω ποιῆσαι τὴν ψυχήν.» «λέγεις», φησίν, «ὅτι ἀδίκως καὶ ἁπλῶς ὁ παντοκράτωρ ταράξει τὸ δίκαιον.» ὁ Παῦλός φησιν· ἐπεὶ πῶς κρινεῖ ὁ θεὸς τὸν κόσμον; ὅρα, πῶς ἄλλοθεν αὐτοῦ τὸ δίκαιον παρίστησιν· «ἐποίησε τὴν γῆν καὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὰ ἄλλα πάντα. μὴ γὰρ ἀλλότρια αὐτοῦ ἐστι τὰ ἔργα, ἵνα ἡμᾶς ἀδικήσῃ;
«Και πολλούς», λέει, «τους διαπαιδαγώγησε μέσω ονείρων, και τους γλίτωσε από πόλεμο και μάχη, ενώ τους παρέδωσε σε άλλη τιμωρία». Αυτό που λέει, έχει την εξής έννοια: «Αν δεν απολάμβανες τη δική Του πρόνοια, δεν θα είχες χαθεί; Δεν θα είχες πέσει σε πόλεμο και σε μάχη; Επομένως, ας είναι ακριβώς αυτό για εσένα τεκμήριο της πρόνοιας, το ότι, παλεύοντας με τόση νόσο και αρρώστια, δεν πέθανες, ενώ θα μπορούσες πολλές φορές να έχεις πεθάνει και χωρίς αυτή την αρρώστια, εάν Εκείνος σε είχε εγκαταλείψει». Και λες: «Γιατί δεν εισακούς τη δικαιοσύνη μου σε κάθε μου λόγο; Διότι ο Κύριος μιλάει μία φορά». Δηλαδή: «Δεν ακούει και διαπαιδαγωγεί για το κάθε τι ξεχωριστά, αλλά γνώρισμα του Θεού είναι να πράττει κάτι άπαξ και όχι λίγο-λίγο. Πολλές φορές συμβούλευσε μέσω ονείρων, μέσω ενυπνίων». Επειδή έλεγε: «Γιατί με εκφοβίζεις στα ενύπνια και με καταπλήσσεις στα οράματα;». «Ιδού», λέει, «όλα αυτά τα κατεργάζεται ο Ισχυρός, τρεις οδούς με τον άνθρωπο, για να επιστρέψει την ψυχή του». Τι σημαίνει το «τρεις»; «Πολλάκις», λέει, «δεν παύει ο Θεός να μας συγκρατεί, προνοώντας για εμάς, ώστε να κάνει την ψυχή μας καλύτερη». «Λες», λέει, «ότι άδικα και επιπόλαια ο Παντοκράτωρ θα διαταράξει το δίκαιο». Ο Παύλος αναφέρει: «Διότι πώς θα κρίνει ο Θεός τον κόσμο;». Δες πώς από αλλού αποδεικνύει το δίκαιό Του: «Δημιούργησε τη γη και τον ουρανό και όλα τα άλλα. Μήπως τάχα τα έργα Του είναι ξένα προς Αυτόν, ώστε να μας αδικήσει;».
Λεπτομέρειες
Ἐπειδὴ μυρία τολμῶντες κακὰ, καὶ τοσαῦτα κακίας μεταχειρίζοντες εἴδη, ἁρπάζοντες, πλεονεκτοῦντες, φονεύοντες, μοιχεύοντες, αἵματα ἐφ᾽ αἵμασι ἀναμιγνύντες, ἐνόμιζον μεγάλα κατορθοῦν, καὶ τὸν νόμον πληροῦν καὶ τὴν διαθήκην, εἰ πρόβατα θύσαιεν καὶ μόσχους, ὀνειδίζων αὐτοῖς ἐντεῦθεν, καὶ κωμῳδῶν αὐτούς φησι· Τοὺς διατιθεμένους τὴν διαθήκην αὐτοῦ ἐπὶ θυσίαις· τουτέστι, τοὺς νομίζοντας αὐτοῖς ἀρκεῖν εἰς σωτηρίαν τὸ καταθύειν ἀλόγων σώματα. Καὶ ἀναγγελοῦσιν οἱ οὐρανοὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Πάλιν ἐνταῦθα τὸ διαλάμπον αὐτοῦ τῆς δικαιοσύνης, τὸ φαιδρὸν, τὸ σαφὲς, τὸ ἀναντίῤῥητον, τὸ ὡμολογημένον δεῖξαι βουλόμενος, εἰσάγει τὰ ἀναίσθητα στοιχεῖα, ἀνακηρύττοντα αὐτὴν κατὰ τὸ αὐτὸ σχῆμα, ὅπερ ἔμπροσθεν ἔλεγεν· Ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστι. Τὰ δίκαια ὁρίζων ἑκάστῳ, φησίν. Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς τὸ κρίνειν ἐνταῦθα τέθεικεν, ἀλλ᾽ ἵνα δηλώσῃ, ὅτι καὶ δίκαιός ἐστι, καὶ ἑτέροις τοῦτο παρέχει. Ἐπὶ γὰρ τοῦ Θεοῦ τὸ, Κριτὴς, ἀντὶ τοῦ, δίκαιος, εἴληπται, καθὰ καὶ Παῦλος αὐτὸ τέθεικε λέγων· Ἐπεὶ πῶς κρινεῖ ὁ Θεὸς τὸν κόσμον; Τοῦτο γὰρ μάλιστα κρίσις, τοῦτο μάλιστα κριτὴς, οὐ τὸ ψηφίσασθαι ἁπλῶς, ἀλλὰ τὸ δικαίως ψηφίσασθαι.
Επειδή τολμούσαν αμέτρητα κακά και μεταχειρίζονταν τόσα είδη κακίας, αρπάζοντας, πλεονεκτώντας, φονεύοντας, μοιχεύοντας, αναμειγνύοντας αίμα με αίμα, και νόμιζαν ότι πετύχαιναν σπουδαία πράγματα και ότι εκπλήρωναν τον νόμο και τη διαθήκη αν θυσίαζαν πρόβατα και μοσχάρια, γι' αυτό τους ονειδίζει και τους διακωμωδεί λέγοντας: «Αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες»· δηλαδή, αυτούς που νομίζουν ότι τους αρκεί για τη σωτηρία το να θυσιάζουν σώματα άλογων ζώων. «Και θα αναγγείλουν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του». Και πάλι εδώ, θέλοντας να δείξει τη λαμπρότητα της δικαιοσύνης του, το φωτεινό, το σαφές, το αναντίρρητο και το ομολογημένο, εισάγει τα αναίσθητα στοιχεία της φύσεως να την ανακηρύσσουν σύμφωνα με το ίδιο σχήμα που ανέφερε προηγουμένως: «Διότι ο Θεός είναι κριτής». Ορίζοντας, λέει, τα δίκαια στον καθένα. Διότι δεν αναφέρει εδώ την κρίση έτσι απλά, αλλά για να δηλώσει ότι είναι και δίκαιος, και ότι παρέχει το δίκαιο και στους άλλους. Επειδή, προκειμένου περί του Θεού, η λέξη «Κριτής» χρησιμοποιείται αντί του «δίκαιος», όπως ακριβώς το διατύπωσε και ο Παύλος λέγοντας: «Επειδή πώς θα κρίνει ο Θεός τον κόσμο;». Διότι αυτό προπάντων συνιστά κρίση, αυτό προπάντων χαρακτηρίζει τον κριτή, όχι το να εκδίδει απλώς μια απόφαση, αλλά το να αποφασίζει δίκαια.
Λεπτομέρειες
Τί γὰρ ἐγκαλεῖς, φησὶν, ὅτι ἠπίστησαν; καὶ τί τοῦτο πρὸς τὸν Θεόν; Μὴ γὰρ τὴν εὐεργεσίαν αὐτοῦ ἀνατρέπει τῶν εὐεργετηθέντων ἡ ἀγνωμοσύνη; ἢ τὴν τιμὴν ποιεῖ μὴ εἶναι τιμήν; ἀλλὰ καὶ μείζονα αὐτοῦ δείκνυσιν τὴν φιλανθρωπίαν, ὅταν καὶ τὸν μέλλοντα αὐτὸν ἀτιμάζειν φαίνηται τιμῶν. «Πᾶς δὲ ἄνθρωπος ψευστὴς, καθὼς γέγραπται· Ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου.» Ὃ εἶπεν συνεσκιασμένως ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, νῦν προφανῶς τίθησιν· πάντα ἄνθρωπον αὐτῶν ἐψευσμένων τῆς πίστεως εἰρηκώς. «Καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε.» Ὁ νοῦς οὕτως· Εἴ τις, φησὶν, κρίνει τά τε ὑπάρξαντα Ἰουδαίοις παρὰ τοῦ Θεοῦ, τά τε ὑπ᾽ αὐτῶν εἰς αὐτὸν ἀντιδοθέντα, τὴν νικῶσαν δῴῃ τῷ Θεῷ, τοσοῦτον γινομένῳ φιλοτίμῳ, ὡς μηδὲ τῆς ἀχαριστίας αὐτῶν δυνηθείσης ἀνακόψαι τὴν εὐεργετικὴν δεξιάν. «Εἰ δὲ ἡ ἀδικία ἡμῶν Θεοῦ δικαιοσύνην συνίστησιν, τί ἐροῦμεν; μὴ ἄδικος ὁ Θεὸς, ὁ ἐπιφέρων τὴν ὀργήν; κατὰ ἄνθρωπον λέγω. Μὴ γένοιτο! Ἐπεὶ πῶς κρινεῖ ὁ Θεὸς τὸν κόσμον;» Ἀντίθεσις πάλιν· ἡ δὲ ἀντίθεσις αὕτη· Εἰ κακῶς γενόμενος, φησὶν, αἴτιος ἐγενόμην, τοῦ τὴν νικοῦσαν δέξασθαι τὸν Θεὸν, οὐκ ὀφείλω κολάζεσθαι. Λύει δὲ αὐτὴν οὕτως· Εἰ δίκαιος ὁ Θεὸς κριτὴς, καὶ τὸν κόσμον κρίνει ἐν δικαιοσύνῃ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, κολάζει σε δὲ, δικαίως δηλονότι κολάζει σε· πῶς τοίνυν ἀδίκως κολάζεσθαι φῆς, αἴτιος ὢν τῆς αὐτοῦ νίκης;
Γιατί τους κατηγορείς, λέει, επειδή απίστησαν; Και τι σχέση έχει αυτό με τον Θεό; Μήπως η αγνωμοσύνη των ευεργετηθέντων ανατρέπει την ευεργεσία Του; Ή μήπως κάνει την τιμή να μην είναι πλέον τιμή; Απεναντίας, αποδεικνύει ακόμη μεγαλύτερη τη φιλανθρωπία Του, όταν φαίνεται ότι τιμά ακόμη και εκείνον που πρόκειται να Τον ατιμάσει. «Κάθε άνθρωπος δε είναι ψεύτης, καθώς έχει γραφτεί: Για να δικαιωθείς στα λόγια Σου». Αυτό που είπε συγκαλυμμένα προηγουμένως, τώρα το θέτει ξεκάθαρα, λέγοντας «κάθε άνθρωπο» για αυτούς που διαψεύστηκαν ως προς την πίστη. «Και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Το νόημα είναι το εξής: Αν κάποιος, λέει, κρίνει (συγκρίνει) όσα δόθηκαν στους Ιουδαίους από τον Θεό και όσα ανταπέδωσαν εκείνοι σε Αυτόν, θα δώσει τη νίκη στον Θεό, ο Οποίος φάνηκε τόσο μεγαλόδωρος, ώστε ούτε η αχαριστία τους μπόρεσε να ανακόψει την ευεργετική Του δεξιά. «Εάν δε η αδικία μας αναδεικνύει τη δικαιοσύνη του Θεού, τι θα πούμε; Μήπως είναι άδικος ο Θεός που επιφέρει την οργή Του; Μιλώ με ανθρώπινα κριτήρια. Μη γένοιτο! Διότι τότε πώς θα κρίνει ο Θεός τον κόσμο;» Πάλι υπάρχει μια αντίρρηση· και η αντίρρηση είναι αυτή: Εάν με το να γίνω κακός, λέει, έγινα η αιτία για να κερδίσει ο Θεός τη νίκη, δεν πρέπει να τιμωρηθώ. Και την αναιρεί ως εξής: Εάν ο Θεός είναι δίκαιος κριτής και κρίνει τον κόσμο με δικαιοσύνη, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και σε τιμωρεί, είναι προφανές ότι σε τιμωρεί δικαίως· πώς λοιπόν ισχυρίζεσαι ότι τιμωρείσαι αδίκως, όντας εσύ η αιτία της δικής Του νίκης;
Λεπτομέρειες
Λείπεται λοιπὸν ἡμᾶς δεῖξαι ἀπὸ τῆς Γραφῆς ὅτι οὐδὲν τῶν συμβαινόντων λυπηρῶν ἑκάστῳ ἀδίκως ἐπέρχεται, ἀλλὰ πάντα κατὰ δικαίαν κρίσιν Θεοῦ, τῶν μὲν ὑπὲρ τῶν ἰδίων κακῶν, τῶν δὲ καὶ ὑπὲρ τῶν πλησίον πασχόντων. «Εἰς κόλπον ἐπέρχεται πάντα τοῖς ἀδίκοις, παρὰ γὰρ Κυρίου πάντα δίκαια.» Καὶ πάλιν· «Οὐκ ἔστι κακία ἐν πόλει ἣν Κύριος οὐκ ἐποίησε.» Καὶ πάλιν· «Πάντα τὰ ἔργα Κυρίου μετὰ δικαιοσύνης.» Καί· «Ὃ σπείρει ἕκαστος, τοῦτο καὶ θερίσει», καί· «Εἰ ἡμῶν ἀδικία Θεοῦ δικαιοσύνην συνίστησι, τί ἐροῦμεν; Μὴ ἄδικος ὁ Θεὸς ὁ ἐπιφέρων τὴν ὀργήν; κατὰ ἄνθρωπον λέγω. Μὴ γένοιτο.» Ἰδοὺ καὶ οἱ τρεῖς παῖδες ἐν τῇ καμίνῳ βληθέντες διδάσκουσιν ἡμᾶς τοῦτο τὸ φρόνημα, κατὰ ἰδίαν αἰτίαν καὶ Θεοῦ κέλευσιν λέγοντες ἐμβεβλῆσθαι, εἰ καὶ ἄλλων ἀνεδέξαντο πρόσωπον. Καὶ ὁ ἅγιος Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ Σεμεῖ θλιβόμενος κελεύσει Θεοῦ καὶ διὰ ἴδια αἰτιάματα ὁμολογεῖ θλίβεσθαι.
Υπολείπεται λοιπόν να δείξουμε από την Αγία Γραφή ότι κανένα από τα λυπηρά που συμβαίνουν στον καθένα δεν έρχεται άδικα, αλλά όλα γίνονται σύμφωνα με τη δίκαιη κρίση του Θεού, με άλλους να πάσχουν για τα δικά τους σφάλματα, και άλλους να πάσχουν για τους πλησίον τους. «Στον κόλπο των αδίκων επιστρέφουν όλα, διότι από τον Κύριο όλα είναι δίκαια.» Και πάλι: «Δεν υπάρχει συμφορά σε μια πόλη, την οποία να μην επέτρεψε ο Κύριος.» Και πάλι: «Όλα τα έργα του Κυρίου γίνονται με δικαιοσύνη.» Και: «Ό,τι σπείρει ο καθένας, αυτό και θα θερίσει», και: «Εάν η δική μας αδικία αναδεικνύει τη δικαιοσύνη του Θεού, τι θα πούμε; Μήπως είναι άδικος ο Θεός που επιφέρει την οργή Του; Μιλώ με ανθρώπινη λογική. Μη γένοιτο.» Ιδού, και οι τρεις παίδες που ρίχτηκαν στο καμίνι μάς διδάσκουν αυτό το φρόνημα, λέγοντας ότι ρίχτηκαν εξαιτίας δικών τους αμαρτημάτων και κατόπιν προσταγής του Θεού, αν και ανέλαβαν να εκπροσωπήσουν το πρόσωπο άλλων. Και ο άγιος Δαβίδ, όταν θλιβόταν από τον Σεμεΐ, ομολογεί ότι θλίβεται κατόπιν προσταγής του Θεού και εξαιτίας των δικών του σφαλμάτων.
Λεπτομέρειες
Röm 3,5—8 Ἀπορίαν διὰ τούτων μεγάλην ἀνακινεῖ καὶ ἐπιλύεται λίαν σοφῶς καὶ ἐμφρόνως. εἰ μὴ ἥμαρτον, φησίν, ἐροῦσί τινες, οὐκ ἂν ὁ θεὸς ἐφάνη ἀληθής, οὐκ ἂν δίκαιος, οὐκ ἂν ἐνίκησεν. πρὸς οὓς λέγει· εἰ σὺ τῆς νίκης αὐτῷ καὶ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς δικαιοσύνης αἴτιος, πῶς σε κολάζει ἁμαρτάνοντα; πῶς σε τιμωρεῖται; μὴ ἄδικον αὐτὸν ἐρεῖς; καὶ ποίας δικαιοσύνης αὐτοῦ σαυτὸν ἔλεγες αἴτιον; τοῦτο γὰρ οἶμαι δηλοῦν αὐτὸν διὰ τοῦ εἰπεῖν· 〈ἐπεὶ πῶς κρινεῖ ὁ θεὸς τὸν κόσμον;〉 ἀντὶ τοῦ πῶς αὐτὸν δίκαιον ἔλεγες καὶ κριτήν; δι᾽ ὧν γὰρ σαυτὸν αἴτιον ἔλεγες τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ, κριτὴν ἀνωμολόγεις αὐτὸν καὶ δίκαιον· δικαιοσύνη γὰρ τέλος κρίσεως. εἰ οὖν ἐπάγει ὀργὴν τοῖς ἁμαρτάνουσιν, πῶς αἴτιοι τῆς δικαιοσύνης αὐτοῦ; ἀλλ᾽ ἄδικον ἐρεῖς, φησίν, ἀλλ᾽ οὐκ ἔχεις εἰπεῖν· δίκαιον γὰρ δι᾽ ὧν ἠπόρεις, ἀνωμολόγησας. ὥστε οὔκ εἰσιν οἱ ἁμαρτάνοντες οὔτε τῆς νίκης οὔτε τῆς ἀληθείας οὔτε τῆς δικαιοσύνης αἴτιοι. εἶτα προάγει καὶ ἑτέρως τὸ ἐπιχείρημα· εἰ διὰ τοῦ ἐμοῦ ψεύδους, ὡς λέγεις, δοξάζεται ὁ θεὸς ἀληθής, οὐ κατακρίσεως ἀλλὰ τιμῆς ἀπολαύειν μᾶλλον ὤφειλον. καὶ πλέον ψεύδεσθαι καὶ ἁμαρτάνειν ἔδει με, ἵνα πλέον ἐδοξάζετο ὁ θεὸς καὶ πλέον ἀπέλαυον ἐγὼ τῶν ἀγαθῶν. ἀλλὰ μὴν οὐδεὶς ἂν τοῦτο τολμήσειε λέγειν· δῆλον γὰρ τὸ ἄτοπον.
Ρωμ. 3,5-8. Μέσα από αυτά εγείρει μια μεγάλη απορία, την οποία και επιλύει με πολλή σοφία και σύνεση. «Εάν δεν αμάρτανα», λέει ότι θα πουν μερικοί, «δεν θα φανερωνόταν ο Θεός αληθινός, ούτε δίκαιος, ούτε θα είχε νικήσει». Προς αυτούς απαντά: «Εάν εσύ είσαι η αιτία της νίκης, της αλήθειας και της δικαιοσύνης του, τότε πώς σε τιμωρεί όταν αμαρτάνεις; Πώς σου επιβάλλει ποινή; Μήπως θα τον αποκαλέσεις άδικο; Και για ποια δικαιοσύνη του ισχυριζόσουν ότι είσαι η αιτία;» Διότι νομίζω ότι αυτό ακριβώς εννοεί λέγοντας: «Επειδή πώς θα κρίνει ο Θεός τον κόσμο;» αντί του «πώς τον αποκαλούσες δίκαιο και κριτή;». Διότι με τα επιχειρήματα με τα οποία υποστήριζες ότι είσαι η αιτία της δικαιοσύνης του, τον αναγνώριζες ως κριτή και δίκαιο· καθώς η δικαιοσύνη είναι ο σκοπός της κρίσεως. Εάν λοιπόν επιφέρει την οργή του σε όσους αμαρτάνουν, πώς είναι αυτοί αιτία της δικαιοσύνης του; Αλλά, λέει, θα τον αποκαλέσεις άδικο; Δεν μπορείς όμως να το πεις αυτό· διότι μέσα από την ίδια την απορία σου τον αναγνώρισες ως δίκαιο. Επομένως, εκείνοι που αμαρτάνουν δεν είναι η αιτία ούτε της νίκης, ούτε της αλήθειας, ούτε της δικαιοσύνης. Έπειτα προάγει το επιχείρημα και με έναν άλλο τρόπο: Εάν εξαιτίας του δικού μου ψεύδους, όπως λες, δοξάζεται ο Θεός ως αληθινός, τότε θα έπρεπε μάλλον να απολαμβάνω τιμή και όχι κατάκριση. Και θα έπρεπε να ψεύδομαι και να αμαρτάνω περισσότερο, ώστε να δοξάζεται περισσότερο ο Θεός και εγώ να απολαμβάνω περισσότερα αγαθά. Αλλά βέβαια, κανείς δεν θα τολμούσε να πει κάτι τέτοιο· διότι το άτοπο είναι προφανές.
Λεπτομέρειες
Διὸ καὶ συνάψας τοῖς προλαβοῦσι τὸ ‘μὴ ἄδικος ὁ θεὸς ὁ ἐπιφέρων τὴν ὀργήν;’ ἐπάγει τὸ ‘μὴ γένοιτο’· διὰ τί; διότι οὐχὶ εὐγνωμονούντων ἡμῶν καὶ θεραπεύειν τὸ θεῖον ζητούντων ἡ ἀδικία ἡμῶν διαμαρτυρομένη καὶ κηρύττουσα τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ ἐνεφάνισεν, ἀλλ’ ὃν τρόπον εἴρηται τὴν ἀγαθότητα διὰ τῆς κακίας ἐμφανεστέραν καθίστασθαι. τὰ δὲ ἑξῆς τοῦ χωρίου δυσθεώρητα ἰδιαιτέρας ἴσως ἐπιλύσεως, τῆς θείας προνοίας εὐμενέστερον ἡμᾶς ἐφορώσης, οὐκ ἀποτεύξεται.
Γι' αυτό και, συνδέοντας με τα προηγούμενα το «μήπως είναι άδικος ο Θεός που επιφέρει την οργή;», προσθέτει το «μη γένοιτο»· γιατί; Διότι όχι επειδή ήμασταν ευγνώμονες και ζητούσαμε να υπηρετήσουμε το θείο η αδικία μας διαμαρτυρόμενη και κηρύσσοντας τη δικαιοσύνη Του την έκανε φανερή, αλλά με τον τρόπο που έχει ειπωθεί, ότι δηλαδή η αγαθότητα καθίσταται πιο φανερή μέσω της κακίας. Τα επόμενα του χωρίου, που είναι δυσνόητα, ίσως δεν θα στερηθούν ιδιαίτερης ερμηνείας, εφόσον η θεία πρόνοια μας επιβλέψει με μεγαλύτερη ευμένεια.
Λεπτομέρειες