Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 3:8

Διότι σε όσους αφαιρούν βιαίως την ίδια τους τη ζωή επιβάλλεται η καταδίκη της ανθρωποκτονίας. Επειδή δε και στον Παύλο βρήκαμε να λέγεται από κάποιους το «ας πράξουμε τα κακά, για να έλθουν τα αγαθά», θεωρούμε ότι και εκείνη η πρακτική αποτελεί σχοινί που επισύρει μεγάλη αμαρτία. Διότι λέγεται ότι, εξαιτίας της πολλής διαστροφής, είχε διαμορφωθεί μια τέτοια άποψη μεταξύ των Ιουδαίων: ότι, εφόσον προσδοκάται να επέλθει η φθορά (εξαιτίας του πλήθους της αμαρτίας), εμπρός ας κάνουμε τα κακά και ας συμπληρώσουμε το έσχατο μέτρο της αδικίας, ώστε να επέλθει η αλλαγή των παρόντων και να μεταβούν τα πάντα σε μια καλύτερη κατάσταση.

Και τώρα εμείς μακαρίζουμε τους αλλοτρίους, και «ανοικοδομούνται αυτοί που πράττουν την ανομία· αντιστάθηκαν στον Θεό και σώθηκαν. Αυτά καταλάλησαν όσοι φοβούνται τον Κύριο, ο καθένας προς τον πλησίον του· και πρόσεξε ο Κύριος και εισάκουσε». Εξαιτίας αυτής της αιτίας, λέει, νόμιζαν μερικοί ότι οι Ιουδαίοι έλεγαν: «Ας κάνουμε τα κακά για να έρθουν τα αγαθά»· λέγοντας ότι είναι δίκαιη η καταδίκη, είτε αυτών που διέδιδαν αυτά τα πράγματα για τους Ιουδαίους, είτε αυτών που τολμούν να λένε «Ας κάνουμε τα κακά για να έρθουν τα αγαθά». <Τώρα όμως, χωρίς τον νόμο, έχει φανερωθεί η δικαιοσύνη του Θεού.> Γνωρίζω ότι είναι γραμμένο για κάποιους, ότι «ήταν και οι δύο δίκαιοι, πορευόμενοι σε όλες τις εντολές και τα δικαιώματα του Κυρίου άμεμπτοι», και ο μακάριος Παύλος είπε, ότι και ο ίδιος «ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξε άμεμπτος». Αλλά εκείνος που είναι άμεμπτος σε αυτά, δεν έχει πράξει ακόμη εκείνα με τα οποία θα γίνει λαμπρός και ονομαστός· γι' αυτό και ο ίδιος ο μακάριος Παύλος είπε πάλι, ότι θεωρούσε όλα τα του νόμου ζημία και τα λογάριαζε ίσα με σκύβαλα· και αναζητούσε πάλι «το υπερέχον της γνώσεως του Χριστού». Από την άλλη, ο νόμος κατακρίνει αυτούς που τον παραβαίνουν· γι' αυτό αλλού λέει: «Διότι αν η διακονία της κατακρίσεως είχε δόξα, πολύ περισσότερο περισσεύει σε δόξα η διακονία της δικαιοσύνης»· και επειδή υπάρχουν πάρα πολλές εντολές σε αυτόν, είναι απολύτως αναγκαίο ακόμη και ο πιο ακριβής τηρητής του νόμου να σφάλλει σε ορισμένα, και να καθίσταται παραβάτης του νόμου.

Διότι το ίδιο το γνώρισμα της ουσίας του Πατρός, το οποίο διήκει φυσικά στον Υιό, φανερώνει σε Αυτόν τον Πατέρα. Και πάλι, ο Πατέρας έχει μέσα Του τον Υιό, ριζωμένο στην απαράλλακτη ταυτότητα της ουσίας, και ο οποίος προέρχεται μεν από Αυτόν, αλλά όχι με μερισμό ή τοπικό διαχωρισμό, παρά ενυπάρχει και συνυπάρχει πάντοτε. Έτσι, λοιπόν, με περισσότερη ευσέβεια θα αποδεχθούμε το ότι ο Υιός βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός, και όχι όπως το εξέλαβαν ορισμένοι από αυτούς που συνηθίζουν να θεομαχούν, «των οποίων η καταδίκη είναι δίκαιη». Διότι διαστρέφουν όλα τα ορθά, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, παραλύοντας τις ακοές των πιο απλοϊκών και «αμαρτάνοντας απερίσκεπτα εις βάρος των αδελφών, για τους οποίους πέθανε ο Χριστός».

Θα μπορούσε κανείς να λησμονήσει τον Θεό, παραμελώντας την προς Αυτόν ευσέβεια ή και απομακρυνόμενος εντελώς. Αυτό βέβαια το έπραξαν οι Ισραηλίτες, λατρεύοντας ανύπαρκτους θεούς· το πράττουν όμως μέχρι και σήμερα μερικοί, οι οποίοι γυρίζουν πίσω μετά την πίστη τους, των οποίων η καταδίκη είναι δίκαιη, σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Διότι, όταν πολλές φορές δεν μπορέσει να βλάψει και να καταβάλει κάποιον μέσω των λογισμών, τότε πλέον του προκαλεί θλίψεις, ώστε να σκοτίσει τη διάνοια και να μπορέσει τελικά να σπείρει όσα θέλει. Και αρχίζει να υποβάλλει στον μοναχό τέτοιους λογισμούς, και να λέει με όρκους ότι, από τότε που άρχισα να εργάζομαι το αγαθό είδα κακές ημέρες· ας κάνουμε λοιπόν τα κακά, για να έρθουν τα αγαθά.

Διότι, δίκην σκύλων και χοίρων, επιτελούν την ίδια τους τη φθορά· επειδή οι σκύλοι και οι χοίροι, αλλά και άλλα ζώα, με αυτόν τον τρόπο διαφθείρονται και τρώνε τις εκκρίσεις από τα ίδια τους τα σώματα. Και πράγματι αληθινά «με τα ενύπνιά τους μιαίνουν τη σάρκα, περιφρονούν την κυριότητα και βλασφημούν τις δόξες. Ο αρχάγγελος Μιχαήλ όμως, όταν λογομαχούσε με τον διάβολο για το σώμα του Μωυσή, δεν τόλμησε να επιφέρει βλάσφημη κρίση, αλλά είπε: Ο Κύριος να σε επιτιμήσει. Αυτοί όμως βλασφημούν όσα φυσικώς δεν γνωρίζουν», διότι βλασφημούν τα άγια των αγίων που μας παραδόθηκαν με αγιασμό, μετατρέποντάς τα σε αισχρότητα. Και αυτά είναι που τόλμησαν να πουν εναντίον των αποστόλων, όπως λέει και ο μακάριος Παύλος: «ώστε μερικοί να τολμούν [βλασφημώντας] να λένε για εμάς, ας κάνουμε τα κακά, για να έλθουν τα αγαθά, η καταδίκη των οποίων είναι δίκαιη». Και πόσες άλλες μαρτυρίες θα μπορούσα να παραθέσω εναντίον των βλασφήμων; Διότι αυτοί, οι οποίοι διαφθείρονται με τα ίδια τους τα χέρια, και όχι μόνο, αλλά και όσοι συνευρίσκονται με γυναίκες, αφού τελικά [δεν] χόρτασαν την πολυμιξία με τις γυναίκες, φλέγονται από πάθος ο ένας για τον άλλον, άνδρες με άνδρες, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «λαμβάνοντας στον εαυτό τους την ανταπόδοση της πλάνης τους». Διότι αυτοί, έχοντας πλέον εντελώς καταστραφεί, καλοτυχίζουν ο ένας τον άλλον, ωσάν να έχουν αναλάβει το πλέον εκλεκτό τάγμα.

Και για τον λόγο αυτόν, οι περισσότεροι από τους εθνικούς, όπου κι αν δουν τέτοιους ανθρώπους, δεν προσέρχονται σε κοινωνία μαζί μας για δοσοληψία ή για ανταλλαγή απόψεων ή για την ακρόαση του θείου λόγου, ούτε καν δίνουν προσοχή για να ακούσουν, αποτροπιασμένοι από την ανοσιουργία των αθέμιτων πράξεών τους. 4. Αυτοί, λοιπόν, ζουν μόνιμα στην ασωτία και πράττουν τα πάντα για τη σωματική τους απόλαυση, και δεν μας πλησιάζουν καθόλου, παρά μόνο εάν πρόκειται να δελεάσουν αστήρικτες ψυχές με την κακοδιδασκαλία τους. Διότι σε τίποτα δεν μοιάζουν με εμάς, παρά μόνο καυχώνται να φέρουν το ίδιο όνομα, ώστε μέσω αυτού του ονόματος να θηρεύσουν (θύματα) κάτω από το επίπλαστο προσωπείο της κακίας τους. «Η δε καταδίκη αυτών», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, «είναι δίκαιη», όπως είπε ο άγιος απόστολος Παύλος· διότι εξαιτίας των κακών τους πράξεων θα τους αποδοθεί η ανάλογη ανταπόδοση. Διότι, έχοντας παραδώσει χωρίς κανέναν φόβο τον νου τους στην έξαψη, παρέδωσαν τους εαυτούς τους στα πάθη μυρίων ηδονών. Ισχυρίζονται, δηλαδή, ότι όσα θεωρούνται από τους ανθρώπους ως κακά, δεν είναι στην πραγματικότητα κακά, αλλά είναι εκ φύσεως καλά (διότι τίποτα δεν είναι εκ φύσεως κακό), και απλώς νομίζονται από τους ανθρώπους ως φαύλα. Και εάν κάποιος διαπράξει όλα αυτά σε αυτήν εδώ τη μία παρουσία του στον κόσμο, η ψυχή του δεν μετενσαρκώνεται πλέον για να ριχτεί και πάλι στον κόσμο, αλλά, αφού διαπράξει μια και καλή κάθε δυνατή πράξη, θα απαλλαγεί, απελευθερωμένη και χωρίς να χρωστά πλέον να πράξει το παραμικρό μέσα στον κόσμο.

Και ποια είναι η καύχησή τους; Θα μιλήσουν και θα πουν άδικα λόγια, θα μιλήσουν όλοι όσοι πράττουν την ανομία. Διότι αυτοί που δεν δίστασαν μπροστά στα πονηρά έργα, πώς θα συγκρατηθούν στα λόγια; Γι' αυτό μιλούν συνεχώς, και προτρέπουν και τους άλλους να ολισθήσουν. Άλλοτε μεν λέγουν: Ας κάνουμε τα κακά, για να έλθουν τα αγαθά, άλλοτε δε: Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε, και πάλι: Ο Κύριος δεν επιβλέπει τη γη, και όσα παρόμοια βρίσκονται να έχουν λεχθεί εναντίον τους από τους προφήτες.

Διότι ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο επαναλαμβάνει συνεχώς, τονίζοντας ότι υπάρχει ένας ιερέας και μία θυσία, ώστε να μην αμαρτάνει κανείς αδίστακτα, νομίζοντας ότι οι θυσίες είναι πολλές. δʹ. Όσοι λοιπόν αξιωθήκαμε τη σφραγίδα, όσοι απολαύσαμε τη θυσία, όσοι συμμετείχαμε στην αθάνατη τράπεζα, ας παραμένουμε σταθεροί διαφυλάσσοντας την πνευματική ευγένεια και την τιμή· διότι η έκπτωση δεν είναι ακίνδυνη. Όσοι πάλι δεν έχουν ακόμη αξιωθεί αυτά, ας μην παίρνουν θάρρος εξαιτίας αυτού· διότι όταν κάποιος αμαρτάνει με τον σκοπό να λάβει το άγιο βάπτισμα στις τελευταίες του πνοές, πολλές φορές δεν θα το κατορθώσει. Και πιστέψτε με, δεν λέω αυτά που πρόκειται να πω για να σας φοβίσω· γνωρίζω εγώ πολλούς που το έπαθαν αυτό, οι οποίοι με την προσδοκία του φωτίσματος αμάρταναν πολύ, αλλά κατά την ημέρα του θανάτου τους έφυγαν κενοί. Διότι ο Θεός έδωσε το βάπτισμα γι' αυτόν τον λόγο, για να εξαλείψει τις αμαρτίες, όχι για να αυξήσει τις αμαρτίες. Εάν όμως κάποιος το χρησιμοποιεί ως άδεια για να αμαρτάνει περισσότερο, τότε αυτό γίνεται αιτία αμέλειας. Διότι αν δεν υπήρχε το λουτρό του βαπτίσματος, θα ζούσαν με μεγαλύτερη προσοχή, καθώς δεν θα είχαν εξασφαλισμένη άφεση. Βλέπεις ότι εμείς δίνουμε την αφορμή να λέγεται το: «Ας κάνουμε τα κακά, για να έρθουν τα αγαθά»; Γι' αυτό παρακαλώ, και εσείς οι αμύητοι να βρίσκεστε σε πνευματική εγρήγορση· κανείς ας μην επιδιώκει την αρετή ως μισθωτός, κανείς ως αχάριστος, κανείς θεωρώντας την ως κάτι βαρύ και φορτικό. Με προθυμία, λοιπόν, ας την επιδιώκουμε, και μάλιστα με χαρά. Διότι, ακόμη κι αν δεν υπήρχε προσδοκία μισθού, δεν θα έπρεπε να είμαστε αγαθοί;

Σαν να μιλούσε κανείς, λέει, με ανθρώπινη λογική· διότι η δίκαιη κρίση του Θεού υπερβαίνει κατά πολύ αυτά που σε εμάς φαίνονται ότι είναι δίκαια, και έχει και κάποιους άλλους ανεξιχνίαστους λόγους. Έπειτα, επειδή ήταν ασαφές, λέει πάλι το ίδιο για δεύτερη φορά: «Αν δηλαδή η αλήθεια του Θεού, μέσα από το δικό μου ψεύδος, περίσσευσε για τη δόξα Του, γιατί πλέον κρίνομαι κι εγώ ως αμαρτωλός;». Διότι αν ο Θεός, λέει, φάνηκε φιλάνθρωπος και δίκαιος και αγαθός εξαιτίας των παραβάσεών σου, όχι μόνο δεν πρέπει να τιμωρηθείς, αλλά και να ευεργετηθείς. Αν όμως συμβαίνει αυτό, θα προκύψει εκείνο το άτοπο, το οποίο διαδίδεται από πολλούς, ότι δηλαδή από τα κακά προέρχονται τα καλά, και ότι τα κακά είναι αίτια των καλών. Και αναγκαστικά θα προκύψει ένα από τα δύο: ή όταν τιμωρεί να φαίνεται άδικος, ή όταν δεν τιμωρεί να αντλεί τον θρίαμβό Του από τα δικά μας κακά· πράγματα που είναι και τα δύο υπερβολικά άτοπα. Αυτό ακριβώς αποδεικνύοντας και ο ίδιος, παρουσίασε ως πατέρες τέτοιων δοξασιών τους Έλληνες, θεωρώντας ότι αρκεί για την καταδίκη αυτών των ισχυρισμών η ποιότητα των προσώπων που τα λένε. Διότι τότε μας διακωμωδούσαν λέγοντας: «Ας κάνουμε τα κακά, για να έρθουν τα αγαθά»· γι' αυτό και το διατύπωσε με σαφήνεια λέγοντας τα εξής: «Και γιατί να μην πούμε, όπως ακριβώς συκοφαντούμαστε και καθώς ισχυρίζονται μερικοί ότι εμείς λέμε: Ας κάνουμε τα κακά, για να έρθουν τα αγαθά; Των οποίων η καταδίκη είναι δίκαιη».

Ϛʹ. Τους μεν Έλληνες, λοιπόν, εύκολα τους κατέκρινε· διότι ο βίος τους ήταν σφόδρα διεφθαρμένος· των δε Ιουδαίων, αν και ο βίος τους φαινόταν να έχει παραμεληθεί, εντούτοις υπήρχαν για αυτούς μεγάλα προκαλύμματα, ο νόμος και η περιτομή, και το ότι ο Θεός είχε μιλήσει σε αυτούς, και το ότι ήταν διδάσκαλοι όλων. Γι' αυτόν τον λόγο τους απογύμνωσε και από αυτά, και μάλλον απέδειξε ότι εξαιτίας αυτών τιμωρούνται, στο οποίο σημείο και εδώ έκλεισε τον λόγο του. Διότι, εάν δεν τιμωρούνται, λέγει, ενώ πράττουν τέτοια, είναι αναγκαίο να διαδίδεται εκείνος ο βλάσφημος λόγος: «Ας κάνουμε τα κακά, για να έλθουν τα αγαθά». Εάν όμως αυτό είναι ασεβές, και όσοι το λένε θα τιμωρηθούν (διότι αυτό δήλωσε λέγοντας: «Των οποίων η καταδίκη είναι δίκαιη»), είναι ολοφάνερο ότι τιμωρούνται. Διότι εάν αυτοί που το λένε είναι άξιοι τιμωρίας, πολύ περισσότερο είναι αυτοί που το πράττουν· και εάν είναι άξιοι τιμωρίας, είναι άξιοι επειδή έχουν αμαρτήσει. Διότι δεν είναι άνθρωπος αυτός που τιμωρεί, ώστε να αμφισβητήσει κανείς την απόφαση, αλλά ο Θεός που πράττει τα πάντα με δικαιοσύνη. Εάν λοιπόν τιμωρούνται δίκαια, άδικα έλεγαν εκείνα τα οποία έλεγαν όσοι μας χλευάζουν· διότι τα πάντα τα έπραξε και τα πράττει ο Θεός, ώστε η πολιτεία μας να λάμπει και να ανορθώνεται από παντού. Ας μην αμελούμε, λοιπόν· διότι έτσι θα μπορέσουμε να απομακρύνουμε και τους Έλληνες από την πλάνη. Όταν όμως στα λόγια φιλοσοφούμε, ενώ στα έργα ασχημονούμε, με ποια μάτια θα τους αντικρίσουμε; Με ποια στόματα θα συζητήσουμε περί δογμάτων;

Διότι, λέγει, μην νομίσεις, επειδή πέθανε μία φορά, ότι είναι θνητός· άλλωστε, ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο παραμένει αθάνατος· διότι ο θάνατός του έγινε θάνατος του θανάτου. Και επειδή πέθανε, γι' αυτό και δεν πεθαίνει πλέον· διότι και εκείνον τον θάνατο, «για την αμαρτία» τον πέθανε. Τι σημαίνει «για την αμαρτία»; Δηλαδή, δεν ήταν ο ίδιος υπόχρεος σε αυτόν τον θάνατο, αλλά τον υπέστη εξαιτίας της δικής μας αμαρτίας. Διότι, για να την εξαλείψει και να αποκόψει τα νεύρα και όλη της τη δύναμη, γι' αυτό τον λόγο πέθανε. Είδες πώς προκάλεσε φόβο; Διότι, αν δεν πεθαίνει δεύτερη φορά, δεν υπάρχει ούτε δεύτερο λουτρό· και εφόσον δεν υπάρχει δεύτερο λουτρό, μήτε κι εσύ να έχεις ροπή προς την αμαρτία. Διότι όλα αυτά τα λέγει, αντιτασσόμενος σε εκείνο το: «Ας πράξουμε τα κακά, για να έλθουν τα αγαθά», και στο: «Να επιμείνουμε στην αμαρτία, για να πλεονάσει η χάρις».

Διότι, όταν πολλές φορές δεν μπορέσει να τον επηρεάσει και να τον καταβάλει μέσω των λογισμών, τότε πλέον του επιφέρει θλίψεις, ώστε να σκοτίσει τη διάνοιά του και να βρει κατόπιν την ευκαιρία να επισπείρει όσα επιθυμεί. Και αρχίζει τότε να υποβάλλει στον άνθρωπο τέτοιου είδους λογισμούς και να του λέει με όρκους ότι: «Από τότε που εργάζομαι το αγαθό, είδα κακές ημέρες· ας πράξουμε λοιπόν τα κακά, για να έλθουν τα αγαθά». Τότε, εάν ο άνθρωπος δεν βρεθεί νήφων, τον καταπίνει ζωντανό όπως ο άδης. Εάν όμως ούτε και με αυτά μπορέσει να τον επηρεάσει, τότε του παρέχει την άνεση, τον εξυψώνει και του προκαλεί μεγάλη πλάνη, η οποία είναι η δεινότερη και χειρότερη από όλα τα πάθη.

Διότι εκείνος που εφαρμόζει σωστά τον νόμο αναδεικνύει τον νομοθέτη μεγάλο περισσότερο από εκείνον που τον παραβαίνει και τιμωρείται· αυτό το λέω με ανθρώπινα κριτήρια, εκφράζομαι κατά τα ανθρώπινα μέτρα, επειδή μέσω του παραδείγματος φέρνει τη λύση. «Εάν δε η αλήθεια του Θεού μέσα από το δικό μου ψεύδος περίσσευσε για τη δόξα Του, γιατί πλέον κι εγώ κρίνομαι ως αμαρτωλός; Και γιατί να μην πούμε, όπως ακριβώς συκοφαντούμαστε και όπως ισχυρίζονται μερικοί ότι εμείς λέμε: "Ας κάνουμε τα κακά, για να έρθουν τα αγαθά"; Η καταδίκη αυτών είναι δίκαιη». Πάλι παραθέτει το ίδιο ζήτημα εκτενέστερα· και το νόημα είναι το εξής: Εάν ισχυρίζεστε αυτό, ότι δηλαδή το ψέμα σας συνήργησε στη δόξα του Θεού, κάνετε το ίδιο με εκείνους που με διαβάλλουν λέγοντας ότι δήθεν είπα πως από τα κακά προέρχονται τα καλά. Εάν όμως εγώ δεν αποφάνθηκα κάτι τέτοιο, και η καταδίκη εκείνων που με διαβάλλουν γι' αυτά είναι δίκαιη, απομένει να αποδειχθείτε και εσείς ένοχοι της ίδιας καταδίκης. Τι ήταν όμως αυτό για το οποίο διέσυραν τον Απόστολο;

Αν λοιπόν είναι ανδρείοι στο να τυραννούν και να αδικούν και να επιδεικνύουν έργα ωμότητας και δυστροπίας, συμφωνώ· διότι, πνέοντας τα μένεα εναντίον της αγίας μας θρησκείας, εξέχεαν τους θυμούς και τις οργές τους εναντίον των ευσεβών, και σαν κάποια ατίθασα και αγριεμένα θηρία, επιδράμοντας στην Εκκλησία του Θεού και βρίσκοντάς την να ειρηνεύει, έφεραν ανατροπές στην καθεστηκυία τάξη πραγμάτων. Διότι, υποδουλωμένοι στα ίδια τους τα πάθη και τρεφόμενοι με κενές ελπίδες μακροζωίας, σχεδόν φωνάζοντας ξεκάθαρα και οι ίδιοι: «Ας κάνουμε τα κακά, για να έρθουν τα αγαθά» (των οποίων η καταδίκη είναι πράγματι δίκαιη), σπάραξαν ανελέητα και διέφθειραν τα καλά ενωμένα και συγκεντρωμένα λογικά πρόβατα του ποιμνίου του Χριστού, αυτοί που ούτε μεταξύ τους δεν επέλεξαν να ειρηνεύουν. Διότι όλος τους ο βίος ήταν γεμάτος από θυμούς και ταραχές, και κυριαρχούσε το ξίφος, και αγιάτρευτες πληγές σε όλους τους υπηκόους, και φοβερά βασανιστήρια, και ο ακατάπαυστος πόλεμος εναντίον των ομοδούλων. Και πότε ήρθε το ειρηνικό και εντελώς ατάραχο στους Ρωμαίους; Πότε ήρθε το πράο και το σταθερό; Το ήπιο και χωρίς επαναστάσεις, από πού προήλθε; Άραγε όχι από τη γυναικεία απλότητα; Το πότε λοιπόν και από πού συνέβη να βλάπτεται η Εκκλησία του Θεού, θα το φωνάξουν και οι λίθοι, ακόμη κι αν οι άνθρωποι θελήσουν να σιωπήσουν, και μάλιστα εκείνοι που έκαναν την καρδιά τους πιο αναίσθητη και πιο σκληρή από τους λίθους.

Ρωμ. 3,5-8. Μέσα από αυτά εγείρει μια μεγάλη απορία, την οποία και επιλύει με πολλή σοφία και σύνεση. «Εάν δεν αμάρτανα», λέει ότι θα πουν μερικοί, «δεν θα φανερωνόταν ο Θεός αληθινός, ούτε δίκαιος, ούτε θα είχε νικήσει». Προς αυτούς απαντά: «Εάν εσύ είσαι η αιτία της νίκης, της αλήθειας και της δικαιοσύνης του, τότε πώς σε τιμωρεί όταν αμαρτάνεις; Πώς σου επιβάλλει ποινή; Μήπως θα τον αποκαλέσεις άδικο; Και για ποια δικαιοσύνη του ισχυριζόσουν ότι είσαι η αιτία;» Διότι νομίζω ότι αυτό ακριβώς εννοεί λέγοντας: «Επειδή πώς θα κρίνει ο Θεός τον κόσμο;» αντί του «πώς τον αποκαλούσες δίκαιο και κριτή;». Διότι με τα επιχειρήματα με τα οποία υποστήριζες ότι είσαι η αιτία της δικαιοσύνης του, τον αναγνώριζες ως κριτή και δίκαιο· καθώς η δικαιοσύνη είναι ο σκοπός της κρίσεως. Εάν λοιπόν επιφέρει την οργή του σε όσους αμαρτάνουν, πώς είναι αυτοί αιτία της δικαιοσύνης του; Αλλά, λέει, θα τον αποκαλέσεις άδικο; Δεν μπορείς όμως να το πεις αυτό· διότι μέσα από την ίδια την απορία σου τον αναγνώρισες ως δίκαιο. Επομένως, εκείνοι που αμαρτάνουν δεν είναι η αιτία ούτε της νίκης, ούτε της αλήθειας, ούτε της δικαιοσύνης. Έπειτα προάγει το επιχείρημα και με έναν άλλο τρόπο: Εάν εξαιτίας του δικού μου ψεύδους, όπως λες, δοξάζεται ο Θεός ως αληθινός, τότε θα έπρεπε μάλλον να απολαμβάνω τιμή και όχι κατάκριση. Και θα έπρεπε να ψεύδομαι και να αμαρτάνω περισσότερο, ώστε να δοξάζεται περισσότερο ο Θεός και εγώ να απολαμβάνω περισσότερα αγαθά. Αλλά βέβαια, κανείς δεν θα τολμούσε να πει κάτι τέτοιο· διότι το άτοπο είναι προφανές.

Γι' αυτό και αν κάποιοι λένε για εμάς, ότι φρονούμε πως με την πράξη των κακών έρχονται σε εμάς τα αγαθά, θα υποστούν αναπόδραστη καταδίκη, διότι μας διασύρουν με τέτοια συκοφαντία. Και πρόσεξε σοφία: διότι θέλοντας να καταδείξει το μέγεθος του παραλόγου, δεν παρουσιάζει να τα λένε αυτά εκείνοι που εκφράζουν τέτοιες απορίες, αλλά κάποιοι άλλοι, και το αποκαλεί αυτό βλασφημία· διότι λέει «καθώς βλασφημούμαστε». Εάν λοιπόν αυτοί που το λένε αυτό εναντίον μας θα υποστούν αναπόδραστη τιμωρία, πολύ περισσότερο εμείς δεν θα τολμούσαμε ούτε κατά διάνοια να δεχθούμε ότι με την πράξη των κακών προκύπτουν τα αγαθά. Εάν λοιπόν δεν ισχύει αυτό, ούτε το ότι πρέπει να αμαρτάνουμε περισσότερο ώστε να δοξαστεί περισσότερο ο Θεός ισχύει. Εάν δε δεν ισχύει ούτε αυτό, είναι προφανές ότι δεν είναι αληθές ούτε το να λέει κανείς ότι εξαιτίας του δικού μου ψεύδους δοξάζεται ο Θεός. Κανείς επομένως δεν είναι αίτιος για τον Θεό, ούτε για την αλήθεια Του ούτε για τη δικαιοσύνη Του ούτε για τη νίκη Του.

Επιπλέον, αν ο Λόγος επρόκειτο να αναλάβει τη φύση των αγγέλων, πώς θα την ανελάμβανε χωρίς τη μεσολάβηση της γέννησης; Αν πάλι αυτό συνέβαινε στους δαίμονες απλώς κατά οικείωση και σχετική ένωση, όμως από εκεί αποσχίστηκαν. Ακόμη, ποιούς, από αυτούς <που παρέμειναν όρθιοι ή από αυτούς> που εξέπεσαν, θα οικειωνόταν στον ύψιστο βαθμό; Αν μεν αυτούς που παρέμειναν όρθιοι, σε τι θα ωφελούνταν η πεπτωκυία φύση; Διότι, ενώ εκείνοι παρέμεναν και προηγουμένως στην ανώτερη κατάσταση, η δαιμονική φύση εξακολουθεί να βρίσκεται σε αθλιότητα. Αν πάλι αυτούς που εξέπεσαν, πού βρίσκεται η δικαιοσύνη; Και πώς δεν θα έβρισκε έδαφος να επιλεγεί αυτό που καταδικάστηκε από τον Παύλο, δηλαδή το «ας κάνουμε τα κακά»;

Έτσι κατεδίωξαν και τους αγίους αποστόλους, προς τους οποίους λέει ο Κύριος: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου· χαίρετε και σκιρτήστε εκείνη την ημέρα.» Επομένως, τα παρόντα είναι αφορμή χαράς και σκιρτήματος· διότι μας προξενούν την ανεκλάλητη χαρά, την αιώνια ζωή και την ατελεύτητη βασιλεία. «Σε δρόμο εθνικών μην πάτε», λέει, «και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε.» Αυτό πρέπει να το εκλάβουμε ως αναφορά στους αιρετικούς· ας μην εισέλθουμε λοιπόν στις εκκλησίες τους ούτε στα σπίτια τους· αλλά όπου υπάρχει υιός ειρήνης, σπέρμα ευσέβειας, εκεί ας καταλύουμε και από εκεί ας τρεφόμαστε, όπως ακριβώς στους προηγούμενους χρόνους. Ας φυλαχτούμε από αυτούς που υποκρίνονται την αλήθεια, από αυτούς που λένε ότι είναι καθηγούμενοι και δεν είναι, αλλά είναι πλάνοι που πλανούν και πλανώνται, που εξαπατούν τους άλλους και εξαπατώνται οι ίδιοι, «των οποίων η καταδίκη είναι δίκαιη»· ας διαφυλάξουμε την πίστη ακλόνητη και τον βίο ακέραιο, χωρίς να φθείρουμε το ένα με το άλλο, αλλά όντας ακέραιοι και τέλειοι αμφοτέρωθεν. Το προκείμενο θέμα της ομολογίας αφορά την ενανθρώπηση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΝΒ΄ ΠΕΡΙ ΕΓΚΡΑΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΠΟΥ ΕΚΦΩΝΗΘΗΚΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΤΥΡΟΦΑΓΟΥ Αδελφοί και πατέρες, πολλές φορές μακαρίζοντας τον βίο σας δεν το πράττω από κολακεία, αλλά από αλήθεια, ούτε επειδή θέλω να οικτίρω αυτούς που ζουν μέσα στον κόσμο, αλλά επειδή επιθυμώ να σας καταστήσω προθυμότερους. Επειδή και σήμερα γνωρίζετε ποια πράγματα τελούνται στον κόσμο, κραιπάλες και μέθες, ξεφαντώματα και συμπόσια, φωνασκίες και χοροπηδητά, και όσα άλλα είναι αποτελέσματα της ενέργειας του πονηρού, «των οποίων η καταδίκη είναι δίκαιη», όπως έχει γραφτεί. Το δικό μας πολίτευμα όμως δεν είναι τέτοιο. Αλλά ποιο είναι; Νύχτα και μέρα υμνούμε τον Κύριο σύμφωνα με τη νομοθεσία που μας παραδόθηκε από τους αγίους πατέρες μας. Η ψαλμωδία διαδέχεται την ψαλμωδία, η ανάγνωση την ανάγνωση, η προσευχή την προσευχή. Στη διάνοια υπάρχει έλεγχος των λογισμών, στην καρδιά μελέτη των θείων λογίων, ησυχία κατάλληλη, ομιλία επωφελής. Υπηρετούμε ο ένας τον άλλον, στηρίζουμε ο ένας τον άλλον, τα πάντα ρυθμίζονται με σταθμά και μέτρο, και αν χρειαστεί να αναπαυθούμε κάπως σωματικά σε κάποια εορτή, ούτε αυτό είναι παράταιρο· διότι άκου τι λέει ο Κύριος προς τον Ιούδα: «Ό,τι κάνεις, κάνε το γρήγορα.»