Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 3:9

Ομιλία Ζ΄. Τι λοιπόν; Υπερέχουμε; Όχι βέβαια· διότι προηγουμένως αποδείξαμε ότι και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες βρίσκονται όλοι κάτω από την αμαρτία, καθώς είναι γραμμένο: Δεν υπάρχει δίκαιος ούτε ένας, δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, δεν υπάρχει κανείς που να αναζητά τον Θεό. Όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν· δεν υπάρχει κανείς που να πράττει την αγαθότητα, δεν υπάρχει ούτε ένας. Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους, με τις γλώσσες τους δολιεύονταν, δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους· το στόμα τους είναι γεμάτο από κατάρες και πικρία, τα πόδια τους είναι γρήγορα στο να χύσουν αίμα· σύντριμμα και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, και δεν γνώρισαν οδό ειρήνης· δεν υπάρχει φόβος Θεού μπροστά στα μάτια τους.

Μη γένοιτο. Διότι εμείς, λέει, που πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς θα ζήσουμε πλέον μέσα σε αυτήν; Αλλά αυτές τις λύσεις δεν τις προσφέρει εδώ. Διότι η αντίθεση δεν απέβλεπε σε αυτό ακριβώς, αλλά θέλει να δείξει μόνο τούτο: ότι λέτε παρόμοια με εκείνους, των οποίων ο λόγος θα υποστεί την έσχατη τιμωρία· διότι, όπως ακριβώς εκείνοι ισχυρίζονται ότι από τα κακά προέρχονται τα καλά, έτσι και εσείς λέτε ότι από τη δική σας αδικία προέρχεται η νίκη του Θεού. «Τι λοιπόν; Υπερέχουμε; Σε καμία περίπτωση. Διότι προηγουμένως κατηγορήσαμε και τους Ιουδαίους και τους Έλληνες ότι είναι όλοι υποταγμένοι στην αμαρτία· όπως ακριβώς είναι γραμμένο: Ότι δεν υπάρχει κανένας δίκαιος».

Ρωμ. 3,9 〈Τι λοιπόν; Υπερέχουμε; Όχι βέβαια.〉 Τι περισσότερο έχουμε λοιπόν, λέει, εμείς οι Ιουδαίοι; Τι; Τίποτα. Γιατί άραγε; Διότι 〈όλοι, Ιουδαίοι και Έλληνες, είμαστε υπό την αμαρτία.〉 Μέσω του νόμου, λέει, και της περιτομής δεν προκατέχουμε τίποτα περισσότερο από αυτά που έχουμε.

Αυτό το χωρίο μπορεί να αναγνωστεί με δύο τρόπους και να έχει δύο διαφορετικές έννοιες: η μία ως να προτείνεται από τους Ιουδαίους, και η άλλη ως να προβάλλεται από τους πιστούς που βρίσκονται σε ακροβυστία. Εάν λοιπόν αναγνώσουμε «τί οὖν προεχόμεθα;», συνδέοντας ταυτόχρονα το ερωτηματικό μόριο με το «προεχόμεθα», δηλώνεται ότι προτείνεται από τους Ιουδαίους, και θα είχε την εξής έννοια: Τι λοιπόν, λέει, πλεονεκτούμε; Και τι κερδίσαμε αφού προτιμηθήκαμε από τους απερίτμητους; Προς αυτούς δίδεται ως απάντηση το «οὐ πάντως», δηλαδή ότι αυτό δεν αποτελεί με κάθε τρόπο κέρδος για εσάς· διότι αν δεν διαφυλάξατε όσα σας εμπιστεύθηκαν, δεν υπάρχει καμία διαφορά ούτε κέρδος, αλλά μάλιστα η τιμωρία είναι μεγαλύτερη. Έτσι λοιπόν έχει το νόημα, εάν κάποιος αναγνώσει το «τί οὖν» σε συνέχεια με το «προεχόμεθα». Εάν όμως τα διαβάσει με διαχωρισμό, κάνοντας και τα δύο ερωτηματικά, και το «τί οὖν;» και το «προεχόμεθα;», τότε θα ήταν σαν να εκφράζεται απορία από τους απερίτμητους πιστούς. Διότι, επειδή είπε προηγουμένως ότι είναι μεγάλο το πλεονέκτημα του Ιουδαίου, προσθέτει ο απερίτμητος εκφράζοντας απορία και λέγοντας: Τι λοιπόν; Εκείνοι προτιμήθηκαν; Προηγήθηκαν; Εμείς παραλειφθήκαμε; Μειονεκτούμε; Πού είναι η δικαιοσύνη του Θεού; Προς αυτούς λέει ο θείος Παύλος: Μη γένοιτο. Διότι «οὐ πάντως», λέει, δηλαδή αν δεν πράξουν το ορθό είναι ένοχοι, όπως ακριβώς και εσείς αν δεν πράξετε το ορθό· ενώ αν και οι δύο πράξουν το ορθό, η σωτηρία είναι ίση. Επομένως, δεν μειονεκτείτε.

Φαίνεται να αντιφάσκει το «τι λοιπόν; υπερέχουμε;» και τα εξής προς το προαναφερθέν, ότι «είναι πολύ από κάθε άποψη το πλεονέκτημα των Ιουδαίων» και η «ωφέλεια της περιτομής». Διότι εκεί λέει αφενός ότι έχουν προτιμηθεί πολύ και ότι πλεονεκτούν οι περιτετμημένοι έναντι των απερίτμητων, ενώ εδώ λέει ότι δεν υπερέχουν σε τίποτα. Ή μάλλον, δεν υπάρχει αντίφαση. Διότι εκεί λέει ότι πλεονεκτούν λόγω της φιλανθρωπίας και της αλήθειας του Θεού, επειδή τους εμπιστεύτηκε τα λόγια Του, επειδή εκπλήρωσε τις υποσχέσεις Του χωρίς να εμποδιστεί από όσους απίστησαν, ενώ εδώ συγκρίνει τα ίδια τα πρόσωπα των απερίτμητων και των περιτετμημένων, και λέει ότι οι μεν δεν υπερέχουν σε τίποτα των δε. Διότι και όσοι κατορθώνουν την αρετή, σε όποια τάξη κι αν ανήκουν, απολαμβάνουν ομοίως την ευεργεσία. Και πάλι, όσοι παραβαίνουν τον νόμο, είτε ανήκουν στους απερίτμητους είτε στους περιτετμημένους, θα επισύρουν πάνω τους την ίδια τιμωρία. Επομένως, δεν συγκρούεται το «δεν υπερέχουμε καθόλου» με το «πολύ είναι το πλεονέκτημα του Ιουδαίου» και «η ωφέλεια της περιτομής». Διότι με διαφορετικό τρόπο έχουν ειπωθεί εκείνα και με διαφορετικό έχει γίνει τώρα η σύγκριση.

Αλλά μήπως, ενώ το ήθος και η σαφήνειά του διαπρέπουν έτσι αναμεμειγμένα με το μεγαλείο, του λείπει η ταχύτητα; Και ποιος από τη φύση του μπόρεσε να χρησιμοποιήσει μια τόσο καλά συγκερασμένη γοργότητα; «Ο Θεός είναι που δικαιώνει· ποιος θα κατακρίνει; Ο Χριστός είναι που πέθανε, ή μάλλον και αναστήθηκε»· «Όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν με συμφέρουν όλα· όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα»· «Ποιο είναι λοιπόν το πλεονέκτημα του Ιουδαίου ή ποια η ωφέλεια της περιτομής; Πολύ με κάθε τρόπο· πρώτα πρώτα διότι τους εμπιστεύθηκαν τα λόγια του Θεού. Και τι έγινε αν κάποιοι απίστησαν; Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την αξιοπιστία του Θεού; Μη γένοιτο!»· και «Τι λοιπόν; Έχουμε κανένα πλεονέκτημα; Καθόλου»· και πάλι «Όταν μας λοιδορούν, ευλογούμε, όταν μας διώκουν, υπομένουμε, όταν μας δυσφημούν, παρακαλούμε». Και γιατί να επιχειρήσει κανείς να μετρήσει τα πελάγη της θάλασσας με σταγόνες; Διότι είναι το ίδιο πράγμα το να υποβάλει κανείς εκείνα σε υπολογισμό σταγόνων με το να προσπαθεί να περιγράψει με λόγια τη σοφία του Παύλου. Επειδή, ούτε το καλλωπιστικό στοιχείο, αν και το παραβλέπει, δεν το προσπέρασε εντελώς, αλλά, αφού το απογύμνωσε από την εξωτερική προσθήκη με την οποία θα μπορούσε κάποιος να καλλωπιστεί, και το περιέβαλε με την έμφυτη χάρη, πράγμα που δύσκολα θα μπορούσε κανείς να ελπίσει, το παρουσίασε έτσι ώστε να θαυμάζεται, ώστε αυτό το ίδιο να προβάλλεται στους συνετούς ως κανόνας και πρότυπο αληθινού κάλλους, απέχοντας πολύ από το επιτηδευμένο και τεχνητά κατασκευασμένο για να είναι ωραίο. Αλλά δεν υπάρχει τίποτα σαν το να ακούει κανείς τον ίδιο: «Πώς λοιπόν θα επικαλεστούν εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν;».

Διότι, αν έλεγε: «Δεν ήλθα για να καλέσω τους δικαίους, αλλά τους αμαρτωλούς», ίσως να είχε κάποια βάση η υπόνοια που θεωρεί ότι κάλεσε μεν τους αμαρτωλούς, όχι όμως πλέον τους δικαίους. Το ότι όμως η διατύπωση ελέχθη με απόλυτο τρόπο και χωρίς περιορισμό, αποδεικνύει την υπόνοια εντελώς εσφαλμένη. Αυτό το επισφραγίζει και ο θεσπέσιος Παύλος, λέγοντας: «Ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ». Και πάλι: «Προηγουμένως αποδείξαμε ότι Ιουδαίοι και Έλληνες είναι όλοι κάτω από την αμαρτία, καθώς είναι γραμμένο: δεν υπάρχει δίκαιος ούτε ένας, δεν υπάρχει αυτός που κατανοεί, δεν υπάρχει αυτός που αναζητεί τον Θεό. Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού». Επίσης, το ότι «ο Κύριος ήλθε να ζητήσει και να σώσει το χαμένο» είναι προφανές ότι έχει ειπωθεί για όλο το ανθρώπινο γένος, το οποίο και νοείται ως συμπλήρωμα της εκατοντάδας των λογικών προβάτων, όπως ακριβώς και η χαμένη δραχμή, που ήταν η μία από τις δέκα δραχμές.