Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 4:10

Σε εκείνον όμως που δεν στηρίζεται στα έργα, αλλά πιστεύει σε Εκείνον που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη. Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ αναφέρεται στον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογαριάζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος είναι ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία. Αυτός ο μακαρισμός, λοιπόν, αναφέρεται στην περιτομή ή και στην ακροβυστία; Διότι λέμε ότι στον Αβραάμ η πίστη λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Πώς λοιπόν του λογίστηκε; Όταν βρισκόταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, λέει, αλλά σε ακροβυστία. Και έλαβε το σημείο της περιτομής, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης της πίστεως που είχε όταν ήταν στην ακροβυστία, ώστε να είναι αυτός πατέρας όλων όσων πιστεύουν ευρισκόμενοι σε ακροβυστία, για να λογιστεί και σε αυτούς ως δικαιοσύνη, και πατέρας της περιτομής για εκείνους που δεν ανήκουν μόνο στην περιτομή, αλλά και για εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία ο πατέρας μας Αβραάμ.» Και επιπλέον αυτών, προβαίνει σε μια ακόμη πιο λεπτομερή εξέταση του μυστηρίου. Και λέει τα εξής: «Διότι δεν δόθηκε μέσω του νόμου η υπόσχεση στον Αβραάμ ή στους απογόνους του ότι θα κληρονομήσει τον κόσμο, αλλά μέσω της δικαιοσύνης της πίστεως. Επειδή, εάν κληρονόμοι είναι αυτοί που προέρχονται από τον νόμο, λέει, η πίστη έχει χάσει την αξία της και η υπόσχεση έχει καταργηθεί. Διότι ο νόμος κατεργάζεται οργή.

Έπρεπε λοιπόν σαν ένας έλεγχος και ακριβής κατήγορος της αδυναμίας όλων, να φανερωθεί προηγουμένως ο νόμος που υποδεικνύει την αμαρτία, ώστε να μην αγνοηθεί το μέγεθος της θείας αγαθότητας προς εμάς μέσω του Χριστού. Διότι πού και πώς θα υπήρχε η χάρη της αφέσεως, εάν δεν προϋπήρχαν τα εγκλήματα; Και αν πρέπει μιλώντας με συντομία να ανατρέξουμε σε κάποιες αρχαίες διηγήσεις, θα πω πάλι ότι στον Αβραάμ υποσχέθηκε ο Θεός τη χάρη διαμέσου της πίστεως. Και σαν σε απαρχή εκείνων που ελεήθηκαν, στο πρόσωπό του κατέστησε την από αγαθότητα άφεση αρχαιότερη του νόμου. Διότι είναι γεγραμμένο ότι: «Επίστευσε ο Αβραάμ στον Θεό και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη». Προσθέτει δε και διαβεβαιώνει ο Παύλος λέγοντας: «Πώς λοιπόν του λογαριάστηκε; Όταν ήταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, λέει, αλλά σε ακροβυστία. Και έλαβε το σημείο της περιτομής, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης που προήλθε από την πίστη του όσο βρισκόταν στην ακροβυστία». Και άκουσε τον Θεό να λέει ξεκάθαρα ότι: «Θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου όλα τα έθνη». Το δε «στο πρόσωπό σου», θα μπορούσε να σημαίνει σύμφωνα με τη δική σου ομοιότητα. Έτσι κατανοώντας το ο Παύλος, λέει: «Προβλέποντας δε η Γραφή ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη εκ πίστεως, προανήγγειλε το ευαγγέλιο στον Αβραάμ, λέγοντας ότι θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου όλα τα έθνη. Ώστε εκείνοι που ζουν εκ πίστεως, ευλογούνται μαζί με τον πιστό Αβραάμ».

Αλλά ιδού, αυτός είναι ο μακαριζόμενος· και δεν θα τον μακάριζε, αν δεν έβλεπε ότι απολαμβάνει πολλή δόξα. Και δεν λέει: «Αυτή, λοιπόν, η άφεση αφορά την περιτομή;» Αλλά τι; «Αυτός, λοιπόν, ο μακαρισμός (που ήταν κάτι το ανώτερο) αφορά την περιτομή ή την ακροβυστία;» Διερευνάται, λοιπόν, με τι συνδέεται αυτό το μεγάλο αγαθό, άραγε με την περιτομή ή με την ακροβυστία; Και πρόσεξε την υπέρβαση: διότι αποδεικνύει ότι αυτό όχι μόνο δεν αποφεύγει την ακροβυστία, αλλά και ότι εγκαθίσταται σε αυτήν πριν από την περιτομή. Επειδή, βέβαια, και ο ίδιος που προφέρει τον μακαρισμό, ο Δαβίδ, ήταν περιτμημένος και απευθυνόταν σε περιτμημένους, πρόσεξε πώς αγωνίστηκε ο Παύλος να αποδώσει τα λεγόμενα στον απερίτμητο. Διότι, αφού συνέδεσε τον μακαρισμό με τη δικαιοσύνη και έδειξε ότι και τα δύο ταυτίζονται, εξετάζει το πώς δικαιώθηκε ο Αβραάμ. Αν, λοιπόν, ο μακαρισμός ανήκει στον δίκαιο, και ο Αβραάμ δικαιώθηκε, ας δούμε πώς δικαιώθηκε, όντας απερίτμητος ή περιτμημένος. Ως απερίτμητος, λέει. Πώς, λοιπόν, του λογίστηκε; Ενώ βρισκόταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, αλλά σε ακροβυστία· διότι λέμε ότι η πίστη λογίστηκε στον Αβραάμ ως δικαιοσύνη. Αφού προηγουμένως επικαλέστηκε τη Γραφή (διότι λέει: «Τι λέει η Γραφή; Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη»), εδώ πλέον προσλαμβάνει και την κρίση εκείνων που τα ομολογούν αυτά, και αποδεικνύει ότι η δικαιοσύνη επιτεύχθηκε κατά την περίοδο της ακροβυστίας.

Διότι ο μεν ένας κατορθώνει το να μη φονεύει ή να μη μοιχεύει ή κάτι παρόμοιο· ο δε άλλος αποκτά την πρέπουσα αντίληψη περί του Θεού, ότι δηλαδή έχει τη δύναμη όχι μόνο να απαλλάξει τον ασεβή από την τιμωρία, αλλά και να τον αναδείξει δίκαιο. «Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ διακηρύσσει τον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογαριάζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία». Αφού έκανε λόγο για τη δικαιοσύνη της πίστεως, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο την ανταμοιβή, τώρα κάνει λόγο για μακαρισμό· είναι σαν να έλεγε, φέρνοντας στο προσκήνιο τον Δαβίδ: Σε ποιον δίνει τη μακαριότητα; Σε εκείνον που εκτελεί έργα ή σε εκείνον που πιστεύει; Και ονομάζει μακαριότητα την κορυφή όλων των αγαθών. «Αυτός, λοιπόν, ο μακαρισμός αφορά την περιτομή, ή και την ακροβυστία; Διότι λέμε ότι η πίστη του Αβραάμ λογαριάστηκε σε αυτόν ως δικαιοσύνη. Πώς, λοιπόν, του λογαριάστηκε;»

«Ενώ βρισκόταν σε περιτομή, ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, αλλά σε ακροβυστία.» Θέλει να δείξει ότι η πίστη υπήρχε πριν από την περιτομή, επειδή οι Ιουδαίοι υπερηφανεύονταν πολύ για την περιτομή. Αυτό το τεκμηριώνει από το παράδειγμα του Αβραάμ, δείχνοντας ότι εκείνος πρώτα πίστεψε και δικαιώθηκε, και έπειτα μετά από αυτά έλαβε την περιτομή, και μάλιστα αυτήν την έλαβε για την ανάγκη των μεταγενέστερων, όχι για τον εαυτό του. «Και έλαβε ως σημείο την περιτομή, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης που προήλθε από την πίστη του κατά τον καιρό της ακροβυστίας, ώστε να είναι αυτός πατέρας όλων εκείνων που πιστεύουν ενώ βρίσκονται σε ακροβυστία, για να λογιστεί και σε αυτούς ως δικαιοσύνη, και πατέρας της περιτομής, όχι μόνο για όσους προέρχονται από την περιτομή, αλλά και για εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε ο πατέρας μας Αβραάμ κατά την ακροβυστία.» Γι' αυτόν τον λόγο περιτμήθηκε μετά την πίστη, λέγει, ώστε και το γένος που προήλθε από αυτόν κατά σάρκα να μην μισεί την πίστη του Αβραάμ, και να γίνει μέσω και των δύο καταστάσεων πατέρας της πίστεως, αφενός των εθνικών, εφόσον και ευρισκόμενος σε ακροβυστία είχε την πίστη· αφετέρου δε αυτών που έχουν την περιτομή· και όχι απλώς όσων έχουν περιτομή, αλλά εκείνων που μιμούνται την πίστη του, της οποίας σημείο έγινε η περιτομή. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «σε εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε ο πατέρας μας Αβραάμ κατά την ακροβυστία»· ώστε, εάν οι Ιουδαίοι αποβάλλουν την πίστη, χωρίς να το αντιλαμβάνονται αποβάλλουν και την περιτομή.

Ρωμ. 4,5 Σε αυτόν που δεν αντλεί θάρρος από τα έργα του, αλλά προσέρχεται με βάση την πίστη, «λογίζεται η πίστη του ως δικαιοσύνη», και δικαιώνεται μέσω αυτής. Ρωμ. 4,6-10 Πολύ κατάλληλη και αρμόζουσα είναι η χρήση του ψαλμού· διότι κάθε δικαίωση προέρχεται από τον Θεό· είτε γίνεται με το να συγχωρηθούν οι ανομίες και οι αμαρτίες, είτε με το να επικαλυφθούν, δηλαδή να κατανικηθούν και να καταποθούν μέσω κάποιων κατορθωμάτων, είτε με το να μην υπολογίσει ο Θεός την πράξη ως αμαρτία. Και μέσω αυτών των τριών φιλάνθρωπων τρόπων ο Θεός λογίζει στον άνθρωπο τη δικαιοσύνη, δείχνοντας συμπάθεια, ενεργώντας κατά θεία οικονομία, και προσφέροντας πλουσιοπάροχα· διότι η μεν άφεση είναι γνώρισμα συμπάθειας, η δε επικάλυψη θείας οικονομίας, και το να μη λογιστεί κάτι ως αμαρτία είναι γνώρισμα θείας φιλοτιμίας. Ποιοι λοιπόν αξιώνονται αυτά; Οι πιστοί, και μάλιστα μέσω της πίστεως· γι' αυτό και τους μακαρίζει ο προφήτης Δαβίδ. Σε εκείνους δε που βρίσκονται υπό τον νόμο και επιζητούν να δικαιωθούν από τα έργα δεν ακολουθεί καμία από τις τρεις αυτές δικαιώσεις, ενώ σε όσους δικαιώνονται από την πίστη λογίζεται η δικαιοσύνη μέσω αυτών των τριών τρόπων. Επομένως, πολύ εύστοχα ο θεσπέσιος Παύλος προσάρμοσε τη μαρτυρία του Δαβίδ στη δική του διδασκαλία.