Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 4:11

Διότι, αν και οι θεσπέσιοι μαθητές ήταν υιοί της συναγωγής των Ιουδαίων, επειδή ανατράφηκαν με τα μωσαϊκά έθιμα, έγιναν πατέρες, κατέχοντας την τάξη του Αβραάμ, και κατέστησαν αρχή του πνευματικού γένους, και για τον λόγο αυτόν χειροτονήθηκαν άρχοντες σε όλη την οικουμένη, ιερουργώντας το ευαγγέλιο του Χριστού, όπως ακριβώς εκείνος πρόσφερε τον Ισαάκ ως τύπο του Χριστού. Αυτά τα λέμε, όχι για να στερήσουμε από τον μακάριο Αβραάμ την οφειλόμενη και πρέπουσα δόξα του, αλλά για να καταδείξουμε στο πρόσωπό του ως τύπο όσα οικονομήθηκαν στους έσχατους καιρούς μέσω του Χριστού. Επομένως, ακολουθεί και έχει κατά κάποιον τρόπο συζευχθεί με την ελευθερία που προέρχεται από την πίστη, το αξίωμα της φιλίας με τον Θεό, το οποίο τότε φάνηκε πρώτα στον Αβραάμ, και τώρα πάλι, σαν σε απαρχή, στους αγίους μαθητές. Μας οδήγησε δε στο να πρέπει να λέμε αυτά ο θεσπέσιος Παύλος, αντιδικώντας έντονα με τους Ιουδαίους, διότι η δικαιοσύνη της πίστεως είναι πολύ αρχαιότερη από τη δικαιοσύνη του νόμου. Διότι, όταν έκανε λόγο για την κατά σάρκα περιτομή, ισχυρίστηκε ότι αυτή δόθηκε στην απαρχή του γένους, δηλαδή στον Αβραάμ, για κανέναν άλλον λόγο παρά για να αποτελέσει «σημείο και σφραγίδα της πίστεως που είχε ενόσω βρισκόταν στην ακροβυστία».

Όταν λοιπόν λέει ότι η περιτομή φαίνεται ανώφελη σε αυτούς που την έχουν υποστεί, εφόσον δεν συνοδεύεται από την ευδοκίμηση μέσω των έργων τους, ενώ εκείνοι που διατηρούν ακόμη τη φυσική ακροβυστία αποδεικνύονται καλύτεροι τηρητές του νόμου από τους άλλους, ποιο θα είναι πλέον το καύχημά της; Αυτό θα ρωτούσα ευχαρίστως τους εντελώς ανόητους Ιουδαίους. Εάν όμως πρέπει να προσθέσουμε κάτι στα όσα ειπώθηκαν, ο Παύλος διατείνεται ότι η περιτομή δόθηκε και ως ένα άλλο σημείο. Και συγκεκριμένα, ως μια σφραγίδα της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία του ο προπάτορας του γένους, ο Αβραάμ, ώστε να γίνει αυτός «πατέρας πολλών εθνών, όχι μόνο», όπως λέει, «γι' αυτούς που προέρχονται από την περιτομή», αλλά και «γι' αυτούς που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία του ο Πατέρας μας Αβραάμ». Διότι «πίστεψε στον Θεό και δικαιώθηκε», χωρίς να έχει λάβει ακόμη την περιτομή, ενώ μετά την πίστη και τη δικαίωση που προήλθε από αυτήν, η περιτομή έγινε γι' αυτόν σημείο αυτού του γεγονότος.

Σε εκείνον όμως που δεν στηρίζεται στα έργα, αλλά πιστεύει σε Εκείνον που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη. Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ αναφέρεται στον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογαριάζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος είναι ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία. Αυτός ο μακαρισμός, λοιπόν, αναφέρεται στην περιτομή ή και στην ακροβυστία; Διότι λέμε ότι στον Αβραάμ η πίστη λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Πώς λοιπόν του λογίστηκε; Όταν βρισκόταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, λέει, αλλά σε ακροβυστία. Και έλαβε το σημείο της περιτομής, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης της πίστεως που είχε όταν ήταν στην ακροβυστία, ώστε να είναι αυτός πατέρας όλων όσων πιστεύουν ευρισκόμενοι σε ακροβυστία, για να λογιστεί και σε αυτούς ως δικαιοσύνη, και πατέρας της περιτομής για εκείνους που δεν ανήκουν μόνο στην περιτομή, αλλά και για εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία ο πατέρας μας Αβραάμ.» Και επιπλέον αυτών, προβαίνει σε μια ακόμη πιο λεπτομερή εξέταση του μυστηρίου. Και λέει τα εξής: «Διότι δεν δόθηκε μέσω του νόμου η υπόσχεση στον Αβραάμ ή στους απογόνους του ότι θα κληρονομήσει τον κόσμο, αλλά μέσω της δικαιοσύνης της πίστεως. Επειδή, εάν κληρονόμοι είναι αυτοί που προέρχονται από τον νόμο, λέει, η πίστη έχει χάσει την αξία της και η υπόσχεση έχει καταργηθεί. Διότι ο νόμος κατεργάζεται οργή.

Διότι ο θεσπέσιος Αβραάμ κλήθηκε ενώ βρισκόταν σε ακροβυστία, αναθρεμμένος στη γη των Χαλδαίων με ελληνικά έθιμα και νόμους, και έλαβε το σημείο της περιτομής, ως σφραγίδα της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Συγγενής, λοιπόν, με αυτούς που προέρχονται από τα έθνη είναι και ο πρωτότοκος Ισραήλ· μολονότι διαχωρίστηκε από τον νόμο, έτσι ώστε να δίνει την εντύπωση ότι είναι κάτι διαφορετικό. Αλλά εν Χριστώ οι δύο έγιναν ένα. Διότι Εκείνος αφαίρεσε αυτό που παρεμβαλλόταν ανάμεσά τους, καταργώντας τον γραπτό νόμο και τη διαχωριστική περιτομή. Διότι ανακαινισθήκαμε σε έναν νέο άνθρωπο, καθώς τα έθνη έγιναν σύσσωμα και ομόψυχα με όσους προέρχονται από τον Ισραήλ. Και φαίνεται πλέον ότι έχουν σχεδόν συνενωθεί σε μία ταυτότητα μέσω της εν Πνεύματι κοινωνίας.

Έπρεπε λοιπόν σαν ένας έλεγχος και ακριβής κατήγορος της αδυναμίας όλων, να φανερωθεί προηγουμένως ο νόμος που υποδεικνύει την αμαρτία, ώστε να μην αγνοηθεί το μέγεθος της θείας αγαθότητας προς εμάς μέσω του Χριστού. Διότι πού και πώς θα υπήρχε η χάρη της αφέσεως, εάν δεν προϋπήρχαν τα εγκλήματα; Και αν πρέπει μιλώντας με συντομία να ανατρέξουμε σε κάποιες αρχαίες διηγήσεις, θα πω πάλι ότι στον Αβραάμ υποσχέθηκε ο Θεός τη χάρη διαμέσου της πίστεως. Και σαν σε απαρχή εκείνων που ελεήθηκαν, στο πρόσωπό του κατέστησε την από αγαθότητα άφεση αρχαιότερη του νόμου. Διότι είναι γεγραμμένο ότι: «Επίστευσε ο Αβραάμ στον Θεό και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη». Προσθέτει δε και διαβεβαιώνει ο Παύλος λέγοντας: «Πώς λοιπόν του λογαριάστηκε; Όταν ήταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, λέει, αλλά σε ακροβυστία. Και έλαβε το σημείο της περιτομής, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης που προήλθε από την πίστη του όσο βρισκόταν στην ακροβυστία». Και άκουσε τον Θεό να λέει ξεκάθαρα ότι: «Θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου όλα τα έθνη». Το δε «στο πρόσωπό σου», θα μπορούσε να σημαίνει σύμφωνα με τη δική σου ομοιότητα. Έτσι κατανοώντας το ο Παύλος, λέει: «Προβλέποντας δε η Γραφή ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη εκ πίστεως, προανήγγειλε το ευαγγέλιο στον Αβραάμ, λέγοντας ότι θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου όλα τα έθνη. Ώστε εκείνοι που ζουν εκ πίστεως, ευλογούνται μαζί με τον πιστό Αβραάμ».

Και αφού τον απέκτησε, όταν έλαβε την εντολή να προσφέρει τον υιό του, [μολονότι είχε ακούσει το: Μέσω του Ισαάκ θα κληθεί το σπέρμα σου,] πρόσφερε τον μονογενή του υιό στον Θεό, πιστεύοντας ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να τον αναστήσει ακόμη και από τους νεκρούς. Και αφού έδεσε τον υιό του και τον τοποθέτησε πάνω στα ξύλα, ως προς την προαίρεσή του βέβαια τον πρόσφερε, αλλά χάρη στην αγαθότητα του Θεού παρέλαβε τον υιό του ζωντανό, καθώς Εκείνος του παρέδωσε έναν αμνό αντί για το παιδί. Όντας πιστός σε αυτά, σφραγίστηκε στη δικαιοσύνη και έλαβε την περιτομή, ως σφραγίδα της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία· λαμβάνοντας την υπόσχεση ότι θα γίνει πατέρας πολλών εθνών.

Γʹ. Γι' αυτόν τον λόγο και ο μακάριος Παύλος το αποκαλεί σημείο, λέγοντας: «Και έδωσε το σημείο της περιτομής, ως σφραγίδα». Διότι, το ότι αυτή δεν συντελεί σε τίποτα ως προς τη δικαιοσύνη, αποδεικνύεται από το ότι, ιδού, και αυτός ο δίκαιος, ενώ δεν είχε ακόμη νομοθετηθεί η περιτομή, έφτασε σε τόσο μεγάλη αρετή. Και τι λέω;

Το να δεχθεί κανείς το σημείο πάνω στη σάρκα, τι είδους κατόρθωμα θα μπορούσε να είναι; Αλλά οι αγνώμονες και αναίσθητοι Ιουδαίοι, ενώ φανερώθηκε η αλήθεια, εξακολουθούν να παραμένουν προσκολλημένοι στη σκιά, και ενώ έλαμψε ο ήλιος της δικαιοσύνης και εξέπεμψε παντού τις ακτίνες του φωτός, αυτοί παραμένουν προσηλωμένοι στο φως του λυχναριού, και ενώ ήλθε ο καιρός της στερεάς τροφής, τρέφονται ακόμη με γάλα, μη ανεχόμενοι καν να ακούσουν τον μακάριο Παύλο, ο οποίος αναφωνεί και λέει για τον πατριάρχη: «Και έλαβε το σημείο της περιτομής, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία». Πρόσεξε πώς μας δίδαξε εδώ και τα δύο: και ότι δέχθηκε την περιτομή χάριν σημείου, και ότι, όταν βρισκόταν ακόμη στην ακροβυστία, επέδειξε τη δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη. Διότι, για να μη συμπεριφέρεται με αναίδεια ο Ιουδαίος και λέει: «Μήπως η περιτομή δεν του εξασφάλισε τη δικαιοσύνη;», γι' αυτόν τον λόγο ο μακάριος αυτός απόστολος, που μαθήτευσε παρά τους πόδας του Γαμαλιήλ και εκπαιδεύθηκε με απόλυτη ακρίβεια τον νόμο, λέει: Μη νομίσετε, ω αναίσχυντοι Ιουδαίοι, ότι η περιτομή συνέβαλε σε κάτι στη δικαιοσύνη του· διότι, επειδή ακριβώς επέδειξε την πίστη του κατά τον καιρό της ακροβυστίας, άκουσε τα εξής: «Πίστεψε δε ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογαριάστηκε τούτο ως δικαιοσύνη».

Έπειτα από αυτά, επιλύει μία άλλη αντίρρηση που ανακύπτει: διότι, εάν δικαιώθηκε ενώ ήταν απερίτμητος, λέγει, για ποιον λόγο επήλθε έπειτα η περιτομή; Έλαβε σημείο, λέγει, και σφραγίδα της δικαιοσύνης που απέκτησε μέσω της πίστεως, την οποία είχε όταν ήταν απερίτμητος. Είδες πώς απέδειξε ότι οι Ιουδαίοι βρίσκονται σε τάξη παρασίτων; Ή μήπως ότι και εκείνοι που βρίσκονται σε ακροβυστία έχουν προσαρτηθεί σε αυτούς;

Και αυτό δεν το οικονόμησε ο Θεός μόνο ως προς την περιτομή, αλλά και σε όλα ανεξαιρέτως τα άλλα, όπως εννοώ τις θυσίες, τα σάββατα και τις εορτές. Διότι, το ότι έλαβε την περιτομή για χάρη σου, άκουσέ το από τα εξής: αφού δηλαδή είπε ότι έλαβε σημείο και σφραγίδα, παραθέτει και την αιτία, λέγοντας: «Για να γίνει αυτός πατέρας της περιτομής, για εκείνους που δέχονται και τη νοητή»· επειδή, εάν έχεις μόνο αυτήν, κανένα όφελος δεν θα προκύψει για σένα. Διότι αυτό αποτελεί σημείο τότε, όταν το πράγμα του οποίου αυτό είναι σημείο φανερώνεται σε εσένα, δηλαδή η πίστη. Ώστε, εάν δεν έχεις αυτήν, ούτε το σημείο μπορεί πλέον να είναι σημείο. Διότι, τίνος πράγματος θα είναι σημείο, και τίνος σφραγίδα, όταν δεν υπάρχει αυτό που σφραγίζεται; Όπως ακριβώς εάν μας επιδείκνυες ένα πουγκί που φέρει μεν σφραγίδα, χωρίς όμως να υπάρχει τίποτα φυλαγμένο μέσα του· επομένως, η περιτομή είναι καταγέλαστη, όταν δεν υπάρχει μέσα η πίστη.

«Ενώ βρισκόταν σε περιτομή, ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, αλλά σε ακροβυστία.» Θέλει να δείξει ότι η πίστη υπήρχε πριν από την περιτομή, επειδή οι Ιουδαίοι υπερηφανεύονταν πολύ για την περιτομή. Αυτό το τεκμηριώνει από το παράδειγμα του Αβραάμ, δείχνοντας ότι εκείνος πρώτα πίστεψε και δικαιώθηκε, και έπειτα μετά από αυτά έλαβε την περιτομή, και μάλιστα αυτήν την έλαβε για την ανάγκη των μεταγενέστερων, όχι για τον εαυτό του. «Και έλαβε ως σημείο την περιτομή, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης που προήλθε από την πίστη του κατά τον καιρό της ακροβυστίας, ώστε να είναι αυτός πατέρας όλων εκείνων που πιστεύουν ενώ βρίσκονται σε ακροβυστία, για να λογιστεί και σε αυτούς ως δικαιοσύνη, και πατέρας της περιτομής, όχι μόνο για όσους προέρχονται από την περιτομή, αλλά και για εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε ο πατέρας μας Αβραάμ κατά την ακροβυστία.» Γι' αυτόν τον λόγο περιτμήθηκε μετά την πίστη, λέγει, ώστε και το γένος που προήλθε από αυτόν κατά σάρκα να μην μισεί την πίστη του Αβραάμ, και να γίνει μέσω και των δύο καταστάσεων πατέρας της πίστεως, αφενός των εθνικών, εφόσον και ευρισκόμενος σε ακροβυστία είχε την πίστη· αφετέρου δε αυτών που έχουν την περιτομή· και όχι απλώς όσων έχουν περιτομή, αλλά εκείνων που μιμούνται την πίστη του, της οποίας σημείο έγινε η περιτομή. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «σε εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε ο πατέρας μας Αβραάμ κατά την ακροβυστία»· ώστε, εάν οι Ιουδαίοι αποβάλλουν την πίστη, χωρίς να το αντιλαμβάνονται αποβάλλουν και την περιτομή.

Ρωμ. 4,11-12: Γιατί, λέει, πρώτα του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη, και έτσι περιτμήθηκε; Πρώτον μεν, για να θεωρηθεί η περιτομή ως σημείο αρετής, και όχι ως καθαυτό αρετή και κατόρθωμα. Διότι το «σημείο της περιτομής», λέει, είναι «σφραγίδα», δηλαδή: είναι σημείο και απόδειξη της δικαιοσύνης μέσω της πίστεως που υπήρχε κατά την ακροβυστία. Δεύτερον δε, για να αναγνωριστεί και να ανακηρυχθεί κοινός πατέρας και των ακροβύστων και των περιτμημένων. Των μεν ακροβύστων, επειδή, ενώ βρισκόταν στην ακροβυστία, και πίστεψε και δικαιώθηκε, των δε περιτμημένων, επειδή και ο ίδιος περιτμήθηκε αφότου πίστεψε. Εύλογα, λοιπόν, θα μπορούσε να θεωρηθεί πατέρας όλων, εκείνων δηλαδή που αποδέχθηκαν την πίστη, είτε είναι απερίτμητοι είτε περιτμημένοι. Αν όμως δεν έχουν την πίστη, δεν έχουν ούτε τη συγγένεια με εκείνον, όποιοι κι αν είναι, και άρα ούτε είναι κληρονόμοι της επαγγελίας προς εκείνον. Διότι στους συγγενείς, δηλαδή στο σπέρμα του, ανήκουν οι υποσχέσεις και οι ευλογίες. «Και πατέρα περιτομής»: δεν τον αποκαλεί απλώς πατέρα των περιτμημένων —διότι αυτό δηλώνει η λέξη «περιτομής»— αλλά πατέρα εκείνων των περιτμημένων, οι οποίοι όχι μόνο έχουν περιτμηθεί, αλλά και, ακολουθώντας τα ίχνη του, ενστερνίζονται την πίστη του Χριστού.

Και δες πόσο θεοφιλώς και εύλογα πρόσταξε αυτόν που επρόκειτο να μεσολαβήσει για τη δημιουργία οικογένειας του υιού του, να ορκιστεί αγγίζοντας τη σφραγίδα την οποία έλαβε ως σημείο της εν πίστει πολυτεκνίας. Δηλαδή σαν να έλεγε: «Εκείνος που μου έδωσε την περιτομή, αυτός κατέστησε το γένος των Χαναναίων, με τους οποίους συγκατοικώ, καταραμένο, ενώ το δικό μας ευλογημένο. Ιδού λοιπόν, εφόσον αγγίζει τη θεία σφραγίδα, τον προστάζω να ορκιστεί στον Νομοθέτη αυτής, ότι δεν θα πράξει διαφορετικά από αυτό με το οποίο θα ευαρεστήσουμε Εκείνον, τον δωρητή της πολυτεκνίας: να φέρει ως νύφη για το παιδί μου μια κόρη από το ίδιο μας το γένος». Μου φαίνεται ότι έπραξε κάτι παρόμοιο με αυτό που θα έκανε ένας ευσεβής άνδρας, ο οποίος, φροντίζοντας να επιτελούνται όλα σύμφωνα με τη Χάρη, θα προέβαλλε τα ίδια τα σύμβολα του θείου και σωτηρίου βαπτίσματος, εννοώ τη λευκή στολή και τα υπόλοιπα διακριτικά της δωρεάς, και έπειτα θα απαιτούσε από εκείνον που υποσχέθηκε να υπηρετήσει το θέλημά του, να δώσει τον όρκο αγγίζοντας ακριβώς αυτά.