Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 4:12

Πρέπει, λοιπόν, έχοντας θάρρος ότι ο Δεσπότης των όλων είναι αγαθός και πρόθυμος για φιλανθρωπία, να μετανοούμε χωρίς καμία διστακτικότητα, και με τις διορθώσεις προς το καλύτερο να εξαλείφουμε τις αιτίες των προηγούμενων σφαλμάτων. <Θα θεραπεύσω τις κατοικίες τους, θα τους αγαπήσω ομολογουμένως, διότι η οργή μου αποστράφηκε από αυτούς.> Αμέσως εισάγεται στενά συνδεδεμένος, σχεδόν γειτονικός, ο λόγος του Θεού, ο οποίος υπόσχεται να θεραπεύσει τους ασθενείς και να τους αγαπήσει ομολογουμένως, δηλαδή, να φαίνεται στο εξής ότι ενεργεί φανερά και απροκάλυπτα έργα ευσπλαχνίας και αγάπης, και την παροχή κάθε αγαθού. Δηλώνει επίσης επιπλέον, ότι έδωσε τέλος στην οργή Του απέναντί τους, και ότι δεν θα απομακρυνθεί από την αγαπημένη σε Αυτόν φιλανθρωπία. Φαίνεται όμως πάλι σε εμάς ότι ο λόγος εδώ δεν υπενθυμίζει μόνο την επιστροφή του εξ αίματος Ισραήλ, αλλά συμπεριλαμβάνει μάλλον και την κλήση των εθνών· διότι «δεν είναι Ισραήλ όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ»· αλλά μάλλον συγκαταλέγονται ως τέκνα εκείνοι που ακολουθούν «τα ίχνη της πίστεως που είχε ο πατέρας μας Αβραάμ, ενώ βρισκόταν στην ακροβυστία».

Διότι εβασίλευσε μέσω του σταυρού, και επειδή έγινε «υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού», γι' αυτό ακριβώς, όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος, «και ο Θεός τον υπερύψωσε, και του χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού Χριστού να κάμψει κάθε γόνατο επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν Θεού Πατρός, αμήν». Ω, λοιπόν, Βηθλεέμ, λέει, οίκος του Εφραθά, αν και είσαι πολύ μικρή για να συγκαταλέγεσαι ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα, δηλαδή, αν και χιλιάδες είναι οι λαμπρές και μεγάλες πόλεις της Ιουδαίας, που ξεχειλίζουν από πολυάριθμο πλήθος κατοίκων, ωστόσο, έστω κι αν είναι εντελώς λίγοι εκείνοι που σε κατοικούν και σε νέμονται, εσύ θα γίνεις τροφός, και θα ονομαστείς πόλη εκείνου που βασιλεύει στον Ισραήλ, ο οποίος είναι ποιμένας καλός, ώστε να θυσιάσει ακόμη και τη ζωή του υπέρ των προβάτων, και θα κυριαρχήσει σε όλον τον Ισραήλ. Και βέβαια, όχι μόνο σε αυτούς που είναι εξ αίματος Ισραήλ, αλλά και σε αυτούς που προέρχονται από την επαγγελία, η οποία δόθηκε εκ των προτέρων στον Αβραάμ· διότι του είπε κάπου ο Θεός: «Ότι μέσω του Ισαάκ θα κληθεί σε σένα σπέρμα». Το δε «μέσω του Ισαάκ», εννοεί εξ επαγγελίας. Είναι βέβαιη λοιπόν η υπόσχεση όχι μόνο σε αυτούς που είναι εξ αίματος Ισραήλ, «αλλά και σε αυτούς που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως του πατέρα μας Αβραάμ, την οποία είχε όταν βρισκόταν στην ακροβυστία»· διότι αυτοί είναι ο Ισραήλ, επειδή «τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα».

Όταν λοιπόν λέει ότι η περιτομή φαίνεται ανώφελη σε αυτούς που την έχουν υποστεί, εφόσον δεν συνοδεύεται από την ευδοκίμηση μέσω των έργων τους, ενώ εκείνοι που διατηρούν ακόμη τη φυσική ακροβυστία αποδεικνύονται καλύτεροι τηρητές του νόμου από τους άλλους, ποιο θα είναι πλέον το καύχημά της; Αυτό θα ρωτούσα ευχαρίστως τους εντελώς ανόητους Ιουδαίους. Εάν όμως πρέπει να προσθέσουμε κάτι στα όσα ειπώθηκαν, ο Παύλος διατείνεται ότι η περιτομή δόθηκε και ως ένα άλλο σημείο. Και συγκεκριμένα, ως μια σφραγίδα της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία του ο προπάτορας του γένους, ο Αβραάμ, ώστε να γίνει αυτός «πατέρας πολλών εθνών, όχι μόνο», όπως λέει, «γι' αυτούς που προέρχονται από την περιτομή», αλλά και «γι' αυτούς που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία του ο Πατέρας μας Αβραάμ». Διότι «πίστεψε στον Θεό και δικαιώθηκε», χωρίς να έχει λάβει ακόμη την περιτομή, ενώ μετά την πίστη και τη δικαίωση που προήλθε από αυτήν, η περιτομή έγινε γι' αυτόν σημείο αυτού του γεγονότος.

Σε εκείνον όμως που δεν στηρίζεται στα έργα, αλλά πιστεύει σε Εκείνον που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη. Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ αναφέρεται στον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογαριάζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος είναι ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία. Αυτός ο μακαρισμός, λοιπόν, αναφέρεται στην περιτομή ή και στην ακροβυστία; Διότι λέμε ότι στον Αβραάμ η πίστη λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Πώς λοιπόν του λογίστηκε; Όταν βρισκόταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, λέει, αλλά σε ακροβυστία. Και έλαβε το σημείο της περιτομής, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης της πίστεως που είχε όταν ήταν στην ακροβυστία, ώστε να είναι αυτός πατέρας όλων όσων πιστεύουν ευρισκόμενοι σε ακροβυστία, για να λογιστεί και σε αυτούς ως δικαιοσύνη, και πατέρας της περιτομής για εκείνους που δεν ανήκουν μόνο στην περιτομή, αλλά και για εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία ο πατέρας μας Αβραάμ.» Και επιπλέον αυτών, προβαίνει σε μια ακόμη πιο λεπτομερή εξέταση του μυστηρίου. Και λέει τα εξής: «Διότι δεν δόθηκε μέσω του νόμου η υπόσχεση στον Αβραάμ ή στους απογόνους του ότι θα κληρονομήσει τον κόσμο, αλλά μέσω της δικαιοσύνης της πίστεως. Επειδή, εάν κληρονόμοι είναι αυτοί που προέρχονται από τον νόμο, λέει, η πίστη έχει χάσει την αξία της και η υπόσχεση έχει καταργηθεί. Διότι ο νόμος κατεργάζεται οργή.

Και για ποιον λόγο, λέγει, είχε ανάγκη από σφραγίδα; Δεν είχε ο ίδιος ανάγκη. Για ποιον λόγο, λοιπόν, την δέχθηκε; Για να γίνει κοινός πατέρας και αυτών που πιστεύουν ευρισκόμενοι σε ακροβυστία, και αυτών που βρίσκονται σε περιτομή· αλλά όχι απλώς αυτών που βρίσκονται σε περιτομή· γι' αυτό και προσθέτει: Όχι μόνο σε αυτούς που προέρχονται από την περιτομή. Διότι, αν για τους απερίτμητους δεν είναι πατέρας επειδή είναι απερίτμητος (μολονότι δικαιώθηκε ενώ βρισκόταν σε ακροβυστία), αλλά επειδή μιμήθηκαν την πίστη του, πολύ περισσότερο δεν θα είναι πρόγονος των περιτμημένων εξαιτίας της περιτομής, εάν δεν προστεθεί σε αυτούς και η πίστη. Διότι έλαβε την περιτομή, λέγει, ώστε να τον έχουμε πρόγονο και οι δύο πλευρές, και οι απερίτμητοι να μην απορρίψουν τους περιτμημένους. Βλέπεις πώς αυτοί τον είχαν πρώτοι ως προπάτορα; Εάν δε η περιτομή είναι κάτι το σεβαστό, επειδή κηρύττει τη δικαιοσύνη, καθόλου μικρή πρωτοκαθεδρία δεν έχει και η ακροβυστία, επειδή τη δέχθηκε πριν από την περιτομή· τότε, λοιπόν, θα μπορέσεις να τον έχεις προπάτορα, όταν βαδίσεις στα ίχνη της πίστεως, και δεν φιλονικείς ούτε στασιάζεις εισάγοντας τον νόμο.

Και αυτό δεν το οικονόμησε ο Θεός μόνο ως προς την περιτομή, αλλά και σε όλα ανεξαιρέτως τα άλλα, όπως εννοώ τις θυσίες, τα σάββατα και τις εορτές. Διότι, το ότι έλαβε την περιτομή για χάρη σου, άκουσέ το από τα εξής: αφού δηλαδή είπε ότι έλαβε σημείο και σφραγίδα, παραθέτει και την αιτία, λέγοντας: «Για να γίνει αυτός πατέρας της περιτομής, για εκείνους που δέχονται και τη νοητή»· επειδή, εάν έχεις μόνο αυτήν, κανένα όφελος δεν θα προκύψει για σένα. Διότι αυτό αποτελεί σημείο τότε, όταν το πράγμα του οποίου αυτό είναι σημείο φανερώνεται σε εσένα, δηλαδή η πίστη. Ώστε, εάν δεν έχεις αυτήν, ούτε το σημείο μπορεί πλέον να είναι σημείο. Διότι, τίνος πράγματος θα είναι σημείο, και τίνος σφραγίδα, όταν δεν υπάρχει αυτό που σφραγίζεται; Όπως ακριβώς εάν μας επιδείκνυες ένα πουγκί που φέρει μεν σφραγίδα, χωρίς όμως να υπάρχει τίποτα φυλαγμένο μέσα του· επομένως, η περιτομή είναι καταγέλαστη, όταν δεν υπάρχει μέσα η πίστη.

«Ενώ βρισκόταν σε περιτομή, ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, αλλά σε ακροβυστία.» Θέλει να δείξει ότι η πίστη υπήρχε πριν από την περιτομή, επειδή οι Ιουδαίοι υπερηφανεύονταν πολύ για την περιτομή. Αυτό το τεκμηριώνει από το παράδειγμα του Αβραάμ, δείχνοντας ότι εκείνος πρώτα πίστεψε και δικαιώθηκε, και έπειτα μετά από αυτά έλαβε την περιτομή, και μάλιστα αυτήν την έλαβε για την ανάγκη των μεταγενέστερων, όχι για τον εαυτό του. «Και έλαβε ως σημείο την περιτομή, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης που προήλθε από την πίστη του κατά τον καιρό της ακροβυστίας, ώστε να είναι αυτός πατέρας όλων εκείνων που πιστεύουν ενώ βρίσκονται σε ακροβυστία, για να λογιστεί και σε αυτούς ως δικαιοσύνη, και πατέρας της περιτομής, όχι μόνο για όσους προέρχονται από την περιτομή, αλλά και για εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε ο πατέρας μας Αβραάμ κατά την ακροβυστία.» Γι' αυτόν τον λόγο περιτμήθηκε μετά την πίστη, λέγει, ώστε και το γένος που προήλθε από αυτόν κατά σάρκα να μην μισεί την πίστη του Αβραάμ, και να γίνει μέσω και των δύο καταστάσεων πατέρας της πίστεως, αφενός των εθνικών, εφόσον και ευρισκόμενος σε ακροβυστία είχε την πίστη· αφετέρου δε αυτών που έχουν την περιτομή· και όχι απλώς όσων έχουν περιτομή, αλλά εκείνων που μιμούνται την πίστη του, της οποίας σημείο έγινε η περιτομή. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «σε εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε ο πατέρας μας Αβραάμ κατά την ακροβυστία»· ώστε, εάν οι Ιουδαίοι αποβάλλουν την πίστη, χωρίς να το αντιλαμβάνονται αποβάλλουν και την περιτομή.

Ρωμ. 4,11-12: Γιατί, λέει, πρώτα του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη, και έτσι περιτμήθηκε; Πρώτον μεν, για να θεωρηθεί η περιτομή ως σημείο αρετής, και όχι ως καθαυτό αρετή και κατόρθωμα. Διότι το «σημείο της περιτομής», λέει, είναι «σφραγίδα», δηλαδή: είναι σημείο και απόδειξη της δικαιοσύνης μέσω της πίστεως που υπήρχε κατά την ακροβυστία. Δεύτερον δε, για να αναγνωριστεί και να ανακηρυχθεί κοινός πατέρας και των ακροβύστων και των περιτμημένων. Των μεν ακροβύστων, επειδή, ενώ βρισκόταν στην ακροβυστία, και πίστεψε και δικαιώθηκε, των δε περιτμημένων, επειδή και ο ίδιος περιτμήθηκε αφότου πίστεψε. Εύλογα, λοιπόν, θα μπορούσε να θεωρηθεί πατέρας όλων, εκείνων δηλαδή που αποδέχθηκαν την πίστη, είτε είναι απερίτμητοι είτε περιτμημένοι. Αν όμως δεν έχουν την πίστη, δεν έχουν ούτε τη συγγένεια με εκείνον, όποιοι κι αν είναι, και άρα ούτε είναι κληρονόμοι της επαγγελίας προς εκείνον. Διότι στους συγγενείς, δηλαδή στο σπέρμα του, ανήκουν οι υποσχέσεις και οι ευλογίες. «Και πατέρα περιτομής»: δεν τον αποκαλεί απλώς πατέρα των περιτμημένων —διότι αυτό δηλώνει η λέξη «περιτομής»— αλλά πατέρα εκείνων των περιτμημένων, οι οποίοι όχι μόνο έχουν περιτμηθεί, αλλά και, ακολουθώντας τα ίχνη του, ενστερνίζονται την πίστη του Χριστού.