Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 4:20

Ως προς δε την υπόσχεση του Θεού δεν αμφέβαλε από απιστία, αλλά ενδυναμώθηκε με την πίστη, αποδίδοντας δόξα στον Θεό, και έχοντας την απόλυτη βεβαιότητα ότι αυτό που έχει υποσχεθεί, είναι δυνατός και να το πράξει. Γι' αυτό και του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη.

Τώρα όμως, για τον κοινό δικό μας και δικό σας σκοπό, θεώρησα αρμόζον να εκπληρώσω την παραγγελία της εν Χριστώ αγάπης σας με την απλότητα της υγιούς πίστεως, λέγοντας όσα διδάχθηκα από τη θεόπνευστη Γραφή· χρησιμοποιώντας με φειδώ και εκείνα τα ονόματα και τις λέξεις που ως λεκτικοί τύποι δεν περιέχονται στη θεία Γραφή, διασώζουν όμως το νόημα που εμπεριέχεται σε αυτήν. Όσα όμως, εκτός από το ξένο της λέξης, μας εισάγουν επιπλέον και ένα ξένο νόημα, και τα οποία δεν βρίσκει κανείς να κηρύσσονται από τους αγίους, αυτά τα απορρίπτω παντελώς ως ξένα και αλλότρια προς την ευσεβή πίστη. Πίστη λοιπόν είναι η ανεπιφύλακτη συγκατάθεση σε όσα έχουν ακουστεί, με την πλήρη βεβαιότητα για την αλήθεια αυτών που έχουν κηρυχθεί με τη χάρη του Θεού, την οποία ακριβώς πίστη επέδειξε ο Αβραάμ, για τον οποίο δόθηκε η μαρτυρία ότι: «Δεν δίστασε από απιστία, αλλά ενδυναμώθηκε στην πίστη, δοξάζοντας τον Θεό, έχοντας την πλήρη βεβαιότητα ότι εκείνο που του έχει υποσχεθεί, είναι δυνατός και να το πράξει».

Ας παραχωρήσουμε λοιπόν τα πάντα σε Αυτόν· διότι αυτό σημαίνει να δοξάζουμε τον Θεό, το να μην απαιτούμε από Αυτόν ευθύνες για όσα πράττει. Έτσι και ο Αβραάμ έδωσε δόξα στον Θεό, έχοντας την πλήρη βεβαιότητα ότι εκείνο που έχει υποσχεθεί, είναι ικανός και να το εκπληρώσει. Εκείνος δεν ρώτησε ούτε καν για το μέλλον· εμείς όμως εξετάζουμε τον λόγο ακόμη και των παρελθόντων.

Απέναντι στην υπόσχεση του Θεού δεν κλονίστηκε από απιστία. Διότι ο Θεός ούτε απόδειξη έδωσε ούτε σημείο επιτέλεσε, αλλά υπήρχαν μόνο απλά λόγια, τα οποία υπόσχονταν εκείνα που δεν μπορούσε να υποσχεθεί η φύση. Αλλά παρ' όλα αυτά, «δεν κλονίστηκε», αναφέρει. Δεν είπε ότι «δεν απίστησε», αλλά «δεν κλονίστηκε»· δηλαδή, ούτε δίστασε, ούτε αμφέβαλε, παρόλο που υπήρχαν τόσα πολλά εμπόδια.

Πώς λοιπόν έγινε δυνατός; Με την πίστη, λέει, επειδή δεν ανέθεσε το ζήτημα στους λογισμούς· διαφορετικά θα είχε καταπέσει. Και πώς κατόρθωσε αυτήν ακριβώς την πίστη; Δίνοντας δόξα στον Θεό, λέει, και αποκτώντας την απόλυτη βεβαιότητα ότι Εκείνος έχει τη δύναμη να πράξει αυτό που έχει υποσχεθεί. Άρα, το να μην περιεργαζόμαστε σημαίνει να δοξάζουμε τον Θεό, όπως ακριβώς το να περιεργαζόμαστε συνιστά αμάρτημα. Εάν όμως περιεργαζόμενοι και ερευνώντας τα επίγεια δεν Τον δοξάζουμε, πολύ περισσότερο, πολυπραγμονώντας για τη γέννηση του Δεσπότη, θα υποστούμε τα έσχατα ως υβριστές. Διότι, εάν δεν πρέπει να ερευνούμε τον τύπο της αναστάσεως, πολύ περισσότερο εκείνα τα απόρρητα και φρικτά μυστήρια. Και δεν είπε απλώς «επειδή πίστεψε», αλλά «επειδή απέκτησε την απόλυτη βεβαιότητα». Τέτοιο πράγμα είναι άλλωστε η πίστη, είναι σαφέστερη από την απόδειξη των λογισμών και πείθει περισσότερο· διότι δεν είναι δυνατόν να υπεισέλθει πλέον κανένας άλλος λογισμός και να την κλονίσει. Διότι εκείνος μεν που πείθεται από τα λόγια και τα επιχειρήματα, μπορεί και να μεταπειστεί· εκείνος όμως που στερεώνεται από την πίστη, έχει πλέον οχυρώσει την ακοή του απέναντι στους λόγους που τη φθείρουν. Λέγοντας, λοιπόν, ότι δικαιώθηκε μέσω της πίστεως, δείχνει ότι εδόξασε τον Θεό από την πίστη· πράγμα που αποτελεί κατεξοχήν γνώρισμα του ορθού βίου. Διότι, «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Ιδού, αποδείχθηκε ότι αυτό είναι γνώρισμα της πίστεως.

Διότι δεν προχώρησε αμέσως σε αυτό που προαναφέραμε, αλλά τι λέει; «Η δε δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη λέει τα εξής: Μην πεις στην καρδιά σου: Ποιος θα ανέβει στον ουρανό; (δηλαδή, για να κατεβάσει τον Χριστό), ή ποιος θα κατεβεί στην άβυσσο; (δηλαδή, για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς)». Διότι, όπως ακριβώς στην αρετή των έργων αντιστέκεται η ραθυμία και η χαλάρωση, η οποία εξασθενεί τους κόπους, και χρειάζεται ψυχή που να αγρυπνεί σφόδρα ώστε να μην υποχωρεί, έτσι και όταν πρέπει κανείς να πιστέψει, υπάρχουν λογισμοί που αναστατώνουν και λυμαίνονται τη διάνοια των πολλών, και χρειάζεται γενναία ψυχή για να τους αποκρούσει. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο φέρνει και αυτούς τους ίδιους (τους λογισμούς) στο μέσον· και ό,τι έπραξε στην περίπτωση του Αβραάμ, το ίδιο πράττει και εδώ. Διότι και εκεί, αφού έδειξε ότι αυτός δικαιώθηκε από την πίστη, για να μη φανεί ότι έλαβε μάταια και χωρίς λόγο έναν τόσο μεγάλο στέφανο, σαν να μην ήταν σπουδαίο το κατόρθωμά του, εξυψώνοντας τη φύση της πίστης λέει: «Αυτός πέρα από κάθε ελπίδα πίστεψε με ελπίδα ότι θα γίνει πατέρας πολλών εθνών, και χωρίς να ασθενήσει στην πίστη, δεν έλαβε υπόψη του το δικό του σώμα που ήταν πλέον νεκρωμένο, ούτε τη νέκρωση της μήτρας της Σάρρας· και ως προς την υπόσχεση του Θεού δεν κλονίστηκε από απιστία, αλλά ενδυναμώθηκε μέσω της πίστης, δίνοντας δόξα στον Θεό, και έχοντας την πλήρη βεβαιότητα ότι εκείνο που έχει υποσχεθεί, είναι ικανός και να το πράξει».

Εδώ μάς υπαινίσσεται τη στειρότητα. Διότι η αδυναμία ήταν διπλή: αφενός προερχόταν από την ηλικία, αφετέρου από τη φυσική αδυναμία. Επειδή όχι μόνο το σώμα ήταν άχρηστο για τεκνοποιία λόγω της ηλικίας, αλλά και η ίδια η μήτρα είχε νεκρωθεί, και το εργαστήριο της φύσης ήταν άχρηστο ακόμη και πριν από τα γηρατειά εξαιτίας της στειρότητας. Είδες πόσα εμπόδια υπήρχαν; Τα γηρατειά του άνδρα, τα γηρατειά της γυναίκας· η στειρότητα, η οποία καθιστούσε τη μήτρα πιο άχρηστη και από τα γηρατειά· διότι και αυτή αποτελούσε κατεξοχήν εμπόδιο για την τεκνοποιία. Αλλά παρ' όλα αυτά, εκείνος τα προσπέρασε όλα, και με τα μάτια της πίστης υψώθηκε στους ουρανούς, έχοντας ως τη μεγαλύτερη απόδειξη όσων του είχαν υποσχεθεί τη δύναμη Εκείνου που έδωσε την υπόσχεση. Γι' αυτό «δεν αμφέβαλε από απιστία για την επαγγελία του Θεού, αλλά ενδυναμώθηκε μέσω της πίστης». Διότι η πίστη είναι μια ισχυρή βακτηρία και ένα ασφαλές λιμάνι, που απαλλάσσει από την πλάνη των λογισμών και αναπαύει την ψυχή με πολλή γαλήνη. «Μακάρια δε είναι τα μάτια σας, επειδή βλέπουν»· διότι είναι αναγκαίο να επανέλθουμε πάλι σε αυτό το ρητό. Καίτοι έβλεπαν και οι Ιουδαίοι όσα γίνονταν τότε. Αλλά δεν μακαρίζει αυτή την εξωτερική όραση· διότι αυτή από μόνη της δεν βλέπει τα θαύματα, παρά μόνο η εσωτερική όραση. Εκείνοι είδαν τον τυφλό και έλεγαν: «Αυτός είναι, δεν είναι αυτός· ας καλέσουμε τους γονείς του». Τους ακούς που αμφιβάλλουν; Βλέπεις ότι δεν αρκεί η σωματική όραση για τη θέαση του θαύματος;

Αυτόνομος είναι ο βασιλιάς. «Ο οποίος δεν ντράπηκε», λέει, «πρόσωπο άρχοντα, ούτε απέδωσε τέτοια τιμή στους ανθρώπους, ώστε να θαυμάσει τα πρόσωπά τους». «Διότι, ακόμη και αν δεν γνωρίζεις, οφείλεις εντούτοις να υποχωρείς απέναντί Του και ενώπιον της δόξας Του, ώστε να μη ζητάς να τα μαθαίνεις όλα». Άρα, εκείνος που περιεργάζεται τον Θεό δεν τιμά τον Θεό. Δες τι λέει και ο Παύλος: «αποδίδοντας δόξα στον Θεό και έχοντας την απόλυτη πεποίθηση ότι αυτό που έχει υποσχεθεί, είναι δυνατός και να το πράξει». Από πού απέκτησε αυτή την πεποίθηση; Πες μου. Διότι η φυσική ακολουθία των πραγμάτων υπαγόρευε τα αντίθετα. «Μάταιο όμως για αυτούς», λέει, «θα αποβεί το να κραυγάζει και να παρακαλεί κανείς· διότι συμπεριφέρθηκαν παράνομα στους αποκλεισμένους και τους αδύναμους». «Η ίδια η ικεσία σου», λέει, «στρέφεται εναντίον σου. Διότι εκείνος που λέει σε έναν βασιλιά: "παρανομείς", ακόμη και αν τον ικετεύει, μάταια θα ικετεύσει».

βʹ. Γι' αυτό ο Παύλος, αναφερόμενος στον Αβραάμ, επειδή δεν έπραξε έτσι, αλλά αποκρούοντας τους λογισμούς απέβλεψε στη δύναμη Εκείνου που έδωσε την υπόσχεση, λέγει ότι αυτό ακριβώς δόξασε κατεξοχήν τον Θεό: «Διότι δεν αμφιταλαντεύθηκε από απιστία απέναντι στην υπόσχεση του Θεού, αλλά ενδυναμώθηκε μέσω της πίστεως, αποδίδοντας δόξα στον Θεό, και έχοντας την πλήρη βεβαιότητα ότι εκείνο που έχει υποσχεθεί, είναι δυνατός και να το πράξει». Τι σημαίνει όμως το: «Έχοντας δε το ίδιο Πνεύμα της πίστεως, σύμφωνα με το γεγραμμένο: Πίστεψα, γι' αυτό και μίλησα· έτσι και εμείς πιστεύουμε, γι' αυτό και μιλάμε»;

Πώς να επαινέσω επάξια την πίστη σου, πανόλβιε; Διότι δεν αμφέβαλες για την υπόσχεση, ούτε κλονίστηκες απέναντι στην εξαγγελία, ούτε συλλογίστηκες ότι το ίδιο σου το σώμα ήταν πλέον νεκρωμένο, όντας περίπου εκατό ετών, ούτε απέβλεψες στη στειρότητα της μήτρας της Σάρρας, αλλά ενδυναμώθηκες μέσω της πίστεως, γνωρίζοντας ότι αυτό που υποσχέθηκε ο Θεός, έχει τη δύναμη και να το εκπληρώσει. Επειδή ο δημιουργός της φύσεως δεν υποδουλώνεται στα πάθη της φύσεως, διότι ο Θεός δεν υπόκειται στην αναγκαιότητα της φύσεως σε όσα εργάζεται, εφόσον είναι ο δημιουργός κάθε φύσεως· αντίθετα, η φύση ακολουθεί σε κάθε είδους μεταβολή το ελεύθερο θέλημα του Δημιουργού της. Γι' αυτό τον λόγο δεν διαψεύστηκες στις ελπίδες σου, μακάριε, αλλά ονομάζεσαι πατέρας στον καθορισμένο χρόνο, σε νεκρωμένη ηλικία. Και πρώτα βλέπεις καρπό από τη Σάρρα, και θαυμάζεις πώς, ενάντια σε κάθε ελπίδα, αναβλύζουν οι πηγές του γάλακτος στη γερασμένη γυναίκα, και έπειτα από λίγο ψελλίζεις τρυφερά προς το νεογέννητο, διδάσκοντας το βρέφος να σε αποκαλεί πατέρα, ζητώντας από το τέκνο αυτήν ακριβώς την προσφώνηση, την οποία προκαταβολικά μέσω της υποσχέσεως είχε επικυρώσει η χάρις.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Παύλος, αφού διηγήθηκε τα σχετικά με τη γέννησή του από τη στείρα, και αφού είπε ότι ο πατέρας του, αντίθετα σε κάθε ελπίδα, πίστεψε με ελπίδα, και ότι «Χωρίς να ασθενήσει στην πίστη, παρατήρησε το δικό του σώμα που ήταν πλέον νεκρωμένο και τη νέκρωση της μήτρας της Σάρρας· ως προς την υπόσχεση του Θεού, όμως, δεν αμφέβαλε λόγω απιστίας, αλλά ενδυναμώθηκε μέσω της πίστης, δίνοντας δόξα στον Θεό, και έχοντας την απόλυτη βεβαιότητα ότι αυτό που Εκείνος έχει υποσχεθεί, είναι δυνατός και να το πράξει»· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Δεν γράφτηκε δε μόνο για εκείνον, αλλά και για εμάς, στους οποίους πρόκειται να λογιστεί, δηλαδή σε όσους πιστεύουν σε Εκείνον ο οποίος ανέστησε από τους νεκρούς τον Ιησού Χριστό τον Κύριό μας». Είναι φανερό, λοιπόν, ότι η γέννηση του Ισαάκ ήταν τύπος της αναστάσεως του Χριστού.

Διότι, εάν το να μην περιεργάζεται κανείς τις υποσχέσεις Του σημαίνει ότι Τον δοξάζει, το να πολυπραγμονεί και να ερευνά διεξοδικά όχι μόνο τις αποφάσεις Του, αλλά και τον Ίδιο που τις εξέδωσε, σημαίνει ότι Τον ατιμάζει. Το ότι, μάλιστα, το να μην περιεργάζεται κανείς τις υποσχέσεις Του αποτελεί δοξολογία προς Αυτόν, άκουσε τον Παύλο που μιλά για τον Αβραάμ, την υπακοή του και την απόλυτη πίστη του σε όλα: «Διότι αναλογίστηκε», λέει, «το δικό του σώμα που ήταν πλέον νεκρωμένο, καθώς και τη νέκρωση της μήτρας της Σάρρας· απέναντι, όμως, στην υπόσχεση του Θεού δεν κλονίστηκε από απιστία, αλλά ενδυναμώθηκε από την πίστη». Η φύση και η ηλικία, λέει, τον οδηγούσαν σε απόγνωση, αλλά η πίστη του ενέπνεε αγαθές ελπίδες. Αντιθέτως, ενδυναμώθηκε στην πίστη, αποδίδοντας δόξα στον Θεό και έχοντας την πλήρη βεβαιότητα ότι εκείνο που Αυτός έχει υποσχεθεί, έχει και τη δύναμη να το πράξει. Βλέπεις ότι αυτός που έχει απόλυτη βεβαιότητα για όσα αποφασίζει ο Θεός, αποδίδει δόξα στον Θεό; Εάν, λοιπόν, αποδίδει δόξα στον Θεό εκείνος που Τον πιστεύει, εκείνος που δεν Τον πιστεύει στρέφει την προσβολή εναντίον Του στο ίδιο του το κεφάλι. «Εσύ ποιος είσαι που ανταπαντάς στον Θεό;» Έπειτα, θέλοντας να καταδείξει πόση είναι η απόσταση μεταξύ ανθρώπου και Θεού, δεν την παρουσίασε σε όλο της το μέγεθος, εντούτοις από το παράδειγμα που δόθηκε είναι δυνατόν να συλλάβει κανείς την έννοια μιας πολύ μεγαλύτερης διαφοράς.

Γι' αυτόν τον λόγο προηγήθηκαν οι στείρες, ώστε να γίνει πιστευτή η γέννηση· μάλλον όμως, όχι μόνο για να γίνει πιστευτή η γέννηση, αλλά, αν το εξετάσουμε με ακρίβεια, θα διαπιστώσουμε ότι η στειρότητα αποτελεί προτύπωση αυτού τούτου του θανάτου. Δ'. Αλλά προσέξτε, διότι αυτό που πρόκειται να ειπωθεί είναι λεπτό· πρόκειται δηλαδή να αναπτύξουμε πώς η μήτρα της Σάρρας, αν και βρισκόταν σε στειρότητα, μας καθοδηγεί προς την πίστη της αναστάσεως. Πώς λοιπόν μας καθοδηγεί; Όπως ακριβώς αυτή, ενώ ήταν νεκρή, αναστήθηκε με τη χάρη του Θεού και έδωσε ζωή στο ζωντανό σώμα του Ισαάκ· έτσι και ο Χριστός, αφού νεκρώθηκε, αναστήθηκε με τη δική Του δύναμη. Και για να βεβαιωθείτε ότι δεν είναι βεβιασμένο αυτό που ειπώθηκε, ακούστε τον ίδιο τον Παύλο να λέει. Διότι, αφού μίλησε για τον Αβραάμ λέγοντας ότι «Δεν αναλογίστηκε τη νέκρωση της μήτρας της Σάρρας, αλλά ενδυναμώθηκε στην πίστη, δίνοντας δόξα στον Θεό, και έχοντας την απόλυτη βεβαιότητα ότι εκείνο που έχει υποσχεθεί είναι δυνατός και να το πράξει», δηλαδή να κάνει από νεκρά σώματα να γεννηθεί ζωντανός υιός· έπειτα, καθοδηγώντας μας από εκείνη την πίστη σε τούτη εδώ, πρόσθεσε: «Δεν γράφτηκε μόνο για εκείνον, ότι του λογίστηκε, αλλά και για εμάς». Γιατί; «Σε εμάς», λέει, «στους οποίους πρόκειται να λογιστεί, οι οποίοι πιστεύουμε σε Εκείνον που ανέστησε από τους νεκρούς τον Ιησού τον Κύριό μας».

Το ότι καθιστά τον Αβραάμ πατέρα των εθνών, εκείνων δηλαδή που δεν έλκουν την καταγωγή τους από αυτόν, είναι φανερό τόσο από την έκφραση «έναντι», όσο και από το ότι προσθέτει, «αυτού που ζωοποιεί τους νεκρούς», υποδηλώνοντας τη γέννηση του Ισαάκ από νεκρωμένα σώματα, ότι δηλαδή μέσω αυτού έγινε πατέρας πολλών εθνών, εξαιτίας της σωτηρίας που επήλθε στον κόσμο από αυτόν· δηλαδή τον Χριστό, στον οποίο όλα τα έθνη, επειδή πίστεψαν, έδωσαν το δικαίωμα στον Αβραάμ να ονομάζεται πατέρας τους. «Ο οποίος, χωρίς να υπάρχει ελπίδα, πίστεψε με ελπίδα, ώστε να γίνει πατέρας πολλών εθνών, σύμφωνα με το ρηθέν: Έτσι θα είναι το σπέρμα σου. Και χωρίς να κλονιστεί στην πίστη, αναλογίστηκε το σώμα του που ήταν ήδη νεκρωμένο, εφόσον ήταν περίπου εκατό ετών, καθώς και τη νέκρωση της μήτρας της Σάρρας· απέναντι δε στην υπόσχεση του Θεού δεν αμφιταλαντεύτηκε με απιστία, αλλά ενδυναμώθηκε στην πίστη, αποδίδοντας δόξα στον Θεό, έχοντας την απόλυτη βεβαιότητα ότι εκείνο που έχει υποσχεθεί, είναι και σε θέση να το πράξει· γι' αυτό και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη».

Διότι δεν αμφέβαλες για την υπόσχεση, ούτε κλονίστηκες ως προς την επαγγελία, ούτε αναλογίστηκες το δικό σου σώμα που ήταν πια νεκρωμένο, όντας περίπου εκατό ετών, ούτε απέβλεψες στη στείρωση της μήτρας της Σάρρας. Αλλά ενδυναμώθηκες μέσω της πίστης, γνωρίζοντας ότι αυτό που έχει υποσχεθεί ο Θεός είναι δυνατός και να το πράξει, διότι ο δημιουργός της φύσης δεν υποδουλώνεται στους νόμους της φύσης. Επειδή ο Θεός δεν υπόκειται σε φυσική αναγκαιότητα στα όσα εργάζεται, όντας δημιουργός κάθε φύσης. Η φύση υπακούει σε κάθε είδους μεταβολή σύμφωνα με το ελεύθερο θέλημα Εκείνου που την δημιούργησε, γι' αυτό και δεν διαψεύστηκες στις ελπίδες σου, αλλά ονομάζεσαι πατέρας στον καθορισμένο χρόνο, σε ηλικία νεκρωμένη, και πρώτος βλέπεις καρπό από τη Σάρρα και θαυμάζεις πώς αναβλύζουν ανέλπιστα οι πηγές του γάλακτος στη γηρασμένη. Και μετά από λίγο ψελλίζεις τρυφερά στο βρέφος, διδάσκοντας το γέννημά σου να σε αποκαλεί πατέρα, ζητώντας από το τέκνο αυτή την προσωνυμία την οποία εκ των προτέρων επικύρωσε η χάρις μέσω της υπόσχεσης.