Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 4:3

Ορίστε: «Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι ο άνθρωπος δικαιώνεται με την πίστη, χωρίς έργα νόμου.» Τι λοιπόν; «Είναι ο Θεός μόνο των Ιουδαίων; Δεν είναι και των εθνών; Ναι, και των εθνών· επειδή ένας είναι ο Θεός, ο οποίος θα δικαιώσει την περιτομή από την πίστη και την ακροβυστία διά της πίστεως. Μήπως, λοιπόν, με την πίστη καταργούμε τον νόμο; Μη γένοιτο· αλλά, αντιθέτως, τον νόμο τον στηρίζουμε.» — «Διότι τι λέει η Γραφή; Ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και αυτό του λογίσθηκε ως δικαιοσύνη.» Διότι λέει ο Δαβίδ: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία.» — «Ο νόμος», λέει, «φέρνει την τιμωρία στους αμαρτάνοντες»· ο προφήτης όμως μακαρίζει εκείνους που έλαβαν τη συγχώρηση των αμαρτημάτων. «Αυτός, λοιπόν, ο μακαρισμός αφορά την περιτομή ή και την ακροβυστία; Διότι λέμε ότι η πίστη λογίσθηκε στον Αβραάμ ως δικαιοσύνη. Πώς, λοιπόν, του λογίσθηκε; Ενώ ήταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Είναι φανερό ότι όχι σε περιτομή, αλλά σε ακροβυστία. Και έλαβε σημείο περιτομής, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης της πίστεως που είχε όταν ακόμη ήταν σε ακροβυστία, ώστε να είναι αυτός πατέρας όλων όσοι πιστεύουν ενώ βρίσκονται σε ακροβυστία, για να λογισθεί και σ’ αυτούς η δικαιοσύνη· και πατέρας της περιτομής, όχι μόνο σ’ εκείνους που είναι από την περιτομή, αλλά και σ’ εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε ο πατέρας μας Αβραάμ όταν ήταν στην ακροβυστία. Διότι η υπόσχεση που δόθηκε στον Αβραάμ ή στο σπέρμα του, ότι θα είναι κληρονόμος του κόσμου, δεν δόθηκε διά του νόμου, αλλά διά της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη. Διότι ο νόμος εργάζεται οργή· επειδή γνώρισμα του νόμου είναι να τιμωρεί τους παραβάτες. Όπου, άλλωστε, δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση. Γι’ αυτό και είναι από την πίστη, ώστε να είναι κατά χάριν, για να είναι βέβαιη η υπόσχεση σε όλο το σπέρμα, όχι μόνο σ’ εκείνο που είναι από τον νόμο, αλλά και σ’ εκείνο που είναι από την πίστη του Αβραάμ, ο οποίος είναι πατέρας όλων μας, καθώς είναι γραμμένο: Σε έθεσα πατέρα πολλών εθνών· ενώπιον του Θεού, στον οποίο πίστεψε, του Θεού που ζωοποιεί τους νεκρούς και καλεί τα μη όντα σαν να υπάρχουν. Αυτός, ενώ κάθε ελπίδα είχε χαθεί, πίστεψε με ελπίδα, ώστε να γίνει πατέρας πολλών εθνών, σύμφωνα με αυτό που είχε ειπωθεί: Έτσι θα είναι το σπέρμα σου. Και χωρίς να ασθενήσει στην πίστη, δεν λογάριασε το σώμα του, που ήταν ήδη νεκρωμένο, αφού ήταν περίπου εκατό ετών, ούτε και τη νέκρωση της μήτρας της Σάρρας. Αλλά απέναντι στην υπόσχεση του Θεού δεν δίστασε από απιστία· αντιθέτως, ενδυναμώθηκε με την πίστη, δίνοντας δόξα στον Θεό, και έχοντας πλήρη βεβαιότητα ότι εκείνο που υποσχέθηκε ο Θεός είναι δυνατός και να το πραγματοποιήσει. Γι’ αυτό και του λογίσθηκε ως δικαιοσύνη.»

Β΄. Γράφει, λοιπόν, στους Ρωμαίους ο ιερότατος Παύλος: Τι θα πούμε, λοιπόν, ότι βρήκε ο Αβραάμ, ο προπάτοράς μας κατά σάρκα; Διότι, αν ο Αβραάμ δικαιώθηκε από τα έργα, έχει καύχημα, αλλά όχι ενώπιον του Θεού. Διότι τι λέει η Γραφή; Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη. Σε εκείνον δε που εργάζεται, ο μισθός δεν λογαριάζεται κατά χάρη, αλλά κατά οφειλή.

Διότι όπως ακριβώς εκείνος τον αγάπησε έχοντας σχηματίσει υψηλές αντιλήψεις γι' αυτόν —αφού αυτό αποτελεί δείγμα αγάπης—, έτσι και ο Θεός τον αγάπησε ενώ ήταν υπόλογος για αμέτρητα σφάλματα, όχι μόνο απαλλάσσοντάς τον από την κόλαση, αλλά και καθιστώντας τον δίκαιο. Έχει λοιπόν το δικαίωμα να καυχάται, επειδή αξιώθηκε τόσο μεγάλης αγάπης. Διότι, τι λέει η Γραφή; «Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη». Σε εκείνον όμως που εργάζεται, ο μισθός δεν λογαριάζεται κατά χάριν, αλλά ως οφειλή. Άραγε, αυτό δεν είναι ανώτερο; λέει. Σε καμία περίπτωση· διότι και σε αυτόν που πιστεύει λογαριάζεται· δεν θα του είχε λογαριαστεί όμως, εάν και ο ίδιος δεν είχε εισφέρει κάτι.

Αλλά ιδού, αυτός είναι ο μακαριζόμενος· και δεν θα τον μακάριζε, αν δεν έβλεπε ότι απολαμβάνει πολλή δόξα. Και δεν λέει: «Αυτή, λοιπόν, η άφεση αφορά την περιτομή;» Αλλά τι; «Αυτός, λοιπόν, ο μακαρισμός (που ήταν κάτι το ανώτερο) αφορά την περιτομή ή την ακροβυστία;» Διερευνάται, λοιπόν, με τι συνδέεται αυτό το μεγάλο αγαθό, άραγε με την περιτομή ή με την ακροβυστία; Και πρόσεξε την υπέρβαση: διότι αποδεικνύει ότι αυτό όχι μόνο δεν αποφεύγει την ακροβυστία, αλλά και ότι εγκαθίσταται σε αυτήν πριν από την περιτομή. Επειδή, βέβαια, και ο ίδιος που προφέρει τον μακαρισμό, ο Δαβίδ, ήταν περιτμημένος και απευθυνόταν σε περιτμημένους, πρόσεξε πώς αγωνίστηκε ο Παύλος να αποδώσει τα λεγόμενα στον απερίτμητο. Διότι, αφού συνέδεσε τον μακαρισμό με τη δικαιοσύνη και έδειξε ότι και τα δύο ταυτίζονται, εξετάζει το πώς δικαιώθηκε ο Αβραάμ. Αν, λοιπόν, ο μακαρισμός ανήκει στον δίκαιο, και ο Αβραάμ δικαιώθηκε, ας δούμε πώς δικαιώθηκε, όντας απερίτμητος ή περιτμημένος. Ως απερίτμητος, λέει. Πώς, λοιπόν, του λογίστηκε; Ενώ βρισκόταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, αλλά σε ακροβυστία· διότι λέμε ότι η πίστη λογίστηκε στον Αβραάμ ως δικαιοσύνη. Αφού προηγουμένως επικαλέστηκε τη Γραφή (διότι λέει: «Τι λέει η Γραφή; Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη»), εδώ πλέον προσλαμβάνει και την κρίση εκείνων που τα ομολογούν αυτά, και αποδεικνύει ότι η δικαιοσύνη επιτεύχθηκε κατά την περίοδο της ακροβυστίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. «Τι λοιπόν θα πούμε ότι βρήκε ο Αβραάμ, ο προπάτοράς μας κατά σάρκα;» Επειδή οι Ιουδαίοι αυτό ανέφεραν διαρκώς, ότι δηλαδή ο πατριάρχης και φίλος του Θεού δέχθηκε πρώτος την περιτομή, θέλει να διδάξει ότι και εκείνος δικαιώθηκε εκ πίστεως· τον ονόμασε δε πατέρα κατά σάρκα, αποκλείοντάς τους από τη γνήσια συγγένεια μαζί του, και προετοιμάζοντας τον δρόμο για τα έθνη προς τη συγγένεια με αυτόν. «Διότι, αν ο Αβραάμ δικαιώθηκε εξ έργων, έχει καύχημα, αλλά όχι ενώπιον του Θεού. Διότι τι λέει η Γραφή;»

«Ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και αυτό του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη.» Υπάρχουν δύο είδη καυχήσεως: η μία προέρχεται από τα έργα και η άλλη από την πίστη. Πολύ μεγαλύτερη όμως από την καύχηση των έργων είναι αυτή που προέρχεται από την πίστη· διότι αυτός που καυχάται για τα έργα, έχει να προβάλει τους δικούς του κόπους, ενώ εκείνος που σεμνύνεται επειδή πίστεψε στον Θεό, επιδεικνύει πολύ μεγαλύτερη αφορμή καυχήσεως, εφόσον δόξασε και μεγάλυνε τον Θεό. Και αυτός μεν που εφαρμόζει τις εντολές, υπάκουσε σε Αυτόν· ενώ αυτός που πίστεψε, απέκτησε την πρέπουσα αντίληψη γι' Αυτόν, και τον δόξασε και τον θαύμασε περισσότερο από ό,τι μέσω της επιδείξεως των έργων. Και εκείνο μεν το καύχημα ανήκει σε αυτόν που το κατορθώνει· τούτο όμως δοξάζει τον Θεό, και ανήκει εξ ολοκλήρου σε Αυτόν. Διότι καυχάται για το ότι τρέφει υψηλές ιδέες γι' Αυτόν, οι οποίες απολήγουν στη δική Του δόξα. «Σε εκείνον δε που εργάζεται, ο μισθός δεν λογαριάζεται ως χάρη, αλλά ως οφειλή· σε εκείνον όμως που δεν εργάζεται, αλλά πιστεύει σε Αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογαριάζεται ως δικαιοσύνη.» Θέλεις, λέγει, να μάθεις τη διαφορά μεταξύ της πίστεως και των έργων; Εξέταζε το καθένα από το αποτέλεσμά του, και θα διαπιστώσεις ότι για εκείνους μεν που εργάζονται, το αποτέλεσμα είναι ο μισθός, για εκείνους δε που πιστεύουν, η κατάληξη είναι η δικαιοσύνη.

Του ιδίου. — Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε. Του αγίου αποστόλου Παύλου από την προς Ρωμαίους Επιστολή. — Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Σε εκείνον δε που εργάζεται, ο μισθός δεν λογίζεται ως χάρη, αλλά ως οφειλή. Ενώ σε εκείνον που δεν εργάζεται, αλλά πιστεύει σε αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη. Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ αναφέρει τον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογίζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία. Και πάλι: Η δικαιοσύνη όμως που προέρχεται από την πίστη, λέει τα εξής: Μην πεις μέσα στην καρδιά σου, Ποιος θα ανεβεί στον ουρανό; δηλαδή για να κατεβάσει τον Χριστό. Ή, Ποιος θα κατεβεί στην άβυσσο; δηλαδή για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς. Και πάλι: Διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς για δικαίωση, ενώ με το στόμα ομολογεί για σωτηρία. Και πάλι, συζητώντας περί των τροφών, λέει: Εκείνος όμως που αμφιβάλλει, εάν φάει, κατακρίνεται, διότι δεν το έπραξε από πίστη. Και καθετί που δεν προέρχεται από πίστη, είναι αμαρτία.

Ρωμ. 4,1-3: Το «κατά σάρκα» βρίσκεται σε υπερβατό σχήμα. Η φυσική και όχι η κατά σχήμα ερμηνεία του λόγου είναι: «Τι λοιπόν θα πούμε ότι βρήκε ο Αβραάμ, ο κατά σάρκα πατέρας μας;» Ο δε λόγος απευθύνεται προς τους Ιουδαίους, ως εξής: Επειδή, λέει, το παν για εσάς όσον αφορά τη σεμνολογία και την καύχηση βρίσκεται στον κατά σάρκα πατέρα μας τον Αβραάμ, ας εξετάσουμε τι θα μπορούσαμε να πούμε ότι βρήκε εκείνος. Και λέει ο ίδιος προχωρώντας, ότι βρήκε δικαιοσύνη· διότι αυτό σημαίνει το «του λογίσθηκε ως δικαιοσύνη», δηλαδή ότι δικαιώθηκε· διότι το να βρει κανείς δικαιοσύνη σημαίνει να δικαιωθεί. Βρήκε λοιπόν δικαιοσύνη, αλλά πώς τη βρήκε; Από τα έργα ή από την πίστη; Και δείχνει ότι ήταν από την πίστη, παρουσιάζοντας ως μάρτυρα τη Γραφή: «Επειδή πίστεψε», λέει, «ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογίσθηκε ως δικαιοσύνη». Τι λοιπόν; λέει. Δεν είχε έργα ο Αβραάμ; Δεν τον δικαίωναν αυτά; Μη γένοιτο· διότι έργα μεν είχε, ώστε, αν κρινόταν σε σύγκριση με τους ανθρώπους που συμβίωναν μαζί του, να δικαιωθεί και να προκριθεί αυτών· αλλά ως προς το να δικαιωθεί «ενώπιον του Θεού» από τα έργα του, ώστε να παρουσιάσει τον εαυτό του άξιο και ισάξιο της ευεργεσίας και της δωρεάς που παρέχεται από εκεί, υπολειπόταν εντελώς. Επομένως, δεν έχει απολύτως κανένα καύχημα, δηλαδή προτέρημα και κατόρθωμα ενώπιον του Θεού, ώστε να αξιωθεί της ευεργεσίας και της δωρεάς.

Διότι, τι το άξιο θα μπορούσε κανείς να επιδείξει μέσω έργων, μετά από τη στειρότητα και την παρακμή, δύο καταστάσεις που είχαν ξηράνει τις πηγές της αναπαραγωγής και είχαν τυφλώσει τους οφθαλμούς της τεκνογονίας; Τι το άξιο, λοιπόν, θα μπορούσε να πράξει κανείς, ώστε μετά από τέτοια νέκρωση της φύσης να αναδειχθεί πατέρας παιδιού και να βλαστήσει απόγονος από την κοιλιά; Και τι το απολύτως άξιο θα μπορούσε να προσφέρει κανείς για να πληθύνει το σπέρμα του σαν την άμμο της θάλασσας, για να ευλογηθούν τα έθνη στο σπέρμα του, για να προέλθει από εκεί ο ίδιος ο Χριστός, ο κοινός Σωτήρας; Βλέπεις ότι δεν έχει απολύτως τίποτα, ούτε καν ίχνος έργων, απέναντι σε τόσο μεγάλες δωρεές του Θεού. Από πού λοιπόν αξιώθηκε αυτά; Μόνο από την πίστη· διότι «επίστευσε ο Αβραάμ στον Θεό», λέει η Γραφή, «και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη». Επίστευσε και δικαιώθηκε από τον Θεό ώστε να επιτύχει τόσα και τέτοιου μεγέθους αγαθά. Ώ πίστη, που καθιστάς δευτερεύουσα κάθε πράξη του νόμου! Πράττοντάς την ο Αβραάμ είχε κάποιο μικρό καύχημα, αλλά μόνο απέναντι σε όσους υπάγονταν στον ίδιο νόμο με αυτόν. Προβάλλοντας όμως την πίστη, έγινε αμέσως πατέρας όλων, και δικαιώθηκε ώστε να απολαύσει εκείνα τα αναρίθμητα αγαθά. Ως επακόλουθο δε συμπέρασμα, προκύπτει και η λύση από τα προλεχθέντα: πώς δηλαδή αυτός μεν λέει ότι ο Αβραάμ δικαιώθηκε από την πίστη, ενώ ο θείος Ιάκωβος λέει από τα έργα λέγοντας: «Ο Αβραάμ ο πατέρας μας δεν δικαιώθηκε από τα έργα, όταν προσέφερε τον γιο του» και τα εξής;