Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 4:5

Ευαγγελίστηκα δικαιοσύνη σε μεγάλη εκκλησία. Μεγάλη εκκλησία είναι η ψυχή σε κάθε έθνος που πίστεψε στον Σωτήρα· η οποία και έχει δικαιωθεί επειδή κατέχει Αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή. Τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα στην καρδιά μου. Ως δικαιοσύνη αναφέρει αυτήν που κηρύχθηκε δι' Αυτού, η οποία υπερβαίνει τον νόμο και τη σκιά· το δε «έγνως» [γνώρισες], τίθεται αντί του «οικειοποιήθηκες».

Επομένως, ο Χριστός έχει τεθεί ως πολύτιμος λίθος, όμως για όσους προσκόπτουν από απιστία, η ζημιά είναι όλεθρος· ενώ για εκείνους που έχουν πιστέψει, το κέρδος είναι ζωή και δικαίωση. <Διότι δίνω μαρτυρία για αυτούς.> Τους αναγνωρίζει, λοιπόν, τον ζήλο τους για τον Θεό· ωστόσο τους ελέγχει ως πεπλανημένους· διότι, ενώ έπρεπε να θαυμάζουν τον Χριστό από τα έργα που έκανε ως φύσει Θεός, εκείνοι έλεγαν ότι «Δεν σε λιθοβολούμε για καλό έργο, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, αν και είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Ή αλλιώς: αγνόησαν τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό, δηλαδή τον Χριστό, ή μάλλον αυτήν που αποκτάται μέσω της πίστεως σε αυτόν. Και νομίζοντας ότι υπερασπίζονται τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, παρέμειναν απειθείς· μη αναζητώντας τον Υιό, ο οποίος έχει τη δύναμη να ελευθερώνει, να δικαιώνει τον ασεβή, και να περιορίζει σύμφωνα με τη θεία οικονομία τη δυσκατόρθωτη δικαιοσύνη του νόμου, ώστε να απαλλάξει από τη δυσχέρεια και την ταλαιπωρία. <Διότι το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός.> Εισήχθη λοιπόν προηγουμένως ο νόμος, για να γίνει στους αρχαίους παιδαγωγός στο μυστήριο του Χριστού, υποδεικνύοντάς τους την αλήθεια μέσω αινιγμάτων. Διότι έτσι ορίζουμε, και μάλιστα πολύ ορθά, ότι ο Χριστός είναι το πλήρωμα του νόμου και των προφητών. Ή μήπως δεν θα θεωρούνταν εύλογα ότι η αλήθεια αποτελεί το πλήρωμα κάθε ασαφούς αινίγματος; Άλλωστε πώς θα μπορούσε κάποιος να αμφιβάλλει; Επομένως, η μετάβαση από τα πράγματα που βρίσκονταν υπό σκιά προς την αλήθεια δεν προκαλεί αναίρεση των νόμων που δόθηκαν μέσω του Μωυσή, αλλά καθιστά πιο φανερό το νόημά τους.

Όμως, όταν αφαιρεθεί το ποτήριο από αυτήν, θα δοθεί στο πλήθος εκείνων που την αδίκησαν. Και με ποιον τρόπο την αδίκησαν; Μη επιτρέποντάς της να ορθοποδήσει, ούτε να βαδίσει σε άμεμπτη οδό, μέσω της οποίας θα μπορούσαν, κατορθώνοντας μια ζωή ευάρεστη στον Θεό και ενδεδυμένοι τη λαμπρότητα της ευαγγελικής πολιτείας, να φτάσουν μαζί με αυτούς που πίστεψαν στον Χριστό στην άνω πόλη. Ποιοι λοιπόν πρέπει να θεωρηθούν ότι είναι αυτοί που την αδίκησαν; Όσο για το πιο άμεσο και προφανές που μπορεί να ειπωθεί, πρώτοι είναι εκείνοι που ανέλαβαν την ηγεσία της Συναγωγής, οι οποίοι μάλιστα κυρίως ήπιαν το ποτήριο της οργής. Διότι, όσο πιο διαπρεπή ευημερία είχαν συγκριτικά με τους άλλους, τόσο πιο δυσβάσταχτη υπέστησαν την έφοδο του πολέμου, στερούμενοι την τιμή και τη δόξα, τον πλούτο και την τρυφή, ακόμη και την ίδια τη ζωή. Εάν όμως πρέπει να αναφέρουμε και κάτι από τα κρυμμένα νοήματα (κάτι που επίσης θεωρώ αναγκαίο), λέμε ότι η Συναγωγή των Ιουδαίων αδικήθηκε όχι μόνο από εκείνους που έλαχε να ηγούνται αυτής, αλλά και από τη διαβολική σκαιότητα, η οποία δεν τους άφηνε να δεχθούν στον νου το θείο φως, προκειμένου να κατανοήσουν Εκείνον που καλεί σε σωτηρία, που δικαιώνει τον ασεβή, που απαλλάσσει από την καταδίκη και ελευθερώνει από τα δεσμά του θανάτου, εννοώ δηλαδή τον Χριστό.

«Δεν θα αδικήσουν, ούτε πρόκειται να προξενήσουν φθορά στο άγιό μου όρος, λέγει ο Κύριος.» Με δύο τρόπους θα εκλάβεις και αυτά: είτε διότι η δύναμη της προφητείας υποδηλώνει την μέσω της πίστεως ένωση των δύο λαών, είτε ότι και εκείνοι που άλλοτε όρμησαν σαν άγρια θηρία εναντίον των αγίων και καταδίωξαν την Εκκλησία, μη διαφέροντας σε τίποτα από τα φίδια, θα συμφιλιωθούν μαζί τους, με διάθεση και ομοψυχία, σφιχτά δεμένοι προς τούτο με τον σύνδεσμο της ειρήνης μέσω του Χριστού, ο οποίος δικαιώνει τον ασεβή, συγκεντρώνει τα σκορπισμένα, καταλαμπρύνει με το θείο φως τα σκοτεινιασμένα και μεταβάλλει τα πάντα προς το καλύτερο. Διότι Αυτός δημιουργεί τα πάντα και τα μεταπλάθει, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Τα ερίφια λοιπόν και τα αρνιά είναι ζώα ιερά και καθαρά σύμφωνα με τον νόμο, ώστε και να προσφέρονται στο θείο θυσιαστήριο και να αναφέρονται ως οσμή ευωδίας στον Θεό· ενώ ο λύκος και το λιοντάρι είναι ανίερα, ακάθαρτα και εχθρικά προς τα προαναφερθέντα· το φίδι, επιπλέον, είναι άκρως εχθρικό προς τον άνθρωπο και προετοιμασμένο γι' αυτό από τους ίδιους τους νόμους της φύσεως, αλλά με αυτούς που έχουν καθαρθεί εν Χριστώ και έχουν αποκτήσει ζωή ιερή και ξεχωριστή, θα συμφιλιωθούν μέσω των ευαγγελικών κηρυγμάτων, καταλήγοντας στην μέσω της πίστεως ομοψυχία, εκείνοι που άλλοτε ήταν βδελυροί και ακάθαρτοι και είχαν την καρδιά τους γεμάτη από θηριώδη ωμότητα. «

Κατάλαβαν, λέει, ότι προς αυτούς είπε την παραβολή αυτή. Καίτοι πώς δεν θα έπρεπε μάλλον, έχοντας μάθει αυτό που επρόκειτο να συμβεί, να μείνουν μακριά από το κακό και να τιμήσουν με πίστη Αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, και που διασώζει με ανεξίκακη χάρη εκείνους που έχουν παγιδευτεί στις αμαρτίες; Αλλά μη υπολογίζοντας τίποτα από αυτά, συλλέγουν αφορμές για συκοφαντία εναντίον του. <Και αφού τον παρακολούθησαν, έστειλαν εγκάθετους, οι οποίοι υποκρίνονταν ότι είναι δίκαιοι, κ.τ.λ.> (A f. 264, C f. 149 b, D f. 67) Έβαλαν κάποιους που έδιναν την εντύπωση της επιείκειας, αλλά ήταν πονηροί στους τρόπους· έχοντας ξεχάσει τον Θεό που έχει πει: «Ποιος είναι αυτός που αποκρύπτει από εμένα τις βουλές του, και κρατώντας τα λόγια στην καρδιά του, νομίζει ότι μπορεί να μου τα κρύψει;», πλησιάζοντας τον Σωτήρα των πάντων Χριστό σαν να ήταν κοινός άνθρωπος. Αλλά θα ήταν καλύτερο να κατανοήσουν ότι, ενώ ο Θεός Λόγος έγινε όμοιος με εμάς, από τα υπερβαίνοντα τη λογική θεία σημεία και από τη θεοπρεπή δόξα του αποδεικνυόταν ότι δεν ήταν μόνο άνθρωπος, αλλά και Θεός. Τι ακριβώς, λοιπόν, λένε; <Και τον ρώτησαν, λέγοντας: Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι ορθά μιλάς και διδάσκεις, κ.τ.λ.> (A f. 264 b, C f. 149 b) Διότι ο Θεός ήθελε μεν να είναι ο Ισραήλ ελεύθερος από ανθρώπινη δυναστεία· επειδή όμως καταπάτησαν τους θείους νόμους, περιήλθαν υπό την εξουσία των Ρωμαίων, οι οποίοι και τους επέβαλαν φόρους.

Σε εκείνον όμως που δεν στηρίζεται στα έργα, αλλά πιστεύει σε Εκείνον που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη. Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ αναφέρεται στον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογαριάζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος είναι ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία. Αυτός ο μακαρισμός, λοιπόν, αναφέρεται στην περιτομή ή και στην ακροβυστία; Διότι λέμε ότι στον Αβραάμ η πίστη λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Πώς λοιπόν του λογίστηκε; Όταν βρισκόταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, λέει, αλλά σε ακροβυστία. Και έλαβε το σημείο της περιτομής, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης της πίστεως που είχε όταν ήταν στην ακροβυστία, ώστε να είναι αυτός πατέρας όλων όσων πιστεύουν ευρισκόμενοι σε ακροβυστία, για να λογιστεί και σε αυτούς ως δικαιοσύνη, και πατέρας της περιτομής για εκείνους που δεν ανήκουν μόνο στην περιτομή, αλλά και για εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία ο πατέρας μας Αβραάμ.» Και επιπλέον αυτών, προβαίνει σε μια ακόμη πιο λεπτομερή εξέταση του μυστηρίου. Και λέει τα εξής: «Διότι δεν δόθηκε μέσω του νόμου η υπόσχεση στον Αβραάμ ή στους απογόνους του ότι θα κληρονομήσει τον κόσμο, αλλά μέσω της δικαιοσύνης της πίστεως. Επειδή, εάν κληρονόμοι είναι αυτοί που προέρχονται από τον νόμο, λέει, η πίστη έχει χάσει την αξία της και η υπόσχεση έχει καταργηθεί. Διότι ο νόμος κατεργάζεται οργή.

βʹ. Ώστε και αυτός έχει τον Θεό οφειλέτη, και όχι οφειλέτη για τυχαία πράγματα, αλλά για μεγάλα και υψηλά. Διότι, δείχνοντας τη μεγαλοφροσύνη του και την πνευματική του διάνοια, δεν είπε απλώς: «Σε εκείνον που πιστεύει», αλλά: «Σε εκείνον που πιστεύει σε Αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή. Η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη».

Ότι η πίστη είναι επίσης κατόρθωμα της αρετής εκείνου που έχει πιστέψει. Πώς όμως αλλού υπαινίσσεται πάλι το ίδιο λέγοντας: «Σε εκείνον όμως που δεν εργάζεται, αλλά πιστεύει σε Αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη», εάν τα πάντα οφείλονται στη χάρη του Πνεύματος; Και πώς, εξαιτίας αυτής, στεφάνωσε τον πατριάρχη Αβραάμ με αναρίθμητα εγκώμια, επειδή, προσπερνώντας όλα τα παρόντα, παρά πάσα ελπίδα, πίστεψε με ελπίδα; Για ποιον λόγο, λοιπόν, την ονομάζει Πνεύμα πίστεως; Επειδή θέλει να δείξει τούτο, ότι δηλαδή το να πιστέψουμε στην αρχή και το να υπακούσουμε όταν κληθούμε, αποτελεί έργο της δικής μας αγαθής διάθεσης. Μετά όμως την εδραίωση της πίστης, έχουμε ανάγκη τη βοήθεια του Πνεύματος, ώστε αυτή να παραμείνει στο διηνεκές άσειστη και αμετακίνητη. Διότι ούτε ο Θεός ούτε η χάρη του Πνεύματος προκαταλαμβάνει τη δική μας προαίρεση· αλλά καλεί μεν, περιμένει δε, ώστε να προσέλθουμε με τη θέλησή μας και αυτόβουλα. Έπειτα, όταν προσέλθουμε, τότε παρέχει κάθε δική Του συμμαχία και συνδρομή.

Αλλά ας μην βιαζόμαστε, αλλά ας προχωρήσουμε με τάξη στη διήγηση της παραβολής. «Επειδή όμως δεν είχε να αποδώσει τα οφειλόμενα», λέει. Τι σημαίνει, «επειδή δεν είχε να αποδώσει»; Πάλι αποτελεί επίταση της αγνωμοσύνης· διότι όταν λέει, «επειδή δεν είχε να αποδώσει», δεν υποδηλώνει τίποτε άλλο παρά ότι ήταν έρημος από πνευματικά κατορθώματα και δεν είχε κανένα αγαθό έργο, ώστε να του υπολογιστεί για την απαλλαγή από τα αμαρτήματά του· διότι υπολογίζονται, υπολογίζονται οπωσδήποτε σε εμάς τα αγαθά κατορθώματα για την απαλλαγή των αμαρτημάτων, όπως ακριβώς και η πίστη για δικαίωση. Διότι «σε εκείνον που δεν εργάζεται, αλλά πιστεύει σε Αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη». Και τι να πω για πίστη και κατορθώματα, τη στιγμή που ακόμη και οι θλίψεις υπολογίζονται σε εμάς για την εξάλειψη των αμαρτημάτων; Και αυτό βέβαια το φανερώνει ο Χριστός μέσα από την παραβολή του Λαζάρου, παρουσιάζοντας τον Αβραάμ να λέει προς τον πλούσιο, ότι ο Λάζαρος έλαβε κατά τη ζωή του τα δεινά, και γι' αυτό εδώ τώρα παρηγορείται. Το φανερώνει δε και ο Παύλος, γράφοντας στους Κορινθίους σχετικά με εκείνον που είχε πορνεύσει, λέγοντας τα εξής: «Παραδώστε τον άνθρωπο αυτόν στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα». Και παρηγορώντας κάποιους άλλους που είχαν αμαρτήσει, έλεγε τα εξής: «Γι' αυτό υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και πεθαίνουν αρκετοί. Διότι, εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν· κρινόμενοι όμως από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

«Ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και αυτό του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη.» Υπάρχουν δύο είδη καυχήσεως: η μία προέρχεται από τα έργα και η άλλη από την πίστη. Πολύ μεγαλύτερη όμως από την καύχηση των έργων είναι αυτή που προέρχεται από την πίστη· διότι αυτός που καυχάται για τα έργα, έχει να προβάλει τους δικούς του κόπους, ενώ εκείνος που σεμνύνεται επειδή πίστεψε στον Θεό, επιδεικνύει πολύ μεγαλύτερη αφορμή καυχήσεως, εφόσον δόξασε και μεγάλυνε τον Θεό. Και αυτός μεν που εφαρμόζει τις εντολές, υπάκουσε σε Αυτόν· ενώ αυτός που πίστεψε, απέκτησε την πρέπουσα αντίληψη γι' Αυτόν, και τον δόξασε και τον θαύμασε περισσότερο από ό,τι μέσω της επιδείξεως των έργων. Και εκείνο μεν το καύχημα ανήκει σε αυτόν που το κατορθώνει· τούτο όμως δοξάζει τον Θεό, και ανήκει εξ ολοκλήρου σε Αυτόν. Διότι καυχάται για το ότι τρέφει υψηλές ιδέες γι' Αυτόν, οι οποίες απολήγουν στη δική Του δόξα. «Σε εκείνον δε που εργάζεται, ο μισθός δεν λογαριάζεται ως χάρη, αλλά ως οφειλή· σε εκείνον όμως που δεν εργάζεται, αλλά πιστεύει σε Αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογαριάζεται ως δικαιοσύνη.» Θέλεις, λέγει, να μάθεις τη διαφορά μεταξύ της πίστεως και των έργων; Εξέταζε το καθένα από το αποτέλεσμά του, και θα διαπιστώσεις ότι για εκείνους μεν που εργάζονται, το αποτέλεσμα είναι ο μισθός, για εκείνους δε που πιστεύουν, η κατάληξη είναι η δικαιοσύνη.

Του ιδίου. — Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε. Του αγίου αποστόλου Παύλου από την προς Ρωμαίους Επιστολή. — Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Σε εκείνον δε που εργάζεται, ο μισθός δεν λογίζεται ως χάρη, αλλά ως οφειλή. Ενώ σε εκείνον που δεν εργάζεται, αλλά πιστεύει σε αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη. Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ αναφέρει τον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογίζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία. Και πάλι: Η δικαιοσύνη όμως που προέρχεται από την πίστη, λέει τα εξής: Μην πεις μέσα στην καρδιά σου, Ποιος θα ανεβεί στον ουρανό; δηλαδή για να κατεβάσει τον Χριστό. Ή, Ποιος θα κατεβεί στην άβυσσο; δηλαδή για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς. Και πάλι: Διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς για δικαίωση, ενώ με το στόμα ομολογεί για σωτηρία. Και πάλι, συζητώντας περί των τροφών, λέει: Εκείνος όμως που αμφιβάλλει, εάν φάει, κατακρίνεται, διότι δεν το έπραξε από πίστη. Και καθετί που δεν προέρχεται από πίστη, είναι αμαρτία.

Ρωμ. 4,5 Σε αυτόν που δεν αντλεί θάρρος από τα έργα του, αλλά προσέρχεται με βάση την πίστη, «λογίζεται η πίστη του ως δικαιοσύνη», και δικαιώνεται μέσω αυτής. Ρωμ. 4,6-10 Πολύ κατάλληλη και αρμόζουσα είναι η χρήση του ψαλμού· διότι κάθε δικαίωση προέρχεται από τον Θεό· είτε γίνεται με το να συγχωρηθούν οι ανομίες και οι αμαρτίες, είτε με το να επικαλυφθούν, δηλαδή να κατανικηθούν και να καταποθούν μέσω κάποιων κατορθωμάτων, είτε με το να μην υπολογίσει ο Θεός την πράξη ως αμαρτία. Και μέσω αυτών των τριών φιλάνθρωπων τρόπων ο Θεός λογίζει στον άνθρωπο τη δικαιοσύνη, δείχνοντας συμπάθεια, ενεργώντας κατά θεία οικονομία, και προσφέροντας πλουσιοπάροχα· διότι η μεν άφεση είναι γνώρισμα συμπάθειας, η δε επικάλυψη θείας οικονομίας, και το να μη λογιστεί κάτι ως αμαρτία είναι γνώρισμα θείας φιλοτιμίας. Ποιοι λοιπόν αξιώνονται αυτά; Οι πιστοί, και μάλιστα μέσω της πίστεως· γι' αυτό και τους μακαρίζει ο προφήτης Δαβίδ. Σε εκείνους δε που βρίσκονται υπό τον νόμο και επιζητούν να δικαιωθούν από τα έργα δεν ακολουθεί καμία από τις τρεις αυτές δικαιώσεις, ενώ σε όσους δικαιώνονται από την πίστη λογίζεται η δικαιοσύνη μέσω αυτών των τριών τρόπων. Επομένως, πολύ εύστοχα ο θεσπέσιος Παύλος προσάρμοσε τη μαρτυρία του Δαβίδ στη δική του διδασκαλία.