Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 4:7

Ορίστε: «Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι ο άνθρωπος δικαιώνεται με την πίστη, χωρίς έργα νόμου.» Τι λοιπόν; «Είναι ο Θεός μόνο των Ιουδαίων; Δεν είναι και των εθνών; Ναι, και των εθνών· επειδή ένας είναι ο Θεός, ο οποίος θα δικαιώσει την περιτομή από την πίστη και την ακροβυστία διά της πίστεως. Μήπως, λοιπόν, με την πίστη καταργούμε τον νόμο; Μη γένοιτο· αλλά, αντιθέτως, τον νόμο τον στηρίζουμε.» — «Διότι τι λέει η Γραφή; Ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και αυτό του λογίσθηκε ως δικαιοσύνη.» Διότι λέει ο Δαβίδ: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία.» — «Ο νόμος», λέει, «φέρνει την τιμωρία στους αμαρτάνοντες»· ο προφήτης όμως μακαρίζει εκείνους που έλαβαν τη συγχώρηση των αμαρτημάτων. «Αυτός, λοιπόν, ο μακαρισμός αφορά την περιτομή ή και την ακροβυστία; Διότι λέμε ότι η πίστη λογίσθηκε στον Αβραάμ ως δικαιοσύνη. Πώς, λοιπόν, του λογίσθηκε; Ενώ ήταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Είναι φανερό ότι όχι σε περιτομή, αλλά σε ακροβυστία. Και έλαβε σημείο περιτομής, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης της πίστεως που είχε όταν ακόμη ήταν σε ακροβυστία, ώστε να είναι αυτός πατέρας όλων όσοι πιστεύουν ενώ βρίσκονται σε ακροβυστία, για να λογισθεί και σ’ αυτούς η δικαιοσύνη· και πατέρας της περιτομής, όχι μόνο σ’ εκείνους που είναι από την περιτομή, αλλά και σ’ εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε ο πατέρας μας Αβραάμ όταν ήταν στην ακροβυστία. Διότι η υπόσχεση που δόθηκε στον Αβραάμ ή στο σπέρμα του, ότι θα είναι κληρονόμος του κόσμου, δεν δόθηκε διά του νόμου, αλλά διά της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη. Διότι ο νόμος εργάζεται οργή· επειδή γνώρισμα του νόμου είναι να τιμωρεί τους παραβάτες. Όπου, άλλωστε, δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση. Γι’ αυτό και είναι από την πίστη, ώστε να είναι κατά χάριν, για να είναι βέβαιη η υπόσχεση σε όλο το σπέρμα, όχι μόνο σ’ εκείνο που είναι από τον νόμο, αλλά και σ’ εκείνο που είναι από την πίστη του Αβραάμ, ο οποίος είναι πατέρας όλων μας, καθώς είναι γραμμένο: Σε έθεσα πατέρα πολλών εθνών· ενώπιον του Θεού, στον οποίο πίστεψε, του Θεού που ζωοποιεί τους νεκρούς και καλεί τα μη όντα σαν να υπάρχουν. Αυτός, ενώ κάθε ελπίδα είχε χαθεί, πίστεψε με ελπίδα, ώστε να γίνει πατέρας πολλών εθνών, σύμφωνα με αυτό που είχε ειπωθεί: Έτσι θα είναι το σπέρμα σου. Και χωρίς να ασθενήσει στην πίστη, δεν λογάριασε το σώμα του, που ήταν ήδη νεκρωμένο, αφού ήταν περίπου εκατό ετών, ούτε και τη νέκρωση της μήτρας της Σάρρας. Αλλά απέναντι στην υπόσχεση του Θεού δεν δίστασε από απιστία· αντιθέτως, ενδυναμώθηκε με την πίστη, δίνοντας δόξα στον Θεό, και έχοντας πλήρη βεβαιότητα ότι εκείνο που υποσχέθηκε ο Θεός είναι δυνατός και να το πραγματοποιήσει. Γι’ αυτό και του λογίσθηκε ως δικαιοσύνη.»

Σε εκείνον όμως που δεν στηρίζεται στα έργα, αλλά πιστεύει σε Εκείνον που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη. Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ αναφέρεται στον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογαριάζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος είναι ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία. Αυτός ο μακαρισμός, λοιπόν, αναφέρεται στην περιτομή ή και στην ακροβυστία; Διότι λέμε ότι στον Αβραάμ η πίστη λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Πώς λοιπόν του λογίστηκε; Όταν βρισκόταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, λέει, αλλά σε ακροβυστία. Και έλαβε το σημείο της περιτομής, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης της πίστεως που είχε όταν ήταν στην ακροβυστία, ώστε να είναι αυτός πατέρας όλων όσων πιστεύουν ευρισκόμενοι σε ακροβυστία, για να λογιστεί και σε αυτούς ως δικαιοσύνη, και πατέρας της περιτομής για εκείνους που δεν ανήκουν μόνο στην περιτομή, αλλά και για εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία ο πατέρας μας Αβραάμ.» Και επιπλέον αυτών, προβαίνει σε μια ακόμη πιο λεπτομερή εξέταση του μυστηρίου. Και λέει τα εξής: «Διότι δεν δόθηκε μέσω του νόμου η υπόσχεση στον Αβραάμ ή στους απογόνους του ότι θα κληρονομήσει τον κόσμο, αλλά μέσω της δικαιοσύνης της πίστεως. Επειδή, εάν κληρονόμοι είναι αυτοί που προέρχονται από τον νόμο, λέει, η πίστη έχει χάσει την αξία της και η υπόσχεση έχει καταργηθεί. Διότι ο νόμος κατεργάζεται οργή.

Όταν δε λέω μακαριότητα, εννοώ την κορυφή όλων των αγαθών. Διότι, όπως ακριβώς η δικαιοσύνη είναι ανώτερη από την αμοιβή, έτσι και ο μακαρισμός είναι ανώτερος από τη δικαιοσύνη. Αφού λοιπόν απέδειξε ότι η δικαιοσύνη είναι ανώτερη, όχι μόνο επειδή την έλαβε ο Αβραάμ, αλλά και με λογικά επιχειρήματα (διότι λέει, έχει καύχημα, αλλά όχι ενώπιον του Θεού)· με άλλον τρόπο πάλι την παρουσιάζει πιο σεβαστή, εισάγοντας τον Δαβίδ να συνηγορεί υπέρ αυτής. Διότι και αυτός, λέει, μακαρίζει εκείνον που δικαιώθηκε κατ' αυτόν τον τρόπο, λέγοντας: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες. Και φαίνεται μεν ότι παραθέτει μια μαρτυρία που δεν είναι σχετική· διότι δεν είπε: Μακάριοι εκείνοι των οποίων η πίστη λογίστηκε ως δικαιοσύνη· αλλά το κάνει αυτό εκούσια, χωρίς να το αγνοεί, για να καταδείξει την ακόμη μεγαλύτερη υπεροχή της. Διότι, εάν είναι μακάριος αυτός που έλαβε άφεση κατά χάριν, πόσο μάλλον εκείνος που δικαιώθηκε και επέδειξε πίστη.

Διότι ο μεν ένας κατορθώνει το να μη φονεύει ή να μη μοιχεύει ή κάτι παρόμοιο· ο δε άλλος αποκτά την πρέπουσα αντίληψη περί του Θεού, ότι δηλαδή έχει τη δύναμη όχι μόνο να απαλλάξει τον ασεβή από την τιμωρία, αλλά και να τον αναδείξει δίκαιο. «Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ διακηρύσσει τον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογαριάζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία». Αφού έκανε λόγο για τη δικαιοσύνη της πίστεως, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο την ανταμοιβή, τώρα κάνει λόγο για μακαρισμό· είναι σαν να έλεγε, φέρνοντας στο προσκήνιο τον Δαβίδ: Σε ποιον δίνει τη μακαριότητα; Σε εκείνον που εκτελεί έργα ή σε εκείνον που πιστεύει; Και ονομάζει μακαριότητα την κορυφή όλων των αγαθών. «Αυτός, λοιπόν, ο μακαρισμός αφορά την περιτομή, ή και την ακροβυστία; Διότι λέμε ότι η πίστη του Αβραάμ λογαριάστηκε σε αυτόν ως δικαιοσύνη. Πώς, λοιπόν, του λογαριάστηκε;»

Του ιδίου. — Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε. Του αγίου αποστόλου Παύλου από την προς Ρωμαίους Επιστολή. — Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και αυτό του λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Σε εκείνον δε που εργάζεται, ο μισθός δεν λογίζεται ως χάρη, αλλά ως οφειλή. Ενώ σε εκείνον που δεν εργάζεται, αλλά πιστεύει σε αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη. Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ αναφέρει τον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογίζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία. Και πάλι: Η δικαιοσύνη όμως που προέρχεται από την πίστη, λέει τα εξής: Μην πεις μέσα στην καρδιά σου, Ποιος θα ανεβεί στον ουρανό; δηλαδή για να κατεβάσει τον Χριστό. Ή, Ποιος θα κατεβεί στην άβυσσο; δηλαδή για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς. Και πάλι: Διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς για δικαίωση, ενώ με το στόμα ομολογεί για σωτηρία. Και πάλι, συζητώντας περί των τροφών, λέει: Εκείνος όμως που αμφιβάλλει, εάν φάει, κατακρίνεται, διότι δεν το έπραξε από πίστη. Και καθετί που δεν προέρχεται από πίστη, είναι αμαρτία.

Ρωμ. 4,5 Σε αυτόν που δεν αντλεί θάρρος από τα έργα του, αλλά προσέρχεται με βάση την πίστη, «λογίζεται η πίστη του ως δικαιοσύνη», και δικαιώνεται μέσω αυτής. Ρωμ. 4,6-10 Πολύ κατάλληλη και αρμόζουσα είναι η χρήση του ψαλμού· διότι κάθε δικαίωση προέρχεται από τον Θεό· είτε γίνεται με το να συγχωρηθούν οι ανομίες και οι αμαρτίες, είτε με το να επικαλυφθούν, δηλαδή να κατανικηθούν και να καταποθούν μέσω κάποιων κατορθωμάτων, είτε με το να μην υπολογίσει ο Θεός την πράξη ως αμαρτία. Και μέσω αυτών των τριών φιλάνθρωπων τρόπων ο Θεός λογίζει στον άνθρωπο τη δικαιοσύνη, δείχνοντας συμπάθεια, ενεργώντας κατά θεία οικονομία, και προσφέροντας πλουσιοπάροχα· διότι η μεν άφεση είναι γνώρισμα συμπάθειας, η δε επικάλυψη θείας οικονομίας, και το να μη λογιστεί κάτι ως αμαρτία είναι γνώρισμα θείας φιλοτιμίας. Ποιοι λοιπόν αξιώνονται αυτά; Οι πιστοί, και μάλιστα μέσω της πίστεως· γι' αυτό και τους μακαρίζει ο προφήτης Δαβίδ. Σε εκείνους δε που βρίσκονται υπό τον νόμο και επιζητούν να δικαιωθούν από τα έργα δεν ακολουθεί καμία από τις τρεις αυτές δικαιώσεις, ενώ σε όσους δικαιώνονται από την πίστη λογίζεται η δικαιοσύνη μέσω αυτών των τριών τρόπων. Επομένως, πολύ εύστοχα ο θεσπέσιος Παύλος προσάρμοσε τη μαρτυρία του Δαβίδ στη δική του διδασκαλία.