Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 5:1

Μόνο μία αρετή δικαιώνει, η πίστη, η κορυφή των αρετών· 〈Επίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη,〉 και 〈Αφού λοιπόν δικαιωθήκαμε εκ πίστεως. Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου και ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;〉 Και το να κατασκηνώσει κάποιος γίνεται με διάφορους τρόπους.

Και λοιπόν εκείνοι που δικαιώθηκαν μέσω της πίστεως, αφού καταλύθηκε η τυραννία των δαιμόνων, ευφραίνονται. Του Ευσεβίου και του Αθανασίου. Και ο Ήλιος της δικαιοσύνης, αφού έλαβε μορφή δούλου, και αφού κατά κάποιον τρόπο περιόρισε τις ακτίνες της θεότητάς του, και καταδύθηκε μέσα στο σώμα, ή ακόμα και στον ίδιο τον θάνατο, απομάκρυνε το σκοτάδι που είχε καλύψει τις ανθρώπινες ψυχές. Αλλά ακόμη κι αν εισήλθε στη δική μας πτωχεία, και επισκίασε κατά θεία οικονομία τη δική του δόξα, πραγματοποιώντας την έλευσή του στους ανθρώπους και την ένσαρκη παραμονή του, ωστόσο το όνομά του είναι Κύριος. Διότι, αν και έγινε άνθρωπος, δεν απέβαλε το να είναι Θεός. Προτρέπει, λοιπόν, ο λόγος τους ιερούς αποστόλους να σπεύσουν προς τα έθνη με χορείες και υμνωδίες, και να προετοιμάσουν την οδό των ψυχών τους για τον παμβασιλέα των όλων μέσω του κηρύγματος. Δύσεις ή νύχτες θα μπορούσαν να θεωρηθούν και οι ψυχές που εξέπεσαν από τον Ήλιο της δικαιοσύνης· από αυτές ο Χριστός εξέδιωξε το σκοτάδι της πλάνης, κατοικώντας μέσα τους διά της πίστεως.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΙΕ΄. Ποιος είναι ο ειρηνοποιός που μακαρίζεται από τον Κύριο; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εκείνος που συνεργάζεται με τον Κύριο, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Υπέρ του Χριστού γινόμαστε πρεσβευτές, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· σας ικετεύουμε υπέρ του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό»· και πάλι: «Έχοντας δικαιωθεί εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό». Διότι κάθε άλλου είδους ειρήνη απορρίφθηκε από τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω· όχι όπως τη δίνει ο κόσμος σας τη δίνω εγώ».

Άραγε, λοιπόν, δεν θα μπορούσε κάποιος και μέσα από αυτά να διακρίνει πολύ καλά ότι ο Ιησούς έγινε μεσίτης Θεού και ανθρώπων; Διότι, αφού λύθηκε τρόπον τινά η διαμάχη, και γκρεμίστηκε κάθε αρχαίο διαχωριστικό τείχος, συνενώθηκαν μεταξύ τους τα άλλοτε χωρισμένα, δηλαδή ο Θεός και η ανθρωπότητα, με τη μεσολάβηση του Χριστού, ο οποίος συνέδεσε μέσω του εαυτού Του τα κάτω με τα άνω. Γι' αυτό εξάλλου και ο θεσπέσιος Παύλος είπε ότι «Αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε και τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού.» Και πάλι: «Αφού, λοιπόν, δικαιωθήκαμε εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό δια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Β. Άραγε, επειδή ο Μονογενής απομάκρυνε αυτό που παρενέβαινε και μας απέκλειε από την αγάπη και την οικειότητα με τον Θεό, εννοώ δηλαδή την αμαρτία, και μας επανέφερε στην αρχική κατάσταση καταργώντας την έχθρα, μήπως νοείται ως μεσίτης μόνο ως προς αυτό, ή και με κάποιον άλλο τρόπο; Θα ήθελα πολύ να το εξηγήσεις σε εμένα που ρωτώ και διψώ να μάθω. Α. Και βέβαια, διότι δεν θα δίσταζα καθόλου.

Προτρέποντας, λοιπόν, να αποδεχόμαστε την αμνησικακία και διδάσκοντας ότι πρέπει να είμαστε προσκολλημένοι σε αυτήν, λέγει: «Διότι, εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο ουράνιος»· και αφού απέδωσε στον Πατέρα το να μπορεί κατ' εξουσίαν να συγχωρεί τις αμαρτίες όποιων τυχόν επιλέξει, ο ίδιος εγγυάται για τον εαυτό Του την ικανότητα αυτού του έργου λέγοντας: «Για να μάθετε όμως ότι ο Υιός του ανθρώπου έχει εξουσία επί της γης να συγχωρεί αμαρτίες (τότε λέγει, αναφέρει, στον παραλυτικό)· Σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και πήγαινε στο σπίτι σου». Εκείνο, λοιπόν, που είναι ίσο ως προς την εξουσία και ταυτόσημο ως προς την ενέργεια, πώς θα μπορούσε να είναι κατώτερο και να κατατάσσεται σε δεύτερη μοίρα; Β. Δεν θα μπορούσε· διότι ο λόγος είναι σαφής. Α. Την ακρίβεια των όσων ειπώθηκαν θα μπορούσε να επιμαρτυρήσει και ο θείος Παύλος, αναφωνώντας προς εμάς: «Ποιος θα εγκαλέσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» Και μεταφέροντας τη μεγαλουργία σε αυτό το θέμα στον Υιό, και αποδίδοντάς Του τη δύναμη να δικαιώνει όσους έχουν πιστέψει, γράφει πάλι ως εξής: «Έχοντας, λοιπόν, δικαιωθεί εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού».

Διότι επιθυμεί, όπως είπα, όχι τα όσα ανήκουν στις σκιές, αλλά τα όσα γίνονται μέσω του Χριστού, ο Οποίος είναι η αλήθεια. Διαφυλάσσουν δε και την ειρήνη. Πώς ή με ποιον τρόπο; Διότι, αφού έγινε πλήρως αποδεκτός από τον Χριστό και κατέλυσε εκείνη την αρχαία έχθρα (καθώς είχε απομακρυνθεί από Αυτόν πλανώμενος), θα παραμείνει ακλόνητος προσκυνητής. Και να το εκπληρώνουμε αυτό μας πείθει ο μακάριος Παύλος γράφοντας: «Αφού λοιπόν δικαιωθήκαμε εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.» Διότι βρισκόμασταν σε μάχη με τον Θεό, λατρεύοντας την κτίση και όντας δέσμιοι στα πάθη της σάρκας. Αναδεικνυόμαστε δε φίλοι και ειρηνικοί προς Αυτόν και μόνο, λέγοντας: Κύριε, εκτός από Εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε. Το όνομά Σου επικαλούμαστε, και επιπλέον αυτού, αφού περιβληθήκαμε σαν ένα είδος στεφάνου την εξαίρετη ζωή και την ευαγγελική πολιτεία, τα καυχήματα για τα πράγματα αυτά δικαιολογημένα θα μπορούσαν να ειπωθούν προς τον Θεό διά της φωνής των αγίων, ότι: Σε Εσένα ελπίσαμε, Κύριε, εις τον αιώνα. Διότι δεν θα εγκαταλείψουν την ελπίδα τους στον Θεό, αλλά μάλλον θα καυχώνται διαρκώς σε Αυτόν. <Ο Θεός ο μέγας, ο αιώνιος, ο Οποίος ταπεινώνοντας κατέβασες αυτούς που κατοικούν στα υψηλά· θα κατακρημνίσεις οχυρές πόλεις, και θα τις κατεδαφίσεις έως το έδαφος.

Δώσε μας λοιπόν, ω Δέσποτα, να ειρηνεύσουμε μαζί σου, και, αφού απομακρυνθεί από ανάμεσά μας η βέβηλη και βδελυρή αμαρτία, να ενωθούμε μαζί σου πνευματικά μέσω του μεσίτη Χριστού. Τέτοιο είναι αυτό που έχει ειπωθεί ορθά μέσω της φωνής του Παύλου: «Εφόσον, λοιπόν, δικαιωθήκαμε μέσω της πίστης, έχουμε ειρήνη με τον Θεό μέσω του Κυρίου και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού», και όταν συμβεί αυτό, θα γίνουμε κτήμα και κλήρος του Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο σοφά προστίθεται το: Κύριε, κάνε μας κτήμα σου, εκτός από σένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το δικό σου όνομα επικαλούμαστε. Διότι πρέπει να είναι απολύτως προσηλωμένοι και συνδεδεμένοι αποκλειστικά με τον Θεό αυτοί που ειρηνεύουν μαζί του, ώστε να γνωρίζουν μόνον αυτόν, και το όνομα κανενός άλλου εντελώς ψευδώνυμου θεού να μη φέρνουν ούτε καν στα χείλη τους. Διότι πρέπει να επικαλούνται μόνο αυτόν, επειδή είναι και ο μόνος που για εμάς είναι από τη φύση του και στην αλήθεια Θεός. Κάτι τέτοιο μας διακήρυξε και ο νόμος του πάνσοφου Μωυσή: «Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις, και στο όνομά του. Αμήν.» <Οι δε νεκροί δεν πρόκειται να δουν ζωή, ούτε ιατροί πρόκειται να τους αναστήσουν. Γι' αυτόν τον λόγο επέφερες τιμωρία, και τους κατέστρεψες, και εξάλειψες κάθε αρσενικό τους.>

Κάτι παρόμοιο λέει και ο πάνσοφος Παύλος σε όσους κλήθηκαν από τα έθνη: «Αφού, λοιπόν, δικαιωθήκαμε μέσω της πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Αφού, λοιπόν, παρακάλεσε τις ερχόμενες γενεές, για τις οποίες και ο μακάριος Δαβίδ είπε: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η ερχόμενη γενεά», μεταφέρει τον λόγο στους ίδιους τους αγίους αποστόλους, ότι θα κατακτήσουν για τον Θεό την υφήλιο, και έχοντάς το κατανοήσει, ή μάλλον έχοντάς το διδαχθεί μέσω του Αγίου Πνεύματος, σκιρτά κατά κάποιον τρόπο και λέει από την πάρα πολύ μεγάλη χαρά: Θα βλαστήσουν τα τέκνα του Ιακώβ, και θα ανθίσει ο Ισραήλ, και θα γεμίσει η οικουμένη από τον καρπό του. Διότι οι θεσπέσιοι μαθητές κατάγονται από το αίμα του Ιακώβ, ο οποίος μετονομάστηκε και σε Ισραήλ. Και επειδή από την ανατολή μέχρι τη δύση, και σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και μέχρι τα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους, κλήθηκε σε επίγνωση το πλήθος των εθνών, και όπως λέει ο προφητικός λόγος, η οικουμένη γέμισε από τον καρπό του. Και τίνος άραγε; Προφανώς του Ισραήλ, δηλαδή εκείνων που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ. Διότι οι πιστεύσαντες είναι καρποί των αποστολικών κόπων· και ο θεσπέσιος Παύλος τους ονόμασε χαρά και στέφανό του· επειδή αληθινά καύχημα και δόξα των αγίων μυσταγωγών είναι όσοι σώθηκαν μέσω αυτών. <Μήπως όπως αυτός πάταξε, έτσι και ο ίδιος θα πληγεί, και όπως αυτός θανάτωσε, έτσι θα θανατωθεί;

Διότι θα βρούμε μέσα στους τύπους τη δύναμη της εν πνεύματι λατρείας. Και ότι ήταν νόμος του Χριστού και εκείνος που από παλιά είχε αποκαλυφθεί στους αρχαίους μέσω του Μωυσή, θα μας πείσει ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Μη νομίσετε ότι ήρθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω. Διότι αλήθεια σας λέω, μέχρι να παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα». <Με ειρήνη βαδίζοντας σωστά πορεύτηκε μαζί μου, και πολλούς απέστρεψε από την αδικία.> Η ειρήνευση με τον Θεό, τι άλλο θα μπορούσε να νοηθεί από εμάς και από τους άλλους, που είναι γνώστες των θείων λογίων, παρά η επιλογή να σκεφτόμαστε και να πράττουμε όσα Εκείνος θέλει, και να μην ερχόμαστε σε καμία απολύτως σύγκρουση μαζί του, αλλά μάλλον να σπεύδουμε να κατορθώσουμε την ένδοξη πολιτεία και την αξιοθαύμαστη και απολύτως σύμφωνη με τον νόμο ζωή; Έτσι και ο θείος Παύλος μας προσφώνησε: «Αφού, λοιπόν, δικαιωθήκαμε μέσω της πίστεως, ας έχουμε ειρήνη με τον Θεό». Διότι με αυτόν τον τρόπο τιμούμε τον εκ φύσεως και αληθινά Δεσπότη, γνωρίζοντάς τον. Αν όμως αποδίδουμε τη λατρεία στην κτίση, και ενώ κυριαρχεί στις σκέψεις μας η βέβηλη και ρυπαρή αμαρτία, έχουμε αντισταθεί στον Δεσπότη, και τρόπον τινά ξεσηκωνόμαστε σε μάχη εναντίον του, υψώνοντας σκληρό τον αυχένα, και καλλιεργώντας ακόμη την απείθεια και το ατίθασο. Και αυτό θα το επιβεβαιώσει ο μαθητής του Σωτήρα λέγοντας: «Δεν γνωρίζετε ότι η φιλία του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό;»

Γι' αυτό λοιπόν και ο θεσπέσιος Παύλος λέει ότι αυτή δεν είναι άμεμπτη ως τύπος της δεύτερης, δηλαδή της εν Χριστώ, η οποία εισάγεται μέσω των ευαγγελικών θεσπισμάτων και είναι τελειότατη. Αυτή τη δικαιοσύνη, λοιπόν, όσοι την επιθυμούν ας αγαλλιάσουν, λέει, και ας ευφρανθούν. <Αυτοί που θέλουν την ειρήνη του δούλου του.> (B f. 120 b) Αν κάποιοι από το αίμα του Ισραήλ τιμούσαν την ειρήνη με αυτόν, αυτοί εγκαταλείποντας τους τύπους και τις σκιές του νόμου, μετέβησαν στην αλήθεια, η οποία είναι η δικαιοσύνη. Αυτό διδάσκει ο ιερότατος Παύλος λέγοντας: «Εμείς, που είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί από τα έθνη, γνωρίζοντας ότι ο άνθρωπος δεν δικαιώνεται από τα έργα του νόμου, παρά μόνο μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό, πιστέψαμε και εμείς στον Χριστό Ιησού, για να δικαιωθούμε εν αυτώ.» Αν πάλι ως κληθέντες μέσω της πίστης νοούνται τυχόν αυτοί από τα έθνη, και αυτοί βεβαίως ασπάστηκαν την ειρήνη, λέει, με τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, υπερπηδώντας την απάτη που τους χώριζε από αυτόν και καταλύοντας την έχθρα, και βγάζοντας από τη μέση αυτό που παρεμβαλλόταν, στους οποίους και ο πάνσοφος Παύλος απευθύνθηκε λέγοντας: «Έχοντας δικαιωθεί λοιπόν εκ πίστεως.»

Αλλά και τη δικαίωση αναφέρει ότι προέρχεται και από τους δύο, καθώς και τη χάρη· «αφού δικαιωθήκαμε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και εν τω Πνεύματι του Θεού μας», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «έχοντας λοιπόν δικαιωθεί εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»· «κανείς δεν μπορεί να πει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω», και κανείς δεν μπορεί να λάβει το Άγιο Πνεύμα παρά μόνο από τον Κύριο· «υπάρχουν δε διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά είναι το ίδιο Πνεύμα, και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά είναι ο ίδιος Κύριος, και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά είναι ο ίδιος Θεός που ενεργεί τα πάντα σε όλους» και «από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως από το Πνεύμα του Κυρίου»· και «μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «ή μήπως προκαλούμε σε ζηλοτυπία τον Κύριο; Μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;»· «το δε Πνεύμα ρητώς λέει», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «αυτά λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ»· και «το Πνεύμά μου βρίσκεται ανάμεσά σας», όμοιο με το να λέει: «εάν κάποιος μου ανοίξει, θα εισέλθω εγώ και ο Πατέρας και θα κατοικήσουμε μαζί του»· ο δε Ησαΐας λέει: «και επάνω του Πνεύμα Θεού», ενώ ο Χριστός: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε» και «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο» ή «ο Κύριος με απέστειλε και το Πνεύμα του». Είναι δε φανερή και η φωνή των Σεραφείμ, που κράζει: «Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ».

Αλλά αποδίδει και τη δικαίωση και τη χάρη και στους δύο: «αφού δικαιωθήκαμε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και εν τω Πνεύματι του Θεού μας», το οποίο είναι όμοιο με το να πει: «εφόσον, λοιπόν, δικαιωθήκαμε από την πίστη, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»· «κανείς δεν μπορεί να αποκαλέσει Κύριο τον Ιησού παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι» και κανείς δεν μπορεί να λάβει Άγιο Πνεύμα παρά μόνο από τον Κύριο, «υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά ο Κύριος είναι ο ίδιος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά ο ίδιος Θεός είναι που ενεργεί τα πάντα σε όλους», και «από δόξα σε δόξα, όπως προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου»· και «μην λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως», το οποίο είναι όμοιο με το να πει: «ή μήπως παρακινούμε σε ζηλοτυπία τον Κύριο; μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;» Το «το δε Πνεύμα ρητώς λέγει» είναι όμοιο με το να πει «αυτά λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ». Και το «το Πνεύμά μου στέκεται ανάμεσά σας» είναι όμοιο με το να πει «εάν κάποιος μου ανοίξει, θα εισέλθω εγώ και ο Πατέρας και θα κάνουμε κατοικία κοντά του»· ο δε Ησαΐας λέγει «και επ' αυτόν Πνεύμα Θεού», ενώ ο Χριστός «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε»· και «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο ο Θεός έχρισε με Πνεύμα Άγιο», ή «ο Κύριος με απέστειλε και το Πνεύμα του». Είναι δε φανερή και η φωνή των Σεραφείμ, που κράζουν: «Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ».

Διότι, όπως αναφέρει, παρουσιάστηκε πλήθος ουράνιας στρατιάς που υμνούσαν τον Θεό. Και ο Δανιήλ ορά μυριάδες μυριάδων να παρίστανται και χιλιάδες χιλιάδων βλέπει να λειτουργούν. Και οι προφήτες το ίδιο μαρτυρούν, ονομάζοντας τον Κύριο των πάντων «Κύριο των στρατιών» και «Κύριο των δυνάμεων». Και προς τον Ιησού του Ναυή, ο δυνατός στον πόλεμο λέει: «Εγώ είμαι ο αρχιστράτηγος της δυνάμεως». Εάν, λοιπόν, έχουμε κατανοήσει ποια είναι η αγαθή συμμαχία και ποιος είναι ο ηγέτης αυτών των συμμάχων, ας συνάψουμε συνθήκη ειρήνης μαζί του, ας προστρέξουμε στην εξουσία του, ας γίνουμε φίλοι με εκείνον που κατέχει τόση δύναμη. Το ποιος είναι δε ο τρόπος της οικειώσεως με αυτόν, μας το διδάσκει εκείνος που συνάπτει αυτή τη φιλία, ο μέγας Απόστολος, στα όσα λέει: «Αφού, λοιπόν, δικαιωθήκαμε εκ πίστεως, ας έχουμε ειρήνη με τον Θεό», και πάλι: «Υπέρ του Χριστού, λοιπόν, εκτελούμε χρέη πρεσβευτή, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· σας ικετεύουμε στο όνομα του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό». Διότι, για όσο διάστημα ήμασταν από τη φύση μας τέκνα οργής, κάνοντας τα μη πρέποντα, είχαμε ταχθεί με το μέρος εκείνων που αντιτάσσονταν στη δεξιά του Υψίστου· αποβάλλοντας, όμως, την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες με το να ζούμε όσια, δίκαια και ευσεβώς, μέσω αυτής της ειρήνης θα ενωθούμε με την αληθινή ειρήνη. Διότι έτσι λέει γι’ αυτόν ο Απόστολος, ότι «Αυτός είναι η ειρήνη μας». Αυτός ο λόγος αποτελεί το τέλος και το επιστέγασμα όλων όσων συνέβησαν μέσα στον χρόνο.

Ναι, και βέβαια είχαν μέσα τους την ειρήνη, «την ειρήνη που ξεπερνά κάθε νου», όπως λέει ο σοφότατος Παύλος. Είχαν ειρήνη στον ουρανό, αλλά δεν την είχαν με τους ανθρώπους· ο ουρανός λοιπόν είχε ειρήνη ως προς τον εαυτό του. Όταν όμως είδαν οι άγγελοι όλη την ανθρωπότητα να εγείρεται μέσω του θαύματος του Λαζάρου, και τα έθνη να λύνονται όπως το πουλάρι και να έρχονται για να κυβερνηθούν από τον δημιουργό τους, τότε ειρήνευσε και ο ουρανός με τους ανθρώπους, και με μια φωνή έκραζαν και έλεγαν: «Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ειρήνη στον ουρανό και δόξα στα ύψιστα». «Και έβαλαν πάνω στο πουλάρι τα ιμάτια», τα οποία σημαίνουν τη χάρη που δόθηκε από αυτόν σε αυτούς στα έθνη και μέσω αυτής «επιβίβασαν τον Ιησού σε αυτά»· και όχι μόνο αυτό, αλλά και μέσω των δικών τους αρετών, όπως υποδηλώνει ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Άλλοι δε έστρωναν τα ιμάτιά τους στον δρόμο.» Με αυτό υπονοεί τις δικές τους αρετές, τις οποίες συνέζευξαν με τη χάρη, όπως φανερά λέει ο θεσπέσιος Παύλος: «Εφόσον λοιπόν δικαιωθήκαμε από την πίστη, ας έχουμε ειρήνη με τον Θεό μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μέσω του οποίου αποκτήσαμε με την πίστη και την πρόσβαση σε αυτή τη χάρη, στην οποία στεκόμαστε σταθεροί, και καυχώμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού.» Μέχρι εδώ τα της χάριτος. «

Παρατήρησε πώς, αφού εξέθεσε την αιτία του θανάτου, χρησιμοποιεί την ίδια και ως απόδειξη της αναστάσεως. Διότι, για ποιον λόγο σταυρώθηκε, λέει; Όχι για δική Του αμαρτία· και αυτό είναι φανερό από την ανάσταση. Διότι, αν ήταν αμαρτωλός, πώς αναστήθηκε; Αν πάλι αναστήθηκε, είναι ολοφάνερο ότι δεν ήταν αμαρτωλός· και αν δεν ήταν αμαρτωλός, πώς σταυρώθηκε; Για χάρη άλλων. Εφόσον, όμως, σταυρώθηκε για άλλους, τότε οπωσδήποτε αναστήθηκε. Διότι, για να μην πεις: «Πώς μπορούμε να δικαιωθούμε εμείς, που είμαστε ένοχοι για τόσα αμαρτήματα;», παρουσίασε Εκείνον που εξάλειψε όλα τα αμαρτήματα, ώστε να επιβεβαιώσει τον λόγο του και μέσα από την πίστη του Αβραάμ (με την οποία εκείνος δικαιώθηκε) και μέσα από το σωτήριο πάθος (με το οποίο εμείς απαλλαγήκαμε από τα αμαρτήματα). Και αφού αναφέρθηκε στον θάνατό Του, αναφέρει και την ανάσταση. Διότι δεν πέθανε γι' αυτόν τον λόγο, για να μας έχει υπόλογους σε τιμωρία και καταδικασμένους, αλλά για να μας ευεργετήσει· για τούτο ακριβώς και πέθανε και αναστήθηκε, για να μας καταστήσει δίκαιους. «Αφού, λοιπόν, δικαιωθήκαμε εκ πίστεως, ας έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού». Τι σημαίνει το «ας έχουμε ειρήνη»; Μερικοί μεν ισχυρίζονται ότι σημαίνει να μη στασιάζουμε, φιλονικώντας να εισαγάγουμε τον Νόμο· σε εμένα όμως φαίνεται ότι στο εξής μας ομιλεί για τη χριστιανική πολιτεία και διαγωγή μας.

Διότι, αφού μίλησε εκτενώς περί της πίστεως και της διά των έργων δικαιοσύνης και προέταξε την πρώτη, για να μη νομίσει κανείς ότι τα λεγόμενα αποτελούν αφορμή για ραθυμία, λέει: «Ας έχουμε ειρήνη»· δηλαδή, ας μην αμαρτάνουμε πλέον, ούτε να επανερχόμαστε στα προηγούμενα· διότι αυτό σημαίνει να έχουμε πόλεμο με τον Θεό. Και πώς είναι δυνατόν, λέει, το να μην αμαρτάνουμε πλέον;

Τα πόδια δε είναι υποδημένα με την «ετοιμασία», λέει, «του ευαγγελίου της ειρήνης», έτοιμα για κάθε καλό δρόμο, μέσω του οποίου εξασφαλίζουμε την ειρήνη προς τον Θεό για τον εαυτό μας, όπως ακριβώς λέει ο απόστολος: «Έχουμε ειρήνη προς τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού», και «Με υπομονή τρέχουμε», λέει, «τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας», και «Έτσι τρέχω ώστε να κατακτήσω». Οι «ράβδοι» δε «στα χέρια» τους, είναι η πίστη και η ελπίδα στον Θεό, στήριγμα της ψυχής, οι οποίες δεν της επιτρέπουν να παραδοθεί στις θλίψεις, όπως έχει πει ο Παύλος, αλλά τη στηρίζουν σταθερά ώστε να μην κλονίζεται. «Θα το φάτε» δε «με σπουδή· είναι το πάσχα του Κυρίου», δεν πρόκειται για τροφή της ραθυμίας ούτε προς απόλαυση, ούτε αφορά εκείνους που έχουν το φρόνημα χαλαρό και κατακλιμένο, αλλά εγερμένο και σε εγρήγορση, διότι μας προσφέρει την υπέρβαση της ολέθριας τιμωρίας, καθώς ο Κύριος μας δωρίζει αυτήν. Γι' αυτό λέει: «Είναι το πάσχα του Κυρίου», το οποίο κάποιος άλλος ερμηνεύοντας το είπε ξεκάθαρα: «Είναι υπέρβαση για τον Κύριο».

Ότι ο Πατέρας έδωσε για εμάς τον αγαπητό Του; Ότι λάβαμε το Άγιο Πνεύμα; Ότι αυτό έγινε με κάθε ευκολία; Ότι απολαύσαμε ανέκφραστη χάρη και δωρεά; Αφού λοιπόν είπε αυτά, και με λίγα λόγια τα φανέρωσε όλα, κατέληξε πάλι τον λόγο του στην ελπίδα. Διότι αφού είπε: «Αφού λοιπόν δικαιωθήκαμε μέσω της πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διαμέσου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μέσω του οποίου έχουμε αποκτήσει με την πίστη και την πρόσβαση σε τούτη τη χάρη, στην οποία στεκόμαστε», πρόσθεσε: «Και καυχόμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού». Επειδή λοιπόν ανέφερε αφενός τα όσα έχουν γίνει, και αφετέρου τα μελλοντικά· διότι το να δικαιωθούμε, και το να σφαγιαστεί ο Υιός για εμάς, και το να προσαχθούμε μέσω αυτού στον Πατέρα, και το να απολαύσουμε τη χάρη και τη δωρεά, και το να απαλλαγούμε από τις αμαρτίες, και το να έχουμε ειρήνη με τον Θεό, και το να μετάσχουμε στο Άγιο Πνεύμα, όλα αυτά ανήκουν σε όσα έχουν ήδη γίνει· ενώ τα μελλοντικά είναι η ανέκφραστη εκείνη δόξα· πράγμα που και ο ίδιος πρόσθεσε λέγοντας: «Στην οποία στεκόμαστε, και καυχόμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού». Όμως η ελπίδα, όπως προανέφερα, δεν είναι αρκετά ικανή να ανορθώσει και να τονώσει τον ολιγόψυχο ακροατή. Δες τι κάνει πάλι, και θαύμασε τον δυναμισμό του Παύλου και το φιλοσοφημένο του φρόνημα. Διότι, από εκείνα ακριβώς που φαίνονται να λυπούν, να θορυβούν και να ταράζουν τον ακροατή, από αυτά τα ίδια πλέκει τα στεφάνια της παρηγοριάς και της καύχησης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. «Αφού λοιπόν δικαιωθήκαμε εκ πίστεως, ας έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Αφού μίλησε εκτενώς περί πίστεως, εισάγει προτροπή για λαμπρό βίο. Επειδή προέταξε την πίστη έναντι της δικαιοσύνης διά των έργων, για να μη νομίσει κάποιος ότι τα λεγόμενα έχουν γραφτεί ως αφορμή για ραθυμία, λέει, ας έχουμε ειρήνη, δηλαδή ας μην αμαρτάνουμε πλέον· διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να βρίσκεται κανείς σε πόλεμο με τον Θεό. «Διά του οποίου αποκτήσαμε και την πρόσβαση.» Εάν Αυτός μας συμφιλίωσε ενώ βρισκόμασταν σε εμπόλεμη κατάσταση, λέει, είναι εύλογο να παραμένουμε στη συμφιλίωση, και να του ανταποδώσουμε αυτή την αμοιβή, ώστε να μη φανεί ότι συμφιλίωσε με τον Πατέρα ανθρώπους σκαιούς και αγνώμονες. «Με την πίστη.» Τα δικά Του έργα, λέει, είναι ποικίλα και πολλά και διάφορα· διότι και πέθανε για εμάς, και μας συμφιλίωσε και μας προσήγαγε, και μας έδωσε χάρη ανείπωτη· ενώ εμείς προσφέραμε μόνο την πίστη. «Σε αυτή τη χάρη στην οποία στεκόμαστε.» Το να αξιωθούμε τη γνώση του Θεού, το να απαλλαγούμε από την πλάνη, το να επιγνώσουμε την αλήθεια· το να απολαύσουμε όλα τα αγαθά που παρέχονται διά του βαπτίσματος. «Και καυχόμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού.» Δύο πράγματα έθεσε, τα παρόντα και τα μέλλοντα· διότι με το να αναφέρει τη χάρη, δήλωσε τα παρόντα, τα αγαθά δηλαδή που έχουμε ήδη λάβει. Με το να πει όμως, και καυχόμαστε για την ελπίδα, απεκάλυψε όλα τα μέλλοντα. «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε στις θλίψεις.»

Άνδρας απείραστος είναι αδόκιμος. Και ακόμη, αδελφοί μου, λάβετε ως υπόδειγμα κακοπάθειας και μακροθυμίας τους προφήτες, οι οποίοι μίλησαν στο όνομα του Κυρίου. «Ιδού, μακαρίζουμε αυτούς που υπομένουν». Σε συμφωνία με αυτά, και ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος συμβουλεύει και λέει: «αν είναι ανάγκη να λυπηθείτε μέσα σε ποικίλους πειρασμούς, ώστε η δοκιμασμένη πίστη σας, που είναι πολυτιμότερη από το χρυσάφι το οποίο φθείρεται αλλά δοκιμάζεται με τη φωτιά, να βρεθεί για έπαινο και τιμή και δόξα κατά την αποκάλυψη του Ιησού Χριστού». Και πάλι: «Αυτό είναι χάρη, αν κάποιος χάριν της συνείδησής του απέναντι στον Θεό, υποφέρει λύπες πάσχοντας άδικα· διότι τι είδους δόξα είναι αν αμαρτάνετε, ραπίζεστε και το υπομένετε; Αν όμως αγαθοποιώντας και πάσχοντας το υπομένετε, αυτό είναι χάρη ενώπιον του Θεού. Διότι γι' αυτό κληθήκατε, επειδή και ο Χριστός έπαθε για εμάς, αφήνοντάς μας υπόδειγμα, για να ακολουθήσετε τα ίχνη του· ο οποίος δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του· ο οποίος, όταν λοιδορούνταν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά άφηνε την υπόθεση σε εκείνον που κρίνει δίκαια». Μαζί με αυτούς και το στόμα του Χριστού, ο Παύλος, λέει ότι «αφού δικαιωθήκαμε από την πίστη, έχουμε ειρήνη με τον Θεό· και όχι μόνο αυτό, αλλά καυχώμαστε και στις θλίψεις, γνωρίζοντας ότι η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή, η υπομονή τη δοκιμή, και η δοκιμή την ελπίδα· και η ελπίδα δεν καταισχύνει».

Εάν όμως τη φράση «δικαιοσύνη του Θεού» δεν την εκλάβει κάποιος ως αυτήν που δίνεται στον άνθρωπο από τον Θεό, αλλά, πιο κοντά στο γράμμα της λέξης, ως αυτήν που ενυπάρχει στον Θεό και ενεργείται από αυτόν, μού φαίνεται ότι προκύπτει το εξής αποστολικό νόημα: ότι η δικαιοσύνη του Θεού, την οποία επιδεικνύει απέναντί μας με όρο και νόμο φιλανθρωπίας, φανερώνεται στο ευαγγέλιό του. Πώς και με ποιον τρόπο; Με το ότι μας σώζει μόνο εκ πίστεως και μας ζωοποιεί ενώ είμαστε ήδη νεκρωμένοι, χωρίς να έχουμε επιδείξει προηγουμένως έργα. Και αυτό, προχωρώντας, ο Παύλος το καθιστά πιο εμφανές σε όσα λέει: «και να δικαιώνει αυτόν που ζει εκ πίστεως», και πάλι: «Αφού, λοιπόν, δικαιωθήκαμε εκ πίστεως», και πάλι: «Εάν ομολογήσεις με το στόμα σου Κύριο τον Ιησού, και πιστέψεις στην καρδιά σου, θα σωθείς». Αυτό, λοιπόν, είναι έργο της δικαιοσύνης του Θεού που νικά κάθε ανθρώπινη φιλανθρωπία, το να μας αναστήσει και να μας ζωοποιήσει μόνο εκ πίστεως, ενώ ήμασταν ήδη νεκρωμένοι από τις αμαρτίες, ώστε ορθώς προείπε ότι «το ευαγγέλιο είναι δύναμη για τη σωτηρία εκείνου που πιστεύει»· διότι όποιος πιστεύει ενδυναμώνεται μέσω της δικαιοσύνης που αποκαλύπτεται σε αυτό για να αναστηθεί από την πτώση των αμαρτιών και να ζωοποιηθεί.

Αυτήν νομίζω την ειρήνη αφήνοντας στον κόσμο και μέσω των μαθητών, σαν ένα είδος αρραβώνα, λέγει: «Την δική μου ειρήνη σας δίνω, και σας την αφήνω, και όχι όπως ο κόσμος δίνει την ειρήνη». Συμφωνώντας με αυτά και ο γνήσιος μαθητής λέει: «Η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας». Και: «Εφόσον δικαιωθήκαμε από την πίστη, έχουμε ειρήνη με τον Θεό μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μέσω του οποίου έχουμε αποκτήσει και την προσέγγιση». Διότι εδώ βεβαίως δεν πρέπει να εννοούμε την ειρήνη από τους πολέμους ή την ειρήνη μεταξύ μας, αλλά προφανώς την ειρήνη του καθενός με τον εαυτό του, και μέσω αυτής προς τον δοτήρα της και χορηγό της ατάραχης σωτηρίας μας, η οποία και φρουρεί τις καρδιές μας και υπερέχει από κάθε νου, και την οποία ο κόσμος δεν μπορεί να δώσει.

Επομένως, ας έχουμε την ειρήνη και ας ειρηνεύουμε μέσα μας. Αυτό, αφενός, ως προς τον εξωτερικό άνθρωπο, σημαίνει το να μην έχουμε απέχθεια προς κανέναν από τους αδελφούς, αλλά να έχουμε αγαπητική διάθεση προς όλους. «Διότι σε αυτό», λέει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Αφετέρου, ως προς τον εσωτερικό άνθρωπο, σημαίνει το να διατηρούμε ειρήνη και ησυχία από τα ολέθρια πάθη. Διότι έτσι μπορούμε να λέμε μαζί με τον Απόστολο: «Έχουμε ειρήνη με τον Θεό δια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μέσω του οποίου έχουμε αποκτήσει με την πίστη και την πρόσβαση σε αυτήν τη χάρη, στην οποία στεκόμαστε και καυχιόμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού». Επειδή όμως είμαστε τρεπτής φύσης, και συμβαίνει να δημιουργείται μέσα μας οδυνηρός σάλος -διότι αυτό πάντως γίνεται- τότε αμέσως ας ανατρέχουμε στην προηγούμενη κατάστασή μας, έχοντας ειρήνη με τον Θεό. «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, καταργώντας με τη σάρκα του τον νόμο των εντολών που αποτελούνταν από διατάξεις, για να κτίσει τους δύο στον εαυτό του σε έναν νέο άνθρωπο φέρνοντας ειρήνη, και να συμφιλιώσει και τους δύο σε ένα σώμα με τον Θεό δια του σταυρού, θανατώνοντας την έχθρα επάνω σε αυτόν».

Αλλά ο μεν ράθυμος και αμελής θεωρεί ως αμάρτημα την ολοκληρωμένη πράξη, δηλαδή της πορνείας, της μοιχείας, της ασέλγειας, της ακαθαρσίας, ή οποιασδήποτε άλλης πονηρίας, για τα οποία και ο νόμος είναι βαρύς. Ο δε επιμελής και ακριβής δεν θεωρεί ανεύθυνες ούτε τις απρεπείς φαντασιώσεις του νου και τους ερεθισμούς του σώματος που προέρχονται από αυτές, αλλά σπεύδει να τα εξαφανίσει όλα και να βρει ησυχία από τα ολέθρια πάθη, πράγμα που σημαίνει το να έχουμε ειρήνη «προς τον Θεό διά του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού», καθώς λέει ο Απόστολος. Όταν η ψυχή φτάσει σε αυτή την κατάσταση, χαίρεται αληθινά με μεγάλη χαρά, και νιώθει ακόρεστη απόλαυση καθώς ενδιατρίβει στα νοήματα περί του Θεού και εμβαθύνει στη θεωρία των απόρρητων μεγαλείων Του, ώστε να ξεχνά ακόμη και τον ίδιο της τον εαυτό. Όταν όμως απομακρυνθεί από μια τέτοια κατάσταση και παρασυρθεί από τις άλογες επιθυμίες, ταράσσεται και κλυδωνίζεται, σαν ένα πλοίο που δέρνεται από την τρικυμισμένη θάλασσα, και αν δεν παρασταθεί βοηθός ο Κύριος, θα μπορούσε να υποστεί και ναυάγιο. Γι' αυτό πρέπει να προσέχουμε, αδελφοί, να μην επιτρέπουμε στους πονηρούς λογισμούς να παραμένουν πολύ καιρό μέσα μας, αλλά να τους ξεριζώνουμε. Διότι, όταν το φίδι βρει χώρο να ξεπροβάλει και να εισδύσει λίγο-λίγο, δεν σταματά καθόλου μέχρι να γεννήσει τον θάνατο.

Αλλά αυτό είναι τέχνασμα του διαβόλου, για να εξαλείψει την ομολογία, να υποβιβάσει τον διωγμό του Χριστού και να τους μολύνει όλους, όπως φαίνεται. Όμως αυτό δεν το κατόρθωσε, με τη χάρη του Χριστού· διότι είναι πολλοί αυτοί που ζουν υπό διωγμόν και τηρούν με ακρίβεια την ομολογία· και όχι μόνο όσοι ήταν εξαρχής αγαθοί, αλλά και αυτοί που μετανόησαν, επειδή λόγω της αντίστασής τους εκδιώχθηκαν από τα μοναστήρια και προτίμησαν βίο υπό διωγμόν. Μαζί με αυτούς είθε να βρεθούμε και εμείς οι ταπεινοί, διατηρούμενοι ασφαλείς και ακράδαντοι τόσο στην πίστη όσο και στον βίο, «έχοντας ειρήνη προς τον Θεό διά του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού»· διότι, εφόσον υπάρχει αυτή μέσα μας, ακόμη κι αν ολόκληρος ο κόσμος ταράζεται, καμία βλάβη δεν πρόκειται να μας προκληθεί, επειδή ο Χριστός είναι μαζί μας, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.