Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 5:13

Λέει δε ότι αυτή δεν είναι δυνατόν να εξαλειφθεί από κανέναν άλλον, παρά μόνο διά του Υιού, διά του οποίου και εξαρχής επιβλήθηκε η κατάρα. Διότι δεν ήταν δυνατόν να λύσει κανένας άλλος το παράπτωμα. Έπειτα γράφει ότι αυτό δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, παρά μόνο εάν ο Υιός του Θεού ελάμβανε σώμα και γινόταν άνθρωπος, ώστε, προσφέροντας υπέρ πάντων αυτό ακριβώς το σώμα, το ομοιοπαθές με το δικό μας, να ελευθερώσει τους πάντες από τον θάνατο, και, όπως ακριβώς δι' ενός ανθρώπου εισήλθε η αμαρτία στον κόσμο, έτσι και δι' ενός ανθρώπου να δοθεί η χάρις σε όλους τους ανθρώπους.

Εφόσον, λοιπόν, βρεθήκαμε μακριά από το πρόσωπο του πανάγιου Θεού, επειδή ο νους του ανθρώπου είναι επιμελώς προσηλωμένος «στα πονηρά από τη νεότητά του», ζούσαμε έναν πιο παράλογο βίο· και «μας κατάπιε μεν ο θάνατος έχοντας ισχύ», όπως λέει ο προφήτης, ενώ και «ο άδης πλάτυνε την ψυχή του και άνοιξε το στόμα του ώστε να μην παύει»· διότι, επειδή γίναμε μιμητές της παράβασης του Αδάμ, εφόσον όλοι αμάρτησαν, υποβληθήκαμε στις ίδιες τιμωρίες με εκείνον. Αλλά η υφήλιος δεν παρέμεινε αβοήθητη, διότι έχει καθαιρεθεί η αμαρτία, έχει πέσει ο σατανάς, και έχει καταργηθεί και ο θάνατος. <Διότι μέχρι την έλευση του νόμου υπήρχε αμαρτία στον κόσμο.> Ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή ήταν έλεγχος, όπως είπα, της αδυναμίας αυτών που έσφαλαν, και όχι λυτήριος της αμαρτίας· απεναντίας, κατεργαζόταν μάλλον οργή· διότι ήταν ανάγκη όσοι παρέβαιναν να υφίστανται τις ποινές που είχαν οριστεί στον νόμο· όπου δε υπάρχει γενικά τρόπος παράβασης, εκεί οπωσδήποτε υπάρχει και αμαρτία.

Αφού δε ήλθε η πίστη, δεν είμαστε πλέον υπό παιδαγωγό. Διότι όλοι είστε υιοί Θεού δια της πίστεως στον Χριστό Ιησού.» Επομένως, καθόλου δεν θα αμφέβαλλε κανείς ότι ο νόμος ήταν έλεγχος της ασθένειας αυτών που παιδαγωγούνταν, και μάλλον αποδεικτικός των πταισμάτων και της αμαρτίας. «Διότι όπου», λέει, «δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση.» Και πάλι: «Την δε αμαρτία δεν θα την γνώριζα, παρά μόνο δια του νόμου. Και όταν ήλθε η εντολή», λέει, «η αμαρτία αναζωογονήθηκε, εγώ δε πέθανα.» Και πάλι: «Μέχρι τον νόμο υπήρχε αμαρτία στον κόσμο· αλλά η αμαρτία δεν καταλογίζεται όταν δεν υπάρχει νόμος.»

Περί της εκλογής του Ιησού. α'. Έχοντας κατανοήσει απολύτως ορθά ο σοφός Ιωάννης, τόσο το μυστήριο του Χριστού όσο και το μέτρο της διακονίας του Μωυσή, αναφώνησε λέγοντας ότι: «Ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή· η χάρη και η αλήθεια ήλθαν μέσω του Ιησού Χριστού». Αλλά ο μεν νόμος ήταν έτοιμος για οργή, και στους παραβάτες επέβαλλε αμέσως και χωρίς καθυστέρηση σκληρές τιμωρίες· γενικώς κατηγορούσε τη φαυλότητα, και επέβαλλε την καταδίκη της αμαρτίας. «Διότι η αμαρτία», λέει, «δεν καταλογίζεται όταν δεν υπάρχει νόμος». Και πάλι: «Την αμαρτία δεν θα την γνώριζα, παρά μόνο μέσω του νόμου». Ο Χριστός όμως μας απαλλάσσει από τα παραπτώματα. Διότι δικαιώνει μέσω της χάριτος, αγιάζει όσους έχουν πιστέψει, και φέρνει την εκπλήρωση εκείνων που είχαν υποσχεθεί παλαιότερα στους πατέρες. Ότι δε αυτά αληθεύουν και για τα δύο, το αποσαφηνίζει πάλι ο Παύλος, γράφοντας τα εξής: «Το μεν γράμμα αποκτείνει, το δε πνεύμα ζωοποιεί». Διότι ονομάζει «γράμμα» τη σκιά του νόμου· «πνεύμα» δε πάλι τη λατρεία εν πνεύματι και αληθεία, δηλαδή την ευαγγελική· την οποία εγκαινίασε ο Χριστός για όλους σε ολόκληρη την οικουμένη.

Είναι βεβαίως εντελώς φανερό πού αποβλέπει η ακολουθία της ιστορίας μέσα από τα αινίγματα: ότι δηλαδή μέσω του Δαβίδ προμηνύεται Εκείνος που προέρχεται από τον Δαβίδ, και ο χρισμένος υποδηλώνει τον Χριστό· και ότι η κιθάρα είναι το ανθρώπινο όργανο, ενώ η ωδή που προέρχεται από αυτήν είναι ο Λόγος που φανερώθηκε σε εμάς μέσω του σαρκωθέντος, του οποίου έργο είναι να αφανίσει την παραφορά που προκαλούν οι δαίμονες, ώστε τα δαιμόνια να μην είναι πλέον οι θεοί των εθνών. Αλλά εκείνος ο βασιλιάς, ο οποίος έχει μέσα του τους δαίμονες, όταν τα πνεύματα υποχωρούν στην ωδή εκείνου που εναρμόνισε το όργανο για τον σκοπό αυτόν, τον χτυπά με το δόρυ (και το δόρυ είναι ξύλο εξοπλισμένο με σίδηρο)· αντί όμως για εκείνον, το δόρυ το δέχεται ο τοίχος. Ως τοίχο εννοούμε το γήινο οικοδόμημα, μέσω του οποίου αντιλαμβανόμαστε το σώμα, γύρω από το οποίο βλέπουμε το ξύλο του σταυρού και τον σίδηρο· ενώ εκείνος ο Δαβίδ, ο χριστός και βασιλιάς, παραμένει έξω από το πάθος. Διότι η θεότητα δεν υφίσταται ούτε τον σταυρό ούτε τους ήλους. Ακούγοντας πάλι για τη Μελχόλ, η οποία προήλθε από τον Σαούλ και με την οποία συζεύχθηκε ο Δαβίδ, δεν παραξενευόμαστε, παρατηρώντας τη λογική συνέχεια. Διότι γνωρίζουμε ότι ο Θεός δεν εποίησε τον θάνατο, αλλά πατέρας του θανάτου έγινε ο βασιλιάς της κακίας, ο οποίος στέρησε από τον εαυτό του τη ζωή. Διότι με τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος· και βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ έως την εποχή του νόμου, τον οποίο θάνατο ο Απόστολος επιθυμεί να μη βασιλεύει πλέον μέσα μας, στο θνητό μας σώμα.

Επειδή, αφού είπε ότι δικαιωθήκαμε, και το απέδειξε από τον πατριάρχη και από το Πνεύμα και από το γεγονός ότι πέθανε ο Χριστός (διότι δεν θα πέθαινε, αν δεν επρόκειτο να δικαιώσει), τεκμηριώνει πλέον και από άλλη πλευρά όσα αποδείχθηκαν μέσα από αυτά. Και, θεμελιώνοντας το προκείμενο ζήτημα στα αντίθετα, δηλαδή στον θάνατο και την αμαρτία, διερευνά πώς, με ποιον τρόπο και από πού εισήλθε ο θάνατος, και πώς επικράτησε. Πώς, λοιπόν, εισήλθε ο θάνατος και επικράτησε; Μέσω της αμαρτίας του ενός. Τι σημαίνει όμως η φράση «εφ' ω πάντες ήμαρτον»; Ότι, με την πτώση εκείνου, ακόμη και αυτοί που δεν έφαγαν από το δέντρο έγιναν όλοι θνητοί εξαιτίας του. Διότι μέχρι να δοθεί ο νόμος, η αμαρτία υπήρχε στον κόσμο· η αμαρτία, όμως, δεν καταλογίζεται όταν δεν υπάρχει νόμος.

Μερικοί υποστηρίζουν ότι ο Απόστολος αναφέρεται στην αμαρτία μέσα στον παράδεισο· διότι, όπως λένε, δεν είχε ακόμη καταλυθεί, αλλά εξακολουθούσε να ακμάζει ο καρπός της· επειδή εκείνη επέφερε τον κοινό θάνατο, ο οποίος επικρατούσε και ασκούσε τυραννία. Για ποιον λόγο, λοιπόν, προσθέτει: «Η αμαρτία όμως δεν καταλογίζεται, όταν δεν υπάρχει νόμος»; Λέγεται ότι αυτοί που έχουν εκφράσει τις δικές μας απόψεις υποστήριξαν πως ο Απόστολος το έθεσε αυτό ως απάντηση στην αντίρρηση των Ιουδαίων: ότι, αν δεν υφίσταται αμαρτία χωρίς τον νόμο, πώς ο θάνατος εξολόθρευε όλους εκείνους που υπήρξαν πριν από τον νόμο; Σε εμένα, όμως, φαίνεται ότι αυτό που πρόκειται να ειπωθεί είναι πιο ορθό και συνάδει περισσότερο με την αποστολική σκέψη. Ποιο είναι, λοιπόν, αυτό; Με το να πει ότι «μέχρι τον νόμο υπήρχε αμαρτία στον κόσμο», νομίζω ότι εννοεί το εξής: ότι, αφού δόθηκε ο νόμος, κυριαρχούσε η αμαρτία που προερχόταν από την παράβαση, και κυριαρχούσε μέχρι τότε, εφόσον υπήρχε ο νόμος· διότι, λέει, δεν μπορεί να υπάρξει αμαρτία, εάν δεν υπάρχει νόμος.

Αν λοιπόν, λέει, αυτή η αμαρτία γεννούσε τον θάνατο από την παράβαση του νόμου, πώς πέθαιναν όλοι όσοι έζησαν πριν από τον νόμο; Διότι αν ο θάνατος έλαβε τη ρίζα του από την αμαρτία, ενώ εφόσον δεν υπάρχει νόμος η αμαρτία δεν καταλογίζεται, πώς κυριαρχούσε ο θάνατος; Από αυτό είναι φανερό ότι δεν ήταν αυτή η αμαρτία της παραβάσεως του νόμου, αλλά εκείνη της παρακοής του Αδάμ, αυτή που έφθειρε τα πάντα.

Πρώτον μεν, ότι πέθανε· δεύτερον, ότι πέθανε υπέρ των ασεβών· τρίτον, ότι συμφιλίωσε, ότι δικαίωσε, ότι κατέστησε αθανάτους, ότι έκανε υιούς και κληρονόμους. «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε στον Θεό, διά του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, διά του οποίου λάβαμε τώρα τη συμφιλίωση.» Όχι μόνο σωθήκαμε, λέει, αλλά και καυχόμαστε γι' αυτό ακριβώς, για το οποίο νομίζει κάποιος ότι ντρεπόμαστε· διότι το να σωθούμε ενώ ζούσαμε με υπερβολική πονηρία, είναι το μέγιστο σημείο του ότι αγαπηθήκαμε σφόδρα από εκείνον που μας σώζει. Διότι δεν έσωσε μέσω κάποιου άλλου, αλλά διά του ίδιου του Μονογενούς. «Διά τούτο, όπως δι' ενός ανθρώπου η αμαρτία εισήλθε στον κόσμο, και διά της αμαρτίας ο θάνατος, και έτσι ο θάνατος εισήλθε σε όλους τους ανθρώπους.» Αυτό δε που ειπώθηκε, αποτελεί πάλι επιβεβαίωση της δικαιοσύνης μας, την οποία έχουμε λάβει· ελήφθη δε από το αντίθετο (παράδειγμα). «Εφ' ω πάντες ήμαρτον.» Το «εφ' ω», αντί του «διά του οποίου»· λέει δηλαδή ότι, όπως ακριβώς όταν έπεσε εκείνος, δηλαδή ο Αδάμ, ακόμη και όσοι δεν έφαγαν από το ξύλο, έγιναν εξαιτίας εκείνου όλοι θνητοί, έτσι και όταν αναστήθηκε και ηγέρθη ο Χριστός, όλο το σώμα μετέλαβε την αθανασία. «Διότι μέχρι τον νόμο υπήρχε αμαρτία στον κόσμο.» Το «μέχρι τον νόμο» τίθεται αντί του «έως τους καιρούς της ενσάρκου παρουσίας»· διότι «τέλος του νόμου είναι ο Χριστός», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Λέει λοιπόν ότι, ενώ μέσω του Αδάμ εισήλθε στον κόσμο η αμαρτία και παρέμεινε βασιλεύοντας μέχρι τον καιρό της ελεύσεως του Κυρίου, καταργείται από τον Χριστό. «Η αμαρτία όμως δεν καταλογίζεται, όταν δεν υπάρχει νόμος». Αφού είπε πόσο χρόνο βασίλευσε η αμαρτία, αναφέρει και από ποια χρονική στιγμή εισήλθε στον κόσμο· και ποιος είναι αυτός ο χρόνος, παρά εκείνος της παραβάσεως της εντολής την οποία παρέβη ο Αδάμ, και την οποία η θεία Γραφή ονομάζει και νόμο; Λέει λοιπόν ότι μέσω της εντολής βρήκε έδαφος η αμαρτία. Διότι μέσω αυτής εξαπάτησε τον Αδάμ ο όφις. «Αλλά βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωσιν της παραβάσεως του Αδάμ». Επιμένει στη διήγηση μιλώντας για τον χρόνο της αμαρτίας, και πολλές φορές μας μιλά για αυτόν, ώστε, αφού μάθουμε με ακρίβεια τη δύναμη της αμαρτίας, να δοξάζουμε Εκείνον που την κατήργησε δια της ιδίας Του της σαρκός· και κατήργησε την αμαρτία στη σάρκα. «Ο οποίος είναι τύπος του μέλλοντος». Του μέλλοντος δηλαδή, του Χριστού. Λέει δε ότι, όπως ακριβώς εκείνος (ο Αδάμ) έγινε για τους απογόνους του, αν και δεν έφαγαν από το ξύλο, αίτιος θανάτου, ο οποίος εισήχθη εξαιτίας της βρώσεως, έτσι και ο Χριστός για όσους προέρχονται από Αυτόν, παρότι δεν είχαν πράξει έργα δικαιοσύνης, έγινε πρόξενος δικαιοσύνης, την οποία χάρισε σε όλους μας δια του σταυρού. «

Ρωμ. 5,13-14α «Διότι μέχρι να δοθεί ο νόμος, η αμαρτία υπήρχε στον κόσμο.» Λέγοντας το «επειδή όλοι αμάρτησαν», για να μην πει κάποιος: Και πώς ήταν δυνατόν να αμαρτάνουν «εφόσον δεν υπήρχε νόμος;» διότι εσύ ο ίδιος νωρίτερα είπες ότι «όπου δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση»· και εφόσον δεν υπάρχει παράβαση, προφανώς δεν υπάρχει ούτε αμαρτία. Πώς λοιπόν «πέρασε ο θάνατος σε όλους, επειδή όλοι αμάρτησαν;» Για να μην υπάρχει λοιπόν κάποιος που να το λέει αυτό, προλαμβάνει και λύνει την απορία, και λέει ότι υπήρχε (η αμαρτία) και πριν από τον νόμο· διότι διαπραττόταν, και αυτό που διαπράττεται δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι δεν έχει γίνει. Υπήρχε λοιπόν η αμαρτία, αλλά δεν καταλογιζόταν σε όλους με αυτόν τον τρόπο, ούτε γινόταν γνωστό πόση τιμωρία αναλογεί στο καθένα από τα αμαρτήματα. Όταν όμως ο νόμος τακτοποίησε και όρισε τις τιμωρίες, και μέσω της επιβολής ποινών τις κατέστησε πιο φανερές, και φανέρωσε το μέγεθος των αμαρτημάτων, έγιναν περισσότερο γνωστά σε όλους, και στον συνετό και στον ασύνετο, και στον νέο και στον ηλικιωμένο, και στη γυναίκα και στον άνδρα. Γι' αυτό λοιπόν, πριν από τον νόμο δεν καταλογιζόταν με όμοιο τρόπο η αμαρτία, επειδή ούτε η τιμωρία είχε οριστεί, και επειδή ούτε το μέγεθός τους γινόταν με ακρίβεια γνωστό, και επειδή η τιμωρία δεν ακολουθούσε κατά πόδας όσους έσφαλλαν. Επειδή, το ότι υπήρχε η αμαρτία, και το ότι —έστω και με πολλή ανοχή και μακροθυμία— παρ' όλα αυτά, όταν εκείνοι επέμεναν σε αυτήν και βρίσκονταν σε ανίατη κατάσταση, εφαρμόζονταν οι δίκαιες ποινές, το μαρτυρούν σαφώς όσα έπαθαν οι κάτοικοι των Σοδόμων, και πριν από αυτό ο κατακλυσμός, το κοινό ναυάγιο της ανθρωπότητας, και άλλα παρόμοια.

Υπήρχε λοιπόν αμαρτία πριν από τον νόμο και καταλογιζόταν, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο όπως μετά τον νόμο. Επομένως, και τα δύο ισχύουν ορθά: και το «ο θάνατος διήλθε σε όλους τους ανθρώπους, εφόσον όλοι αμάρτησαν», και το «διότι όπου δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση». Διότι έχει λυθεί αυτή η φαινομενική αντίφαση με τα λόγια του θεσπέσιου Παύλου: «διότι μέχρι τον νόμο υπήρχε αμαρτία στον κόσμο» και τα εξής. «Αλλά βασίλευσε ο θάνατος», δηλαδή η τυραννία του λογίστηκε ως νόμιμη εξουσία, αντλώντας κύρος από τον χρόνο και ενισχυόμενη από τα δικά μας αμαρτήματα. «Από τον Αδάμ», λέει, ο οποίος αμάρτησε παραβαίνοντας μια νομοθετημένη εντολή. «Από τον Αδάμ» λοιπόν «βασίλευσε ο θάνατος», δηλαδή κυριάρχησε με μεγάλη εξουσία, «ακόμη και σε όσους δεν αμάρτησαν με όμοιο τρόπο με τον Αδάμ». Μέχρι πότε; «Μέχρι τον Μωυσή». Διότι εκείνοι που έζησαν μεταξύ του Αδάμ και του Μωυσή αμάρτησαν μεν, αλλά όχι «όμοια με την παράβαση του Αδάμ». Διότι εκείνος μεν παρέβη μια συγκεκριμένη και νομοθετημένη εντολή του Θεού και αμάρτησε, ενώ οι άλλοι αμάρταναν προσβάλλοντας τον αυτοδίδακτο λόγο της φύσεως, χωρίς όμως να παραβαίνουν ρητά κάποιον θεσπισμένο νόμο.

Όμως ο θεσπέσιος Παύλος πριν από εμάς κάνει λόγο για αυτό το ζήτημα, λέγοντας ότι «η αμαρτία δεν καταλογιζόταν όταν δεν υπήρχε νόμος». Γι' αυτό θα μπορούσες να βρεις ότι κατά την παλαιά εκείνη εποχή, εκείνοι οι θαυμαστοί άνδρες έπραξαν πολλά από άγνοια, για τα οποία δεν τους επιβλήθηκε καμία καταδίκη. Τώρα όμως, επειδή σε εμάς υπάρχουν και νόμοι και η γνώση του τι πρέπει να πράττουμε είναι ολοφάνερη, ευλόγως όσους παραβαίνουν τον νόμο τους περιμένει η τιμωρία της παρανομίας.