Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 5:17

Λέμε δε ότι ο Χριστός έχει δικαιωθεί, όχι με την έννοια ότι υπήρξε κάποτε άδικος και προχώρησε μέσω της προόδου του προς το καλύτερο στη δικαίωση, αλλά επειδή αυτός υπήρξε ο πρώτος και μόνος άνθρωπος πάνω στη γη που «δεν διέπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». <Διότι αν με το παράπτωμα του ενός ο θάνατος βασίλευσε μέσω του ενός κ.λπ.> Πρόσεξε λοιπόν πάλι πώς θεωρεί τη χάρη που δικαιώνει ισχυρότερη από την κατάρα που κατακρίνει· διότι, λέει, κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι ήταν φυσικό να επικρατήσει στους ανθρώπους της γης ο θάνατος μέσω του ενός, και από την άλλη η ζωή να στερηθεί τη δύναμή της· διότι πολύ περισσότερο, εκείνοι που λαμβάνουν τη χάρη μέσω του Χριστού και τη δωρεά της δικαιοσύνης από την άνωθεν γενναιοδωρία, θα αποτινάξουν το κράτος του θανάτου και θα συμβασιλεύσουν με τον Χριστό που ζωοποιεί τα πάντα. <Άρα λοιπόν, όπως μέσω ενός παραπτώματος ήλθε η κατάκριση σε όλους τους ανθρώπους κ.λπ.> Ο θεσπέσιος Παύλος προσθέτει στις προηγούμενες έννοιες ως ένα είδος συμπεράσματος και λέει: Άρα λοιπόν, όπως μέσω ενός παραπτώματος, και τα εξής. Διότι κατακριθήκαμε, όπως προείπα, στο πρόσωπο του Αδάμ, και όπως από την πρώτη ρίζα μεταδόθηκε σε όλο το γένος αυτό που προήλθε από αυτήν, δηλαδή ο θάνατος από την κατάρα· δικαιωθήκαμε όμως και αναβλαστήσαμε προς τη ζωή, επειδή ο Χριστός δικαιώθηκε υπέρ ημών.

Και μην απορήσεις εάν ολόκληρος ο κόσμος λυτρώθηκε. Διότι αυτός που πέθανε για εμάς δεν ήταν ένας απλός άνθρωπος, αλλά ο μονογενής Υιός του Θεού. Και αν η αμαρτία ενός άνδρα, του Αδάμ, μπόρεσε να φέρει τον θάνατο στον κόσμο, εάν δηλαδή με το παράπτωμα του ενός βασίλευσε ο θάνατος στον κόσμο, πώς δεν θα βασιλεύσει πολύ περισσότερο η ζωή με τη δικαιοσύνη του Ενός; Και αν τότε εξαιτίας του ξύλου της βρώσεως εκδιώχθηκαν από τον παράδεισο, άραγε τώρα, μέσω του ξύλου του Ιησού, δεν θα εισέλθουν πολύ πιο εύκολα στον παράδεισο όσοι πιστεύουν; Αν ο πρωτόπλαστος από τη γη έφερε παγκόσμιο θάνατο, Εκείνος που τον έπλασε από τη γη άραγε δεν θα φέρει την αιώνια ζωή, αφού ο Ίδιος είναι η ζωή; Αν ο Φινεές, επειδή επέδειξε ζήλο και φόνευσε αυτόν που έπραττε αισχρά, κατέπαυσε την οργή του Θεού, ο Ιησούς, ο οποίος δεν φόνευσε κάποιον άλλον, αλλά παρέδωσε τον εαυτό Του ως αντίλυτρο, άραγε δεν καταλύει την οργή εναντίον των ανθρώπων;

Και άλλοτε λέει: «Πολύ περισσότερο εκείνοι που λαμβάνουν την περισσεία της χάριτος, και της δωρεάς, και της δικαιοσύνης, θα βασιλεύσουν στη ζωή.» Δεν είπε απλώς χάρη, αλλά περισσεία χάριτος, δείχνοντας ότι δεν λάβαμε μόνο ένα φάρμακο ισοδύναμο του τραύματος, όπως νομίζουν ορισμένοι μικρόνοες και αναίσθητοι απέναντι στη θεία μεγαλοδωρία, αλλά λάβαμε και ευμορφία και τιμή και δόξα και αξιώματα, που υπερβαίνουν κατά πολύ τη δική μας αξία. Μην νομίζεις, λοιπόν, φίλε μου, ότι το βάπτισμα προκαλεί μόνο την αναίρεση των αμαρτιών, αλλά ότι είναι και πρόξενο υιοθεσίας και θείας συγγένειας και αναρίθμητων άλλων αγαθών, τόσο αυτών που αναφέρθηκαν όσο και αυτών που παραλείφθηκαν.

Και ποια είναι η απόδειξη τούτου; Το γεγονός ότι και πριν από τον νόμο όλοι πέθαιναν. Διότι, λέει, βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν. Πώς βασίλευσε; Καθ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ, ο οποίος αποτελεί τύπο του μέλλοντος. Διότι γι' αυτό ακριβώς ο Αδάμ είναι τύπος του Ιησού Χριστού. Πώς είναι τύπος; λέει. Επειδή, όπως ακριβώς εκείνος έγινε για τους απογόνους του –αν και δεν έφαγαν από το ξύλο– αίτιος του θανάτου που εισήχθη εξαιτίας της βρώσεως, έτσι και ο Χριστός έγινε για όσους προέρχονται από Αυτόν –αν και δεν έπραξαν έργα δικαιοσύνης– πρόξενος της δικαιοσύνης, την οποία χάρισε σε όλους μας δια του σταυρού. Γι' αυτό διαρκώς [ο Απόστολος] προσκολλάται στη λέξη «ένας», και συνεχώς τη φέρνει στο μέσον, λέγοντας: «Όπως δι' ενός ανθρώπου η αμαρτία εισήλθε στον κόσμο»· και, «Με το παράπτωμα του ενός πέθαναν οι πολλοί»· και, «Το δώρημα δεν είναι όπως η συνέπεια που προήλθε από τον έναν που αμάρτησε»· και, «Η κρίση που προήλθε από τον έναν οδήγησε σε κατάκριμα»· και πάλι, «Διότι, εάν με το παράπτωμα του ενός βασίλευσε ο θάνατος δια του ενός»· και, «Άρα λοιπόν, όπως μέσω ενός παραπτώματος»· και πάλι, «Όπως ακριβώς δια της παρακοής του ενός ανθρώπου οι πολλοί κατεστάθησαν αμαρτωλοί». Και δεν απομακρύνεται καθόλου από τη λέξη «ένας», ώστε, όταν σου πει ο Ιουδαίος, Πώς σώθηκε η οικουμένη επειδή κατόρθωσε τη σωτηρία ένας, ο Χριστός; να μπορέσεις να του πεις, Πώς κατακρίθηκε η οικουμένη επειδή παράκουσε ένας, ο Αδάμ;

Διότι η δικαιοσύνη είναι ανώτερη από τη ζωή, επειδή είναι και ρίζα της ζωής. Ότι λοιπόν εισήχθησαν περισσότερα αγαθά, και ότι δεν αναιρέθηκε μόνο εκείνη η αμαρτία, αλλά και όλες οι υπόλοιπες, το έδειξε λέγοντας: «Το δε χάρισμα από πολλά παραπτώματα οδηγεί σε δικαίωση». Επομένως, κατ' ανάγκην αποδεικνύεται ταυτόχρονα και το ότι ο θάνατος ξεριζώθηκε από τη ρίζα του. Υπάρχει όμως ανάγκη να αποδειχθεί πλέον, επειδή είπε ότι το δεύτερο είναι μεγαλύτερο από το πρώτο, και πάλι αυτό ακριβώς το ίδιο. Διότι προηγουμένως είπε ότι, εάν η αμαρτία του ενός σκότωσε τους πάντες, πολύ περισσότερο και η χάρις του Ενός θα μπορέσει να σώσει· μετά από αυτά έδειξε ότι δεν αναιρέθηκε μόνο εκείνη η αμαρτία διά της χάριτος, αλλά και όλες οι υπόλοιπες, και όχι μόνο αναιρέθηκαν οι αμαρτίες, αλλά δόθηκε και δικαιοσύνη· και ο Χριστός δεν ωφέλησε μόνο τόσο όσο έβλαψε ο Αδάμ, αλλά και πολύ περισσότερο και σε μεγαλύτερο βαθμό. Επειδή λοιπόν αποφάνθηκε τέτοια πράγματα, χρειάζεται πάλι και εδώ περισσότερη απόδειξη. Πώς λοιπόν το αποδεικνύει αυτό; «Διότι, εάν με το παράπτωμα του ενός», λέει, «ο θάνατος βασίλευσε διά του ενός, πολύ περισσότερο εκείνοι που λαμβάνουν την αφθονία της χάριτος και της δωρεάς της δικαιοσύνης, θα βασιλεύσουν στη ζωή διά του ενός, του Ιησού Χριστού». Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Τι όπλισε τον θάνατο εναντίον της οικουμένης; Το ότι έφαγε από το δέντρο μόνο ο ένας άνθρωπος.

Εάν, λοιπόν, ο θάνατος απέκτησε τόση ισχύ εξαιτίας ενός παραπτώματος, όταν βρεθούν κάποιοι που έλαβαν χάρη και δικαιοσύνη πολύ μεγαλύτερη από εκείνη την αμαρτία, πώς θα είναι δυνατόν στο εξής να υπόκεινται στον θάνατο; Για τον λόγο αυτόν δεν είπε εδώ «χάρη», αλλά «περίσσεια χάριτος»· διότι δεν λάβαμε από τη χάρη μόνον όσα χρειαζόμασταν για την αναίρεση της αμαρτίας, αλλά πολύ περισσότερα.

Διότι και από την κόλαση απαλλαχθήκαμε, και κάθε κακία αποβάλαμε, και αναγεννηθήκαμε άνωθεν, και αναστηθήκαμε αφού ενταφιάστηκε ο παλαιός άνθρωπος, και απολυτρωθήκαμε, και αγιασθήκαμε, και οδηγηθήκαμε στην υιοθεσία, και δικαιωθήκαμε, και γίναμε αδελφοί του Μονογενούς, και καταστήκαμε συγκληρονόμοι και σύσσωμοί του, και ανήκουμε στη σάρκα του, και όπως ακριβώς ενώνεται το σώμα με την κεφαλή, έτσι ενωθήκαμε και εμείς. Όλα αυτά, λοιπόν, ο Παύλος τα ονόμασε περίσσεια χάριτος, δείχνοντας ότι δεν λάβαμε μόνο ένα φάρμακο αντίρροπο του τραύματος, αλλά και υγεία και ωραιότητα και τιμή και δόξα και αξιώματα που υπερβαίνουν κατά πολύ τη δική μας φύση. Και καθένα από αυτά ήταν από μόνο του ικανό να καταργήσει τον θάνατο· όταν όμως εμφανίζονται όλα να συντρέχουν μαζί, δεν είναι δυνατόν να φανεί πλέον ούτε ίχνος ούτε σκιά του, καθώς έχει ολοκληρωτικά εξαφανιστεί.

Διότι αυτό ακριβώς υπονόησε και ο Παύλος λέγοντας ότι «Εκείνοι που λαμβάνουν την περισσεία της χάριτος και της δικαιοσύνης, θα βασιλεύσουν εν ζωή»· και επειδή το απέδειξε αυτό με σαφήνεια, χρησιμοποιεί πάλι τον πρώτο συλλογισμό, εδραιώνοντάς τον με την επανάληψη, και λέγοντας ότι, εάν εξαιτίας του παραπτώματος εκείνου τιμωρήθηκαν άπαντες, θα μπορούσαν κατά συνέπεια και εξ αυτού να δικαιωθούν. Γι' αυτό και λέει: «Άρα λοιπόν, όπως εξαιτίας ενός παραπτώματος επήλθε κατάκριση σε όλους τους ανθρώπους, έτσι και δι' ενός δικαιώματος επήλθε σε όλους τους ανθρώπους δικαίωση ζωής». Και επιχειρηματολογεί περαιτέρω επ' αυτού, λέγοντας τα εξής: «Διότι, όπως ακριβώς διά της παρακοής του ενός ανθρώπου οι πολλοί κατέστησαν αμαρτωλοί, έτσι και διά της υπακοής του ενός οι πολλοί θα καταστούν δίκαιοι». Και φαίνεται μεν ότι τα λεγόμενα εγείρουν ένα όχι μικρό ζήτημα· εάν όμως κάποιος τα προσέξει με ακρίβεια, και αυτό θα λυθεί εύκολα. Ποιο είναι, λοιπόν, το ζήτημα; Το να λέγεται ότι εξαιτίας της παρακοής του ενός έγιναν αμαρτωλοί οι πολλοί. Διότι το μεν ότι, αφού αμάρτησε εκείνος και έγινε θνητός, έγιναν και οι απόγονοί του τέτοιοι, δεν είναι καθόλου παράλογο· το να γίνει όμως άλλος αμαρτωλός εξαιτίας της παρακοής εκείνου, ποια λογική ακολουθία θα μπορούσε να έχει; Διότι με αυτόν τον τρόπο θα βρεθεί ο άνθρωπος αυτός να μην του οφείλεται καν τιμωρία, εφόσον δεν έγινε αμαρτωλός από δική του υπαιτιότητα.

Γι’ αυτόν τον λόγο δεν χρησιμοποίησε το όνομα του Ιακώβ, αλλά του Ισραήλ, το οποίο αποτελούσε σύμβολο της αρετής του δικαίου, της άνωθεν δωρεάς και του ότι είχε δει τον Θεό. Αν και λέει, ότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού. Εάν λοιπόν όλοι αμάρτησαν, πώς άλλοι μεν σώθηκαν, ενώ άλλοι χάθηκαν; Διότι δεν θέλησαν όλοι να προσέλθουν· αφού, ως προς το δικό Του μέρος, όλοι διασώθηκαν· διότι όλοι προσκλήθηκαν. Αλλά προς το παρόν δεν αναφέρει αυτό, παρά το επιλύει εκ του περισσού, και μέσα από άλλα παραδείγματα, φέρνοντας στο μέσο ένα άλλο ζήτημα, όπως ακριβώς στα προηγούμενα έλυσε μια τεράστια απορία μέσω μιας άλλης απορίας. Διότι, επειδή ετίθετο το ερώτημα πώς, εφόσον ο Χριστός δικαιώθηκε, όλοι οι υπόλοιποι απόλαυσαν εκείνη τη δικαιοσύνη, εισήγαγε το ζήτημα του Αδάμ, λέγοντας: Εάν δηλαδή με το παράπτωμα του ενός βασίλευσε ο θάνατος, πολύ περισσότερο εκείνοι που λαμβάνουν την περισσεία της χάριτος, θα βασιλεύσουν στη ζωή. Και το μεν ζήτημα του Αδάμ δεν το επιλύει, αλλά το δικό Του ζήτημα το επιλύει μέσα από αυτό, και αποδεικνύει ότι είναι πολύ πιο λογικό Εκείνος που πέθανε για αυτούς να έχει εξουσία πάνω τους όπως Εκείνος θέλει.

Αυτό δε που λέγει είναι το εξής: Τον μεν θάνατο και την καταδίκη μία αμαρτία μπόρεσε να τα εισαγάγει· η δε χάρις δεν εξάλειψε μόνο εκείνη τη μία αμαρτία, αλλά και αυτές που επήλθαν εξαιτίας της. Διότι, για να μην νομίσεις, ακούγοντας το «ως», ότι το χάρισμα είναι όμοιο με την καταδίκη· ούτε πάλι, ακούγοντας για τον Αδάμ, να νομίσεις ότι εξαλείφθηκε μόνο εκείνη η αμαρτία που αυτός εισήγαγε, αλλά και όλες οι υπόλοιπες, διδάσκει λέγοντας: Το δε χάρισμα από πολλά παραπτώματα οδηγεί σε δικαίωση. «Διότι αν με το παράπτωμα του ενός βασίλευσε ο θάνατος μέσω του ενός, πολύ περισσότερο αυτοί που λαμβάνουν την περίσσεια της χάριτος και της δωρεάς της δικαιοσύνης, θα βασιλεύσουν στη ζωή μέσω του ενός, του Ιησού Χριστού».

Αυτό δε που εννοεί είναι το εξής: Τι όπλισε τον θάνατο; Το ότι έφαγε από το δέντρο μόνο ο ένας άνθρωπος. Εάν λοιπόν ο θάνατος έλαβε τόση ισχύ εξαιτίας ενός παραπτώματος, όταν βρεθούν κάποιοι που έχουν λάβει χάρη και δικαιοσύνη πολύ μεγαλύτερη από εκείνη την αμαρτία, πώς θα είναι δυνατόν πλέον να είναι υπόδουλοι στον θάνατο; Και για τον λόγο αυτόν δεν είπε απλώς «χάρη», αλλά «περίσσεια χάριτος». Διότι δεν λάβαμε από τη χάρη μόνο τόση όση χρειαζόμασταν για την αναίρεση της αμαρτίας, αλλά και πολύ περισσότερη. Επειδή και από την κόλαση απαλλαχθήκαμε, και απεκδυθήκαμε κάθε κακία, και αναγεννηθήκαμε άνωθεν, και αναστηθήκαμε, αφού τάφηκε ο παλαιός άνθρωπος, και λυτρωθήκαμε και αγιασθήκαμε, και ανυψωθήκαμε σε υιοθεσία, και δικαιωθήκαμε, και γίναμε αδελφοί του Μονογενούς, και καταστήκαμε συγκληρονόμοι και συμμέτοχοί Του· και είμαστε σάρκα Του, και όπως ενώνεται το σώμα με την κεφαλή, έτσι ενωθήκαμε με τον Χριστό. Και όλα αυτά ο Παύλος τα ονόμασε περίσσεια χάριτος, δεικνύοντας ότι δεν λάβαμε μόνο φάρμακο που να αντισταθμίζει το γεγονός, αλλά και θεραπεία και ωραιότητα και τιμή, και δόξα και αξία που υπερβαίνουν κατά πολύ τη δική μας φύση.

Ρωμ. 5,14β-19 Αφού είπε ότι ο Αδάμ ήταν «τύπος» του Χριστού, τύπος δηλαδή εκ του αντιθέτου —διότι, όπως εκείνος έγινε αίτιος θανάτου για τους ανθρώπους, έτσι και ο Χριστός έγινε αίτιος αναστάσεως για τους ανθρώπους—· αφού είπε λοιπόν, όπως αναφέραμε, ότι ο Αδάμ ήταν τύπος του Χριστού, επειδή επρόκειτο να το τεκμηριώσει αυτό, δεν τεκμηριώνει μόνο την ομοιότητα και τον τύπο, αλλά και την υπεροχή και την περίσσεια που υπάρχει μέσα στον τύπο και την ομοιότητα· διότι αυτό το αποδεικνύει λέγοντας: «αλλά όχι όπως το παράπτωμα», και πάλι: «και όχι όπως διαμέσου ενός που αμάρτησε». Επειδή λοιπόν το επιχείρημά του έγινε κάπως σύνθετο, καθώς διαπλέκει κατά κάποιον τρόπο την ανομοιότητα μέσα στην ομοιότητα, τώρα επαναλαμβάνει το ίδιο, αλλά δείχνει καθαρά την ομοιότητα, και χωρίς να εμπλέκει, όσον αφορά τουλάχιστον τη διατύπωση, κάποια σύγκρουση ανομοιότητας. Έπειτα, αφού το υπέδειξε αυτό με σαφήνεια και καθαρότητα, ότι δηλαδή, όπως διαμέσου του ενός βασίλευσε ο θάνατος, πολύ περισσότερο θα βασιλεύσουν στη ζωή διαμέσου του ενός Χριστού, προσθέτει σαν να βγάζει συμπέρασμα και ανάγοντας τον λόγο σε κάτι ακόμη πιο σαφές και συνοπτικό, και λέει: «άρα λοιπόν, όπως διαμέσου ενός παραπτώματος ήλθε η κατάκριση σε όλους τους ανθρώπους», και τα εξής.

Έπειτα, επειδή και στο πρώτο και σύνθετο επιχείρημα, και στο δεύτερο, το οποίο είναι πιο καθαρό και επαναληπτικό, και στο επιχείρημα που προστέθηκε σαν συμπέρασμα, μνημονεύει βέβαια παράπτωμα και χάρισμα, κατάκριμα και δώρημα και δικαίωμα, και άλλα παρόμοια, από πού όμως έλαβε την αρχή του το καθένα από αυτά τα αντίθετα δεν είχε ακόμη επισημανθεί από αυτή τη συστοιχία, γι' αυτό τώρα διασαφηνίζει και αποκαλύπτει ακριβώς αυτό, και λέει ότι τα μεν απέρρευσαν από την «παρακοή», ενώ τα δε άνθησαν από την «υπακοή», ώστε αυτό να αποτελεί επιβεβαίωση του επιχειρήματος που αποδεικνύει τον τύπο και την ομοιότητα, όπως για παράδειγμα: «αν δηλαδή με το παράπτωμα του ενός ο θάνατος» και τα εξής. Δεν ταυτολογεί λοιπόν ο θείος απόστολος σε αυτά, όπως θα μπορούσε να νομίσει κάποιος, αλλά συνδέει αλληλουχικά και τοποθετεί τη σημασία των κεφαλαίων με μεγάλη σαφήνεια και ακρίβεια. Επομένως, το χωρίο «αλλά όχι όπως το παράπτωμα» και τα εξής, έως το «εκ πολλών παραπτωμάτων εις δικαίωμα», αποτελεί μεν επιχείρημα, όπως είπαμε, αποδεικτικό του τύπου και της ομοιότητας, είναι όμως κάπως συμπλεγμένο και συντεθειμένο μέσω της ανομοιότητας. Είχε λοιπόν ανάγκη από σαφήνεια και ξεκαθάρισμα· αυτό ακριβώς κάνει το επόμενο επιχείρημα, το οποίο επαναλαμβάνει το προηγούμενο, το ξεκαθαρίζει και το ανάγει σε κάτι το σαφές. Αλλά έπρεπε και αυτό να λάβει κύρος αξιώματος και να μην προτείνεται απλώς ως υπόθεση.