Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 5:2

Προς τους Ευαισηνούς Αν και είναι μεγάλο το πλήθος των υποθέσεων που μας απασχολούν και ο νους μας συνέχεται από μύριες φροντίδες, εντούτοις ποτέ δεν αποβάλαμε από τη μνήμη μας τη μέριμνα για τη δική σας αγάπη, δεόμενοι προς τον Θεό μας να παραμείνετε στερεοί στην πίστη, στην οποία στέκεστε και για την οποία καυχάσθε με την ελπίδα της δόξας του Θεού. Διότι, πράγματι, είναι πλέον δυσεύρετο και εξαιρετικά σπάνιο να δει κανείς μια Εκκλησία αγνή, η οποία να μην έχει υποστεί καμία βλάβη από τη χαλεπότητα των καιρών, αλλά να διασώζει ακέραιη και άθραυστη την αποστολική διδασκαλία, όπως ακριβώς ανέδειξε τη δική σας στους παρόντες καιρούς Εκείνος που αναδεικνύει σε κάθε γενεά τους άξιους της δικής Του κλήσεως. Και είθε να σας δωρίσει ο Κύριος τα αγαθά της άνω Ιερουσαλήμ, επειδή αποπέμψατε τις εναντίον μας ψευδείς διαβολές πίσω στα κεφάλια των ψευδολόγων, μην επιτρέποντάς τους την είσοδο στις καρδιές σας. Και γνωρίζω και έχω την πεποίθηση εν Κυρίω ότι ο μισθός σας είναι μεγάλος για την πράξη σας αυτή. Διότι αναλογιστήκατε σοφά μέσα σας αυτό το οποίο είναι και αληθινό, ότι δηλαδή εκείνοι που μου ανταπέδωσαν πονηρά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη μου προς αυτούς, με διαβάλλουν τώρα για εκείνα τα ζητήματα για τα οποία οι ίδιοι αποδεικνύεται ότι έχουν υποβάλει έγγραφες ομολογίες.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η' Με πόσους τρόπους λέγεται το «δι' ου», και με ποια έννοια είναι αρμοδιότερο το «μεθ' ου»· όπου και εξηγείται πώς λαμβάνει εντολή ο Υιός και πώς αποστέλλεται. Όταν, λοιπόν, ο απόστολος ευχαριστεί «τον Θεό διά του Ιησού Χριστού», και πάλι λέγει ότι δι' αυτού έχει λάβει τη χάρη «και την αποστολή για την υπακοή της πίστεως σε όλα τα έθνη», ή ότι και δι' αυτού έχουμε αποκτήσει την προσαγωγή «σε αυτήν τη χάρη, στην οποία στεκόμαστε και καυχόμαστε», παρουσιάζει τις δικές Του ευεργεσίες προς εμάς, επειδή άλλοτε μεν διαβιβάζει από τον Πατέρα σε εμάς τη χάρη των αγαθών, άλλοτε δε προσάγει εμάς μέσω του εαυτού Του στον Πατέρα.

Διότι, με τη φράση: «Διά του οποίου λάβαμε χάρη και αποστολή», φανερώνει τη χορηγία των αγαθών που προέρχεται από εκεί· ενώ με τη φράση: «Διά του οποίου αποκτήσαμε την προσαγωγή», παρουσιάζει τη δική μας πρόσληψη και οικείωση προς τον Θεό, η οποία συντελείται διά του Χριστού.

Το αν βέβαια είναι άξιο τόσο εσάς που χρίετε, όσο και εκείνου υπέρ του οποίου και προς τον οποίο γίνεται το χρίσμα, αυτό το γνωρίζει ο Πατέρας του αληθινού και πραγματικού Χριστού, τον οποίο έχρισε με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους του, αφού έχρισε την ανθρωπότητα με τη θεότητα, ώστε να κάνει και τα δύο ένα· το γνωρίζει και ο ίδιος ο Θεός και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου λάβαμε την καταλλαγή, καθώς και το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μας έθεσε σε αυτήν τη διακονία, στην οποία και στεκόμαστε σταθεροί και καυχόμαστε με την ελπίδα της δόξας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Ναι, και βέβαια είχαν μέσα τους την ειρήνη, «την ειρήνη που ξεπερνά κάθε νου», όπως λέει ο σοφότατος Παύλος. Είχαν ειρήνη στον ουρανό, αλλά δεν την είχαν με τους ανθρώπους· ο ουρανός λοιπόν είχε ειρήνη ως προς τον εαυτό του. Όταν όμως είδαν οι άγγελοι όλη την ανθρωπότητα να εγείρεται μέσω του θαύματος του Λαζάρου, και τα έθνη να λύνονται όπως το πουλάρι και να έρχονται για να κυβερνηθούν από τον δημιουργό τους, τότε ειρήνευσε και ο ουρανός με τους ανθρώπους, και με μια φωνή έκραζαν και έλεγαν: «Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου, ειρήνη στον ουρανό και δόξα στα ύψιστα». «Και έβαλαν πάνω στο πουλάρι τα ιμάτια», τα οποία σημαίνουν τη χάρη που δόθηκε από αυτόν σε αυτούς στα έθνη και μέσω αυτής «επιβίβασαν τον Ιησού σε αυτά»· και όχι μόνο αυτό, αλλά και μέσω των δικών τους αρετών, όπως υποδηλώνει ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Άλλοι δε έστρωναν τα ιμάτιά τους στον δρόμο.» Με αυτό υπονοεί τις δικές τους αρετές, τις οποίες συνέζευξαν με τη χάρη, όπως φανερά λέει ο θεσπέσιος Παύλος: «Εφόσον λοιπόν δικαιωθήκαμε από την πίστη, ας έχουμε ειρήνη με τον Θεό μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μέσω του οποίου αποκτήσαμε με την πίστη και την πρόσβαση σε αυτή τη χάρη, στην οποία στεκόμαστε σταθεροί, και καυχώμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού.» Μέχρι εδώ τα της χάριτος. «

βʹ. Εσύ, όμως, πρόσεξε πώς παντού παραθέτει τα δύο στοιχεία, και όσα προέρχονται από εκείνον και όσα προέρχονται από εμάς. Αλλά τα μεν δικά του είναι ποικίλα και πολλά και διάφορα· διότι και πέθανε για εμάς, και μας συμφιλίωσε, και μας προσήγαγε, και μας έδωσε άφατη χάρη· εμείς δε εισφέραμε μόνο την πίστη· γι' αυτό λέει: «Με την πίστη σε αυτήν τη χάρη, στην οποία στεκόμαστε». Ποια χάρη, πες μου; Το να αξιωθούμε τη γνώση του Θεού, το να απαλλαγούμε από την πλάνη, το να επιγνώσουμε την αλήθεια, το να αποκτήσουμε όλα τα αγαθά που δίδονται μέσω του βαπτίσματος· διότι γι' αυτό μάς προσήγαγε, για να λάβουμε αυτά τα δώρα· διότι δεν το έπραξε απλώς για να υπάρξει μόνο άφεση αμαρτημάτων και απαλλαγή, αλλά για να απολαύσουμε και αμέτρητα αξιώματα.

Γι' αυτό λοιπόν είπε: «Και καυχώμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού», ώστε να μάθεις τι είδους ψυχή πρέπει να διαθέτει ο πιστός. Διότι δεν πρέπει να έχει την πλήρη βεβαιότητα μόνο για τα όσα του έχουν ήδη δοθεί, αλλά και για τα μέλλοντα, σαν να είναι και αυτά δεδομένα· άλλωστε, κάποιος καυχάται για εκείνα που του έχουν ήδη παραχωρηθεί. Επειδή λοιπόν και η ελπίδα των μελλόντων είναι τόσο βέβαιη και σαφής όσο και αυτή των δεδομένων, και για εκείνη, λέει, καυχώμαστε παρομοίως· γι' αυτό και τα ονόμασε δόξα. Διότι, εάν κάτι συντελεί στη δόξα του Θεού, εξάπαντος θα πραγματοποιηθεί, ακόμη και αν όχι χάρη σε εμάς, αλλά χάρη σε Εκείνον. Και γιατί αναφέρω, λέει, ότι τα μελλοντικά αγαθά είναι άξια καυχήσεως; Ακόμη και αυτά τα ίδια τα παρόντα δεινά είναι ικανά να μας λαμπρύνουν και να μας κάνουν να σεμνυνόμαστε μέσα σε αυτά· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχώμαστε στις θλίψεις». Αναλογίσου, λοιπόν, πόσο μεγαλειώδη είναι τα μελλοντικά αγαθά, όταν ακόμη και για εκείνα που θεωρούνται λυπηρά έχουμε υψηλό φρόνημα. Τόσο σπουδαία είναι η δωρεά του Θεού, και έτσι δεν υπάρχει σε αυτήν απολύτως τίποτα το δυσάρεστο.

ΣΤ΄. Για τον λόγο αυτόν και ο Παύλος, ενώ βρισκόταν εν μέσω καθημερινών θανάτων, σε φυλακές, σε ναυάγια, σε ερημιές, σε μαστιγώσεις, σε χιλιάδες άλλα βασανιστήρια, χαιρόταν και αγαλλιούσε, σκιρτούσε και καυχιόταν. Και πότε μεν έλεγε: «Όχι μόνο στην ελπίδα της δόξας του Θεού, αλλά και στις θλίψεις καυχόμαστε»· πότε δε πάλι: «Χαίρομαι στα παθήματα, και αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου»· μάλιστα, αποκαλεί την κατάσταση αυτή χάρισμα, ομολογώντας κατ' αυτόν τον τρόπο και λέγοντας: «Σε εμάς δόθηκε η χάρη από τον Χριστό, όχι μόνο να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και να πάσχουμε για χάρη του».

Ότι ο Πατέρας έδωσε για εμάς τον αγαπητό Του; Ότι λάβαμε το Άγιο Πνεύμα; Ότι αυτό έγινε με κάθε ευκολία; Ότι απολαύσαμε ανέκφραστη χάρη και δωρεά; Αφού λοιπόν είπε αυτά, και με λίγα λόγια τα φανέρωσε όλα, κατέληξε πάλι τον λόγο του στην ελπίδα. Διότι αφού είπε: «Αφού λοιπόν δικαιωθήκαμε μέσω της πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διαμέσου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μέσω του οποίου έχουμε αποκτήσει με την πίστη και την πρόσβαση σε τούτη τη χάρη, στην οποία στεκόμαστε», πρόσθεσε: «Και καυχόμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού». Επειδή λοιπόν ανέφερε αφενός τα όσα έχουν γίνει, και αφετέρου τα μελλοντικά· διότι το να δικαιωθούμε, και το να σφαγιαστεί ο Υιός για εμάς, και το να προσαχθούμε μέσω αυτού στον Πατέρα, και το να απολαύσουμε τη χάρη και τη δωρεά, και το να απαλλαγούμε από τις αμαρτίες, και το να έχουμε ειρήνη με τον Θεό, και το να μετάσχουμε στο Άγιο Πνεύμα, όλα αυτά ανήκουν σε όσα έχουν ήδη γίνει· ενώ τα μελλοντικά είναι η ανέκφραστη εκείνη δόξα· πράγμα που και ο ίδιος πρόσθεσε λέγοντας: «Στην οποία στεκόμαστε, και καυχόμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού». Όμως η ελπίδα, όπως προανέφερα, δεν είναι αρκετά ικανή να ανορθώσει και να τονώσει τον ολιγόψυχο ακροατή. Δες τι κάνει πάλι, και θαύμασε τον δυναμισμό του Παύλου και το φιλοσοφημένο του φρόνημα. Διότι, από εκείνα ακριβώς που φαίνονται να λυπούν, να θορυβούν και να ταράζουν τον ακροατή, από αυτά τα ίδια πλέκει τα στεφάνια της παρηγοριάς και της καύχησης.

Επειδή, λοιπόν, τα απαρίθμησε όλα αυτά, στη συνέχεια προσθέτει λέγοντας: Δεν αναφέρω μόνο αυτά τα οποία είπα, λέει, όπως δηλαδή το ότι αγιαστήκαμε, ότι δικαιωθήκαμε, ότι έγιναν διά του Μονογενούς, ότι απολαύσαμε τη χάρη, την ειρήνη, τη δωρεά, την άφεση των αμαρτημάτων, την κοινωνία του Αγίου Πνεύματος, ότι μας δόθηκαν με κάθε ευκολία, και χωρίς μόχθους, και χωρίς ιδρώτα, μόνο με την πίστη, ότι έστειλε τον μονογενή Υιό, ότι άλλα μεν τα προσέφερε, ενώ άλλα τα υποσχέθηκε, δηλαδή δόξα άρρητη, αφθαρσία, ανάσταση των σωμάτων, αγγελικό κλήρο, τη ζωή μαζί με τον Χριστό, τη διαμονή στους ουρανούς· διότι όλα αυτά τα φανέρωσε με το να πει: «Και καυχώμεθα για την ελπίδα της δόξας του Θεού».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. «Αφού λοιπόν δικαιωθήκαμε εκ πίστεως, ας έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Αφού μίλησε εκτενώς περί πίστεως, εισάγει προτροπή για λαμπρό βίο. Επειδή προέταξε την πίστη έναντι της δικαιοσύνης διά των έργων, για να μη νομίσει κάποιος ότι τα λεγόμενα έχουν γραφτεί ως αφορμή για ραθυμία, λέει, ας έχουμε ειρήνη, δηλαδή ας μην αμαρτάνουμε πλέον· διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να βρίσκεται κανείς σε πόλεμο με τον Θεό. «Διά του οποίου αποκτήσαμε και την πρόσβαση.» Εάν Αυτός μας συμφιλίωσε ενώ βρισκόμασταν σε εμπόλεμη κατάσταση, λέει, είναι εύλογο να παραμένουμε στη συμφιλίωση, και να του ανταποδώσουμε αυτή την αμοιβή, ώστε να μη φανεί ότι συμφιλίωσε με τον Πατέρα ανθρώπους σκαιούς και αγνώμονες. «Με την πίστη.» Τα δικά Του έργα, λέει, είναι ποικίλα και πολλά και διάφορα· διότι και πέθανε για εμάς, και μας συμφιλίωσε και μας προσήγαγε, και μας έδωσε χάρη ανείπωτη· ενώ εμείς προσφέραμε μόνο την πίστη. «Σε αυτή τη χάρη στην οποία στεκόμαστε.» Το να αξιωθούμε τη γνώση του Θεού, το να απαλλαγούμε από την πλάνη, το να επιγνώσουμε την αλήθεια· το να απολαύσουμε όλα τα αγαθά που παρέχονται διά του βαπτίσματος. «Και καυχόμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού.» Δύο πράγματα έθεσε, τα παρόντα και τα μέλλοντα· διότι με το να αναφέρει τη χάρη, δήλωσε τα παρόντα, τα αγαθά δηλαδή που έχουμε ήδη λάβει. Με το να πει όμως, και καυχόμαστε για την ελπίδα, απεκάλυψε όλα τα μέλλοντα. «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε στις θλίψεις.»

Άνδρας απείραστος είναι αδόκιμος. Και ακόμη, αδελφοί μου, λάβετε ως υπόδειγμα κακοπάθειας και μακροθυμίας τους προφήτες, οι οποίοι μίλησαν στο όνομα του Κυρίου. «Ιδού, μακαρίζουμε αυτούς που υπομένουν». Σε συμφωνία με αυτά, και ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος συμβουλεύει και λέει: «αν είναι ανάγκη να λυπηθείτε μέσα σε ποικίλους πειρασμούς, ώστε η δοκιμασμένη πίστη σας, που είναι πολυτιμότερη από το χρυσάφι το οποίο φθείρεται αλλά δοκιμάζεται με τη φωτιά, να βρεθεί για έπαινο και τιμή και δόξα κατά την αποκάλυψη του Ιησού Χριστού». Και πάλι: «Αυτό είναι χάρη, αν κάποιος χάριν της συνείδησής του απέναντι στον Θεό, υποφέρει λύπες πάσχοντας άδικα· διότι τι είδους δόξα είναι αν αμαρτάνετε, ραπίζεστε και το υπομένετε; Αν όμως αγαθοποιώντας και πάσχοντας το υπομένετε, αυτό είναι χάρη ενώπιον του Θεού. Διότι γι' αυτό κληθήκατε, επειδή και ο Χριστός έπαθε για εμάς, αφήνοντάς μας υπόδειγμα, για να ακολουθήσετε τα ίχνη του· ο οποίος δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του· ο οποίος, όταν λοιδορούνταν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά άφηνε την υπόθεση σε εκείνον που κρίνει δίκαια». Μαζί με αυτούς και το στόμα του Χριστού, ο Παύλος, λέει ότι «αφού δικαιωθήκαμε από την πίστη, έχουμε ειρήνη με τον Θεό· και όχι μόνο αυτό, αλλά καυχώμαστε και στις θλίψεις, γνωρίζοντας ότι η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή, η υπομονή τη δοκιμή, και η δοκιμή την ελπίδα· και η ελπίδα δεν καταισχύνει».

Και πάλι, το ότι «μέσω αυτού λάβαμε τη χάρη και την αποστολή για την υπακοή της πίστεως σε όλα τα έθνη», ή και το ότι «μέσω αυτού αποκτήσαμε την προσαγωγή σε αυτή τη χάρη στην οποία στεκόμαστε και καυχόμαστε», παριστάνει τις ευεργεσίες του προς εμάς, καθώς άλλοτε μεταβιβάζει σε εμάς από τον Πατέρα τη χάρη των αγαθών, και άλλοτε προσάγει εμάς μέσω του εαυτού του στον Πατέρα. Διότι, με το να λέει «μέσω του οποίου λάβαμε χάρη και αποστολή», φανερώνει την από εκεί χορηγία των αγαθών· ενώ με το να λέει «μέσω αυτού αποκτήσαμε την προσαγωγή», παριστάνει τη δική μας πρόσληψη και οικείωση με τον Θεό που πραγματοποιείται μέσω του Χριστού· διότι «κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα», λέει, «ειμή μόνον δι' εμού». Και πάλι, στο δέκατο όγδοο κεφάλαιο του ίδιου έργου: «Η οδός της θεογνωσίας ξεκινά από το ένα Πνεύμα, μέσω του ενός Υιού, προς τον έναν Πατέρα· και αντίστροφα, η φυσική αγαθότητα, και ο κατά φύση αγιασμός, και το βασιλικό αξίωμα, εκτείνονται από τον Πατέρα, μέσω του Μονογενούς, στο Πνεύμα· έτσι και οι υποστάσεις ομολογούνται, και το ευσεβές δόγμα της μοναρχίας δεν καταπίπτει».

Γίνεται δε θυσιαστήριο με την επάλειψη του πανάγιου μύρου. Διότι το μύρο εισάγει τον ίδιο τον Ιησού, όπως λέει ο θείος Διονύσιος. Ο δε Ιησούς είναι το δικό μας θυσιαστήριο, λέει ο ίδιος ο Διονύσιος, «μέσω του οποίου αποκτήσαμε και την προσαγωγή».

Και ο αοίδιμος Νικηφόρος, τον οποίο οι αγώνες για τον Χριστό αποκαλούσαν μέγα —διότι και αυτός υπηρέτησε ως στρατηγός του Χριστού σε εκείνα τα χρόνια και υπερασπίστηκε την ευσέβεια, όχι χωρίς αίμα, ούτε χωρίς μεγάλους κινδύνους· ο οποίος, αφού έφυγε από την πατρίδα του, επέστρεψε σε εμάς ως νεκρός αριστέας, φέροντας τον στέφανο του μαρτυρίου, ευχάριστος μεν στους αγγέλους, φοβερός δε στους δαίμονες, και ευμενής προς τους δικούς του— αυτός λοιπόν, στέλνοντας την αποστολική πίστη στους δικούς του από την εξορία (διότι αυτός είναι ο σκοπός του λόγου), λέει τα εξής: «Ασπαζόμενοι λοιπόν την δική μας πίστη, την ένδοξη και αμώμητη, με την οποία τίποτα απολύτως δεν θα θεωρούσαμε ισάξιο, από την οποία και φρουρούμαστε, και καταρτιζόμενοι διατηρούμαστε, στην οποία στεκόμαστε και καυχόμαστε, με την οποία προσκυνούμε τον ζωντανό και αληθινό Θεό και λατρεύουμε ειλικρινά εν πνεύματι και αληθεία· την οποία ορίζουμε ως τη μόνη αληθινή και καθαρότατη, την πίστη στον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, στη μία θεότητα και κυριότητα, τον δημιουργό όλων των ορατών και αοράτων, και βασίλισσα όλης της φαινομένης και νοουμένης κτίσεως, σύμφωνα με την οποία σεβόμαστε τα τρία νοούμενα ως ένα, και προσκυνούμε το ένα θεωρούμενο στα τρία· εκ των οποίων το πρώτο γνωρίζεται στην ουσία, ενώ το δεύτερο διακηρύσσεται στις υποστάσεις· χωρίς να μειώνουμε τίποτα από αυτά, ούτε να υπερβάλλουμε, αλλά ενώνοντάς τα στην ουσία, όπως ακριβώς και στην αξία και την ομοτιμία και τη δόξα, και διαιρώντας τα στις υποστάσεις, δηλαδή στα πρόσωπα και τα ιδιώματα, με την καθεμία από αυτές να υφίσταται ουσιωδώς, νοούμενη στην δική της ύπαρξη αδιαίρετα, το οποίο είναι και παράδοξο· γνωρίζοντας αφενός τον Πατέρα ως αίτιο και γεννήτορα και προβολέα, άναρχο και αναίτιο, άχρονο και αΐδιο· αφετέρου τον Υιό ως γέννημα, συνάναρχο και συναΐδιο με τον Πατέρα, αναλλοίωτο και απαθή και άρρευστο, που έχει τη γέννησή του από τον Πατέρα και αναφέρεται προς τον Πατέρα ως αίτιο και αρχή· και το Άγιο Πνεύμα, ως εκπόρευμα δηλαδή εκπορευτό και αγιαστική δύναμη, που προέρχεται πάντοτε αχρόνως από τον Πατέρα, έχοντας την πρόοδο όχι γεννητώς αλλά εκπορευτώς, το οποίο συνυπάρχει αϊδίως με τον Πατέρα και τον Υιό, συμπροσκυνούμενο ως σύνθρονο και ομόδοξο και ομότιμο και ομόθεο, μέσω του οποίου τα θεία χαρίσματα εκχέονται και στους αγγέλους και στους ανθρώπους και σε κάθε λογική φύση· και έτσι αστράφτει σε εμάς το απρόσιτο και αειλαμπές σέλας της τρισσοφαούς θεαρχίας, από το οποίο πιστεύεται το ταυτόσημο και ενιαίο της ουσίας και δοξάζεται το τρισυπόστατο των προσώπων.»

Ή με αυτόν τον τρόπο: όπως ακριβώς «σε αυτήν τη χάρη στην οποία στεκόμαστε, και καυχόμαστε με την ελπίδα της δόξας του Θεού», έτσι πάλι «καυχόμαστε και στις θλίψεις, γνωρίζοντας» ότι μέσω αυτών και μέσω της υπομονής και της δοκιμασίας επιστρέφουμε στην ίδια ακαταίσχυντη ελπίδα. «Με την ελπίδα της δόξας του Θεού». Είτε επειδή δοξάζεται ο Θεός, είτε επειδή ο Θεός δοξάζει εμάς· διότι πράγματι μας δοξάζει με άρρητη και υπερφυή δόξα, δωρίζοντάς μας όσα υποσχέθηκε, αξιώνοντάς μας της υιοθεσίας και της βασιλείας των ουρανών, και δοξάζεται και ο Ίδιος, αν και όχι όσο Του αξίζει, αλλά όσο είναι δυνατόν στους αγγέλους και τους ανθρώπους, επιδεικνύοντας τόση γενναιοδωρία προς το ανθρώπινο γένος, και εκπληρώνοντας και κάνοντας πράξη αυτά που είναι ενδεικτικά μόνο της δικής Του θεότητας και φιλανθρωπίας. «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε στις θλίψεις». Για ποιον λόγο καυχόμαστε στις θλίψεις; Επειδή αγαπούμε σφόδρα τον Θεό· διότι όποιος αγαπά βαθιά, χαίρεται και σεμνύνεται, όταν πάσχει για χάρη εκείνου που αγαπά. Αλλά από πού αυτός ο θείος έρωτας «έχει εκχυθεί» και έχει περικλείσει όλη μας την καρδιά; Από «το Πανάγιο Πνεύμα που μας δόθηκε», ώστε τα πάντα να αποτελούν έργο της άνωθεν χάριτος. Αλλά και οφείλουμε να Τον υπεραγαπάμε, και αν ακόμη χρειαστεί να υποστούμε κάτι, να μην απομακρυνόμαστε από τον έρωτα προς Αυτόν. Γιατί; Διότι Αυτός μας αγάπησε πρώτος. Και μάλιστα ποιους; Ενώ ήμασταν εχθροί και πολέμιοί Του. Είδες την υπερβολή της αγάπης, είδες πόσο μεγάλο είναι το χρέος.

Πώς καυχόμαστε μέσα στις θλίψεις; Πολύ σωστά λέει· διότι οι θλίψεις μάς γυμνάζουν στην υπομονή. Αλλά ποιο είναι το κέρδος της υπομονής; Μεγάλο, λέει· διότι μας κάνουν πιο δοκιμασμένους, όπως ακριβώς το χωνευτήρι τον χρυσό. Και τι προκύπτει από το να φανούμε πιο δοκιμασμένοι; Πολύ μεγάλο όφελος· διότι η ελπίδα μας εξαιτίας αυτού καθίσταται πιο βέβαιη και πιο ασφαλής. Και από αυτήν τι προκύπτει; Τα πάντα επιτυγχάνονται, λέει. Δηλαδή; Πετυχαίνουμε όσα ελπίζουμε· διότι η βέβαιη ελπίδα, που έχει περάσει μέσα από δοκιμασία και υπομονή και θλίψεις, ποτέ δεν διαψεύδει. Και πρόσεξε πώς, έχοντας πει πιο πάνω ότι «καυχόμαστε βασιζόμενοι στην ελπίδα», πάλι και εδώ κατέληξε στην ελπίδα· διότι από την ελπίδα πρέπει να αρχίζει κανείς, και ομοίως στην ελπίδα να καταλήγει. Όμως η ελπίδα όσων τώρα ξεκινούν δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο σε ποια κατάσταση βρίσκεται, εφόσον δεν τους έχουν ακόμη προσβάλει θλίψεις και πειρασμοί· ενώ η ελπίδα που έχει πορευθεί μέσα από αυτά, έχει δοκιμαστεί και έχει φανεί ακλόνητη και ασάλευτη, αυτή κατέχει και την τελειότητα, και μας προετοιμάζει να απολαύσουμε αυτά που ελπίσαμε. Ήλπισε ο Αβραάμ, μετά τα γηρατειά και τη στειρότητα της μήτρας, ότι θα γίνει πατέρας σύμφωνα με την υπόσχεση· μεγάλο βέβαια αυτό, αλλά όχι σαν αυτό μετά τη δοκιμασία. Ο Θεός τον δοκίμασε και τον πέρασε από ένα πραγματικά φρικτό και φοβερό χωνευτήρι, ανάβοντας φωτιά στα σπλάχνα του, όταν τον πρόσταξε να σφάξει τον Υιό του.

Αυτήν νομίζω την ειρήνη αφήνοντας στον κόσμο και μέσω των μαθητών, σαν ένα είδος αρραβώνα, λέγει: «Την δική μου ειρήνη σας δίνω, και σας την αφήνω, και όχι όπως ο κόσμος δίνει την ειρήνη». Συμφωνώντας με αυτά και ο γνήσιος μαθητής λέει: «Η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας». Και: «Εφόσον δικαιωθήκαμε από την πίστη, έχουμε ειρήνη με τον Θεό μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μέσω του οποίου έχουμε αποκτήσει και την προσέγγιση». Διότι εδώ βεβαίως δεν πρέπει να εννοούμε την ειρήνη από τους πολέμους ή την ειρήνη μεταξύ μας, αλλά προφανώς την ειρήνη του καθενός με τον εαυτό του, και μέσω αυτής προς τον δοτήρα της και χορηγό της ατάραχης σωτηρίας μας, η οποία και φρουρεί τις καρδιές μας και υπερέχει από κάθε νου, και την οποία ο κόσμος δεν μπορεί να δώσει.

Εμείς δε, αδελφοί, ας κρατούμε σταθερά την ομολογία «στην οποία στεκόμαστε, και καυχόμαστε με την ελπίδα της δόξας του Θεού», ας παραμένουμε προσηλωμένοι στην άσκηση την οποία άσκησαν οι άγιοι και βεβαίως ο μακάριος Παχώμιος, τον οποίο τώρα υμνούμε· ας βλέπουμε υγιώς, ας ακούμε υγιώς, ας αγγίζουμε υγιώς, χρησιμοποιώντας υγιώς όλα τα μέλη μας, ούτως ώστε, καθοδηγούμενοι από τον Λόγο και όντες υπηρέτες του Λόγου, να γίνουμε κληρονόμοι της αιώνιας ζωής σύμφωνα με την επαγγελία, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.

Επομένως, ας έχουμε την ειρήνη και ας ειρηνεύουμε μέσα μας. Αυτό, αφενός, ως προς τον εξωτερικό άνθρωπο, σημαίνει το να μην έχουμε απέχθεια προς κανέναν από τους αδελφούς, αλλά να έχουμε αγαπητική διάθεση προς όλους. «Διότι σε αυτό», λέει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Αφετέρου, ως προς τον εσωτερικό άνθρωπο, σημαίνει το να διατηρούμε ειρήνη και ησυχία από τα ολέθρια πάθη. Διότι έτσι μπορούμε να λέμε μαζί με τον Απόστολο: «Έχουμε ειρήνη με τον Θεό δια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μέσω του οποίου έχουμε αποκτήσει με την πίστη και την πρόσβαση σε αυτήν τη χάρη, στην οποία στεκόμαστε και καυχιόμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού». Επειδή όμως είμαστε τρεπτής φύσης, και συμβαίνει να δημιουργείται μέσα μας οδυνηρός σάλος -διότι αυτό πάντως γίνεται- τότε αμέσως ας ανατρέχουμε στην προηγούμενη κατάστασή μας, έχοντας ειρήνη με τον Θεό. «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, καταργώντας με τη σάρκα του τον νόμο των εντολών που αποτελούνταν από διατάξεις, για να κτίσει τους δύο στον εαυτό του σε έναν νέο άνθρωπο φέρνοντας ειρήνη, και να συμφιλιώσει και τους δύο σε ένα σώμα με τον Θεό δια του σταυρού, θανατώνοντας την έχθρα επάνω σε αυτόν».

Αυτά επιθύμησαν να δουν οι προφήτες και οι δίκαιοι από αιώνων, αλλά δεν τα είδαν παρά μόνο μέσω της πίστης. Εμείς όμως και «τα θεασαθήκαμε και τα χέρια μας τα ψηλάφησαν, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, σχετικά με τον Λόγο της ζωής, και η ζωή φανερώθηκε», και λάβαμε την υιοθεσία. Αλλά «τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας ανταπέδωσε;» Ήδη από παλιά ο άγιος Δαβίδ αναφώνησε: «Ποτήριο σωτηρίας θα λάβω, και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ.» Επομένως, ας χαιρόμαστε, αδελφοί, διότι και εμείς αξιωθήκαμε να προσφέρουμε ανταπόδοση στον Κύριο για όλα όσα εκείνος μας ανταπέδωσε. Και ποια είναι η ανταπόδοση; Ο σταυροφόρος βίος που επιλέξαμε, και η ομολογία «στην οποία στεκόμαστε και καυχόμαστε με την ελπίδα της δόξας του Θεού». Αυτό, ομολογουμένως, είναι μαρτύριο. Και σε αυτό έγκειται το ότι δεν εορτάζουμε μόνο μία ημέρα, αλλά σε όλη μας τη ζωή. Διότι εκείνοι που κυβερνώνται από τη σάρκα και αιχμαλωτίζονται από τα πάθη ούτε να εορτάζουν μπορούν, ακόμη κι αν νομίζουν ότι εορτάζουν, ούτε είναι ελεύθεροι, όντας δούλοι των παθών πουλημένοι στην αμαρτία. Και άλλωστε έχει γραφτεί: «Καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας. Και ο δούλος δεν μένει στην οικία για πάντα, ο υιός μένει για πάντα.» Επειδή λοιπόν αξιωθήκαμε και εμείς να κληθούμε υιοί κατά χάριν, θα παραμείνουμε στην οικία για πάντα, εφόσον βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την αρχή της υποστάσεώς μας.

Επομένως, και εμείς, στηριζόμενοι στις αποστολικές διδασκαλίες, αλλά και σε εκείνες των αγίων πατέρων μας —διότι τα ίδια διακηρύσσουν και εκείνοι συμφωνώντας με τον Απόστολο— ας απέχουμε από την κοινωνία των αιρετικών και των ασταθών που παρασύρθηκαν από αυτούς, και ας κρατήσουμε την ακριβή ομολογία, «στην οποία στεκόμαστε και καυχόμαστε με την ελπίδα της δόξας του Θεού», ρυθμίζοντας τη ζωή μας και με όλα τα άλλα πνευματικά κατορθώματα, «για να είμαστε τέλειοι και ακέραιοι, χωρίς να υστερούμε σε τίποτα», «και η ειρήνη του Θεού, που υπερέχει από κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές μας και τα νοήματά μας εν Χριστώ Ιησού» τον Κύριό μας, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΙΓʹ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΘΕΝΙΑΣ Αδελφοί και πατέρες, δύο είναι αυτά που σώζουν τον άνθρωπο: η πίστη και η αγάπη. Και αν μεν έβλεπα ότι σφάλλατε ως προς την πίστη, για αυτήν θα αφιέρωνα τον λόγο, αγωνιζόμενος και επανορθώνοντάς σας στο ορθόδοξο φρόνημα. Διότι «χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό· επειδή εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει», όπως έχει γραφτεί, «και ότι γίνεται μισθαποδότης σε όσους τον εκζητούν». Επειδή όμως, με τη χάρη του Χριστού, η πίστη σας είναι ισχυρή, «στην οποία στέκεστε και καυχάστε με την ελπίδα της δόξας του Θεού», ας αφήσουμε αυτήν και ας μιλήσουμε εν συντομία για τον πρακτικό βίο. Σας παρακαλώ, λοιπόν, αδελφοί, όπως πάντοτε έτσι και τώρα, να μην αμελείτε την άσκηση, την προσοχή των λογισμών και το πολυτιμότατο αγαθό της παρθενίας, την οποία με το έλεος του Θεού ασπαστήκαμε, και εναντίον της οποίας με κάθε μέσο μηχανεύεται ο εχθρός για να κλέψει τη σωτηρία μας. Γνωρίζει, πράγματι, ότι με αυτό το κατόρθωμα ομοιωνόμαστε με τον Θεό, ενώ αντίθετα, με την έκπτωση από αυτό παρομοιαζόμαστε με τα κτήνη. Επειδή έχει γραφτεί: «Ο άνθρωπος, αν και βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατανόησε· παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Ω, πόσους άρπαξε ανά τους αιώνες ο απατεώνας με την επιθυμία της σάρκας!