Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 5:8

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΟϚ΄. Ποιοι είναι οι εχθροί τους οποίους διαταχθήκαμε να αγαπούμε; Και πώς θα αγαπήσουμε τους εχθρούς; Μόνο με ευεργεσίες προς αυτούς, ή και με την ίδια την εσωτερική διάθεση; Και είναι άραγε δυνατόν αυτό; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Χαρακτηριστικό του εχθρού είναι το να βλάπτει και να επιβουλεύεται. Επομένως, ο καθένας που με οποιονδήποτε τρόπο βλάπτει κάποιον, θα μπορούσε να ονομαστεί εχθρός· κατεξοχήν δε αυτός που αμαρτάνει. Διότι, στο μέτρο που εξαρτάται από αυτόν, βλάπτει με διάφορους τρόπους και επιβουλεύεται αυτόν που τον συναναστρέφεται ή τον συναντά. Επειδή δε ο άνθρωπος αποτελείται από σώμα και ψυχή, ως προς την ψυχή ας αγαπούμε αυτούς τους ανθρώπους ελέγχοντάς τους, νουθετώντας τους και παρακινώντας τους με κάθε τρόπο σε επιστροφή στον Θεό· ως προς το σώμα δε, ευεργετώντας τους, όταν στερούνται τα αναγκαία για τη ζωή. Το ότι δε η αγάπη έγκειται στη διάθεση, είναι σε όλους φανερό. Και το ότι αυτό είναι δυνατόν, το έδειξε και το δίδαξε ο Κύριος, ο οποίος απέδειξε την αγάπη του Πατρός και τη δική Του με την υπακοή Του μέχρι θανάτου υπέρ των εχθρών, και όχι υπέρ των φίλων, όπως μαρτυρεί ο Απόστολος λέγοντας: «Αποδεικνύει δε ο Θεός τη δική Του αγάπη σε εμάς, διότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς». Και σε εμάς το ίδιο ακριβώς συνιστά λέγοντας: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως τέκνα αγαπητά, και περιπατείτε εν αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς, ως προσφορά και θυσία στον Θεό».

Διότι, λέγει, ο Θεός αποδεικνύει την αγάπη Του προς εμάς, με το ότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε υπέρ ημών. Προς δε τους αγίους ο Απόστολος λέγει: Όπως η τροφός περιθάλπει τα δικά της τέκνα, έτσι, τρέφοντας θερμή αγάπη για εσάς, ευδοκούμε να σας μεταδώσουμε όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και τις ίδιες μας τις ψυχές, διότι γίνατε αγαπητοί σε εμάς.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ακούσατε ότι ελέχθη στους αρχαίους: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου, και θα μισήσεις τον εχθρό σου. Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας. Και λίγο παρακάτω: Να είστε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος. ΙΩΑΝΝΗΣ. Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή. Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτή δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του. ΛΟΥΚΑΣ. Και θα είστε υιοί του Υψίστου, διότι αυτός είναι αγαθός προς τους αχάριστους και τους πονηρούς. Να γίνεστε λοιπόν οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Αποδεικνύει δε τη δική του αγάπη ο Θεός σε εμάς, επειδή, ενώ ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Να γίνεστε λοιπόν μιμητές του Θεού ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως και ο Χριστός μας αγάπησε, και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό.

Εσύ όμως να ακούς και εκείνους που λένε ότι «ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου» και ότι «ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς». Πρόσεχε δε με ακρίβεια και τα λόγια του Κυρίου, ότι, όταν μας διδάσκει περί του Πατρός, γνωρίζει να χρησιμοποιεί αυθεντικές και δεσποτικές εκφράσεις, λέγοντας: «Θέλω, καθαρίσου», και «Σιώπα, βουβάσου», και «Εγώ όμως σας λέω», και το «Άλαλο και κουφό δαιμόνιο, εγώ σε προστάζω», και όλα τα παρόμοια· ώστε, μέσω αυτών μεν να γνωρίσουμε τον Δεσπότη και Δημιουργό μας, μέσω εκείνων δε να διδαχθούμε για τον Πατέρα του Δεσπότη και Δημιουργού μας.

Διότι, αφού άρχισε από το «Ο Θεός όμως αποδεικνύει την αγάπη του σε εμάς με το ότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς· πολύ περισσότερο, λοιπόν, τώρα που δικαιωθήκαμε με το αίμα του, θα σωθούμε μέσω αυτού από την οργή. Διότι, αν, ενώ ήμασταν εχθροί, συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό μέσω του θανάτου του Υιού του, πολύ περισσότερο τώρα που συμφιλιωθήκαμε θα σωθούμε με τη ζωή του». Και αφού ανέφερε πολλά παρόμοια, τα οποία με σαφήνεια και μεγαλοπρέπεια παρουσιάζουν τη μεγάλη και ανεκδιήγητη φιλανθρωπία του Θεού στη δωρεά της άφεσης των αμαρτιών, καθώς και της εξουσίας και δύναμης των όσων κατορθώνονται προς δόξαν του Θεού και του Χριστού του, με την ελπίδα της αιώνιας ζωής μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας. Μέσω του οποίου λέει: «Όπως ακριβώς, λοιπόν, μέσω ενός παραπτώματος προήλθε κατάκριση σε όλους τους ανθρώπους, έτσι και μέσω ενός δικαιώματος προήλθε σε όλους τους ανθρώπους δικαίωση ζωής». Και αφού εξέθεσε δογματικά τα όσα ακολουθούν, τότε λέει: «Ή μήπως αγνοείτε, αδελφοί, ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε;». Γιατί; Για να μπορέσουμε, αφού προηγήθηκε η χάρη, να συνεισφέρουμε κι εμείς όσα οφείλουμε σύμφωνα με την πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης, και έτσι να τελειωθεί σε εμάς η ευδοκία της εν Χριστώ αγάπης του Θεού.

Διότι αυτός, ενώ ως Θεός βρισκόταν πέρα από κάθε πάθος, εντούτοις, ας το πω έτσι, την παρέδωσε (τη ζωή του), και αυτό υπέρ των αμαρτωλών. Πράγμα το οποίο άλλωστε θαύμασε και ο πάνσοφος Παύλος. Διότι είπε ότι: «Ο Θεός αποδεικνύει την αγάπη του για εμάς, διότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, στον κατάλληλο καιρό πέθανε υπέρ των ασεβών.» Και ο ίδιος ο Χριστός λέει κάπου: «Ο καλός ποιμένας θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων.» Τη θυσίασε, λοιπόν, υπέρ ημών, διότι με τις πληγές του εμείς θεραπευτήκαμε, και αυτός ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας, και παραδόθηκε για τις αμαρτίες μας. «Ας αγιάζεται» λοιπόν, λέει, δηλαδή, ας θεωρείται άγιος, ή μάλλον ας ομολογείται. Και αυτό θα ταίριαζε στον Θεό, και μόνο σε Αυτόν, κυρίως και ειδικώς.

Σε αυτά τα νοήματα θεωρώ ότι ο μέγας Παύλος ενδιέτριψε προσεκτικότερα στην προς Ρωμαίους επιστολή, όπου αναδεικνύει την αγάπη του Θεού για εμάς, ότι δηλαδή, ενώ ήμασταν αμαρτωλοί και σκοτεινοί, μας κατέστησε φωτεινούς και εράσμιους με την έλλαμψη της χάριτος. Διότι, όπως ακριβώς μέσα στη νύχτα τα πάντα συσκοτίζονται μαζί με τον ζόφο που επικρατεί, ακόμη κι αν τυγχάνουν από τη φύση τους να είναι λαμπερά, όταν όμως έρθει το φως δεν παραμένει πλέον η ομοιότητα με το σκοτάδι σε όσα είχαν σκοτεινιάσει μέσα στον ζόφο, έτσι ακριβώς, όταν η ψυχή μετατεθεί από την πλάνη προς την αλήθεια, συμμεταβάλλεται και η σκοτεινή μορφή του βίου προς τη φωτεινή χάρη.

Επειδή, λοιπόν, απέδειξε την αγάπη του ο καλός εραστής των ψυχών μας, εξαιτίας της οποίας, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς, για τον λόγο αυτόν η νύμφη, ανταποδίδοντας τον έρωτα σε εκείνον που την αγάπησε, δείχνει ότι έχει καρφωμένο βαθιά μέσα της το βέλος της αγάπης, δηλαδή την κοινωνία της θεότητάς του· διότι ο Θεός είναι αγάπη, όπως έχει ειπωθεί, η οποία εισήλθε στην καρδιά μέσω της αιχμής της πίστης. Εάν, μάλιστα, πρέπει να αναφέρουμε και το όνομα αυτού του βέλους, θα πούμε εκείνο που μάθαμε από τον Παύλο, ότι το βέλος αυτό είναι η Πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης.

Γίνε κήρυκας της αγαθότητας του Θεού, διότι σε κυβερνά αν και είσαι ανάξιος, και διότι χρωστάς μεγάλο χρέος, ενώ Εκείνος ως ανταπόδοση για τα μικρά έργα που κάνεις, σου προσφέρει τα μεγάλα. Μην αποκαλείς τον Θεό δίκαιο, διότι η δικαιοσύνη Του δεν διαπιστώνεται στις πράξεις σου. Και αν ο Δαβίδ Τον αποκαλεί δίκαιο και ευθύ, ο Υιός Του όμως μας φανέρωσε ότι είναι αγαθός και χρηστός· διότι, λέγει, είναι αγαθός προς τους πονηρούς και τους ασεβείς. Και πώς ονομάζεις τον Θεό δίκαιο, όταν συναντάς την περικοπή για τον μισθό των εργατών; «Φίλε, δεν σε αδικώ· θέλω να δώσω σε τούτον τον έσχατο ό,τι και σε σένα· επειδή ο δικός σου οφθαλμός είναι πονηρός, εγώ είμαι αγαθός;» Πώς αποκαλεί ο άνθρωπος τον Θεό δίκαιο, όταν συναντά την περικοπή του ασώτου υιού; Ο οποίος σκόρπισε τον πλούτο στην ασωτία, και μόνο με την κατάνυξη που έδειξε, πώς έτρεξε ο πατέρας και έπεσε στον τράχηλό του και του έδωσε εξουσία σε όλο τον πλούτο του; Διότι κανείς άλλος δεν τα είπε αυτά, ώστε να αμφιβάλλουμε γι' Αυτόν· ο ίδιος ο Υιός Του μαρτύρησε αυτά για Εκείνον. Πού είναι η δικαιοσύνη του Θεού, αφού εμείς ήμασταν αμαρτωλοί και ο Χριστός πέθανε για εμάς; Εάν λοιπόν είναι με αυτόν τον τρόπο ελεήμων, πιστεύουμε ότι δεν επιδέχεται αλλοίωση.

Άρα ήταν ακάθαρτη, άρα είχε ψεγάδι, άρα ήταν άμορφη, άρα ευτελής. Όποια γυναίκα κι αν πάρεις, δεν θα πάρεις τέτοια νύφη σαν κι αυτή που πήρε ο Χριστός, την Εκκλησία, ούτε που να απέχει τόσο πολύ από εσένα, όσο η Εκκλησία από τον Χριστό· αλλά παρόλα αυτά δεν την αποστράφηκε, ούτε τη μίσησε για την υπερβολική της ασχήμια. Θέλεις να ακούσεις για την ασχήμια της; Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι κάποτε ήσασταν σκοτάδι». Είδες τη μαυρίλα της; Τι είναι πιο μαύρο από το σκοτάδι; Αλλά δες και το θράσος της: «Ζώντας», λέει, «μέσα στην κακία και τον φθόνο». Δες και την ακαθαρσία: «Απειθείς, ανόητοι». Και τι λέω; Ήταν και ανόητη, και βλάσφημη· αλλά όμως, παρόλο που είχε τόσα ελαττώματα, σαν να επρόκειτο για ωραία, σαν να επρόκειτο για αγαπημένη, σαν να επρόκειτο για θαυμαστή, έτσι παρέδωσε τον εαυτό Του για την άμορφη. Και θαυμάζοντας αυτό ο Παύλος έλεγε: «Διότι με δυσκολία θα πεθάνει κάποιος για έναν δίκαιο»· και πάλι: «Ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς». Και αφού την πήρε τέτοια, την καλλωπίζει και τη λούζει, και ούτε αυτό το αποφεύγει. «Για να την αγιάσει», λέει, «αφού την καθάρισε με το λουτρό του ύδατος διά του λόγου». «Για να την παρουσιάσει στον εαυτό Του ένδοξη την Εκκλησία, χωρίς να έχει σπίλο, ή ρυτίδα, ή κάτι από αυτά, αλλά για να είναι αγία και άμωμη». Με το λουτρό ξεπλένει την ακαθαρσία της. «Διά του λόγου», λέει.

Διότι με δυσκολία θα πεθάνει κανείς για έναν δίκαιο· αν και για τον αγαθό ίσως κάποιος και να τολμήσει να πεθάνει. Ο δε Θεός αποδεικνύει την αγάπη Του σε εμάς. Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Διότι, εάν για έναν ενάρετο άνθρωπο δεν θα επέλεγε κανείς εύκολα να πεθάνει, αναλογίσου την αγάπη του Δεσπότη σου, όταν ο Ίδιος φαίνεται να σταυρώνεται όχι για ενάρετους, αλλά για αμαρτωλούς και εχθρούς· πράγμα που λέει και στη συνέχεια: Ότι, εάν, ενώ εμείς ήμασταν αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς, πολύ περισσότερο λοιπόν, αφού δικαιωθήκαμε τώρα με το αίμα Του, θα σωθούμε μέσω αυτού από την οργή. Διότι, εάν ενώ ήμασταν εχθροί συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό μέσω του θανάτου του Υιού Του, πολύ περισσότερο τώρα που συμφιλιωθήκαμε θα σωθούμε με τη ζωή Του. Και φαίνεται μεν ότι τα λεγόμενα αποτελούν ταυτολογία, δεν είναι όμως για εκείνον που τα προσέχει με ακρίβεια. Παρατήρησε δε: Θέλει να τους διαβεβαιώσει για τα μέλλοντα. Και πρώτα μεν τους συγκινεί ξεκινώντας από το φρόνημα του δικαίου, λέγοντας ότι και εκείνος είχε την απόλυτη πεποίθηση πως, ό,τι έχει υποσχεθεί ο Θεός, είναι ικανός και να το πράξει· έπειτα, από τη χάρη που δόθηκε, ύστερα από τις θλίψεις, ότι είναι ικανές να μας οδηγήσουν στην ελπίδα· και πάλι από το Πνεύμα, το οποίο λάβαμε. Τέλος δε, αποδεικνύει τούτο και από τον θάνατο και από τη δική μας προηγούμενη κακία.

Και πάλι: «Αποδεικνύει δε ο Θεός τη δική του αγάπη προς εμάς, με το ότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς». Και ο Ιωάννης κάπως έτσι λέει: «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο». Πώς; πες μου. Και αφήνοντας κατά μέρος όλα τα άλλα, προέβαλε τον σταυρό. Διότι, αφού είπε, «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο», πρόσθεσε, «ώστε έδωσε τον μονογενή του Υιό, για να σταυρωθεί, προκειμένου καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Εάν, λοιπόν, ο σταυρός αποτελεί υπόθεση αγάπης και καύχημα, ας μην λέμε ότι πενθούμε εξαιτίας του· διότι δεν πενθούμε εξαιτίας εκείνου, μη γένοιτο! αλλά εξαιτίας των δικών μας αμαρτημάτων. Γι' αυτόν τον λόγο νηστεύουμε.

Κεφάλαιο ΙΖ΄. Ότι ο σταυρός αποτελεί δείγμα της μέγιστης πρόνοιας, αγαθότητας και αγάπης του Θεού Τον κοινό μας Δεσπότη, ενώ τον ανυμνούμε για όλα τα άλλα, δεν τον ανυμνούμε κυρίως για αυτό, δοξάζοντάς τον και μένοντας έκθαμβοι για τον σταυρό, για εκείνον τον επάρατο θάνατο; Αυτό ακριβώς, το ότι πέθανε, και μάλιστα ότι πέθανε για τέτοιους ανθρώπους, δεν προβάλλει συνεχώς ο Παύλος ως απόδειξη της αγάπης Του για εμάς; Και παραλείποντας να αναφέρει τον ουρανό, τη γη, τη θάλασσα και όλα τα άλλα που δημιούργησε ο Χριστός για την εξυπηρέτηση και την ανάπαυσή μας, στρέφεται διαρκώς γύρω από τον σταυρό, λέγοντας: «Ο Θεός όμως απέδειξε την αγάπη του για εμάς με το ότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς»· και από αυτό το γεγονός μάς παρέχει χρηστές ελπίδες λέγοντας: «Διότι, αν, ενώ ήμασταν εχθροί, συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό μέσω του θανάτου του Υιού του, πολύ περισσότερο τώρα που συμφιλιωθήκαμε, θα σωθούμε μέσω της ζωής του». Δεν είναι κυρίως για αυτό το γεγονός που και ο ίδιος σεμνύνεται, υπερηφανεύεται, σκιρτά και πετάει από τη χαρά του, γράφοντας στους Γαλάτες τα εξής: «Εμένα όμως μη γένοιτο να καυχηθώ για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»; Και γιατί απορείς που ο Παύλος σκιρτά, πηδά από τη χαρά του και σεμνύνεται για αυτό; Ο Ίδιος που τα έπαθε αυτά, ονομάζει το γεγονός αυτό δόξα. «Πατέρα», λέει, «έφτασε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου».

«Αποδεικνύει δε τη δική του αγάπη για εμάς ο Θεός, διότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς. Πολύ περισσότερο, λοιπόν, αφού δικαιωθήκαμε τώρα με το αίμα του, θα σωθούμε διά μέσου αυτού από την οργή». Αυτό είναι πάλι ένα άλλο επιχείρημα, το οποίο προκύπτει από τα αγαθά που λάβαμε. «Διότι αν, ενώ ήμασταν εχθροί, συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό διά του θανάτου του Υιού του, πολύ περισσότερο, αφού συμφιλιωθήκαμε, θα σωθούμε με τη ζωή του». Άλλο επιχείρημα συνάγεται από το μεγαλύτερο. Διότι λέει ότι ήταν πολύ σπουδαιότερο να συμφιλιωθούμε ενώ ήμασταν εχθροί, παρά, αφού συμφιλιωθήκαμε, να παραμείνουμε στην αγάπη. Εάν λοιπόν έπραξε το μεγαλύτερο, πεθαίνοντας για εμάς ενώ ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, πώς δεν θα πράξει και το μικρότερο; Πρόσεξε δε με πόσους τρόπους θέλει να τους δώσει βεβαιότητα για τα μελλοντικά αγαθά. Πρώτα μεν τους συνετίζει μέσα από το φρόνημα του δικαίου, λέγοντας ότι ο Αβραάμ είχε την απόλυτη βεβαιότητα πως εκείνο που υποσχέθηκε ο Θεός, είναι ικανός και να το πράξει.

Διότι δεν θεώρησα ως αρπαγή το να είμαι ίσος με τον Θεό· αλλά, ενώ είμαι Θεός ομοούσιος με τον Πατέρα, οδήγησα τον εαυτό μου στην κένωση, και υπέρ των ασεβών ταπεινώνομαι μέχρι θανάτου, καθώς έτσι ευδόκησε ο Πατέρας. Διότι ό,τι θέλει Εκείνος, το βούλομαι κι εγώ, εφόσον εκ φύσεως έχω το ίδιο θέλημα με Αυτόν και είμαι κοινωνός της θεότητας. Και υψώνομαι εγώ ο Ύψιστος, με την ανθρωπότητα να έχει δοξαστεί στο πρόσωπό μου (διότι έτσι αποδεικνύω την πατρική αγάπη), ώστε τα πρόβατα που φυλάσσονται για εμένα, αφού δικαιωθούν με το δικό μου αίμα και εξασφαλίσουν μέσω του δικού μου θανάτου την καταλλαγή με τον Πατέρα μου, να ζήσουν μέσα στη ζωή και να αναπαυθούν κάτω από τις φτερούγες μου.

«Αββά ο Πατήρ»· και· «Το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα του Θεού.» Όσο για το ότι κανείς δεν αποκόπτει από μόνος του την αμαρτία του Αδάμ, παρά μόνο ο Χριστός ανάλογα με την πίστη προς Αυτόν, άκουσε τον Απόστολο που λέει ότι «ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές»· και πάλι: «Αποδεικνύει δε την αγάπη Του προς εμάς ο Θεός στο ότι, ενώ ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς»· και πάλι: «Συνταφήκαμε μαζί Του διά του βαπτίσματος, ώστε όπως αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών, έτσι και εμείς να περιπατήσουμε σε καινότητα ζωής», και ότι «εκείνος που πέθανε έχει απαλλαγεί από την αμαρτία»· και ότι «κατά χάρη είστε σωσμένοι και όχι από έργα, ώστε να μην καυχηθεί κανείς»· και πάλι: «Διότι κάποτε ήσασταν σκοτάδι, τώρα όμως είστε φως εν Κυρίω· ως τέκνα φωτός να περιπατείτε»· και πάλι: «Εσείς δε δεν είστε τέκνα της δούλης, αλλά της ελεύθερης· με την ελευθερία αυτή μας ελευθέρωσε ο Χριστός»· και πάλι: «Ως ελεύθεροι, και όχι χρησιμοποιώντας την ελευθερία ως επικάλυμμα της κακίας.» Βλέπεις πώς, αυτά που εσύ λες ότι αποτελούν αγώνες για την αποκοπή της αμαρτίας, η Γραφή τα ονομάζει έργα καινότητας και ελευθερίας και φωτός. Φανερώνει δε και τις εκτροπές του αυτεξουσίου, τις οποίες εσύ λες ότι αποτελούν την αμαρτία του Αδάμ.

Αποδεικνύει δε την αγάπη Του προς εμάς ο Θεός, διότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς. Άραγε, ποιος είναι αυτός ο Θεός που αποδεικνύει την αγάπη Του προς εμάς; Μήπως μόνο ο Πατέρας; Ή μόνο ο Υιός; Ή μήπως είναι πιο ασφαλές να πούμε, ο ένας εν Τριάδι Θεός; Αναμφίβολα αυτό. Αυτός λοιπόν ο Θεός αποδεικνύει την αγάπη Του προς εμάς, που αποστατήσαμε από Αυτόν διά της παρακοής και προσχωρήσαμε στον εχθρό, αγάπη διά της οποίας, ενώ ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο μεν Πατέρας ευδόκησε, το δε Άγιο Πνεύμα συνέργησε, και ο Θεάνθρωπος –διότι αυτό είναι ο Χριστός– ο μονογενής Υιός του Πατρός, πέθανε για εμάς.

Ποιος, λοιπόν, θα αντιλέξει ότι το τίμιο και θείο σώμα είναι άγιο και πάναγνο και παρθένο και προερχόμενο από παρθένο και παναγία Μητέρα, αμόλυντο από αμόλυντη, άφθαρτο από άφθαρτη, τουλάχιστον ως προς τη φθορά της αμαρτίας; Αλλά και ποιος θα μπορούσε να αμφιβάλλει ότι και ο άρτος που αγιάζεται γίνεται τέτοιος, ή μάλλον καθίσταται ακριβώς το ίδιο το σώμα, εφόσον ο ίδιος ο Κύριος είπε για αυτόν: «ο άρτος που εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου, την οποία εγώ θα δώσω για τη ζωή του κόσμου»; Αν, όμως, πριν από τον καθαγιασμό [η προσφορά] είναι τέτοια, βεβαίως ούτε το άζυμο είναι τέτοιο πριν από τον δικό μας καθαγιασμό, αν δεν είναι μάλιστα εντελώς αταίριαστο και μάλλον ανοίκειο, όπως είναι φανερό από όσα ειπώθηκαν. Αλλά βεβαίως, τόσο για εκείνους που προσφέρουν όσο και για εκείνους υπέρ των οποίων προσφέρεται, είναι απολύτως κατάλληλος ο άρτος που είναι ζυμωμένος με προζύμι, το οποίο, κατά την άποψή σου, εικονίζει την αμαρτία. Διότι, αν και είναι ακόμη τέτοιος, ο Χριστός ωστόσο τον οικειοποιείται και τον προσλαμβάνει στον εαυτό Του, και, αγιάζοντάς τον, τον καθιστά αυτό ακριβώς που είναι ο Ίδιος· επειδή ανέλαβε και τη δική μου φύση, την αμαρτωλή, την καταραμένη, και δεν αρνήθηκε ούτε να ονομαστεί ούτε να γίνει αμαρτία και κατάρα, αλλά, «ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς».

Ρωμ. 5,6-11 Παραθέτει τρία σημεία που δείχνουν την υπερβολή της αγάπης του Θεού και ταυτόχρονα αποδεικνύουν τη μελλοντική του πρόνοια και φιλανθρωπία. Αυτά δε τα τρία λαμβάνονται μόνο από το υποκείμενο, δηλαδή από εκείνους προς τους οποίους επιδεικνύεται η αγάπη. Επειδή υπάρχουν πάλι και άλλα από την πλευρά εκείνου που αγάπησε, μέσα από τα οποία πάλι συνίσταται και παρουσιάζεται η υπερβολή της αγάπης, όπως το ίδιο το να κατοικήσει σε παρθενική μήτρα και να σαρκωθεί από αυτήν, το να υποταχθεί στις εντολές του νόμου ο νομοθέτης, έπειτα το να ατιμαστεί, να υβριστεί, να ραπιστεί, και το κορύφωμα: να θανατωθεί διά σταυρού. Αυτός όμως, αφού ανακεφαλαίωσε τα όσα προέρχονται από εκείνον που αγάπησε, αναφέροντας προς το παρόν μόνο τον θάνατο, ανέλυσε λεπτομερώς τα όσα αφορούν τους αγαπηθέντες, καθώς αυτή η μέθοδος συντελεί εδώ στο να δείξει ότι ολοένα και περισσότερο θα προνοεί, θα υπερασπίζεται και θα λυτρώνει από κάθε οργή, τόσο την παρούσα, όταν γνωρίζει ότι αυτό συμφέρει, όσο και τη μελλοντική, η οποία είναι αληθώς η έσχατη οργή. Τα τρία δε που παραθέτει είναι τα εξής: ήμασταν «ασθενείς», λέει, ασθενείς όμως όχι εκ φύσεως αλλά από δική μας προαίρεση και πράξη. Ήμασταν, επομένως, ασθενείς και είχαμε ανάγκη από πολλή βοήθεια. Αλλά ήμασταν και «ασεβείς», και αυτόν τον ίδιο που επρόκειτο, λέει, να μας βοηθήσει, τον αποδιώχναμε, αποδίδοντας τον σεβασμό σε άλλους, ενώ τον ίδιο τον υβρίζαμε όπως τους εχθρούς και τους πολεμίους.