Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 6:10

«Διότι, εάν γίναμε σύμφυτοι με αυτόν κατά την ομοιότητα του θανάτου του, θα είμαστε σύμφυτοι και κατά την ομοιότητα της αναστάσεώς του· γνωρίζοντας τούτο, ότι ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας. Διότι εκείνος που πέθανε έχει δικαιωθεί από την αμαρτία. Εάν λοιπόν πεθάναμε μαζί με τον Χριστό, πιστεύουμε ότι και θα ζήσουμε μαζί του, γνωρίζοντας ότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον εξουσιάζει πια. Διότι ο θάνατος που πέθανε, ήταν θάνατος ως προς την αμαρτία μια για πάντα· ενώ η ζωή που ζει, είναι ζωή για τον Θεό. Έτσι και εσείς να θεωρείτε τους εαυτούς σας αφενός ότι είναι νεκροί ως προς την αμαρτία, αφετέρου δε ζωντανοί για τον Θεό, εν Χριστώ Ιησού.» Από όλα αυτά κατανοείται κατά ομοιότητα και ο λόγος περί της άνωθεν γεννήσεως. Θα ήταν όμως αδύνατον να γεννηθεί κανείς άνωθεν, εάν δεν είχε προηγηθεί η χάρις του Θεού· όπως δηλώνει ο ίδιος ο Απόστολος τόσο από τα προηγούμενα όσο και από τα επόμενα κεφάλαια σχετικά με το βάπτισμα.

Επιπλέον αυτών, μας βεβαιώνει λέγοντας: «Διότι, εάν έχουμε γίνει σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του, θα είμαστε σύμφυτοι και με την ανάστασή του». Και πάλι, διδάσκοντάς μας το ίδιο δόγμα περί αυτού του βαπτίσματος με τρόπο πιο πειστικό και επιτακτικό, προσθέτει λέγοντας ότι: «Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια. Διότι ως προς το ότι πέθανε, πέθανε για την αμαρτία εφάπαξ· ως προς το ότι ζει, ζει για τον Θεό. Έτσι κι εσείς, να θεωρείτε τους εαυτούς σας νεκρούς μεν ως προς την αμαρτία, ζωντανούς δε για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού». Ο Απόστολος, λοιπόν, αφού προσέθεσε την οικονομία του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού για την άφεση των αμαρτιών μας μέσω της ενανθρωπήσεώς Του μέχρι θανάτου, μας διδάσκει με τρόπο πιο πειστικό και επιτακτικό να είμαστε αναντίρρητα νεκροί μεν ως προς την αμαρτία, ζωντανοί δε για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού, ώστε, όπως ακριβώς ο Χριστός, αφού πέθανε για εμάς και αναστήθηκε από τους νεκρούς υπέρ ημών, δεν πεθαίνει πλέον, έτσι κι εμείς, έχοντας βαπτιστεί στον θάνατο σύμφωνα με το ομοίωμά Του, να πεθάνουμε ως προς την αμαρτία· και μέσω της αναδύσεως από το βάπτισμα, σαν να έχουμε αναστηθεί από τους νεκρούς, να ζήσουμε για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού και να μην πεθάνουμε πλέον, δηλαδή να μην αμαρτήσουμε πλέον· διότι «η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει». Και όπως ακριβώς Εκείνον δεν Τον κυριεύει ο θάνατος, έτσι και εμάς να μην μας κυριεύσει πλέον η αμαρτία· δηλαδή, να μην την πράττουμε πια.

«Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας», ο οποίος είπε: «Αυτό είναι το αίμα μου της καινής διαθήκης, το οποίο εκχέεται υπέρ πολλών προς άφεση αμαρτιών»· όπως μαρτυρεί και ο Απόστολος λέγοντας: «Στον οποίο έχουμε την απολύτρωση διά του αίματός του, την άφεση των παραπτωμάτων»· και τότε προσερχόμαστε στο διά του ύδατος βάπτισμα, το οποίο είναι ομοίωμα του σταυρού, του θανάτου, της ταφής και της εκ νεκρών αναστάσεως· συνάπτοντας συνθήκες και τηρώντας εκείνες που έχουν επισφραγιστεί από τον ίδιο τον Απόστολο στη σχετική περικοπή περί αυτού του βαπτίσματος, λέγοντας: «Γνωρίζοντας ότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον εξουσιάζει πια. Διότι, τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία εφάπαξ· ενώ τη ζωή που ζει, τη ζει για τον Θεό».

ώστε να νεκρώσει την αμαρτία μέσα στη σάρκα, και να αμβλύνει το κεντρί των έμφυτων και μέσα σε αυτήν κινημάτων, τα οποία παρασύρουν σε άτοπες ηδονές. Ο Λόγος όμως, όντας Θεός, δεν κατόρθωσε για τον εαυτό Του το να βρίσκεται υπεράνω των παθών που παρατηρούνται σε εμάς· διότι δεν γνώρισε αμαρτία· αντιθέτως, κατά κάποιον τρόπο μεταστοιχειώνοντας μέσα στον εαυτό Του ολόκληρη την ανθρώπινη φύση σε ζωή άγια και άμωμη, όταν έγινε άνθρωπος και έλαβε τη δική μας μορφή. Διότι έγινε «σε όλα Αυτός πρώτος», ώστε και εμείς, ακολουθώντας τα ίχνη Του, να έχουμε μέσα μας τη δική Του νέκρωση, δηλαδή την αδρανοποίηση της δύναμης της αμαρτίας μέσα στη σάρκα μας· και έτσι να μπορέσουμε να επιτύχουμε και το άμωμο στη ζωή. Αλλά και με άλλον τρόπο μπορείς να κατανοήσεις την εδώ αναφερόμενη νέκρωση και ζωή του Ιησού. Διότι έγινε υπήκοος στον Θεό και Πατέρα, καθώς είναι γραμμένο, μέχρι και αυτού του θανάτου, και έδωσε τη ζωή Του υπέρ των προβάτων· όμως «πέθανε μία για πάντα για την αμαρτία»· δηλαδή για την αμαρτία του κόσμου, διότι έχει τεθεί ως ιλασμός μέσω της πίστεως· «αυτό δε που ζει, το ζει για τον Θεό». Αυτήν, λοιπόν, τη νέκρωση, η οποία εκτείνεται μέσα από τα παθήματα μέχρι και τον ίδιο τον θάνατο, περιφέρουν στα σώματά τους οι μυσταγωγοί, ώστε και η ζωή του Ιησού, καθώς λέει ο ίδιος, να φανερωθεί στα σώματά μας· διότι θα ζήσουν και αυτοί για τον Θεό την άγια, άμωμη και μακάρια ζωή.

Είναι σαν να επέλεγε να πει: «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας», και υπέστη κατά σάρκα τον θάνατο για τη ζωή όλων, και έτσι τον γνωρίσαμε· όμως από τώρα και στο εξής δεν τον γνωρίζουμε πλέον έτσι. Διότι, αν και είναι με σάρκα, επειδή αναστήθηκε την τρίτη ημέρα και βρίσκεται κοντά στον Πατέρα στους ουρανούς, εντούτοις νοείται πάνω από τη σάρκα. Επειδή πέθανε μία φορά, «δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια· διότι αυτός ο θάνατος που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία μία για πάντα· αυτό όμως που ζει, το ζει για τον Θεό». Επομένως, εάν ο αρχηγός της ζωής μας βρέθηκε σε αυτή την κατάσταση, είναι απολύτως αναγκαίο και εμείς οι ίδιοι, ακολουθώντας τα ίχνη του, να νοούμαστε όχι πλέον κατά σάρκα, αλλά πάνω από τη σάρκα.

Επειδή, αφού έγινε άνθρωπος, ο Ιησούς υπέμεινε τον θάνατο για τη ζωή όλων, ο μακάριος Παύλος προχώρησε αναγκαστικά σε αυτό που είναι εξαιρετικά αναγκαίο για την προκειμένη μυσταγωγία· διότι έπρεπε να ονομάσει αυτόν που έπαθε· γι' αυτό λέει: «Ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε». Διότι, έχοντας καταθέσει εκ των προτέρων, τρόπον τινά, την αγαθή επερώτηση της ορθής συνείδησης στον Χριστό, και έχοντας αποδεχθεί με πίστη ότι και πέθανε για εμάς και ετάφη και ανέζησε, λάβαμε την άφεση των αμαρτιών μέσω του αγίου βαπτίσματος, και υπομένοντας τη νέκρωση της αμαρτίας, και κατά κάποιον τρόπο συναποθνήσκοντας με αυτόν που πέθανε για εμάς, μέσω της νέκρωσης των μελών μας που βρίσκονται στη γη. Διότι ο μεν Χριστός «πέθανε ως προς την αμαρτία μία για πάντα, και η ζωή που ζει, τη ζει για τον Θεό»· εμείς δε υπομένουμε θάνατο ίσο με τον δικό του, και σχεδόν συνθαπτόμαστε, περιφέροντας τη δική του νέκρωση στα ίδια μας τα σώματα, και συνταφήκαμε με τον Χριστό. Τι λοιπόν κερδίζουμε από αυτό, το αποσαφηνίζει ο ίδιος λέγοντας: «Ώστε, όπως ακριβώς ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς διά της δόξης του Πατρός, έτσι κι εμείς να περπατήσουμε σε καινότητα ζωής»· διότι πρέπει εμείς, εφόσον έχουμε συνταφεί, και να συναναστηθούμε νοητώς· και αν το να πεθάνουμε ως προς την αμαρτία σημαίνει να συνταφούμε με τον Χριστό, είναι προφανές, βεβαίως, ότι το να συναναστηθούμε δεν θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί ως κάτι άλλο, παρά ως το να ζούμε εν δικαιοσύνη.

Πώς λοιπόν γίναμε σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του; Ελάτε λοιπόν, ας το εξηγήσουμε: διότι ο Χριστός πέθανε κατά σάρκα, για να εξαλείψει την αμαρτία του κόσμου· εμείς όμως δεν πεθαίνουμε κατά σάρκα· πώς άλλωστε; Αλλά πεθαίνουμε ως προς την αμαρτία, όπως έχει γραφτεί, δηλαδή καθιστώντας μέσα μας την αμαρτία ανενεργή και άπρακτη, νεκρώνοντας «τα μέλη τα επί της γης: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία». Γίναμε λοιπόν σύμφυτοι, όχι μόνο με τον κατά σάρκα θάνατο του Χριστού, αλλά και με το ομοίωμα του θανάτου του. Αυτό θα μπορούσε να νοηθεί ως ο θάνατος για την αμαρτία, και όχι βέβαια για τη δική του, κάθε άλλο· διότι ο Θεός είναι άμωμος και απέχει πάρα πολύ από το να μπορεί να σφάλει· αλλά, όπως είπα, για την αμαρτία του κόσμου· «διότι ο θάνατος που πέθανε για την αμαρτία, ήταν εφάπαξ». Επομένως, γίναμε σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του. Θα γίνουμε δε οπωσδήποτε σύμφυτοι και ομοειδείς και με την ανάστασή του· διότι θα ζήσουμε εν Χριστώ, και αφενός η σάρκα θα αναζήσει, αφετέρου θα ζήσουμε και με έναν άλλο τρόπο, αναθέτοντας σε αυτόν την ψυχή μας, μεταστοιχειούμενοι προς τον αγιασμό και σε μια ένδοξη πολιτεία εν Αγίω Πνεύματι. <Γνωρίζοντας τούτο, ότι ο παλαιός μας άνθρωπος κ.τ.λ.>

Διότι, αν εξετάσουμε όσο το δυνατόν καλύτερα το νόημα του δικού του μυστηρίου, θα διαπιστώσουμε ότι δεν πέθανε τυχόν για τον εαυτό του, ούτε κυρίως για τον εαυτό του, αλλά υπέρ ολόκληρης της ανθρωπότητας υπέστη και έπραξε και το ίδιο το πάθος, και μετά από αυτό την ανάσταση. Διότι πέθανε κατά σάρκα, προσφέροντας τη δική του ζωή ως ισάξιο αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, και εξαλείφοντας στο πρόσωπό του τη δύναμη εκείνης της αρχαίας κατάρας, αυτός που αξίζει όσο όλοι. Αναστήθηκε δε πάλι εκ νεκρών σε μια άφθαρτη και ατελεύτητη ζωή, ανασταίνοντας μέσα του ολόκληρη τη φύση. Διότι, εφόσον πέθανε μία φορά, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «δεν πεθαίνει πλέον. Ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια. Διότι το ότι πέθανε, πέθανε για την αμαρτία εφάπαξ, ενώ το ότι ζει, ζει για τον Θεό». Αυτό θα αληθεύει και για εμάς τους ίδιους διά του Χριστού. Διότι δεν θα αναστηθούμε πάλι για τον θάνατο, αλλά για την απέραντη ζωή, αν και μετά από αυτό θα υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ των αναστημένων, αναφέρομαι ως προς τη δόξα, και την ανταπόδοση που οφείλεται στη διαγωγή του καθενός. Έχοντας γίνει λοιπόν «υπήκοος στον Θεό και Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου, υπερυψώθηκε πάλι λαμβάνοντας το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα.

Και αυτό θα σου το καταστήσει σαφές ο θεσπέσιος Παύλος, λέγοντας: «Ο δε Χριστός, αφού εμφανίστηκε ως αρχιερέας των μελλοντικών αγαθών, διαμέσου της μεγαλύτερης και τελειότερης σκηνής, η οποία δεν είναι χειροποίητη, δηλαδή δεν ανήκει σε αυτήν την κτίση, ούτε με αίμα τράγων και μόσχων, αλλά με το δικό του αίμα, εισήλθε μία για πάντα στα άγια, εξασφαλίζοντας αιώνια λύτρωση». Διότι, όπως ο ίδιος λέει κάπου πάλι: «Εφόσον πέθανε μία φορά, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια. Διότι ως προς αυτό που πέθανε, πέθανε για την αμαρτία μία για πάντα· ως προς αυτό όμως που ζει, ζει για τον Θεό». Εισερχόταν, λοιπόν, ο θεσπέσιος Ααρών στα Άγια των αγίων, μία φορά τον χρόνο, με το αίμα του καθαρισμού των αμαρτιών.

Διότι μας προστατεύει το αίμα της ζωής, δηλαδή του Χριστού. Και λέει ότι πρέπει μέσα σε μία νύχτα να καταναλωθούν τα κρέατα του αμνού· διότι πραγματικά ένας είναι ο καιρός του σωτήριου πάθους, και αφού πέθανε μία φορά, δεν πεθαίνει πλέον, σύμφωνα με το γεγραμμένο: ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια. Διότι όσον αφορά στον θάνατό του, πέθανε για την αμαρτία μία για πάντα, ενώ όσον αφορά στη ζωή του, ζει για τον Θεό. Και τα κρέατα τρώγονται ψητά, μαζί με άζυμα ψωμιά και πικρά χόρτα. Το μεν ψητό υποδηλώνει κατά κάποιον τρόπο την τελείωση του Εμμανουήλ μέσω των παθημάτων. «Διότι έπρεπε, έπρεπε», λέει, «τον αρχηγό της σωτηρίας μας να τον τελειώσει μέσω των παθημάτων». Το γεγονός δε ότι τρώγεται με άζυμα και πικρά χόρτα, διαγράφει συμβολικά ότι θα πρέπει και εμείς οι ίδιοι, στους οποίους παρατίθεται προς μετάληψη ο Χριστός, να έχουμε απαλλαγεί από τη νοητή ζύμη, δηλαδή την κακία και τον δόλο, και να αγαπάμε πάρα πολύ την καρτερία στα πάθη χάριν της αγάπης προς αυτόν, και να υπομένουμε πικρούς πόνους, ακολουθώντας τα ίχνη εκείνου που εισήλθε στον θάνατο για εμάς. Διότι, παρακινώντας μας προς αυτό, λέει: «Δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλο, ούτε δούλος ανώτερος από τον κύριό του». «Αν εμένα δίωξαν, θα διώξουν και εσάς· αν τον οικοδεσπότη τον αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικιακούς του». Απαγορεύει λοιπόν ο νόμος να τρώγεται ωμό, και μάλιστα βρασμένο σε νερό, αν και νομίζω ότι κανείς δεν θα το έτρωγε ωμό, ακόμη κι αν ίσως δεν το είχε πει ο νόμος.

ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΤΗΧΗΣΗ Β΄ ΠΕΡΙ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ Και ανάγνωσμα από την προς Ρωμαίους επιστολή: «Ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε;» έως το: «διότι δεν είστε υπό τον νόμο, αλλά υπό τη χάρη». Σας είναι χρήσιμες οι καθημερινές μυσταγωγίες και οι νέες διδασκαλίες, επειδή εξαγγέλλουν καινούργια πράγματα, και μάλιστα σε εσάς, που έχετε ανακαινιστεί από την παλαιότητα στην καινότητα. Γι' αυτόν τον λόγο, είναι ανάγκη να σας παραθέσω τη συνέχεια της χθεσινής μυσταγωγίας, για να μάθετε τίνος πράγματος ήταν σύμβολα όσα τελέστηκαν από εσάς στον εσωτερικό οίκο.

Σκοπός είναι να προκαλέσει τον αφανισμό της αναμεμειγμένης κακίας μέσα από την εικόνα της νέκρωσης που τελείται διά του ύδατος, όχι βέβαια έναν τέλειο αφανισμό, αλλά μια διακοπή της συνέχειας του κακού, καθώς συντρέχουν δύο πράγματα προς την αναίρεση της κακίας: αφενός η μετάνοια αυτού που αμάρτησε και αφετέρου η μίμηση του θανάτου. Μέσα από αυτά, ο άνθρωπος αποδεσμεύεται κατά κάποιον τρόπο από τη συμφυΐα του με το κακό, προχωρώντας μεν διά της μετάνοιας προς το μίσος και την αποξένωση από την κακία, και κατεργαζόμενος δε τον αφανισμό του κακού διά του θανάτου. Αν, ωστόσο, ήταν δυνατόν αυτός που μιμείται να περιέλθει σε κατάσταση τέλειου θανάτου, αυτό που θα συνέβαινε δεν θα ήταν μίμηση, αλλά ταύτιση, και το κακό θα αφανιζόταν ολοκληρωτικά από τη φύση μας, ώστε, όπως λέει ο απόστολος, να πεθάνουμε εφάπαξ ως προς την αμαρτία. Επειδή όμως, όπως έχει λεχθεί, μιμούμαστε την υπερέχουσα δύναμη μόνο στον βαθμό που το επιτρέπει η πτωχεία της φύσης μας, ρίχνοντας επάνω μας το νερό τρεις φορές και ανεβαίνοντας πάλι από το νερό, αναπαριστούμε τη σωτήρια ταφή και την ανάσταση που έλαβε χώρα στο διάστημα των τριών ημερών, αντιλαμβανόμενοι νοερά τούτο: ότι όπως εμείς έχουμε στην εξουσία μας το νερό, και να βρεθούμε μέσα σε αυτό και να αναδυθούμε πάλι από αυτό, κατά τον ίδιο τρόπο είχε στην εξουσία Του ο Κυρίαρχος των πάντων, όπως εμείς στο νερό, έτσι και Εκείνος, αφού καταδύθηκε στον θάνατο, να επανέλθει πάλι στη δική Του μακαριότητα.

Διότι παντού στο ανθρώπινο μέρος του Χριστού αποδίδει την οικονομία του πάθους λέγοντας: «Επειδή, λοιπόν, μέσω ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου έρχεται η ανάσταση των νεκρών», και «Ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα»· διότι «στη σάρκα», λέει, όχι στη θεότητα· και «Σταυρώθηκε από αδυναμία» (υποδηλώνοντας τη σάρκα μέσω της αδυναμίας), «ζει όμως από τη δύναμη» (δείχνοντας το θείο μέσω της δύναμης), και «Πέθανε ως προς την αμαρτία» (δηλαδή ως προς το σώμα), «ζει όμως για τον Θεό» (δηλαδή ως προς τη θεότητα)· ώστε μέσω αυτών να αποδεικνύεται ότι ο μεν άνθρωπος γεύτηκε τον θάνατο, η δε αθάνατη φύση δεν δέχτηκε το πάθος του θανάτου, και «Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία», λέει, «υπέρ ημών τον έκανε αμαρτία», ονομάζοντας πάλι αμαρτία τη σάρκα. Αυτό δε, έστω και αν το αναφέρουμε παρεμπιπτόντως, η παρέκβαση αυτή ίσως δεν φαίνεται λιγότερο χρήσιμη από το προκείμενο θέμα. Διότι, επειδή ο άγιος Πέτρος είπε ότι «τον έκανε Κύριο και Χριστό», και πάλι ο απόστολος Παύλος προς τους Εβραίους ότι «τον έκανε ιερέα», ο Ευνόμιος αρπάζει τη λέξη «έκανε» (εποίησε) ως ενδεικτική της προαιώνιας ύπαρξης και μέσω αυτής νομίζει ότι πρέπει να αποδείξει πως ο Κύριος είναι ποίημα. Ας ακούσει λοιπόν τον Παύλο που λέει ότι «Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, υπέρ ημών τον έκανε αμαρτία».

Επομένως, κάθε βαπτισμένος, εάν πρόκειται να επιτύχει την προσδοκώμενη αιώνια μακαριότητα και σωτηρία, θα ζήσει μακριά από κάθε αμαρτία· και αυτό το φανερώνουν ο Πέτρος και ο Παύλος, οι κορυφαίοι του κορυφαίου χορού των ιερών Αποστόλων, όπου ο μεν, λέγοντας για τον Χριστό ότι «τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε ως προς την αμαρτία μια για πάντα· τη ζωή δε που ζει, τη ζει αδιάκοπα για τον Θεό», πρόσθεσε «έτσι και εμείς οφείλουμε να είμαστε νεκροί μεν ως προς την αμαρτία, να ζούμε δε για τον Θεό»· ο δε Πέτρος (λέγει), «Εφόσον λοιπόν ο Χριστός πέθανε για εμάς σαρκικά, οπλιστείτε και εσείς με το ίδιο φρόνημα, ώστε να ζήσετε τον υπόλοιπο χρόνο όχι πλέον με τις επιθυμίες των ανθρώπων, αλλά με το θέλημα του Θεού». Εάν λοιπόν για εμάς έζησε τον βίο που έζησε πάνω στη γη ο Κύριος, αφήνοντας σε εμάς υπογραμμό, και εκείνος έζησε αναμάρτητα, είναι αναγκαίο και εμείς να ζούμε αναμάρτητα κατά μίμηση εκείνου· επειδή δε και στα κατά σάρκα τέκνα του Αβραάμ έλεγε ο ίδιος, «εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα πράττατε τα έργα του Αβραάμ», πόσο μάλλον θα πει προς εμάς, που δεν έχουμε ούτε κατά σάρκα συγγένεια μαζί του, ότι εάν ήσασταν δικά μου παιδιά, θα πράττατε τα δικά μου έργα;

Οι δε τρεις καταδύσεις στο νερό γίνονται αφενός προς την σωστική επίκληση της ζωαρχικής Τριάδας, αφετέρου εικονίζουν την τριήμερη ταφή του Κυρίου. Οι ισάριθμες αναδύσεις επακολουθούν, διότι δεν θα μπορούσαν αλλιώς να πραγματοποιηθούν οι τρεις καταδύσεις· ωστόσο, φανερώνουν και την ανάσταση του τριμερούς της ψυχής από την αμαρτία, καθώς και την επάνοδο των τριών, του νου, της ψυχής και του σώματος, προς την αφθαρσία· ώστε στο θείο βάπτισμα να γίνεται ορατός και ο θάνατος και η ζωή, ταυτόχρονα η ταφή και η ανάσταση, όπως ακριβώς ο Κύριος «όσο για το ότι πέθανε, πέθανε μια για πάντα ως προς την αμαρτία, ενώ όσο για το ότι ζει, ζει διαρκώς για τον Θεό». Και αυτό που είπε ο ίδιος, ότι έρχεται ο άρχοντας αυτού του κόσμου και δεν θα βρει τίποτα σε εμένα, έτσι πρέπει να ισχύει και για εμάς που έχουμε βαπτιστεί στον θάνατό του· διότι, αφού πεθάναμε ως προς την αμαρτία μέσω του θείου βαπτίσματος, οφείλουμε να ζούμε με αρετή για τον Θεό, ώστε και ο άρχοντας του σκότους, όταν έρθει και ψάξει, να μη βρει σε εμάς τίποτα από όσα του είναι αρεστά. Και όπως ακριβώς, αφού ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, «ο θάνατος δεν τον εξουσιάζει πλέον», έτσι πρέπει και εμείς, μετά την ανάσταση από την πτώση της αμαρτίας διαμέσου του θείου βαπτίσματος, να φροντίζουμε να μην κρατηθούμε πλέον από την αμαρτία· διότι «όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του».

Ενθυμούμενοι αυτό, γνωρίζετε ασφαλώς ότι ο Κύριος Ιησούς γεννήθηκε αληθινά από τη Μαρία, γενόμενος από γυναίκα, και αληθινά σταυρώθηκε. Διότι σε εμένα, λέει, μη γένοιτο να καυχιέμαι για τίποτε άλλο παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου Ιησού. Και αληθινά πέθανε και αναστήθηκε. Διότι, αν ο Χριστός έπαθε, λέει, αν είναι ο πρώτος από την ανάσταση των νεκρών. Και τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία μία για πάντα, τη δε ζωή που ζει, τη ζει για τον Θεό. Επειδή, ποια η ανάγκη των δεσμών, αν ο Χριστός δεν πέθανε; Ποια η ανάγκη της υπομονής; Ποια η ανάγκη των μαστιγώσεων; Γιατί άραγε ο μεν Πέτρος σταυρωνόταν, ο Παύλος και ο Ιάκωβος θανατώνονταν με μαχαίρι, ο Ιωάννης εξοριζόταν στην Πάτμο, και ο Στέφανος φονευόταν με λίθους από τους κυριοκτόνους Ιουδαίους; Αλλά τίποτα από αυτά δεν έγινε μάταια, διότι αληθινά σταυρώθηκε ο Κύριος από τους δυσσεβείς.

Διότι, λέγει, μην νομίσεις, επειδή πέθανε μία φορά, ότι είναι θνητός· άλλωστε, ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο παραμένει αθάνατος· διότι ο θάνατός του έγινε θάνατος του θανάτου. Και επειδή πέθανε, γι' αυτό και δεν πεθαίνει πλέον· διότι και εκείνον τον θάνατο, «για την αμαρτία» τον πέθανε. Τι σημαίνει «για την αμαρτία»; Δηλαδή, δεν ήταν ο ίδιος υπόχρεος σε αυτόν τον θάνατο, αλλά τον υπέστη εξαιτίας της δικής μας αμαρτίας. Διότι, για να την εξαλείψει και να αποκόψει τα νεύρα και όλη της τη δύναμη, γι' αυτό τον λόγο πέθανε. Είδες πώς προκάλεσε φόβο; Διότι, αν δεν πεθαίνει δεύτερη φορά, δεν υπάρχει ούτε δεύτερο λουτρό· και εφόσον δεν υπάρχει δεύτερο λουτρό, μήτε κι εσύ να έχεις ροπή προς την αμαρτία. Διότι όλα αυτά τα λέγει, αντιτασσόμενος σε εκείνο το: «Ας πράξουμε τα κακά, για να έλθουν τα αγαθά», και στο: «Να επιμείνουμε στην αμαρτία, για να πλεονάσει η χάρις».

Ανατρέποντας, λοιπόν, συθέμελα μια τέτοια αντίληψη, παραθέτει όλα αυτά. «Αυτό δε που ζει, για τον Θεό ζει», λέει· δηλαδή ακατάλυτα, ώστε να μην κυριεύεται πλέον από τον θάνατο. Διότι, αν και υπέστη τον προηγούμενο θάνατο χωρίς να είναι ο ίδιος ένοχος, αλλά εξαιτίας της αμαρτίας των άλλων, πολύ περισσότερο τώρα δεν πρόκειται να πεθάνει, αφού την κατήργησε. Αυτό έλεγε και στην προς Εβραίους επιστολή: «Διότι μία φορά», λέει, «στο τέλος των αιώνων, φανερώθηκε μέσω της θυσίας του για την αθέτηση της αμαρτίας. Και όπως ακριβώς είναι ορισμένο στους ανθρώπους να πεθάνουν μία φορά, έτσι και ο Χριστός, αφού προσφέρθηκε μία φορά για να αναλάβει τις αμαρτίες πολλών, θα εμφανιστεί εκ δευτέρου, χωρίς την αμαρτία, σε εκείνους που τον προσδοκούν για σωτηρία». Αποδεικνύει δε και την ισχύ της κατά Θεόν ζωής, και τη δύναμη της αμαρτίας· της μεν κατά Θεόν ζωής, διότι δεν πρόκειται να πεθάνει πλέον· της δε αμαρτίας, διότι, αν αυτή οδήγησε στον θάνατο τον αναμάρτητο, πώς δεν θα αφανίσει αυτούς που είναι ένοχοι; Έπειτα, επειδή μίλησε για τη δική Του ζωή, για να μην πει κάποιος, «Τι σχέση έχουν, λοιπόν, με εμάς τα λεγόμενα;», πρόσθεσε: «Έτσι κι εσείς να λογίζεστε τους εαυτούς σας», λέει, «νεκρούς μεν ως προς την αμαρτία, ζωντανούς δε ως προς τον Θεό». Ορθώς είπε «να λογίζεστε», επειδή προς το παρόν δεν είναι δυνατόν να παρασταθεί το λεγόμενο με τρόπο ορατό.

Εάν δε «απαρχή των κεκοιμημένων είναι ο Χριστός», δεν προχώρησε πλέον σε δεύτερο θάνατο, αλλά έχοντας αποχωριστεί μια για πάντα το σώμα, παρέμεινε αθάνατος, όπως ακριβώς ήταν εξ αρχής. Δώσε τη μαρτυρία σου, ω Παύλε, για τα λεγόμενα: «Διότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν Τον κυριεύει πια. Διότι καθόσον πέθανε, πέθανε για την αμαρτία εφάπαξ, ενώ καθόσον ζει, ζει για τον Θεό». Την τέλεια λοιπόν ανάσταση ο Χριστός την επέδειξε πρώτος. Γι' αυτόν τον λόγο ο Χριστός είναι «απαρχή των κεκοιμημένων», για να εκπληρώσει με τα έργα όσα υποσχέθηκε με τα λόγια. Διότι, εάν δεν προϋπάρξει ο θάνατος, δεν υπάρχει ανάσταση· εάν δεν προηγηθεί το πάθος, δεν υπάρχει θεραπεία. Ο δε Χριστός, αφού υπέμεινε τον σταυρικό θάνατο, θεράπευσε τις ψυχικές μας νόσους και εκδίωξε τους ψυχοφθόρους δαίμονες. Ας πει λοιπόν κάποιος το εξής: Εάν είναι Θεός, πώς σταυρώθηκε; Πώς μια ασώματη φύση υπέμεινε σωματική οδύνη; Πώς η παντοδύναμη εξουσία γεύτηκε τον θάνατο; Τι θα απαντήσουμε λοιπόν σε αυτά; Δεν σταυρώθηκε η θεότητα, αλλά το περιβόλαιο της θεότητας.

Γι' αυτό και αν κάτι που περισσεύει από τα κρέατα του ιερού σφαγίου κατακαίγεται στη φωτιά, τούτο γίνεται για να γνωρίζουμε ότι κατά τον παρόντα αιώνα ο Χριστός πέθανε «ως προς την αμαρτία μια για πάντα», και «ο θάνατος δεν τον κυριεύει» «πλέον», αλλά τα σημεία του θανάτου έχουν εξαλειφθεί από τη δύναμη του Πνεύματος σαν από φωτιά, καθώς επικράτησε η ζωή.

Γι' αυτό και έλεγε: Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον. Διότι τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία. Και ούτε εκείνον τον θάνατο, λέει, τον υπέστη επειδή ήταν ο ίδιος υπεύθυνος σύμφωνα με τον λόγο της αμαρτίας, αλλά υπέρ του κοινού πταίσματος όλων. Εάν, λοιπόν, δεν ήταν υπεύθυνος για τον πρώτο θάνατο ως προς αυτό, αποδεικνύεται περίτρανα ότι δεν πρόκειται να πεθάνει πλέον.

Διότι αυτό που δήλωσε προηγουμένως λέγοντας, «Προτού να γνωρίσει αυτός ή να προτιμήσει τα πονηρά», αυτό άφησε να εννοηθεί προχωρώντας, με το να πει: «Προτού το παιδί γνωρίσει», και χρησιμοποιεί πάλι επεξήγηση λέγοντας: «Το αγαθό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό». Διότι αυτό ακριβώς το εξαιρετικό γνώρισμα ανήκε μόνο σε αυτόν. Γι' αυτό και ο Παύλος το επαναλαμβάνει αυτό συνεχώς. Επειδή δηλαδή επρόκειτο να πεθάνει, για να μη νομίσει κανείς από τους απίστους ότι τιμωρείται για δική του αμαρτία, φέρνει συνεχώς στο προσκήνιο το αναμάρτητό του, ώστε να δείξει ότι ο θάνατός του υπήρξε απολυτρωτικός για τη δική μας αμαρτία. Γι' αυτό και έλεγε: «Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον». Διότι τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία. Και δεν πέθανε εκείνον τον θάνατο επειδή ήταν ένοχος, λέγει, εξαιτίας κάποιας αμαρτίας, αλλά υπέρ του κοινού πταίσματος όλων. Εάν λοιπόν για τον πρώτο θάνατο δεν ήταν υπεύθυνος ως προς αυτό, αποδεικνύεται περίτρανα ότι δεν πρόκειται να πεθάνει πλέον. Αλλά αυτά μεν ειπώθηκαν παρεμπιπτόντως· είναι ώρα όμως πάλι να καταπιαστούμε με τα λόγια του Ευαγγελίου: «Και όταν σηκώθηκε», λέγει, «ο Ιωσήφ από τον ύπνο, έπραξε όπως του πρόσταξε ο άγγελος του Κυρίου, και παρέλαβε τη γυναίκα του».

Και ο Ηλίας, εξάλλου, με την ανάληψή του, μας άνοιξε αυτήν την ελπίδα της αναστάσεως. Αλλά εκείνα μεν συνέβησαν ως προτυπώσεις· όταν όμως ο μονογενής Υιός του Θεού παρουσιάστηκε μετά από πολλά και αμέτρητα χρόνια, μας έδειξε την ανάσταση με την ίδια την πράξη διά του δικού Του σώματος, απαλλάσσοντάς το από την τυραννία του θανάτου· γι' αυτό και λέγει: ο Χριστός, αφού πέθανε και αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· διότι τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε ως προς την αμαρτία εφάπαξ.

Επιφέρει γρήγορα τον στέφανο των αγώνων· μέγιστο δε αγαθό για εμάς, ακόμη και πριν από τον στέφανο, γίνεται το να κοινωνήσουμε με τον Δεσπότη. «Ο θάνατος δεν τον εξουσιάζει πλέον. Διότι ως προς το ότι πέθανε, πέθανε για την αμαρτία εφάπαξ.» Δηλαδή, δεν ήταν υπόχρεος ούτε σε εκείνον τον θάνατο· αλλά πέθανε για τη δική μας αμαρτία, ώστε να την εξαλείψει, και να αποκόψει τα νεύρα της και όλη της τη δύναμη. «Και ως προς το ότι ζει, ζει για τον Θεό.» Δηλαδή ακατάλυτα, ώστε να μην κρατείται πλέον από τον θάνατο· διότι, εάν και πέθανε τον προηγούμενο θάνατο χωρίς να είναι υπόχρεος σε αυτόν, αλλά για την αμαρτία των άλλων, πολύ περισσότερο τώρα δεν πρόκειται να πεθάνει, αφού την κατέλυσε. «Έτσι και εσείς να θεωρείτε τους εαυτούς σας ότι είστε νεκροί μεν ως προς την αμαρτία, ζωντανοί δε για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Ας μη βασιλεύει, λοιπόν, η αμαρτία.» Επειδή μίλησε για τη ζωή του Χριστού, για να μην πει κανείς: «Τι σχέση έχουν, λοιπόν, με εμάς τα όσα ειπώθηκαν;», προσθέτει αυτά λέγοντας: Αν μας ανέστησε όταν ήμασταν νεκροί, πολύ περισσότερο θα μπορέσει να μας διατηρήσει τώρα που είμαστε ζωντανοί.

74. Εκείνος που αναστήθηκε από τα νεκρά έργα, συναναστήθηκε με τον Χριστό. Εάν όμως συναναστήθηκε με τον Χριστό διά της γνώσεως, και εφόσον ο Χριστός δεν πεθαίνει πλέον, ούτε αυτόν θα τον κυριεύσει ποτέ ο θάνατος της αγνωσίας. Διότι κατά το ότι πέθανε άλλοτε ως προς την αμαρτία, έχοντας εκτραπεί από την κατά φύσιν κίνηση, πέθανε μία για πάντα. Κατά το ότι όμως τώρα ζει, ζει για τον Θεό διά της ελευθερίας του Αγίου Πνεύματος, το οποίο τον ανέστησε από τα νεκρά έργα της αμαρτίας. Επομένως, δεν ζει πλέον αυτός για τη σάρκα και για τον κόσμο, έχοντας νεκρωθεί ως προς τα μέλη του σώματός του και ως προς τα πράγματα του βίου, αλλά ζει μέσα του ο Χριστός, εφόσον έχει πλέον περιέλθει υπό τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και δεν βρίσκεται υπό τον νόμο της σάρκας, προσφέροντας δηλαδή τα μέλη του ως όπλα δικαιοσύνης στον Θεό και Πατέρα.

Διότι όσοι έγιναν σύμφυτοι με την ομοιότητα του θανάτου του Χριστού, γίνονται όμοιοι και με την ανάσταση του Χριστού. Εκείνος, αφού αναστήθηκε, δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον, και αυτός που έχει ανελκυστεί από τη θεογένεση, δηλαδή από τη ζωοποιό —ή μάλλον θεοποιό— κολυμβήθρα, δεν πεθαίνει πλέον, η αμαρτία δεν τον κυριεύει πλέον. Διότι εκείνος που γέμισε με Άγιο Πνεύμα ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, δηλαδή της ιερής κολυμβήθρας, είναι μεν αθάνατος, επειδή η ψυχή του μετείχε στην αληθινή ζωή, στο Πνεύμα του Θεού, δεν μπορεί δε να αμαρτάνει, επειδή έχει γεννηθεί από τον Θεό. Λέει άλλωστε ο απόστολος: Στον οποίο και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την αποβολή του σώματος των αμαρτιών της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, συνθαπτόμενοι με αυτόν στο βάπτισμα· γνωρίζοντας τούτο, ότι ο παλαιός μας άνθρωπος, δηλαδή η κακία, συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας· διότι και ο Χριστός, τον θάνατο που πέθανε για την αμαρτία, τον πέθανε μία φορά για πάντα, ενώ τη ζωή που ζει, τη ζει για τον Θεό· έτσι κι εσείς να θεωρείτε τους εαυτούς σας νεκρούς μεν ως προς την αμαρτία, ζωντανούς δε για τον Θεό, εν Χριστώ Ιησού στον Κύριό μας. Διότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του.