Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 6:19

Διότι με κρίση θα σωθεί η αιχμαλωσία της, και με ελεημοσύνη. Χωρίς να έχει αναφέρει τίποτα στα προηγούμενα περί αισθητών εχθρών, ούτε περί αιχμαλώτων, αποκαλώντας την αποκατάστασή της άφεση της αιχμαλωσίας, μας οδηγεί να κατανοήσουμε ότι, καθώς ο καθένας από εμάς υποπίπτει στην αμαρτία, όταν κυριευθούμε από τον εχθρό, γινόμαστε τρόπον τινά δέσμιοι της αμαρτίας και οδηγούμαστε από τον πονηρό στο να παραστήσουμε τα μέλη μας δούλα της ανομίας, για να πράττουμε την ανομία. Γι' αυτόν τον λόγο οι κριτές αναδεικνύονται σωτήρες, όπως ο Βαράκ, ο Σαμψών, ο Γεδεών και ο Ιεφθάε, οι οποίοι υπερασπίζονται τον λαό και τον ελευθερώνουν από τους εχθρούς.

Εξεπλάγη ο ουρανός γι' αυτό και έφριξε η γη σε υπερβολικό βαθμό. Λέει εξάλλου και τώρα ο Κύριος ότι: «Δύο πονηρά πράγματα έπραξε η παρθένος· εμένα εγκατέλειψε, τον αληθινό και άγιο νυμφίο των αγίων ψυχών, και δραπέτευσε προς τον ασεβή και παράνομο φθορέα τόσο της ψυχής όσο και του σώματος. Απομακρύνθηκε από τον Θεό τον σωτήρα της και παρέδωσε τα μέλη της δούλα στην ακαθαρσία και στην ανομία. Εμένα με λησμόνησε και πορεύθηκε πίσω από τον εραστή της». Θα τον συνέφερε περισσότερο εάν του κρεμούσαν μια μυλόπετρα γύρω από τον λαιμό του και τον έριχναν στη θάλασσα, παρά το ότι σκανδάλισε την παρθένο του Κυρίου. Ποιος αυθάδης δούλος κατελήφθη από τέτοια μανία, ώστε να ρίξει τον εαυτό του στη δεσποτική κοίτη;

Σε αυτό καλεί ο θείος νόμος νέους και παρθένους, πρεσβυτέρους μαζί με νεοτέρους, σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού, και κάθε είδος ηλικίας που νοείται εν Χριστώ. Προς αυτούς και ο θεσπέσιος Ιωάννης απηύθυνε τον λόγο, λέγοντας: «Σας έγραψα, παιδιά, επειδή γνωρίσατε τον Πατέρα· σας έγραψα, πατέρες, επειδή γνωρίσατε αυτόν που υπάρχει από την αρχή· σας έγραψα, νέοι, επειδή είστε δυνατοί, και ο λόγος του Θεού μένει μέσα σας, και έχετε νικήσει τον πονηρό.» Θα μπορούσε όμως να νοηθεί και διαφορετικά: οι νέοι είναι τύπος της ανδρείας, οι πρεσβύτεροι της φρονήσεως, και οι γιοι και οι θυγατέρες της νηπιότητας που νοείται εν Χριστώ· διότι με ανδρεία, με φρόνηση και με την κατά Θεόν απλότητα θα αναχωρήσουμε από την αμαρτία προς τον αγιασμό. Διότι λέγει: «Να φέρεστε ανδρεία και ας κραταιώνεται η καρδιά σας.» Και πάλι: «Να γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια.» Και το ότι είπε να αναχωρήσουν μαζί τα πρόβατα και τα βόδια, νομίζω ότι υποδηλώνει πως δεν πρέπει να αφήσουμε στον Σατανά ούτε τις σωματικές και πιο άλογες κινήσεις που υπάρχουν μέσα μας. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «Όπως ακριβώς παραστήσατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία και στην ανομία για την ανομία, έτσι και τώρα παραστήστε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη για τον αγιασμό.» ΠΑΛΛ. Για ποιον λόγο λοιπόν ο Φαραώ αφήνει όσους βρίσκονται στην εφηβεία και στην ακμή της ηλικίας τους, αλλά διεκδικεί τους υπόλοιπους; ΚΥΡ. Διότι, ποιος λες ότι είναι αυτός που μένει στην Αίγυπτο; ΠΑΛΛ.

Μάθε δε και τούτο, ότι πριν έρθει σε αυτόν τον κόσμο η ψυχή, δεν αμάρτησε σε τίποτα· αλλά, ενώ ήρθαμε αναμάρτητοι, τώρα αμαρτάνουμε από δική μας ελεύθερη προαίρεση. Μην ακούσεις κανέναν να εξηγεί εσφαλμένα το χωρίο «Αν όμως κάνω αυτό που δεν θέλω»· αλλά να θυμάσαι εκείνον που λέει: «Εάν θέλετε και με ακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θέλετε και δεν με ακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει», και τα εξής. Και πάλι: «Όπως παραστήσατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία και στην ανομία, για να κάνετε την ανομία, έτσι και τώρα παραστήστε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη, για να οδηγηθείτε στον αγιασμό»· και να θυμάσαι τη Γραφή που λέει: «Καθώς δεν θεώρησαν άξιο να έχουν την επίγνωση του Θεού»· και ότι: «Ό,τι είναι γνωστό για τον Θεό είναι φανερό ανάμεσά τους» και ότι: «Έκλεισαν τα μάτια τους»· και τον Θεό πάλι να εγκαλεί και να λέει: «Εγώ σε φύτεψα σαν άμπελο καρποφόρα, ολόκληρη από γνήσιο σπόρο· πώς μεταστράφηκες σε πικρία, άμπελος αλλότρια;».

Πώς λοιπόν και ο Παύλος λέει: «Ας μη βασιλεύει επομένως η αμαρτία στο θνητό σας σώμα, ώστε να υπακούτε στις επιθυμίες του· ούτε να προσφέρετε τα μέλη σας στην αμαρτία ως όπλα αδικίας, αλλά να προσφέρετε τους εαυτούς σας στον Θεό σαν ζωντανούς από τους νεκρούς, και τα μέλη σας στον Θεό ως όπλα δικαιοσύνης»· και πάλι: «Διότι, όπως ακριβώς προσφέρατε τα μέλη σας ως δούλα στην ακαθαρσία και την ανομία με σκοπό την ανομία, έτσι τώρα να προσφέρετε τα μέλη σας ως δούλα στη δικαιοσύνη με σκοπό τον αγιασμό»; 52. Γνώριζε, συνεπώς, ότι αυτό το σκήνωμα (το σώμα) μπορεί να κατευθύνεται και να ρέπει προς το αγαθό, ώστε να νεκρωθούν μέσα σε αυτό τα αμαρτήματα. Επειδή, πώς αλλιώς μπορεί ένας άνθρωπος, ακόμη και στη δική μας περίπτωση, να γίνει δούλος της δικαιοσύνης, εάν δεν υποτάξει προηγουμένως τα μέλη της σάρκας του ώστε να μην υπακούουν στην αμαρτία, αλλά στη δικαιοσύνη, πολιτευόμενος επάξια του Χριστού; Διότι το να αμαρτάνει κανείς και το να μην αμαρτάνει συντελείται μέσω του σώματος, καθώς η ψυχή το χρησιμοποιεί ως όργανο είτε για την αρετή είτε για την κακία.

Επειδή τους φόβισε αρκετά, διηγούμενος τα παλαιά παραδείγματα, και τους έριξε σε αγωνία λέγοντας, «Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει» – είχαν δε υπομείνει πολλούς πειρασμούς και είχαν δοκιμαστεί πολλές φορές σε αυτούς· διότι λέει: «Και εγώ με αδυναμία και με φόβο και με πολύ τρόμο βρέθηκα κοντά σας» – για να μην πουν: «Τι μας φοβερίζεις και μας τρομάζεις; Δεν είμαστε αγύμναστοι σε αυτά τα δεινά· διότι και εξοριστήκαμε και διωχθήκαμε και υπομείναμε πολλούς και συνεχείς κινδύνους», καταστέλλοντας πάλι την οίησή τους λέει: «Δεν σας έχει βρει πειρασμός παρά μόνο ανθρώπινος», δηλαδή μικρός, σύντομος, υποφερτός. Διότι τη λέξη «ανθρώπινος» τη χρησιμοποιεί για να δηλώσει το μικρό, όπως όταν λέει: «Μιλώ ανθρώπινα εξαιτίας της αδυναμίας της σάρκας σας». Μη μεγαλοφρονείτε, λοιπόν, λέει, σαν να έχετε ξεπεράσει την τρικυμία· διότι ποτέ δεν αντιμετωπίσατε κίνδυνο που να απειλεί με θάνατο, ούτε πειρασμό που να απειλεί με σφαγή. Το ίδιο έλεγε και στους Εβραίους: «Δεν αντισταθήκατε ακόμη μέχρις αίματος, αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία». Έπειτα, επειδή τους φόβισε, δες πώς πάλι τους ανορθώνει, αφού πρώτα τους έπεισε να μετριοπαθούν, λέγοντας: «Είναι δε πιστός ο Θεός, ο οποίος δεν θα σας αφήσει να πειρασθείτε περισσότερο από όσο μπορείτε». Άρα υπάρχουν πειρασμοί που είναι αδύνατον να αντέξει κανείς. Και ποιοι είναι αυτοί; Σχεδόν όλοι. Διότι η ικανότητά μας να τους αντέξουμε εξαρτάται από τη βοήθεια και την επίνευση του Θεού, την οποία προσελκύουμε με τη δική μας αγαθή προαίρεση.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΒʹ. Μιλώ ανθρώπινα εξαιτίας της αδυναμίας της σάρκας σας. Διότι, όπως ακριβώς παραδώσατε τα μέλη της σάρκας σας ως δούλα στην ακαθαρσία και στην ανομία, οδηγούμενοι στην ανομία, έτσι και τώρα παραδώστε τα μέλη σας ως δούλα στη δικαιοσύνη, με σκοπό τον αγιασμό.

Α΄. Επειδή απαίτησε μεγάλη ακρίβεια βίου, παραγγέλλοντας να είναι νεκροί ως προς τον κόσμο και να έχουν πεθάνει ως προς την πονηρία και να παραμένουν ακίνητοι προς την ενέργεια των αμαρτημάτων, και φαινόταν ότι λέει κάτι μεγάλο και βαρύ που υπερβαίνει την ανθρώπινη φύση· θέλοντας να δείξει ότι δεν απαιτεί τίποτα το υπερβολικό, ούτε καν όσα θα έπρεπε να προσφέρει αυτός που απήλαυσε τόσο μεγάλη δωρεά, αλλά αντιθέτως κάτι απολύτως σύμμετρο και ελαφρύ, το αποδεικνύει αυτό από τα αντίθετα, και λέει: «Ανθρώπινο λέγω»· σαν να έλεγε, με βάση τους ανθρώπινους λογισμούς, με βάση τα όσα γίνονται συνήθως· διότι με την ονομασία του ανθρώπινου δηλώνει το σύμμετρο. Επειδή και αλλού λέει: «Πειρασμός δεν σας κατέλαβε παρά μόνο ανθρώπινος»· δηλαδή, σύμμετρος και μικρός. Διότι, όπως ακριβώς παραστήσατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία και στην ανομία για την ανομία, έτσι και τώρα παραστήστε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη προς αγιασμό. Αν και υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ των δύο δεσποτών, εντούτοις απαιτώ το ίδιο μέτρο δουλείας. Διότι θα έπρεπε βέβαια να προσφέρετε πολύ περισσότερα, και μάλιστα τόσο περισσότερα, όσο αυτή η δεσποτεία είναι μεγαλύτερη και ανώτερη από εκείνη· πλην όμως, δεν απαιτώ τίποτα περισσότερο εξαιτίας της ασθένειας. Και δεν είπε: «της προαιρέσεώς σας», ούτε: «της προθυμίας σας», αλλά: «της σαρκός σας», κάνοντας τον λόγο του λιγότερο επαχθή. Αν και το μεν ένα είναι ακαθαρσία, το δε άλλο αγιασμός· το ένα ανομία, το άλλο δικαιοσύνη.

Μάλλον όμως είναι πιο κατάλληλο να πούμε εκείνο, λέει, που γράφτηκε στους Ρωμαίους: «Όπως ακριβώς, λέει, προσφέρατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία και την ανομία οδηγούμενοι στην ανομία, έτσι παραστήστε τώρα τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη». Γι' αυτό και εμείς, παίρνοντας θάρρος, ακολουθούμε το παράδειγμα. Δεν βλέπεις λοιπόν τους ερωτευμένους, πόσα δεινά υποφέρουν, φλεγόμενοι από έρωτα για γυναίκες πόρνες, χαστουκιζόμενοι, χτυπημένοι, περιγελασμένοι, ανεχόμενοι τις ιδιοτροπίες της πόρνης, να τους γυρίζει την πλάτη και να τους βρίζει με χίλιους τρόπους; Αλλά όμως, έστω κι αν μία φορά δουν κάτι το γλυκό και το ήμερο, όλα είναι γι' αυτούς ευτυχία, και όλα τα προηγούμενα ξεχνιούνται, και όλα πηγαίνουν κατ' ευχήν, έστω κι αν υπάρχει φτώχεια, έστω κι αν υπάρχει αρρώστια, έστω κι αν τους συμβαίνει οτιδήποτε άλλο. Διότι θεωρούν τη ζωή τους άθλια ή μακάρια, ανάλογα με το πώς διάκειται απέναντί τους η αγαπημένη τους. Και δεν υπολογίζουν ούτε την ανθρώπινη δόξα ούτε την ατιμία· αλλά, κι αν ακόμη κάποιος τους υβρίζει, εξαιτίας της μεγάλης ηδονής και της εύνοιας που απολαμβάνουν από εκείνη, τα υπομένουν όλα με ευκολία· κι εκείνη, έστω κι αν τους λοιδωρήσει, ή έστω κι αν τους φτύσει στο πρόσωπο, όταν τα παθαίνουν αυτά νομίζουν ότι τους ραίνουν με ρόδα. Και τι το αξιοθαύμαστο είναι, εάν νιώθουν έτσι γι' αυτήν; Αφού νομίζουν ότι το σπίτι της είναι λαμπρότερο από όλα, κι ας είναι φτιαγμένο από πηλό, κι ας είναι ετοιμόρροπο. Και τι λέω για τους τοίχους; Αφού βλέποντας και τους ίδιους τους τόπους όπου συχνάζουν το βράδυ, διεγείρονται. Εδώ λοιπόν επιτρέψτε μου πλέον να αναφέρω τον αποστολικό λόγο.

Δ΄. Πού είναι τώρα αυτοί που παραδίδουν τον εαυτό τους στους διαβολικούς χορούς και στα πορνικά άσματα, και που κάθονται στα θέατρα; Διότι ντρέπομαι βέβαια να τα αναφέρω αυτά· όμως εξαιτίας της ασθένειάς σας είναι ανάγκη να το κάνω και αυτό. Επειδή και ο Παύλος λέει: «Όπως δηλαδή παραστήσατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία, έτσι και τώρα παραστήστε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη προς αγιασμό». Ας συγκρίνουμε λοιπόν και εμείς τον χορό που συγκροτείται πάνω στη σκηνή από εκπορνευόμενες γυναίκες και διεφθαρμένους νέους, με αυτόν ακριβώς τον χορό αυτών των μακαρίων, ως προς το ζήτημα της ηδονής, εξαιτίας της οποίας κυρίως πολλοί από τους ράθυμους νέους αιχμαλωτίζονται στις παγίδες τους. Διότι θα βρούμε ότι η μεταξύ τους διαφορά είναι τόσο μεγάλη, όση εάν κάποιος άκουγε από τη μια τους αγγέλους να ψάλλουν ψηλά εκείνη την παναρμόνια μελωδία, και από την άλλη σκύλους και χοίρους να ουρλιάζουν και να γρυλίζουν πάνω στην κοπριά.

δ΄. Αυτά με την ψυχή και με τη γλώσσα να τα μελετάτε διαρκώς· αυτά με το φρόνημα και με το στόμα να τα διακηρύσσετε ακατάπαυστα. Έχετε τον αποστολικό κανόνα της πίστεως και της θεοφιλούς πολιτείας· διότι χωρίς την πίστη τα έργα είναι νεκρά. Μιλώ ανθρώπινα εξαιτίας της αδυναμίας της σάρκας σας· διότι, όπως ακριβώς παραστήσατε τα μέλη σας ως όπλα αδικίας στην αμαρτία, έτσι και τώρα παραστήστε τα μέλη σας ως όπλα δικαιοσύνης στον Θεό. Ο πόρνος ας γίνει σώφρων, ο άδικος ας γίνει δίκαιος, ο άρπαγας ευμετάδοτος, ο πλεονέκτης φιλόπτωχος, εκείνος που προηγουμένως ήταν απάνθρωπος και φιλόχρυσος, τώρα ας αναδειχθεί φιλόχριστος, ο βλάσφημος υμνολόγος. Αυτός που έτρεχε στα θέατρα, ας τρέχει πλέον στις αυλές του Θεού, κι εκείνος που παρακολουθούσε με μανία τις ιπποδρομίες, ας αφιερωθεί στους αποστόλους, των οποίων ο δρόμος είναι σωτήριος για όσους τον μιμούνται. Καθώς πρόκειται να αποκληθείτε νύμφες του Χριστού, με αυτόν τον τρόπο να στολίσετε τις ψυχές και τα σώματά σας. Τα βλέμματά σας ας αποτελούν απεικονίσεις της ψυχικής σας γαλήνης· τα πρόσωπά σας ας είναι σαφή αποτυπώματα της εσωτερικής σας ευλάβειας· τα στόματά σας ας εκπέμπουν την ευωδία των ψαλμών και των ύμνων, ας είναι κόσμια, σώφρονα, όπως αρμόζει σε παρθένο που πρόκειται να νυμφευθεί· οι ψυχές σας ας είναι καθαρές και λευκές, για να υποδεχθούν αυτούσια τη βαφή της βασιλικής αλουργίδας.

Και αλλού το πράττει αυτό, λέγει, δείχνοντας την απόλαυση που αισθάνεται για τα προστάγματα του Θεού: Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου· γλυκύτερα και από το μέλι στο στόμα μου. Αυτό ακριβώς επιζητεί και ο Παύλος, λέγοντας με αινιγματικό τρόπο τα εξής: Όπως προσφέρατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία και την ανομία, με σκοπό την ανομία, έτσι τώρα να προσφέρετε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη, με σκοπό τον αγιασμό.

Δηλαδή, με όση σπουδή και με όση επιθυμία επιδιώκατε την κακία, αν και δεν έχει κανένα έπαθλο, αλλά μάλλον κόλαση και τιμωρία, με την ίδια σπουδή να επιδιώξετε και την αρετή. Και όμως, είπε ότι απαιτεί αυτό το μέτρο ως σύμμετρο. Διότι, επειδή επρόκειτο να πει αυτά, μίλησε ως εξής: «Ανθρώπινα μιλώ, εξαιτίας της αδυναμίας της σάρκας σας»· δείχνοντας ότι οφείλουμε να επιδεικνύουμε για την αρετή επιθυμία όχι πολύ μικρότερη από αυτήν που επιδείξαμε για την κακία. Και αυτό που λέει είναι το εξής: Διότι, εάν δεν επιδείξουν την ίδια αρετή, ποια απολογία ή συγγνώμη θα μπορούσαν να έχουν εκείνοι που δεν προσέρχονται σε αυτήν ούτε καν με την ίδια επιθυμία; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο προφήτης αυτός είπε: «Στις εντολές του θα επιδείξει σφοδρή επιθυμία»· διότι εκείνος που τον φοβάται όπως πρέπει, αποδέχεται τα προστάγματά του με πολλή επιθυμία. Γι' αυτό, ο έρωτας για τον νομοθέτη καθιστά τον νόμο ευάρεστο, έστω και αν φαίνεται να έχει κάποια δυσκολία. Και ας μην κατακρίνει κανείς τον λόγο, επειδή χρησιμοποίησα ένα τέτοιο παράδειγμα· διότι και ο Παύλος το χρησιμοποίησε λέγοντας τα εξής: «Όπως ακριβώς παραστήσατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία, έτσι παραστήστε τα δούλα στη δικαιοσύνη». Εκείνος, λοιπόν, που ερωτεύεται μια πόρνη, έστω και αν υβρίζεται, έστω και αν χλευάζεται, έστω και αν δέρνεται, έστω και αν εξευτελίζεται, έστω και αν εκδιώκεται από την πατρίδα του και στερείται την πατρική περιουσία, καθώς και την εύνοια του πατέρα του, έστω και αν υποφέρει άλλα χειρότερα δεινά, τα υπομένει όλα με ευχαρίστηση εξαιτίας του ακόλαστου έρωτά του.

Διότι, εάν πριν από το βάπτισμα (η αμαρτία) προκάλεσε σωματικό θάνατο και η πληγή χρειάστηκε τόση θεραπεία ώστε ο Δεσπότης των πάντων να κατέλθει μέχρι τον θάνατο και με αυτόν τον τρόπο να καταλύσει το κακό, μετά από τόση δωρεά και ελευθερία, εάν σε βρει να υποτάσσεσαι πάλι οικειοθελώς σε αυτήν, τι άραγε δεν θα προκαλέσει; «Χάρη όμως οφείλεται στον Θεό, διότι υπήρξατε δούλοι της αμαρτίας». Τους υπενθυμίζει πάλι τις ευεργεσίες, ότι δηλαδή απαλλάχθηκαν από μεγάλα κακά· και αυτό όχι από δικούς τους κόπους, αλλά από τη χάρη του Θεού. «Υπακούσατε όμως από τα βάθη της καρδιάς σας στον τύπο της διδασκαλίας στον οποίο παραδοθήκατε». Το μεν «από τα βάθη της καρδιάς» δηλώνει το αυτεξούσιο· το δε «παραδοθήκατε» υπονοεί τη βοήθεια από τον Θεό. «Αφού λοιπόν ελευθερωθήκατε από την αμαρτία, γίνατε δούλοι στη δικαιοσύνη». Δύο δωρεές του Θεού φανερώνονται εδώ: το ότι ελευθέρωσε από την αμαρτία, και το ότι υπέταξε στη δικαιοσύνη, πράγμα το οποίο είναι ανώτερο από κάθε ελευθερία. «Ανθρώπινα ομιλώ, εξαιτίας της ασθένειας της σάρκας σας. Διότι, όπως ακριβώς προσφέρατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία και στην ανομία, για να διαπράττετε την ανομία». Επειδή απαίτησε μεγάλη ακρίβεια βίου, προστάζοντας να είναι νεκροί, και επειδή ήθελε να δείξει ότι δεν απαιτεί τίποτε το υπερβολικό, αλλά κάτι πάρα πολύ σύμμετρο και ελαφρύ, το αποδεικνύει αυτό από τα αντίθετα, λέγοντας, «ανθρώπινα ομιλώ», σαν να έλεγε, φέρνοντας παραδείγματα από την καθημερινή συνήθεια. «

«Έτσι τώρα να παραστήσετε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη προς αγιασμό· διότι, όταν ήσασταν δούλοι της αμαρτίας, ήσασταν ελεύθεροι απέναντι στη δικαιοσύνη». Όταν ζούσατε μέσα στην πονηρία και την ασέβεια, ζούσατε με τόση υπακοή σε αυτές, ώστε να μην πράττετε απολύτως κανένα καλό· διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το, «ήσασταν ελεύθεροι απέναντι στη δικαιοσύνη».

«Γι' αυτό, αγαπητοί μου, να φεύγετε μακριά από την ειδωλολατρία.» Δηλαδή, είναι μικρός, σύντομος και σύμμετρος. Διότι η λέξη «ανθρώπινος» σημαίνει το μικρό, όπως όταν λέει: «Ανθρώπινα μιλώ, εξαιτίας της ασθένειας της σάρκας σας». Μην υπερηφανεύεστε λοιπόν, λέει, σαν να έχετε υπερισχύσει. «Σας μιλώ ως σε συνετούς ανθρώπους· κρίνετε εσείς αυτό που λέω.» Επειδή είπε βαριά λόγια και αύξησε την κατηγορία μιλώντας για ειδωλολατρία, για να μη φανεί ότι τους αντιμετωπίζει σκληρά και ότι κάνει τον λόγο του φορτικό, αναθέτει πλέον σε αυτούς την κρίση, και εγκαθιστά τους κριτές με εγκώμιο, λέγοντας: Σας μιλώ ως σε συνετούς. «Το ποτήριο της ευλογίας, το οποίο ευλογούμε.» Όταν λέει ευλογία, εννοεί τη θεία Ευχαριστία. Και λέγοντας Ευχαριστία, ξεδιπλώνει ολόκληρο τον θησαυρό της ευεργεσίας του Θεού, και υπενθυμίζει τις μεγάλες Του δωρεές, ότι δηλαδή, ενώ δεν είχαν ελπίδα και ήταν άθεοι μέσα στον κόσμο, τους κατέστησε αδελφούς και συγκληρονόμους Του. «Δεν είναι κοινωνία του αίματος του Χριστού;» Αυτό που βρίσκεται μέσα στο ποτήριο, λέει, είναι εκείνο που έρρευσε από την πλευρά Του, και από αυτό μετέχουμε. «Τον άρτο που κόβουμε, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού;» Και γιατί δεν είπε «μετοχή»; Επειδή θέλησε να φανερώσει κάτι περισσότερο, και να δείξει την πολύ στενή συνάφεια.

Κάθε άνθρωπος, λοιπόν, που λαμβάνει αύξηση πίστεως και γνώσεως, έχει προοδεύσει στους τρόπους της αρετής και έχει αποβάλει από τον εαυτό του κάθε απάτη των υλικών πραγμάτων, αυτός είναι ο πνευματικός Ιωσήφ. Είναι ικανός να λάβει το σώμα του Χριστού, να το ενταφιάσει καλώς και να το εναποθέσει στη λαξευμένη από την πίστη καρδιά του, καθιστώντας, λόγω της χάριτος, το ίδιο του το σώμα ως σώμα του Χριστού, και τα μέλη του σώματός του όπλα δικαιοσύνης στον Θεό για αγιασμό. Προετοιμάζει τις αισθήσεις του σώματος, σύμφωνα με τον έμφυτο λόγο, να υπηρετούν την ψυχή προς τη φυσική εν Πνεύματι θεωρία. Κάνει την ίδια την ψυχή να ισονομεί με τις δυνάμεις της προς την εκπλήρωση των αρετών και, επιπλέον, υποδουλώνει την ψυχή και τις δυνάμεις της στις εντολές του Θεού, αναδεικνύοντας τις ίδιες τις εντολές ως φυσικές ενέργειες της ψυχής. Δια της αμετάθετης και παγίας έξεως στην αρετή, διεγείρεται και πάλι προς την κατανόηση και υποδοχή των θειοτέρων λόγων που είναι εγκεκρυμμένοι στις εντολές. Και περιβάλλει, σαν με κάποια σινδόνη, με τους πνευματικούς λόγους τους σχετικούς με αυτόν τον αιώνα, τον πρώτο Λόγο, από τον οποίο, δια του οποίου και εις τον οποίο υπάρχουν τα πάντα. Εκείνος που τήρησε με αυτόν τον τρόπο αυτήν την αρμονική ευταξία, είναι ο Ιωσήφ, ο οποίος ενταφιάζει μυστικώς το μυστικό σώμα του Χριστού.

Απομακρύνθηκε από τον Θεό, τον σωτήρα της, και «παρέδωσε τα μέλη της ως δούλα στην ακαθαρσία και την ανομία, για να διαπράττει την ανομία»· «Εμένα όμως με λησμόνησε, λέγει ο Κύριος, και πορεύθηκε οπίσω από τον εραστή της», από τον οποίο δεν θα ωφεληθεί».

Και γι' αυτό λέει ο Ιούδας του Ιακώβου: «Τους αγγέλους που δεν διατήρησαν το αξίωμά τους, αλλά εγκατέλειψαν το ίδιο τους το κατοικητήριο, τους έχει φυλάξει με αιώνια δεσμά κάτω από βαθύ σκοτάδι για την κρίση της μεγάλης ημέρας, όπως τα Σόδομα και τα Γόμορρα και οι γύρω από αυτές πόλεις, οι οποίες με τον ίδιο τρόπο παραδόθηκαν στην πορνεία και ακολούθησαν αφύσικες σαρκικές επιθυμίες, προβάλλονται ως παράδειγμα, υφιστάμενες την τιμωρία του αιώνιου πυρός». «Ας μη βασιλεύει, λοιπόν, η αμαρτία», διδάσκει ο Παύλος, «στο θνητό σας σώμα, ώστε να υπακούτε στις επιθυμίες του, και μην προσφέρετε τα μέλη σας στην αμαρτία ως όπλα αδικίας, αλλά προσφέρετε τους εαυτούς σας στον Θεό σαν ζωντανούς που προήλθαν από τους νεκρούς», και «όπως προσφέρατε τα μέλη σας ως δούλα στην ακαθαρσία και στην ανομία για να οδηγείστε στην ανομία, έτσι και τώρα προσφέρετε τα μέλη σας ως δούλα στη δικαιοσύνη με σκοπό τον αγιασμό».

Ρωμ. 6,18-22: «Ανθρώπινα μιλώ», λέει, για το «γίνατε δούλοι»· διότι το να ζει κανείς σύμφωνα με τη δικαιοσύνη δεν είναι στην πραγματικότητα δουλεία, αλλά αυτό είναι η αληθινή ελευθερία και ευδαιμονία. Γιατί λοιπόν την αποκαλείς δουλεία, αν δεν είναι δουλεία; «Εξαιτίας της αδυναμίας της σάρκας σας», λέει, δηλαδή επειδή το «φρόνημα της σάρκας» φαίνεται να αντιστέκεται και να δυσανασχετεί και να καταπονείται στην αρχή απέναντι στα προστάγματα της δικαιοσύνης. Αναλογιζόμενος, λοιπόν, αυτή την αδυναμία και την καταπόνηση της σάρκας σας, το ονόμασα δουλεία σύμφωνα με την ανθρώπινη συνήθεια· διότι συνηθίζουμε, σε όσα πράττουμε με πόνο και παρά τη θέλησή μας, να αποδίδουμε τον χαρακτηρισμό της τυραννίας και της δουλείας. Έτσι λοιπόν και ο Παύλος λέει ότι «ανθρώπινα μιλώ» για το «γίνατε δούλοι της δικαιοσύνης»· έπειτα το τεκμηριώνει αυτό και εκ του αντιθέτου· διότι, όπως λέει, όταν πράττατε τα έργα της ακαθαρσίας ήσασταν δούλοι της ακαθαρσίας, έτσι και επιτελώντας τα έργα της δικαιοσύνης δεν θα ήταν παράλογο να ονομάζεστε δούλοι της δικαιοσύνης. Και αυτό το πρόσθεσε προκαλώντας τους ταυτόχρονα ντροπή· διότι, αν δεν ντρεπόσασταν να είστε δούλοι της ακαθαρσίας, πώς δεν θα έπρεπε να καυχιέστε, αφού αξιωθήκατε να γίνετε δούλοι της δικαιοσύνης; Έπειτα το τεκμηριώνει αυτό και με άλλον τρόπο, και προχωρώντας δείχνει την αξία μιας τέτοιας δουλείας, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι αυτή η δουλεία καθιστά τον άνθρωπο δούλο του Θεού, από το οποίο τι θα μπορούσε να είναι πιο ελεύθερο ή πιο ευδαιμονικό;

Διότι λέγει: «τώρα όμως, αφού ελευθερωθήκατε από την αμαρτία και γίνατε δούλοι του Θεού» και τα εξής. Το «μιλώ με ανθρώπινο τρόπο», αν κατανοηθεί με το σχήμα του υπερβατού, ως οφείλοντας δηλαδή να τεθεί αμέσως μετά το «έτσι και τώρα να παραστήσετε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη για αγιασμό». Εάν λοιπόν εκληφθεί έτσι, θα σήμαινε ότι λέγοντας αυτά, είπα κάτι το μέτριο και ταπεινό· διότι εκείνος που εκφράζει το τέλειο θα έλεγε «παραστήστε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη», όχι όπως στην αμαρτία, αλλά με πολύ μεγαλύτερη σπουδή και προθυμία. Τώρα όμως, λέγει, εξαιτίας της αδυναμίας σας, μίλησα έτσι ταπεινά και με μέτρο.

Γι' αυτό και ο απόστολος λέγει: «σε όποιον προσφέρετε την υπακοή, είστε δούλοι σε εκείνον που υπακούσατε». «Προσφέρετε λοιπόν τα μέλη σας ως δούλα στη δικαιοσύνη για αγιασμό» και πάλι: «εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα γευθείτε τα αγαθά της γης». Και ο ψαλμός λέγει ότι «με τη θέλησή μου θα τον δοξολογήσω». Επομένως, ο νους στέκεται αντίπαλος και διαθέτει ίση δύναμη επιλογής ως προς το καλό και το κακό, έχοντας την ισορροπία και τη δυνατότητα απέναντι στην κακία, ώστε να μπορεί και να την πολεμά και να της αντιστέκεται και να οργίζεται ενάντια στις επιθυμίες.

Ποιον, λοιπόν, η αρετή, όταν τον ανέλαβε, δεν τον ανύψωσε και δεν τον ανέδειξε θαυμαστό στον κόσμο; Πάρε, για παράδειγμα, από τους πολλούς δύο: τον Αμνών και τον Ιωσήφ. Μήπως τον μεν δεν τον οδήγησε στον φόνο η πορνεία με την αδελφή του; Ενώ τον δε δεν τον έκανε βασιλιά η αγνεία του απέναντι στην Αιγύπτια; Έτσι, η αρετή είναι αξιαγάπητη, επιθυμητή και σωτήρια· ενώ η κακία είναι χείριστη, αποτρόπαια και ολέθρια. Όμως εμείς οι άνθρωποι πλανόμαστε με μεγάλη πλάνη, επιλέγοντας τον θάνατο αντί για τη ζωή, ασπαζόμενοι το σκοτάδι αντί για το φως, και αγαπώντας τη φθορά αντί για την αφθαρσία. Τι θα μπορούσε να είναι πιο αξιοθρήνητο από αυτό; Από πού προέρχεται, λοιπόν, λέει κάποιος, το ότι, ενώ θέλουμε να είμαστε εραστές του καλού, δεν μπορούμε; Διότι δεν το θέλουμε με αληθινή θέληση, αλλά με επίπλαστη· επειδή, όντας αυτεξούσιοι, οπωσδήποτε αυτό που θέλουμε, αυτό και επιλέγουμε. Αλλά, όπως φαίνεται, η ενασχόληση με τα πονηρά από τη νεότητα δημιούργησε μέσα μας μια δυσαπόσπαστη έξη προς τα πάθη. Αλλά τι λέει ο Απόστολος; «Ανθρώπινα μιλώ, εξαιτίας της αδυναμίας της σάρκας σας· διότι όπως ακριβώς παραστήσατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία και στην ανομία, για να πράττετε την ανομία, έτσι τώρα παραστήστε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη, για να οδηγηθείτε στον αγιασμό»· δηλαδή, πρέπει να επιδείξουμε ισάξια προθυμία για την αρετή.