Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
12 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
μὴ γένοιτο. οἵτινες ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ἔτι ζήσομεν ἐν αὐτῇ;Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–12 από 12
Ἵνα συνταφέντες Αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος καὶ συναποθανόντες, ἐν καινότητι ζωῆς περιπατήσητε, ἀποθανόντες τῇ ἁμαρτίᾳ.
Ώστε, αφού συνταφείτε με Αυτόν διά του βαπτίσματος και πεθάνετε μαζί Του, να πορευθείτε σε καινότητα ζωής, έχοντας πεθάνει ως προς την αμαρτία.
Λεπτομέρειες
Πείθομαι. ΚΥΡ. Καὶ εἷς μὲν οὑτοσὶ τρόπος, εὐαρεστεῖν ἡμᾶς δύνασθαι τῷ Θεῷ, ἕτερός γε μὴν ἐπιτελοῖτ᾽ ἂν ὀρθῶς ὡδίπη πάλιν. Χρὴ γὰρ ἡμᾶς νεκροῦντας τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πάθος, ἐπιθυμίαν κακὴν, καὶ τὴν πλεονεξίαν, δοκεῖν πως ἤδη καὶ ἐκτεθνάναι τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ τοῦτο εἰσάπαν, οὐκέτι ζῶντας ἐν αὐτῇ. Καὶ πληροφορήσει λέγων ὁ θεσπέσιος Παῦλος· «Τί οὖν ἐροῦμεν; ἐπιμενοῦμεν τῇ ἁμαρτίᾳ, ἵνα ἡ χάρις πλεονάσῃ; Μὴ γένοιτο, οἵτινες ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ἔτι ζήσομεν ἐν αὐτῇ;» Ὥσπερ οὖν ἔν γε τῷ ζῇν ἑλέσθαι Χριστῷ, τὸ νεκροῦσθαι μερικῶς ὑπετίθει ταῖς δίκαις ὁ νόμος, οὕτω καὶ ἐν τῷ τεθνάναι τῇ ἁμαρτίᾳ, τὸ ζῇν ἐν αὐτῇ, μολυσμὸς ἂν εἴη πάλιν, καὶ τῆς ἐκ νόμου γραφῆς οὐκ ἀπηλλαγμένος. Ταύτῃτοί φησιν, ὡς εἰ γένοιτο λέπρα καθόλου τοῦ σώματος, καὶ οἱονεὶ νέκρωσις κατὰ παντὸς ἰοῦσα μέλους, κατασημήνειεν ἂν, τὸν ἀποθανόντα τῇ ἁμαρτίᾳ· καὶ μολυσμὸς οὐκέτι τῷ σώματι.
Πείθομαι. ΚΥΡ. Και αυτός μεν είναι ο ένας τρόπος με τον οποίο μπορούμε να ευαρεστούμε τον Θεό, ένας άλλος όμως θα μπορούσε να κατορθωθεί σωστά και πάλι ως εξής. Διότι πρέπει εμείς, νεκρώνοντας τα μέλη μας τα επί της γης, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, να δίνουμε την εντύπωση ότι έχουμε ήδη πεθάνει ως προς την αμαρτία, και μάλιστα ολοκληρωτικά, χωρίς να ζούμε πλέον μέσα σε αυτήν. Και θα μας βεβαιώσει λέγοντας ο θεσπέσιος Παύλος: «Τι λοιπόν θα πούμε; Θα επιμένουμε στην αμαρτία, για να περισσέψει η χάρη; Μη γένοιτο! Εμείς, οι οποίοι πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς είναι δυνατόν να ζήσουμε ακόμα μέσα σε αυτήν;» Όπως λοιπόν, στο να επιλέξουμε να ζούμε για τον Χριστό, ο νόμος υπέβαλλε σε καταδίκες τη μερική νέκρωση, έτσι και στο να πεθάνουμε ως προς την αμαρτία, το να ζούμε μέσα σε αυτήν θα ήταν και πάλι μολυσμός, μη απαλλαγμένος από τη διάταξη του νόμου. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι, αν εμφανιστεί λέπρα σε ολόκληρο το σώμα, και σαν μια νέκρωση προχωρήσει σε κάθε μέλος, θα μπορούσε να υποδηλώνει αυτόν που έχει πεθάνει ως προς την αμαρτία· και τότε δεν υπάρχει πλέον μολυσμός στο σώμα.
Λεπτομέρειες
Ἀπήλλακται γὰρ καὶ τοῦ μερικῶς ἔτι ζῇν τῇ ἁμαρτίᾳ, πρὸς νέκρωσιν τὴν ἐπαινουμένην μετοιχομένου τοῦ νοῦ, καὶ παγκάλην ἀληθῶς ἔχοντος τὴν μετάστασιν. Οὐκοῦν, ἀνακεφαλαιώσομαι γὰρ ἅπερ ἔφην, εἰ ζῶμεν Θεῷ, μηδὲν ἔστω νεκρὸν ἐν ἡμῖν, εἰ ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, μηδὲν αὐτῆς ἔστω ζῶν ἐν ἡμῖν.
Διότι έχει απαλλαγεί και από το να ζει ακόμη μερικώς στην αμαρτία, αφού ο νους έχει μεταβεί στην αξιέπαινη νέκρωση, επιτυγχάνοντας πραγματικά μια πάγκαλη μετάσταση. Επομένως, για να ανακεφαλαιώσω όσα είπα, αν ζούμε για τον Θεό, ας μην υπάρχει τίποτα νεκρό μέσα μας, και αν πεθάναμε ως προς την αμαρτία, ας μην υπάρχει τίποτα από αυτήν ζωντανό μέσα μας.
Λεπτομέρειες
Ἀπήλλαξεν ἐκείνων, οὐχ ἵνα πάλιν αὐτὰ πράττωμεν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ πράττωμεν. Εἰ γὰρ ἀπεθάνομεν, φησὶ, τῇ ἁμαρτίᾳ πῶς ἔτι ζήσομεν ἐν αὐτῇ; Τί οὖν; ἁμαρτησόμεθα ὅτι οὐκ ἐσμὲν ὑπὸ νόμον; Μὴ γένοιτο. Διὰ τοῦτό σε ἐκείνων ἀπήλλαξεν, ἵνα μηκέτι παλινδρομήσῃς πρὸς τὴν ἀτιμίαν ἐκείνην. Ἐπεὶ καὶ ἰατροὶ τοὺς πυρέττοντας ἀπαλλάττουσι τῆς φλογὸς, οὐχ ἵνα τῇ ὑγείᾳ πρὸς κάκωσιν ἀποχρήσωνται καὶ ἀταξίαν (ἐπεὶ βέλτιον νοσεῖν, εἴ γε μέλλοι τις διὰ τοῦτο ὑγιαίνειν, ἵνα πάλιν τῇ κλίνῃ προσηλώσῃ ἑαυτὸν), ἀλλ᾽ ἵνα μαθόντες τὰ ἀπὸ τῆς ἀῤῥωστίας κακὰ, μηκέτι τοῖς αὐτοῖς περιπέσωσιν, ἵνα ἀσφαλέστερον τῆς ὑγείας ἔχωνται, ἵνα πάντα πράττωσι τὰ πρὸς ταύτην συντελοῦντα. Πῶς οὖν ἡ φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, φησὶν, εἴ γε μὴ μέλλοι σώζειν τοὺς κακούς; πολλαχοῦ γὰρ καὶ τοῦτο πολλοὺς ἀκούω λέγοντας, ὅτι φιλάνθρωπός ἐστι, καὶ πάντως σώσει πάντας. Ἵν᾽ οὖν μὴ μάτην ἑαυτοὺς ἀπατῶμεν (καὶ γὰρ μέμνημαι τοιαύτην τινὰ ὑπόσχεσιν), φέρε τήμερον τὸν λόγον τοῦτον κινήσωμεν. Διελέχθην περὶ γεέννης πρὸς ὑμᾶς πρώην, καὶ ἀνεβαλόμην τὸν περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας λόγον· σήμερον οὖν αὐτὸν ἀποδοῦναι καλόν. Ὅτι μὲν οὖν ἔσται γέεννα, ἱκανῶς, ὡς ἐμαυτῷ δοκῶ, τάχα ἀπεδείξαμεν, τὸν κατακλυσμὸν εἰς μέσον ἐνεγκόντες, καὶ τὰ πρότερα κακὰ, καὶ εἰπόντες, ὅτι οὐχ οἷόν τε τὸν ἐκεῖνα ποιήσαντα ἀτιμωρήτους ἐᾶσαι τοὺς νῦν.
Μας απάλλαξε από εκείνα, όχι για να τα πράττουμε πάλι, αλλά για να μην τα πράττουμε. Διότι, εάν πεθάναμε ως προς την αμαρτία, λέει, πώς θα ζήσουμε ακόμα μέσα σε αυτήν; Τι λοιπόν; Θα αμαρτήσουμε επειδή δεν είμαστε υπό τον νόμο; Μη γένοιτο. Γι’ αυτόν τον λόγο σε απάλλαξε από εκείνα, για να μην παλινδρομήσεις πλέον προς εκείνη την ατιμία. Επειδή και οι ιατροί απαλλάσσουν αυτούς που έχουν πυρετό από την έξαψη, όχι για να καταχραστούν την υγεία τους προς βλάβη και αταξία (διότι είναι προτιμότερο να νοσεί κανείς, εάν πρόκειται να ανακτήσει την υγεία του μόνο και μόνο για να καθηλώσει πάλι τον εαυτό του στο κρεβάτι), αλλά για να μην περιπέσουν πλέον στα ίδια, έχοντας μάθει τα δεινά της ασθένειας, ώστε να διατηρούν την υγεία τους με μεγαλύτερη ασφάλεια και να πράττουν όλα όσα συντελούν σε αυτήν. Πού βρίσκεται λοιπόν η φιλανθρωπία του Θεού, λέει κάποιος, εάν δεν πρόκειται να σώσει τους κακούς; Διότι σε πολλά μέρη ακούω πολλούς να λένε και αυτό, ότι δηλαδή είναι φιλάνθρωπος και οπωσδήποτε θα σώσει τους πάντες. Για να μην εξαπατούμε λοιπόν μάταια τους εαυτούς μας (διότι θυμάμαι ότι είχα δώσει μια τέτοια υπόσχεση), ελάτε σήμερα να θίξουμε αυτό το θέμα. Σας μίλησα τις προάλλες για τη γέεννα και ανέβαλα τον λόγο περί της φιλανθρωπίας του Θεού· σήμερα λοιπόν είναι καλό να τον αποδώσω. Ότι, λοιπόν, θα υπάρξει γέεννα, νομίζω πως μάλλον το αποδείξαμε επαρκώς, φέρνοντας ως παράδειγμα τον κατακλυσμό και τα παλαιότερα δεινά, και λέγοντας ότι δεν είναι δυνατόν Εκείνος που έπραξε εκείνα, να αφήσει ατιμώρητους τους σημερινούς.
Λεπτομέρειες
Ἔστι ζωὴ αὕτη ἡ τοῦ σώματος, καὶ ἔστι ζωὴ ἡ τῆς ἁμαρτίας· καθώς φησιν αὐτὸς ἀλλαχοῦ· Εἰ δὲ ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ἔτι ζήσομεν ἐν αὐτῇ; Ἄρα ἔστι ζῇν τὴν τῆς ἁμαρτίας ζωήν· προσέχετε ἀκριβῶς, παρακαλῶ, ἵνα μὴ εἰκῆ κοπτώμεθα· ἔστι ζωὴ ἡ ἀΐδιος καὶ ἀθάνατος, μετὰ δὲ ταύτης ἡ οὐράνιος· Ἡμῶν γὰρ, φησὶ, τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει. Ἔστι ζωὴ ἡ τοῦ σώματος, ἥν φησι, Δι᾽ αὐτοῦ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Οὐ τὴν φυσικὴν οὖν φησι μὴ ζῇν ζωὴν, ἀλλὰ ταύτην τὴν τῶν ἁμαρτημάτων, ἣν ἅπαντες ἄνθρωποι ζῶσιν· εἰκότως. Ὁ γὰρ μὴ ἐπιθυμῶν τῆς παρούσης ζωῆς, πῶς ταύτην ζῇ; ὁ πρὸς ἑτέραν σπεύδων, πῶς ταύτην ζῇ; ὁ θανάτου καταφρονῶν, πῶς ταύτην ζῇ; ὁ μηδενὸς τῶν ἐνταῦθα ἐπιθυμῶν, πῶς ταύτην ζῇ; Ὥσπερ γὰρ ὁ ἐξ ἀδάμαντος συγκείμενος, κἂν μυριάκις πλήττοιτο, οὐκ ἂν ἐπιστραφείη ποτέ· οὕτως οὐδὲ ὁ Παῦλος· Ζῶ δὲ, φησὶν, οὐκέτι ἐγὼ, τουτέστιν, ὁ παλαιὸς ἄνθρωπος· καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ, Ταλαίπωρος ἐγὼ ἄνθρωπος· τίς με ῥύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; Οὕτως ὁ μηδὲν διὰ τροφὴν ποιῶν, ὁ μηδὲν δι᾽ ἔνδυμα, ὁ μηδὲν διά τι τῶν παρόντων, πῶς οὗτος ζῇ; Οὗτος οὐδὲ τὴν φυσικὴν ζωὴν ζῇ· ὁ μηδενὸς φροντίζων τῶν βιωτικῶν, οὐ ζῇ. Ἡμεῖς ζῶμεν τοῦτον τὸν βίον, οἱ πάντα ὑπὲρ τούτου πράττοντες· ἐκεῖνος δὲ οὐκ ἔζη· οὐδὲν γὰρ ἐπραγματεύετο τῶν ἐνταῦθα.
Υπάρχει αυτή η ζωή του σώματος, και υπάρχει η ζωή της αμαρτίας· καθώς λέει ο ίδιος αλλού: Εάν λοιπόν πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς θα ζήσουμε πλέον σε αυτήν; Άρα είναι δυνατόν να ζει κανείς τη ζωή της αμαρτίας· προσέχετε με ακρίβεια, παρακαλώ, για να μην κοπιάζουμε μάταια· υπάρχει η ζωή η αΐδια και αθάνατη, και μαζί με αυτήν η ουράνια. Διότι, λέει, το πολίτευμά μας υπάρχει στους ουρανούς. Υπάρχει η ζωή του σώματος, για την οποία λέει: Μέσω αυτού ζούμε, και κινούμαστε, και υπάρχουμε. Δεν εννοεί λοιπόν ότι δεν ζει τη φυσική ζωή, αλλά αυτήν των αμαρτημάτων, την οποία ζουν όλοι οι άνθρωποι· και ευλόγως. Διότι αυτός που δεν επιθυμεί την παρούσα ζωή, πώς τη ζει αυτήν; Αυτός που σπεύδει προς την άλλη, πώς τη ζει αυτήν; Αυτός που περιφρονεί τον θάνατο, πώς τη ζει αυτήν; Αυτός που δεν επιθυμεί τίποτα από τα εδώ, πώς τη ζει αυτήν; Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που είναι φτιαγμένος από διαμάντι, έστω και αν χτυπηθεί μύριες φορές, ποτέ δεν θα λύγιζε, έτσι και ο Παύλος: Ζω δε, λέει, όχι πλέον εγώ, δηλαδή, ο παλαιός άνθρωπος· και πάλι αλλού: Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ· ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Έτσι και αυτός που δεν κάνει τίποτα για την τροφή, αυτός που δεν κάνει τίποτα για το ένδυμα, αυτός που δεν κάνει τίποτα για κανένα από τα παρόντα, πώς ζει αυτός; Αυτός ούτε τη φυσική ζωή δεν ζει· αυτός που δεν φροντίζει για τίποτα από τα βιωτικά, δεν ζει. Εμείς ζούμε αυτόν τον βίο, που κάνουμε τα πάντα για χάρη του· εκείνος όμως δεν ζούσε· διότι δεν ασχολούνταν με τίποτα από τα επίγεια.
Λεπτομέρειες
Ὁ δὲ Παῦλος οὐχ οὕτως ἔλεγε· διορθούμενος γοῦν αὐτὸ, φησί· Τί οὖν; ἐπιμενοῦμεν τῇ ἁμαρτίᾳ, ἵνα ἡ χάρις πλεονάσῃ; Μὴ γένοιτο. Ὑπὲρ γὰρ τῶν παρελθόντων, φησὶ, εἴρηκα χρόνων, οὐχ ἵνα μελέτην τοῦτο ποιώμεθα. Ταύτης γοῦν ἀπάγων τῆς ὑπονοίας, ἔφησεν αὐτὸ καὶ ἀδύνατον εἶναι λοιπόν. Οἵτινες γὰρ, φησὶν, ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ἔτι ζήσομεν ἐν αὐτῇ;
Ο Παύλος όμως δεν έλεγε κάτι τέτοιο· διορθώνοντάς το λοιπόν, λέει: «Τι λοιπόν; Θα επιμείνουμε στην αμαρτία, για να πλεονάσει η χάρη; Μη γένοιτο». Διότι μίλησα, λέει, για τα παρελθόντα χρόνια, όχι για να κάνουμε την αμαρτία συνήθεια. Απομακρύνοντας λοιπόν αυτή την υπόνοια, δήλωσε ότι πλέον αυτό είναι και αδύνατον. «Διότι εμείς», λέει, «που πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς θα ζήσουμε πλέον μέσα σε αυτήν;»
Λεπτομέρειες
Ἐκείνη μὲν γὰρ τῆς παρούσης ἐξέβαλε ζωῆς· ἡ δὲ χάρις ἐλθοῦσα οὐ τὴν παροῦσαν, ἀλλὰ τὴν ἀθάνατον ἡμῖν ἐδωρήσατο καὶ αἰώνιον. Τούτων δὲ πάντων πρόξενος ἡμῖν ὁ Χριστός. Μὴ τοίνυν ἀμφίβαλλε περὶ ζωῆς, δικαιοσύνην ἔχων· καὶ γὰρ μείζων ἡ δικαιοσύνη τῆς ζωῆς, ἐπεὶ καὶ μήτηρ αὐτῆς ἐστι. Τί οὖν; ἐπιμενοῦμεν τῇ ἁμαρτίᾳ, ἵνα ἡ χάρις πλεονάσῃ; Μὴ γένοιτο. Πάλιν εἰς τὸν ἠθικὸν ἐκβαίνει λόγον, οὐχὶ προηγουμένως αὐτὸν εἰσάγων, ἵνα μὴ δόξῃ φορτικὸς εἶναι πολλοῖς καὶ ἐπαχθὴς, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς τῶν δογμάτων ἀκολουθίας. Εἰ γὰρ καὶ οὕτω ποικίλλων τὸν λόγον ἐφείδετο, μή ποτε δυσχεράνωσιν ἐκεῖνοι πρὸς τὰ λεγόμενα (διὸ καὶ ἔλεγε, Τολμηρότερον δὲ ἔγραψα ὑμῖν ἀπὸ μέρους), πολλῷ μᾶλλον, εἰ μὴ τοῦτο ἐποίησε, τραχύτερος ἂν αὐτοῖς ὤφθη. Ἐπεὶ οὖν ἔδειξε μεγάλην οὖσαν τὴν χάριν τῷ μεγάλα ἰάσασθαι ἁμαρτήματα, ἐκ δὲ τούτου ἐδόκει παρὰ τοῖς ἀνοήτοις προτροπὴ τὸ λεγόμενον εἰς ἁμαρτίαν εἶναι. Εἰ γὰρ διὰ τοῦτο μείζων ἐφάνη ἡ χάρις, φησὶν, ἐπειδὴ μεγάλα ἡμάρτομεν, μὴ ἀποστῶμεν ἁμαρτάνοντες, ἵνα πλείων ἡ χάρις δειχθῇ· ἵν᾽ οὖν μὴ ταῦτα λέγωσιν ἢ ὑπονοῶσιν, ὅρα πῶς ἀνατρέπει τὴν ἀντίθεσιν, πρῶτον μὲν τῇ ἀπαγορεύσει, λέγων, Μὴ γένοιτο· ὅπερ ἐπὶ τῶν σφόδρα ὡμολογημένων ἀτόπων ποιεῖν εἴωθεν· ἔπειτα καὶ λογισμὸν τίθησιν ἀναντίῤῥητον. Ποῖον δὴ τοῦτον; Οἵτινες ἀπεθάνομεν, φησὶ, τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ἔτι ζήσομεν ἐν αὐτῇ;
Διότι εκείνη μεν μας έδιωξε από την παρούσα ζωή· η δε χάρη, όταν ήλθε, δεν μας δώρισε την παρούσα, αλλά την αθάνατη και αιώνια. Και πρόξενος όλων αυτών για εμάς είναι ο Χριστός. Μην αμφιβάλλεις, λοιπόν, για τη ζωή, εφόσον κατέχεις τη δικαιοσύνη· διότι η δικαιοσύνη είναι ανώτερη από τη ζωή, αφού είναι και μητέρα της. Τι θα πούμε λοιπόν; Να επιμένουμε στην αμαρτία, για να περισσέψει η χάρη; Μη γένοιτο. Πάλι μεταβαίνει στον ηθικό λόγο, χωρίς να τον εισάγει εξαρχής ως κύριο θέμα, για να μη φανεί σε πολλούς φορτικός και επαχθής, αλλά ως φυσική ακολουθία των δογμάτων. Διότι, εάν και με τόση ποικιλία στον λόγο του ήταν προσεκτικός, μήπως τυχόν εκείνοι δυσαρεστηθούν με τα λεγόμενα (γι' αυτό και έλεγε: «Σας έγραψα κάπως πιο τολμηρά σε μερικά σημεία»), πολύ περισσότερο θα τους φαινόταν σκληρότερος, εάν δεν το έκανε αυτό. Επειδή, λοιπόν, απέδειξε ότι η χάρη είναι μεγάλη, εφόσον θεράπευσε μεγάλα αμαρτήματα, εξαιτίας αυτού φαινόταν στους ανόητους ότι τα λεγόμενά του αποτελούσαν προτροπή προς την αμαρτία. Διότι, εάν γι' αυτόν τον λόγο, λέει, φάνηκε μεγαλύτερη η χάρη, επειδή διαπράξαμε μεγάλα αμαρτήματα, ας μην πάψουμε να αμαρτάνουμε, για να αποδειχθεί ακόμη περισσότερη η χάρη. Για να μη λένε, λοιπόν, ή υπονοούν τέτοια πράγματα, δες πώς ανατρέπει τον αντίλογο: πρώτα με την κατηγορηματική άρνηση, λέγοντας: «Μη γένοιτο», πράγμα που συνηθίζει να κάνει για όσα θεωρούνται ομολογουμένως εντελώς άτοπα· έπειτα παραθέτει και ένα αναντίρρητο επιχείρημα. Ποιο είναι αυτό; Εμείς οι οποίοι πεθάναμε, λέει, ως προς την αμαρτία, πώς είναι δυνατόν να ζήσουμε πλέον μέσα σε αυτήν;
Λεπτομέρειες
Ὥστε πᾶς ὁ γινώσκων τὸ τεθυμένον ὑπὲρ αὐτοῦ πάσχα ἀρχὴν ἑαυτῷ ζωῆς ὑποτιθέσθω ταύτην, ἀφ᾽ οὗ τέθυται Χριστὸς ὑπὲρ αὐτοῦ· τέθυται δὲ ὑπὲρ αὐτοῦ τότε, ἡνίκα ἂν ἐπιγνῷ τὴν χάριν καὶ συνῇ τὴν διὰ τῆς θυσίας ἐκείνης ζωήν· καὶ τοῦτο γινώσκων τῆς νεαρᾶς ὀρεγέσθω ζωῆς λαμβάνειν τὴν ἀρχὴν καὶ μηκέτι ἀνατρεχέτω πρὸς τὴν παλαιάν, ἧς ἐπὶ τέλος ἔφθασεν· 〈«Οἵτινες»〉 γὰρ 〈«ἀπεθάνομέν»〉 φησι 〈«τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ἔτι ζήσομεν ἐν αὐτῇ;»〉 Τὸ μὲν δὴ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἐνιαυτοῦ σύμβολον τοιοῦτον· 〈«δεκάτῃ»〉 δὲ 〈«τοῦ μηνὸς»〉 κελεύει λαμβάνειν ἕκαστον πρόβατον κατ᾽ οἰκίαν καὶ τοσούτους εἶναι ἐπὶ τῆς οἰκίας τοὺς ἐσθίοντας ὡς ἐξαρκεῖν εἰς τὴν βρῶσιν καὶ μηδὲν περισσεῦσαι, θύεσθαι δὲ 〈«τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ»〉 τὸ πρόβατον 〈«πρὸς ἑσπέραν»〉. Οὐκοῦν πέντε μὲν ἡμέρας σύνεστι τὸ θῦμα τοῖς μέλλουσι σώζεσθαι δι᾽ αὐτοῦ· περαιουμένης δὲ τῆς πέμπτης, τὸ μὲν ἱερεῖον θύεται, ὁ δὲ θάνατος ὑπερβαίνει, ὁ δὲ σωθεὶς ἀπολαύει διηνεκοῦς φωτός, διά τε νυκτὸς ὅλης λαμπούσης σελήνης καὶ τοῦ ἡλίου τὴν σελήνην διαδεχομένου, τοῦτο γὰρ ἐν πεντεκαιδεκάτῃ καὶ πανσελήνῳ γίνεται.
Επομένως, καθένας που γνωρίζει το Πάσχα το οποίο θυσιάστηκε υπέρ αυτού, ας θέσει τούτο ως αρχή της δικής του ζωής, από τη στιγμή που ο Χριστός θυσιάστηκε υπέρ αυτού· έχει δε θυσιαστεί υπέρ αυτού τότε, όταν επιγνώσει τη χάρη και κατανοήσει τη ζωή που πηγάζει διαμέσου εκείνης της θυσίας. Και γνωρίζοντας τούτο, ας επιθυμεί να λαμβάνει την αρχή της νέας ζωής και ας μην ανατρέχει πλέον στην παλαιά, η οποία έχει φθάσει στο τέλος της. Διότι, «εμείς οι οποίοι πεθάναμε», λέει, «ως προς την αμαρτία, πώς θα ζήσουμε πλέον μέσα σε αυτήν;». Αυτό, λοιπόν, είναι το σύμβολο της αρχής του έτους. «Τη δέκατη» δε «ημέρα του μηνός» προστάζει να λάβει ο καθένας ένα πρόβατο κατά οικογένεια, και να είναι τόσοι στο σπίτι αυτοί που θα φάνε, ώστε να επαρκέσει για τη βρώση και να μην περισσέψει τίποτα, να θυσιαστεί δε το πρόβατο «τη δέκατη τέταρτη ημέρα» «προς το βράδυ». Επομένως, για πέντε ημέρες το θύμα συνυπάρχει με εκείνους που πρόκειται να σωθούν μέσω αυτού. Όταν δε παρέλθει η πέμπτη ημέρα, το μεν ιερό σφάγιο θυσιάζεται, ο δε θάνατος προσπερνά, και εκείνος που σώθηκε απολαμβάνει αδιάκοπο φως, καθώς καθ' όλη τη νύχτα λάμπει η σελήνη και ο ήλιος διαδέχεται τη σελήνη, διότι αυτό συμβαίνει τη δέκατη πέμπτη ημέρα και κατά την πανσέληνο.
Λεπτομέρειες
Μὴ γένοιτο. Οἵτινες γὰρ, φησὶν, ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ἔτι ζήσωμεν ἐν αὐτῇ; Ἀλλὰ ταύτας τὰς λύσεις ἐνταῦθα οὐ προσφέρει. Οὐ γὰρ εἰς τοῦτο αὐτὸ συνέτεινεν ἡ ἀντίθεσις, ἀλλὰ τοῦτο μόνον βούλεται δεῖξαι, ὅτι Ὅμοιον ἐκείνοις φατὲ, ὧν ὁ λόγος δίκην ἕξει τὴν ἐσχάτην· ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνοι ἐκ τῶν κακῶν τὰ καλά φασιν, οὕτως καὶ ὑμεῖς ἐκ τῆς ἑαυτῶν ἀδικίας τὴν νίκην τοῦ Θεοῦ λέγετε. «Τί οὖν; προεχόμεθα; Οὐ πάντως. Προαιτιασάμεθα γὰρ Ἰουδαίους τε καὶ Ἕλληνας πάντας ὑφ᾽ ἁμαρτίαν εἶναι· καθὼς γέγραπται, Ὅτι οὐκ ἔστι δίκαιος οὐδείς.
Μη γένοιτο. Διότι εμείς, λέει, που πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς θα ζήσουμε πλέον μέσα σε αυτήν; Αλλά αυτές τις λύσεις δεν τις προσφέρει εδώ. Διότι η αντίθεση δεν απέβλεπε σε αυτό ακριβώς, αλλά θέλει να δείξει μόνο τούτο: ότι λέτε παρόμοια με εκείνους, των οποίων ο λόγος θα υποστεί την έσχατη τιμωρία· διότι, όπως ακριβώς εκείνοι ισχυρίζονται ότι από τα κακά προέρχονται τα καλά, έτσι και εσείς λέτε ότι από τη δική σας αδικία προέρχεται η νίκη του Θεού. «Τι λοιπόν; Υπερέχουμε; Σε καμία περίπτωση. Διότι προηγουμένως κατηγορήσαμε και τους Ιουδαίους και τους Έλληνες ότι είναι όλοι υποταγμένοι στην αμαρτία· όπως ακριβώς είναι γραμμένο: Ότι δεν υπάρχει κανένας δίκαιος».
Λεπτομέρειες
Πασῶν δὲ παραβαινομένων, εἰκότως πλείων ἡ ἁμαρτία. ΚΕΦΑΛ. ϛʹ. «Τί οὖν ἐροῦμεν; ἐπιμένω τῇ ἁμαρτίᾳ, ἵνα ἡ χάρις πλεονάσῃ; Μὴ γένοιτο· οἵτινες ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ἔτι ζήσομεν ἐν αὐτῇ;» Εἰς τὸ προειρημένον πάλιν ἐπανακάμπτει λόγον· ὁ δὲ νοῦς οὗτος· Διασύροντές τινες τὸν Ἀπόστολον, ἔλεγον· Ἐπειδὴ μέγα ἡμάρτομεν, μὴ ἀποστῶμεν ἁμαρτάνοντες, ἵνα πλείων ἡ χάρις δοθῇ· ἀναιρεῖ δὲ τοῦτο, πρῶτον μὲν, τῇ ἀπαγορεύσει, λέγων, μὴ γένοιτο! ὥσπερ ἐπὶ τῶν ὁμολογουμένων κακῶν εἴωθε τίθεσθαι. Ἔπειτα καὶ ἀναντιῤῥήτῳ λογισμῷ· Οἵτινες, φησὶν, ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ζήσομεν ἐν αὐτῇ; Ὃ δὲ λέγει τοιοῦτόν ἐστι· Νεκροὶ γεγόναμεν τῇ ἁμαρτίᾳ, πιστεύσαντες καὶ φωτισθέντες· τὸ δὲ νεκροὶ, ὥστε μὴ ὑπακούειν αὐτῇ λοιπόν. «Ἢ ἀγνοεῖτε, ὅτι ὅσοι ἐβαπτίσθημεν εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν, εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ ἐβαπτίσθημεν; Συνετάφημεν οὖν αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς τὸν θάνατον· ἵνα, ὥσπερ ἠγέρθη Χριστὸς ἐκ νεκρῶν διὰ δόξης τοῦ Πατρὸς, οὕτως καὶ ἡμεῖς ἐν καινότητι ζωῆς περιπατήσωμεν. Εἰ γὰρ σύμφυτοι γεγόναμεν τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀναστάσεως ἐσόμεθα.» Ἐπειδὴ ἀσφαλὲς ἦν τὸ εἰρημένον, ἐπεξηγεῖται ἡμῖν αὐτό. Τί οὖν ἐστιν, εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ ἐβαπτίσθημεν; εἰς τὸ καὶ αὐτοὶ ἀποθανεῖν ὥσπερ ἐκεῖνος.
Και εφόσον παραβαίνονται όλες, εύλογα η αμαρτία είναι μεγαλύτερη. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤʹ. «Τι λοιπόν θα πούμε; Να επιμένουμε στην αμαρτία, για να περισσέψει η χάρη; Μη γένοιτο· εμείς οι οποίοι πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς θα ζήσουμε πλέον σε αυτήν;» Επανέρχεται πάλι στον προηγούμενο λόγο· και το νόημα είναι το εξής: Διαβάλλοντας κάποιοι τον Απόστολο, έλεγαν: «Επειδή αμαρτήσαμε πολύ, ας μην πάψουμε να αμαρτάνουμε, για να μας δοθεί περισσότερη χάρη»· το αναιρεί όμως αυτό, πρώτον μεν, με την απαγόρευση, λέγοντας «μη γένοιτο!», όπως συνηθίζεται να λέγεται για τα αναμφισβήτητα κακά. Έπειτα και με αναντίρρητο συλλογισμό: «Εμείς», λέει, «που πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς θα ζήσουμε σε αυτήν;». Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Γίναμε νεκροί ως προς την αμαρτία, αφού πιστέψαμε και φωτιστήκαμε (βαπτιστήκαμε)· και το «νεκροί» σημαίνει το να μην την υπακούμε πλέον. «Ή μήπως αγνοείτε ότι, όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε; Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς διά της δόξας του Πατρός, έτσι κι εμείς να πορευθούμε σε μια νέα ζωή. Διότι, εάν έχουμε γίνει σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του, θα γίνουμε και με της ανάστασής του.» Επειδή αυτό που ειπώθηκε ήταν ασφαλές, μας το επεξηγεί. Τι σημαίνει, λοιπόν, «βαπτιστήκαμε στον θάνατό του»; Σημαίνει το να πεθάνουμε κι εμείς, όπως ακριβώς εκείνος.
Λεπτομέρειες
Ὁ μὲν γὰρ θεοειδὴς ἱεράρχης ἀπάρχεται τῆς ἱερᾶς ἀλοιφῆς, οἱ δὲ ἱερεῖς ὑπ᾽ αὐτῷ τελοῦσι τὴν τῆς χρίσεως ἱερουργίαν ἐπὶ τοὺς ἱεροὺς ἐν τύπῳ τὸν τελούμενον ἀγῶνας ἐκκαλούμενοι, καθ᾽ οὓς ὑπ᾽ ἀθλοθέτῃ Χριστῷ γινόμενος, ἐπειδὴ ὡς θεός ἐστι τῆς ἀθλοθεσίας δημιουργός, ὡς σοφὸς δὲ τοὺς νόμους αὐτῆς τέθεικεν, εἰργάσατο δὲ ὡς καλὸς εὐπρεπῆ τοῖς νικῶσι τὰ ἔπαθλα, καὶ τὸ ἔτι θειότερον· ἐπείπερ ὡς ἀγαθὸς ἐν τοῖς ἀθληταῖς ἐγεγόνει μετ᾽ αὐτῶν ἱερῶς ὑπὲρ τῆς αὐτῶν ἐλευθερίας καὶ νίκης πρὸς τὸ τοῦ θανάτου καὶ τῆς φθορᾶς ἀγωνιζόμενος κράτος, τοῖς μὲν ἀγῶσιν ὡς θείοις ὁ τελούμενος ἐπιβήσεται χαίρων, ἐμμενεῖ δὲ ταῖς τοῦ σοφοῦ νομοθεσίαις καὶ κατ᾽ αὐτὰς ἀπαραβάτως ἀγωνιεῖται πρὸς τὴν τῶν καλῶν ἐπάθλων ἐλπίδα βεβαίως ἔχων ὑπ᾽ ἀγαθῷ τῆς ἀθλοθεσίας κυρίῳ καὶ ἡγεμόνι ταττόμενος, ἐπιβὰς δὲ τοῖς θείοις ἴχνεσι τοῦ ἀθλητῶν πρώτου δι᾽ ἀγαθότητα ταῖς θεομιμήτοις ἀθλήσεσι τὰς πρὸς θέωσιν ἐναντίας αὐτῷ καταπαλαίσας ἐνεργείας τε καὶ ὑπάρξεις συναποθνήσκει Χριστῷ μυστικῶς εἰπεῖν τῇ ἁμαρτίᾳ κατὰ τὸ βάπτισμα. 〈7〉 Καί μοι συνετῶς ἐννόει τὰ ἱερὰ μεθ᾽ ὅσης οἰκειότητος ἔχει τὰ σύμβολα.
Διότι ο μεν θεοειδής ιεράρχης κάνει την αρχή της ιερής επάλειψης, ενώ οι ιερείς υπό την καθοδήγησή του τελούν την ιερουργία του χρίσματος, προσκαλώντας συμβολικά τον τελούμενο σε ιερούς αγώνες. Κατά τους αγώνες αυτούς, τασσόμενος υπό τον αθλοθέτη Χριστό —επειδή, ως Θεός, είναι ο δημιουργός της αθλοθεσίας, ως σοφός έθεσε τους κανόνες της, ως καλός ετοίμασε τα πρέποντα έπαθλα για τους νικητές, και, το ακόμη πιο θεϊκό, επειδή ως αγαθός βρέθηκε ανάμεσα στους αθλητές αγωνιζόμενος ιερώς μαζί τους για την ελευθερία και τη νίκη τους απέναντι στο κράτος του θανάτου και της φθοράς— ο τελούμενος θα εισέλθει με χαρά σε αυτούς τους αγώνες ως θείους. Θα παραμείνει πιστός στις νομοθεσίες του Σοφού και θα αγωνιστεί απαρέγκλιτα σύμφωνα με αυτές, έχοντας βέβαιη την ελπίδα των καλών επάθλων, τασσόμενος υπό τον αγαθό Κύριο και ηγεμόνα της αθλοθεσίας. Βαδίζοντας δε στα θεία ίχνη Εκείνου που από αγαθότητα υπήρξε ο πρώτος των αθλητών, και αφού καταπαλέψει με θεομίμητους αγώνες τις ενέργειες και τις υπάρξεις που αντιστρατεύονται τη θέωση, συναποθνήσκει κατά το βάπτισμα με τον Χριστό ως προς την αμαρτία, μυστικώς ειπείν. 〈7〉 Και κατανόησε, σε παρακαλώ, με σύνεση με πόση οικειότητα συνδέονται τα ιερά με τα σύμβολα.
Λεπτομέρειες
Ἐπιθυμήσομεν τῆς δουλείας; Αἱρησόμεθα τὴν ἀτιμίαν καὶ φθορὰν καὶ καταδίκην; «Μὴ γένοιτο, φησὶν ὁ Ἀπόστολος, οἵτινες ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ἔτι ζήσομεν ἐν αὐτῇ; Ἢ ἀγνοεῖτε ὅτι ὅσοι εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν ἐβαπτίσθημεν, εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ ἐβαπτίσθημεν; Συνετάφημεν οὖν αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς τὸν θάνατον, ἵν’ ὥσπερ ἠγέρθη Χριστὸς ἐκ νεκρῶν διὰ τῆς δόξης τοῦ Πατρός· οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐν καινότητι ζωῆς περιπατήσωμεν.» Περιπατήσωμεν οὖν, ἀδελφοὶ, ἐν καινότητι ζωῆς, καθὼς καὶ διὰ τοῦ σχήματος ἐπηγγειλάμεθα· πολιτευσώμεθα ἐν δικαιοσύνῃ καὶ ὁσιότητι, «καθὼς πρέπει ἁγίοις,» ἐν εἰρήνῃ τε καὶ ὁμονοίᾳ, ἐν σεμνότητι καὶ εὐλαβείᾳ, ἐν ἁγιασμῷ καὶ ἀπαθείᾳ, μὴ συναπαγόμενοι «ταῖς πρότερον ἐν τῇ ἀγνοίᾳ» ἡμῶν ἐξαπατήσεσιν· ἀλλὰ δίκην πυρὸς φεύγοντες τῶν προλήψεων καὶ ἐστηριγμένοι ὄντες ἐν τῇ πέτρᾳ τῆς πίστεως ἡμῶν· τοῦτο γάρ ἐστιν ἡ καινότης. Τίς δὲ ἡ παλαιότης; ἡ ἡδονὴ, ὑφ’ ἧς ἁλοὺς ὁ προπάτωρ ἡμῶν Ἀδὰμ ἐξόριστος τοῦ παραδείσου γέγονε, καὶ τὸν πολυστένακτον ὑπῆλθε βίον· ὁ φθόνος, ὑφ’ οὗ ἀναφθεὶς ὁ Κάϊν ἔκτεινε τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Ἄβελ ἐπὶ τῇ προτιμήσει τῶν δώρων, ἐξ οὗ τρέμων τε καὶ στένων ἐγεγόνει τὸν ἅπαντα βίον.
Θα επιθυμήσουμε τη δουλεία; Θα επιλέξουμε την ατιμία και τη φθορά και την καταδίκη; «Μη γένοιτο, λέει ο Απόστολος, εμείς που πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς θα ζήσουμε ακόμα μέσα σε αυτήν; Ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού Χριστό, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε; Συνταφήκαμε λοιπόν μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός από τους νεκρούς διά της δόξας του Πατρός, έτσι κι εμείς να περπατήσουμε σε μια νέα ζωή.» Ας περπατήσουμε λοιπόν, αδελφοί, σε μια νέα ζωή, όπως άλλωστε υποσχεθήκαμε και διά του σχήματος. Ας πολιτευτούμε με δικαιοσύνη και οσιότητα, «όπως αρμόζει σε αγίους», με ειρήνη και ομόνοια, με σεμνότητα και ευλάβεια, με αγιασμό και απάθεια, χωρίς να παρασυρόμαστε από τις απάτες που είχαμε «προηγουμένως κατά την άγνοιά μας», αλλά αποφεύγοντας τις προλήψεις σαν φωτιά και μένοντας στηριγμένοι στην πέτρα της πίστης μας, διότι αυτή είναι η καινότητα. Και ποια είναι η παλαιότητα; Η ηδονή, από την οποία αφού αιχμαλωτίστηκε ο προπάτοράς μας Αδάμ εξορίστηκε από τον παράδεισο, και υπέστη μια ζωή γεμάτη στεναγμούς· ο φθόνος, από τον οποίο φλεγόμενος ο Κάιν σκότωσε τον αδελφό του Άβελ εξαιτίας της προτίμησης των δώρων, και λόγω του οποίου κατέληξε να τρέμει και να στενάζει σε όλη του τη ζωή.
Λεπτομέρειες