Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 7:12

Και όπως ακριβώς ο μακάριος απόστολος, γράφοντας προς τους Ρωμαίους, έλεγε: «ο νόμος είναι πνευματικός» και «ο νόμος είναι άγιος και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή», και λίγο αργότερα: «εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος», ενώ προς τους Εβραίους έγραφε: «ο νόμος δεν έκανε κανέναν τέλειο», και στους μεν Γαλάτες: «με τον νόμο δεν δικαιώνεται κανείς», στον δε Τιμόθεο ότι «ο νόμος είναι καλός, εάν κάποιος τον χρησιμοποιεί νομίμως», και κανείς δεν θα κατηγορούσε τον άγιο ότι γράφει αντιφατικά και ασύμβατα πράγματα, αλλά μάλλον θα θαύμαζε το γεγονός ότι έγραφε ταιριαστά προς τον καθένα, ώστε οι μεν Ρωμαίοι και οι άλλοι να μάθουν να στρέφονται από το γράμμα στο πνεύμα, οι δε Εβραίοι και οι Γαλάτες να διδαχθούν να εναποθέτουν τις ελπίδες τους όχι στον νόμο, αλλά στον Κύριο που έδωσε τον νόμο· κατ' αυτόν τον τρόπο, εάν οι πατέρες και των δύο συνόδων αναφέρθηκαν με διαφορετικό τρόπο περί του ομοουσίου, δεν πρέπει επουδενί εμείς να ερχόμαστε σε αντίθεση μαζί τους, αλλά να ερευνούμε τη σκέψη τους, και οπωσδήποτε θα διαπιστώσουμε την ομόνοια και των δύο συνόδων.

Πού είναι το αισθητό θυσιαστήριο; Μήπως έπραξε κάτι παράδοξο ο Ιησούς μου; Ερχόμενος, και παλαίωσε και ανακαίνισε τους προφήτες Του. Πώς τους παλαίωσε; «Η διακονία του θανάτου», λέει, «ήταν εντυπωμένη στο γράμμα»· πώς τους ανακαίνισε; «Ο μεν νόμος», λέει, «είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή»· αλλά δεν τα γνώριζαν αυτά όσοι δεν είχαν μάθει το πνευματικό όνομα.

Γι' αυτόν τον λόγο, όντας σοφός, λέει ο Παύλος ότι εξαπατήθηκε μέσω της εντολής και πέθανε μέσω αυτής· διότι τον σκότωσε σχεδόν οξύνοντας προς αντίσταση τις ηδονές που βρίσκονται μέσα μας, σύμφωνα με τους προαναφερθέντες τρόπους. <Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή.> Άγιος είναι ο νόμος και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή· διότι καθιστά αγίους και δικαίους και αγαθούς εκείνους που θα επέλεγαν να τον τηρήσουν, ώστε να μην καταστούν με κανέναν τρόπο ένοχοι για τις κατηγορίες που προκύπτουν από τις παραβάσεις. Αλλά αυτό ήταν κάπως ανέφικτο· «Διότι ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα;», σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφτεί; <Λοιπόν, το αγαθό έγινε για μένα θάνατος;> Άγιος μεν είναι ο νόμος, αγία δε και αγαθή η εντολή. Έπειτα πώς έλεγε: «Και βρέθηκε σε μένα η εντολή που δόθηκε για ζωή, αυτή να καταλήγει σε θάνατο;» Άρα λοιπόν, πες μου, έγινε το αγαθό πρόξενος ολέθρου; Μη γένοιτο, λέει· διότι σε αυτά σε καμία περίπτωση δεν κατηγορώ τον νόμο, αλλά στέκομαι ως κατήγορος της αμαρτίας· διότι με αυτόν τον τρόπο καταδυναστεύει την ανθρώπινη φύση και έχει κυριαρχήσει στη διάνοιά μας· ώστε ο ίδιος ο νόμος που μας δόθηκε για σωτηρία και ζωή, η όντως αγία και αγαθή εντολή, να γίνει αφορμή θανάτου για όσους έχουν υποταχθεί. Πώς και με ποιον τρόπο;

Αλλ' όπως είπε ο μακάριος Παύλος, μέσω των τυπικών σχημάτων το Πνεύμα φανέρωνε ότι δεν είχε ακόμη φανερωθεί η οδός που αρμόζει περισσότερο στους αγίους, εφόσον οι λαοί εμποδίζονταν ακόμη και διατηρούνταν η πρώτη σκηνή. Διότι δεν διαφαινόταν ακόμη πραγματικά ο τρόπος ζωής που δόθηκε μέσω του Χριστού σε όσους κλήθηκαν προς αγιασμό μέσω του Πνεύματος, ούτε είχε ακόμη φανερωθεί το μυστήριο γι' αυτόν, επειδή ίσχυε ακόμη η εντολή του γράμματος. Γι' αυτό και ο νόμος κρατούσε τους Ιουδαίους στην πρώτη σκηνή. Διότι η νομική διαπαιδαγώγηση και πολιτεία είναι σαν μια προεισαγωγή και, ας το πω έτσι, ένα προαύλιο της ευαγγελικής διαπαιδαγώγησης και πολιτείας. Επειδή η μεν πρώτη συνίσταται σε τύπους, ενώ η δεύτερη αποβλέπει στην αλήθεια. Και άγια μεν ήταν η πρώτη σκηνή, διότι άγιος είναι ο νόμος και η εντολή δίκαιη και αγαθή· άγια όμως των αγίων είναι η εσωτερική. Διότι, αν και ήταν άγιοι όσοι μετείχαν στη δικαιοσύνη του νόμου, έγιναν αγιότεροι όταν αποδέχθηκαν την πίστη, προφανώς την πίστη στον Χριστό, και όταν χρίστηκαν με το θείο και Άγιο Πνεύμα. Ανώτερη λοιπόν από τη νομική δικαιοσύνη είναι η δικαιοσύνη δια της πίστεως, και πάρα πολύ πλουσιότερος είναι ο αγιασμός. Γι' αυτό και ο σοφότατος Παύλος με μεγάλη χαρά και προθυμία λέει ότι θεώρησε ζημία τη δικαιοσύνη του νόμου, για να κερδίσει τον Χριστό και να βρεθεί ενωμένος μαζί του, μην έχοντας δική του δικαιοσύνη, αυτήν του νόμου, αλλά αυτήν που αποκτάται δια της πίστεως στον Ιησού Χριστό.

Παρομοιάζει με κέδρους ψηλούς και ευπρεπέστατους εκείνους που προέρχονται από τον Ισραήλ, μεταξύ των οποίων ο εκλεκτός, και σαν μια καρδιά, υπήρξε ο μακάριος Δαβίδ, από τον οποίο, αφού τον έλαβε, ο Θεός και Πατέρας φύτεψε τον Εμμανουήλ, ο οποίος αναπτύχθηκε σε μεγάλο κέδρο και δέχθηκε τους πάντες κάτω από τη δική του σκιά· και έτσι ολόκληρη η υφήλιος γνώρισε τη δύναμη και την εξουσία του παντοδύναμου Θεού. Διότι ταπείνωσε το χλωρό δέντρο, και έκανε να φυτρώσει και να βλαστήσει το ξερό δέντρο, δηλαδή την Εκκλησία των εθνών, η οποία είχε ξηρανθεί από τις πλεονεξίες του διαβόλου. <Και εγώ τους έδωσα προστάγματα που δεν ήταν καλά.> (Cat. 210. b.) Όσον αφορά βέβαια την πνευματική θεώρηση, ο νόμος είναι άγιος και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή. Όσον αφορά όμως τη ματαιότητα του πράγματος, και τη λατρεία που περιορίζεται μόνο σε σκιές, τα προστάγματα δεν είναι καλά, ούτε παρέχουν την αιώνια ζωή. Διότι κανείς δεν δικαιώνεται με τον νόμο, σύμφωνα με το γεγραμμένο. <Ιδού το γάλα καταναλώνετε.> (Cat. f. 224.) Επειδή απαιτώντας σύμφωνα με τον νόμο δέκατα, απαρχές, ευχαριστήριες προσφορές, και απολαμβάνοντας άσωτα τα δώρα των λαών, δεν έδειχναν κανένα ενδιαφέρον για τη σωτηρία τους. <Και δεν σας ήταν αρκετό που βοσκούσατε την καλή βοσκή;> (Cat. f. 224. b.)

Διότι τι λέγει; «Μάθετε να κάνετε το καλό;» Άραγε λοιπόν, πες μου, θα μπορούσε να πει κανείς ότι απομακρύνει εντελώς από τη νομική εντολή; Δεν επιτρέπει καθόλου να προσηλώνεται κανείς σε όσα θεσπίστηκαν μέσω του Μωυσή; Έπειτα, πώς έλεγε ο Χριστός: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω»; Και πώς έλεγε και ο Παύλος: «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή»; Προς αυτά λοιπόν πάλι θα πούμε ότι είναι καλός ο νόμος, εάν βέβαια νοείται πνευματικά, και ο Χριστός δεν μας απομακρύνει εντελώς από τον νόμο. Αλλά μάλλον μας ανεβάζει σε κάτι ανώτερο και καλύτερο, έχοντας θέσει προηγουμένως μέσα μας ως ένα είδος υποβάθρου την παιδαγωγία μέσω του νόμου, και παρουσιάζοντας εκ των προτέρων στους αρχαιότερους όσα γίνονταν με σκιές και τύπους σαν ένα είδος προγυμνάσματος της αληθινής λατρείας. Εξάλλου, είναι αναγκαίο να προσθέσουμε σε αυτά και τούτο: Ο μεν νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή, διδάσκει να απέχει κανείς από τη φαυλότητα και την αμαρτία, και υποδεικνύει τα αισχρά. Και γι' αυτό ο Παύλος λέει: «Την αμαρτία δεν θα την γνώριζα παρά μόνο μέσω του νόμου.» Το ευαγγελικό κήρυγμα όμως μας αναδεικνύει επιμελητές κάθε αρετής. Γι' αυτόν τον λόγο θα μπορούσε δικαιολογημένα να ονομαστεί, κυρίως και αληθινά, το καθεαυτό καλό. Διότι το «Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις», απομάκρυνε από την αμαρτία όσους παιδαγωγούνταν, χωρίς όμως να φανερώνει ακόμη τέλεια τι ακριβώς είναι το καλό.

Και καλό είναι το πράγμα, και πραγματικά αξιοζήλευτο σε όσους έχουν επιλέξει να ζουν με τον καλύτερο τρόπο. «Μίσησαν στις πύλες αυτόν που ελέγχει, και σιχάθηκαν τον όσιο λόγο.» Ο λόγος ακολουθεί και πάλι την πρέπουσα σειρά του. Επειδή δηλαδή ο θεσπέσιος προφήτης ονόμασε τον Θεό παντοκράτορα και παντοδύναμο, και πρόσθεσε ότι «φέρνει συντριβή πάνω στην ισχύ, και επιφέρει ταλαιπωρία πάνω στο οχύρωμα», γι' αυτόν τον λόγο και τώρα αναγκαία, για να μη νομίσει κανείς ότι άσκοπα επιφέρει την οργή του σε όσους σφάλλουν λίγο, απαριθμεί τα εγκλήματα και φέρνει στο μέσο τις αιτίες για τις οποίες επιμερίζει συντριβές και ταλαιπωρία σε κάποιους. Διότι, λέει, μίσησαν αυτούς που τους συνετίζουν, δεν υπολόγισαν καθόλου αυτούς που τους ελέγχουν και αυτούς που έχουν τη συνήθεια να τους διορθώνουν προς ό,τι είναι αρεστό στον Θεό, και θεώρησαν βδελυρό κάθε όσιο λόγο, δηλαδή εκείνον που τους καλεί και τους παρακινεί προς οσιότητα και αγιασμό. Το «στις πύλες» θα το κατανοήσεις ως εξής: ολοφάνερα, απροκάλυπτα και με παρρησία. Και φαίνεται ότι τώρα υπενθυμίζει την αυθάδεια και την αποστροφή τους απέναντι στους προφήτες και τον νόμο. Διότι οι προφήτες ελέγχανε, πλησιάζοντας χωρίς να κρύβονται. Και όσιος λόγος ήταν ο νόμος, επειδή ήταν χορηγός του Θεού και της δικαιοσύνης, και παιδαγωγός στην ευσέβεια, και δείκτης του κατά φύση και αληθινού Θεού. Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος αποκάλεσε την εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή «αγία και δίκαιη και αγαθή».

ότι εγώ έδωσα αυτήν την εντολή, δηλαδή τη διαθήκη την οποία σύναψα με τους Λευίτες. Τι προκύπτει λοιπόν από αυτό; Πρέπει να γνωρίζουν εκείνοι που ιερουργούν τα θεία μυστήρια, ότι οφείλουν να πράττουν ό,τι είναι αρεστό στον Θεό, και να θέτουν σε δεύτερη μοίρα μετά τα δεσποτικά προστάγματα καθετί που θεωρούν ότι τους ωφελεί με διαφορετικό τρόπο. Διότι έτσι θα είναι ιεροί λειτουργοί, και όχι εραστές των πρόσκαιρων πραγμάτων, ούτε υποταγμένοι σε αισχρά κέρδη. «Η διαθήκη μου μαζί του ήταν διαθήκη ζωής και ειρήνης.» Επαναφέρει τον λόγο στους αγίους και σε όσους ιεράτευσαν ευδόκιμα, και αναδεικνύει την ιερουργία ως πράγμα αληθινά αξιοθαύμαστο, σε ό,τι αφορά τον νόμο, καθώς και την ωφέλεια και την ασφάλεια που προέρχεται από τα θεία λογία. Διότι, όπως γράφει ο σοφότατος Παύλος, «Ο νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή.» Όταν λοιπόν φαίνεται να κάνει λόγο για τον Λευί, πρέπει να ανάγουμε τη δύναμη των νοημάτων πολύ προσεκτικά, όχι βέβαια σε εκείνον που γεννήθηκε από τον Ιακώβ και συγκαταλέχθηκε στους δώδεκα γιους του· διότι αυτός δεν ιεράτευσε καθόλου· αλλά θα κατανοήσουμε την ίδια την ιεροσύνη, και αυτό τούτο που συνιστά την ιερουργία, να προσωποποιείται σχεδόν στο πρόσωπο του Λευί. Ήταν λοιπόν, λέει, μαζί του η διαθήκη μου της ζωής και της ειρήνης.

Διότι, ας μη χάσω ποτέ τόσο πολύ τα λογικά μου, ώστε να επιλέξω αυτόν τον σκοπό, όταν η θεία Γραφή λέει άλλα. «Διότι ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή», όπως λέει ο Παύλος· ίσχυε όμως μέχρι τον καιρό της διορθώσεως, χωρίς να εισάγει ακόμη την αληθινή λατρεία. Γι' αυτό ο Θεός υποσχόταν μέσω κάποιου από τους προφήτες ότι θα τον μεταβάλει προς το καλύτερο, λέγοντας: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα καινή διαθήκη». Πράγμα το οποίο κατανοώντας άριστα ο Παύλος, λέει: «Με το να λέει καινή, έχει καταστήσει παλαιά την πρώτη· και ό,τι παλαιώνει και γερνά, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό». Και πάλι: «Διότι, αν εκείνη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη». Επειδή λοιπόν είπε ότι η πρώτη δεν ήταν απαλλαγμένη από μομφή· «διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα»· υποστηρίζει ότι αναγκαστικά εισάγεται στη θέση της η δεύτερη για τη σωτηρία του κόσμου.

Όχι βέβαια, κάθε άλλο. Διότι έχει γραφτεί: «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή.» Αλλά πώς θα τα κατανοούσαμε αυτά εμείς, αν κάποιος μας ρωτούσε; Απαντούμε το εξής: Η εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή στους αρχαιότερους υποδείκνυε την ομορφιά της αλήθειας μέσω τύπου και σκιάς, και η δύναμη όσων είναι κρυμμένα μέσα στον νου αποτυπωνόταν ξεκάθαρα σαν σε σωματικές ασθένειες. Διότι το γράμμα του νόμου παρομοιάζει με λεπρούς εκείνους που, ως προς τους τρόπους τους, είναι ευμετάβολοι και άστατοι στις γνώμες, και είναι γεμάτοι με μύρια όσα κακά, κρατώντας τον νου τους εγκλωβισμένο στον εαυτό τους. Γονορρυή, πάλι, αποκαλεί τον ακράτητο στη φιλοσαρκία και αυτόν που ακατάπαυστα νικιέται από την υπερβολική αισχρότητα, ώστε να δίνει την εντύπωση πως υπομένει το πάθος της ακούσιας ρεύσης. Αποστρέφεται επίσης, εκτός από αυτούς, τον ακάθαρτο στην ψυχή, δηλαδή αυτόν που προτιμά να πενθεί για τους νεκρούς και να οδύρεται υπερβολικά. Επομένως, ανατρέχοντας τρόπον τινά προς τα πίσω και ανακεφαλαιώνοντας τον λόγο, λέμε το εξής, ακολουθώντας τη φύση των νοημάτων και αποβλέποντας στο βαθύτερο νόημα των γραφών: ότι, αν κάποιοι επιλέγουν να νοσούν από πολύμορφη φαυλότητα, καθίστανται ανίκανοι για πνευματική μάχη και εντελώς ακατάλληλοι να αποδειχθούν ανώτεροι των παθών. Διότι αυτό ακριβώς είναι η λέπρα και το ανάλογο με αυτήν πάθος.

Χρίεται δε μαζί με τα άλλα και το θυσιαστήριο της κατά τον νόμο λατρείας. Διότι άγιος είναι και ο νόμος, επειδή καλεί στην επίγνωση του κατά φύση Θεού, και ενσταλάζει τη γνώση της δικαιοσύνης σε όσους τον ακούνε, και οδηγεί αυτούς που παιδαγωγούνται στις αρχές της αγαθότητας· «Διότι αρχή του αγαθού δρόμου», λέει, «είναι η πράξη των δικαίων». Γράφει δε κάπου και ο θεσπέσιος Παύλος: «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή». Και είναι Άγιος αγίων ο νόμος, όχι βέβαια ως προς τη σκιά του, αλλά επειδή, αν μετατραπεί σε πνευματική θεωρία, οι τύποι διακηρύσσουν σε εμάς τον ίδιο τον Χριστό, τον αληθινά Άγιο των αγίων· διότι αγιάζει ως Θεός, χρίοντας με το δικό Του Πνεύμα όσους γίνονται μέτοχοί Του μέσω της πίστεως. Αφού λοιπόν ανεγέρθηκε και μάλιστα χρίστηκε με το άγιο έλαιο η αγία σκηνή, ας πούμε, αν σου φαίνεται σωστό, το τι συνέβη μετά από αυτό. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πολύ σωστά. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Είναι γραμμένο λοιπόν ως εξής: «Και ολοκλήρωσε ο Μωυσής όλα τα έργα, και η νεφέλη κάλυψε τη σκηνή του μαρτυρίου, και η σκηνή γέμισε από τη δόξα του Κυρίου. Και δεν μπόρεσε ο Μωυσής να εισέλθει στη σκηνή του μαρτυρίου, επειδή η νεφέλη την επισκίαζε, και η σκηνή είχε γεμίσει από τη δόξα του Κυρίου».

«Ολοκαυτώματα Σαββάτων κατά τα Σάββατα, επιπλέον του διαρκούς ολοκαυτώματος, και τη σπονδή του.» Ο τρόπος της θυσίας δεν είναι διαφορετικός από αυτόν που μόλις αναφέραμε. Ακολουθούν ακριβώς το ίδιο ίχνος, ώστε να μην διαφέρουν σε τίποτα. Πρόσεξε όμως και τούτο, αγαπητέ μου. Διότι η μεν θυσία του ενδελεχισμού έχει συνεχή ιεροτελεστία και τελείται κάθε μέρα σύμφωνα με τον νόμο. Η θυσία των Σαββάτων, όμως, δεν τελείται κάθε μέρα, αλλά κατά τα ίδια τα Σάββατα. Για να μην νομίσουν λοιπόν ότι αρκεί η καθημερινή θυσία του ενδελεχισμού και φανούν ράθυμοι στο να προσφέρουν τα όσα προβλέπονται για τα Σάββατα, πρόσθεσε αναγκαία: «Αυτό είναι το ολοκαύτωμα των Σαββάτων κατά τα Σάββατα, επιπλέον του διαρκούς ολοκαυτώματος, και η σπονδή του.» ΠΑΛΛ. Είναι λοιπόν βέβαιο ότι, επιπλέον της θυσίας του ενδελεχισμού, ιερουργείται και αυτή των Σαββάτων σύμφωνα με τον νόμο; ΚΥΡ. Είναι βέβαιο· διότι δεν επιτρέπεται να αμφιβάλλουμε. Επειδή και εμείς τηρούμε τον σαββατισμό εν Χριστώ και εισήλθαμε στην κατάπαυσή Του, κατά κάποιον τρόπο θα προσφέρουμε διπλά τα της πνευματικής ευωδίας στον Θεό, εάν βέβαια είναι αληθές ότι για τους αρχαιότερους ήταν ευωδιαστό το καύχημα της δικαιοσύνης του νόμου. Διότι ο νόμος είναι πνευματικός, και «η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή», σύμφωνα με τη φωνή του μακαρίου Παύλου· υπερέχει όμως η εν Χριστώ πολιτεία, και ο εν πνεύματι σαββατισμός είναι ανώτερος σε ευωδία από τη δικαιοσύνη του νόμου. ΠΑΛΛ.

Αυτά δε τα υπέδειξαν και οι μαθητές του και ο απόστολος Παύλος: αφενός το μέρος που αφορά τις εικόνες, όπως ήδη είπαμε, υποδεικνύοντάς το για εμάς μέσω του Πάσχα και των αζύμων· αφετέρου το μέρος του νόμου που έχει συμπλακεί με την αδικία, λέγοντας ότι «έχει καταργηθεί ο νόμος των εντολών που συνίσταται σε διατάξεις»· και τέλος το μέρος που δεν έχει συμπλακεί με το χειρότερο, λέγοντας: «ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή». 7. Εν συντομία, λοιπόν, θεωρώ ότι σου έχει αποδειχθεί επαρκώς και η νομοθεσία που παρεισέφρησε εκ μέρους των ανθρώπων, αλλά και ότι ο ίδιος ο νόμος του Θεού διαιρείται τριμερώς. Μας απομένει, συνεπώς, να εξετάσουμε ποιος άραγε είναι αυτός ο Θεός που θέσπισε τον νόμο. Αλλά θεωρώ ότι και αυτό σου έχει αποδειχθεί από τα προλεχθέντα, εάν τα άκουσες με προσοχή. Διότι, εάν αυτός ο νόμος δεν έχει τεθεί ούτε από τον ίδιο τον τέλειο Θεό, όπως διδάξαμε, ούτε βεβαίως από τον διάβολο, πράγμα που δεν είναι καν θεμιτό να λέγεται, τότε κάποιος άλλος εκτός από αυτούς είναι εκείνος που θέσπισε τον νόμο. Και αυτός είναι ο δημιουργός και ποιητής ολόκληρου αυτού του κόσμου και όσων υπάρχουν σε αυτόν. Όντας δε διαφορετικός από τις δικές τους ουσίες και ιστάμενος στο μέσον αυτών, δικαίως θα μπορούσε να φέρει και το όνομα της μεσότητας.

Από την προς Ρωμαίους, στον ίδιο 〈δ〉, ενώ στο αποστολικό 〈α〉. 〈α〉 (〈κη〉). «Όσοι αμάρτησαν χωρίς νόμο, χωρίς νόμο και θα απολεστούν, και όσοι αμάρτησαν υπό τον νόμο, θα κριθούν μέσω του νόμου. Διότι δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι εκτελεστές του νόμου θα δικαιωθούν». 〈β〉 (〈κθ〉). «Διότι η περιτομή ωφελεί, εάν εφαρμόζεις τον νόμο· εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία». 〈γ〉 (〈λ〉). «Έχοντας τη μορφή της γνώσης και της αλήθειας στον νόμο». 〈δ〉 (〈λα〉). «Διότι ο Χριστός, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη ασθενείς, πέθανε στον κατάλληλο καιρό υπέρ των ασεβών». 〈ε〉 (〈λβ〉). «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή». 〈στ〉 (〈λγ〉). «Για να εκπληρωθεί το δικαίωμα του νόμου σε εμάς». 〈ζ〉 (〈λδ〉). «Διότι τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, προς δικαίωση καθενός που πιστεύει». 〈η〉 (〈λε〉). «Διότι εκείνος που αγαπά τον πλησίον έχει εκπληρώσει τον νόμο».

Διότι, μέσω της μορφώσεως σε αυτόν, οι κήρυκες της αλήθειας απέκτησαν την επίγνωση της γνώσης και της αλήθειας. 〈δ〉 〈και〉 〈λα〉 〈σχόλιο〉. «Διότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη ασθενείς, ο Χριστός πέθανε στον καθορισμένο καιρό υπέρ των ασεβών». 〈δ〉 〈και〉 〈λα〉 〈έλεγχος〉. Το «ακόμη» και το «πέθανε» δεν υποδηλώνουν φαινομενικότητα (δόκηση), αλλά αλήθεια. Διότι, εάν ήταν φαινομενικότητα, ποια θα ήταν η ανάγκη να λέγεται το «ακόμη», εφόσον ο Χριστός μπορούσε πάντοτε, και τότε και τώρα, να εμφανίζεται φαινομενικά και να μη λέγεται «ενώ εμείς ήμασταν ακόμη ασθενείς»; Επειδή με το «ακόμη» * απέδωσε το ότι πέθανε τότε και εδικαίωσε με τον θάνατο, ώστε να μην έχει πλέον ανάγκη να πεθάνει αυτός που πέθανε μία φορά υπέρ των αμαρτωλών και δεν πεθαίνει πια για τον εαυτό του. 〈ε〉 〈και〉 〈λβ〉 〈σχόλιο〉. «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή». 〈ε〉 〈και〉 〈λβ〉 〈έλεγχος〉. Συμφωνεί με τον νόμο ως προς το ότι αυτός είναι άγιος και με την εντολή που δόθηκε σε αυτόν, διασφαλίζοντάς την με τρεις μαρτυρίες, ονομάζοντάς την αγία, δίκαιη και αγαθή, για να ελέγξει εσένα, Μαρκίωνα, και να διδάξει εμάς ότι ο νόμος προέρχεται από τον Άγιο, του οποίου και η εντολή είναι αγία, και ότι αυτός ο Άγιος είναι και αγαθός. Γι' αυτό, εφόσον η εντολή προέρχεται από τον αγαθό, ονομάζεται αγαθή, και εφόσον προέρχεται από τον άγιο, είναι αγία, και εφόσον προέρχεται από τον δίκαιο, ονομάζεται δίκαιη εντολή, διότι Ένας είναι Εκείνος που υπάρχει τότε και τώρα *, Αυτός που είναι άγιος, δίκαιος και αγαθός.

Διότι η προτροπή και η παραγγελία του Θεού, η οποία μου δόθηκε για ζωή και αφθαρσία, ώστε υπακούοντας σε αυτήν και ζώντας σύμφωνα με αυτήν να έχω βίο αβλαβή και μακαριότατο αιώνια και να ακμάζω πάντοτε προς την αθανασία και τη χαρά, όταν την αθέτησα κατέληξε σε θάνατο και καταδίκη, επειδή ο διάβολος, τον οποίο τώρα ονόμασε έτσι «αμαρτία» λόγω του ότι αυτός είναι ο δημιουργός και ο εφευρέτης της αμαρτίας, παίρνοντας αφορμή μέσω της εντολής για παρακοή, με εξαπάτησε, και αφού με εξαπάτησε, με θανάτωσε, κατορθώνοντας να με καταστήσει υπόδικο στην καταδίκη: «την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε». «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή του Θεού αγία και δίκαιη και αγαθή», διότι δεν δόθηκε για να βλάψει, αλλά για να σώσει. Διότι ας μην νομίζουμε καθόλου ότι ο Θεός πράττει κάτι ανώφελο ή βλαβερό. Τι λοιπόν; «Το αγαθό έγινε για εμένα θάνατος», το νομοθέτημα που μου δόθηκε για να γίνει αιτία του μεγαλύτερου αγαθού; «Μη γένοιτο». Διότι η εντολή του Θεού δεν έγινε αιτία για να υποδουλωθώ στη φθορά και να αποτυπώσω πάνω μου τις συμφορές του ολέθρου, αλλά ο διάβολος, για να φανερωθεί επειδή κατεργάστηκε σε εμένα το κακό μέσω του αγαθού, ώστε να γίνει και να ελεγχθεί «καθ' υπερβολήν αμαρτωλός» ο εφευρέτης και κατασκευαστής της αμαρτίας και να διαχωριστεί από το καλό εκείνος που κακώς διαχειρίστηκε τα αντίθετα της εντολής του Θεού. «

Ένα πράγμα αποδεικνύει μέσα από όλα αυτά: τη μεγάλη ευεργεσία της χάριτος. «Όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία αναζωογονήθηκε, και εγώ πέθανα». Δεν δημιούργησε η εντολή την αμαρτία ενώ αυτή δεν υπήρχε, αλλά την φανέρωσε ενώ ήταν κρυμμένη· πράγμα που αποτελεί και έπαινο για τον νόμο. Διότι, αν πριν από αυτόν αμάρταναν χωρίς να το συναισθάνονται, με την έλευσή του, ακόμη κι αν δεν αποκόμιζαν κανένα άλλο όφελος, τουλάχιστον μάθαιναν με ακρίβεια ότι αμάρταναν. «Και βρέθηκε για εμένα ότι η εντολή που δόθηκε για να φέρει ζωή, αυτή κατέληξε σε θάνατο». Δεν είπε, «έγινε θάνατος», αλλά «βρέθηκε», δηλώνοντας το πρωτοφανές και παράδοξο αυτού του παραλόγου. «Διότι η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή από την εντολή, με εξαπάτησε και μέσω αυτής με θανάτωσε. Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή· λοιπόν, το αγαθό έγινε για μένα θάνατος; Μη γένοιτο». Δες πώς παντού μνημονεύει την αμαρτία, απαλλάσσοντας τον νόμο από ενοχές και από κάθε κατηγορία· γι' αυτό και προσθέτει: «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος». «Αλλά η αμαρτία, για να φανεί ως αμαρτία, κατεργαζόταν μέσα μου τον θάνατο μέσω του αγαθού, ώστε να γίνει η αμαρτία υπερβολικά αμαρτωλή μέσω της εντολής». Ως αμαρτία εννοεί τον διάβολο, τον πατέρα και εφευρέτη της αμαρτίας, τον ίδιο τον θάνατο, ο οποίος καταργήθηκε μόνο με την παρουσία του Χριστού. Και αυτό ο ίδιος το δίδαξε προηγουμένως, λέγοντας: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» και προσθέτοντας: «Ευχαριστώ τον Θεό μου διά του Ιησού Χριστού».

ξζ΄. Γιατί λοιπόν τα λέμε αυτά; Διότι, εάν ο νόμος είναι άγιος, σύμφωνα με τα θεόπνευστα λόγια του Παύλου, και η εντολή είναι αγία, αν και θεωρούνται πολύ κατώτερα της χάριτος, πόσο μάλλον η ίδια η χάρη! Και εάν ο νόμος έχει ανυψωθεί πάρα πολύ πάνω από την ειδωλολατρία, η χάρη που υπερέχει κατά πολύ του νόμου, πώς είναι δυνατόν να παρασυρθεί στην ειδωλολατρία;

ΞΗ'. Άκουε, ουρανέ, και αφουγκράσου, γη, και ολόκληρη η κτίση πρόσεχε· ο νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή· πολύ σωστά. Αλλά αν αυτά είναι άγια, τα οποία υποδεικνύουν σε εμάς τη θεία γνώση κάπως πιο αμυδρά και μετριασμένα, και σαν κάτω από το παραπέτασμα του γράμματος και των σκιών, πόσο πιο άγια και θεοειδής είναι η χάρις, η οποία μας δόθηκε διά του Θεού Λόγου; Αφού κατέχει ασυγκρίτως την υπεροχή έναντι του νόμου, πιο ξεκάθαρα και πιο θεϊκά, διδάσκοντάς μας τη φανέρωση της Τριάδος «εν πνεύματι και αληθεία», και μυώντας μας και διατρανώνοντας την αληθή και ειλικρινή γνώση και προσκύνηση προς τον ένα και μόνο Θεό, αναγεννώντας μας δε σε μια ανώτερη υιοθεσία διά του Πνεύματος, και υποσχόμενη με σαφήνεια την ελπίδα της βασιλείας των ουρανών. Όμως οι εχθροί της χάριτος όλα αυτά τα ανακήρυξαν ειδωλολατρία· διότι τέτοια είναι τα άτοπα της παρανομίας τους! Έτσι, έχοντας παρασυρθεί σε άλογα και μάταια πράγματα εξαιτίας άθλιων συλλογισμών, αστοχούν ως προς την πρέπουσα λογική!

«Άγιος ο νόμος», επειδή προφύλασσε από την ακαθαρσία εκείνους που τον τηρούσαν· «δίκαιος», επειδή σε όσους τον εφάρμοζαν ανταπέδιδε δωρεές, ενώ σε όσους τον παρέβαιναν επέβαλλε τιμωρίες· «αγαθός», επειδή τιμωρούσε χωρίς να ευχαριστιέται με τις τιμωρίες ή κυριευμένος από οργή, αλλά για τη δική τους σωτηρία, ωφέλεια και βελτίωση, και επιπλέον επειδή σε όσους κατόρθωναν μικρά, χάριζε μεγάλα, περιέθαλπε όσους αμάρταναν και δεν τιμωρούσε ανάλογα με το μέγεθος των παραπτωμάτων. Ο ίδιος όμως, αφού προσπέρασε προσωρινά αυτά, συμπεραίνει από τα εξής ότι ο «νόμος», δηλαδή η «εντολή», είναι «άγιος» και «δίκαιος» και «αγαθός»: αφενός επειδή με δίδαξε να αναγνωρίσω την αμαρτία και πρόσταξε να την αποφεύγω, και αφετέρου επειδή το έκανε αυτό δείχνοντας μέριμνα και φροντίδα —αφού για τη δική μου ζωή και σωτηρία τα έπραξε αυτά. Είναι «άγιος», λοιπόν, επειδή δίδαξε και πρόσταξε να αποφεύγουμε την ακαθαρσία της· «δίκαιος», επειδή, αφού δίδαξε με αυτόν τον τρόπο, απαιτεί την τιμωρία αυτών που δεν τήρησαν τον νόμο· και «αγαθός» πάλι, επειδή επιτελούσε αυτά προνοώντας για τη ζωή μου.

Άγιος, λοιπόν, ο νόμος και δίκαιος και αγαθός (διότι υπήρξε προάγγελος εκείνου που είναι αληθινά αγαθός και υπεράγιος και εξετέλεσε υπερφυώς κάθε δικαιοσύνη), άχρηστος όμως πλέον, και αργεί και έχει πάψει να ισχύει· διότι, όταν παρίσταται ο κύριος, τα έργα του επιτρόπου πρέπει να σταματούν, και κανείς, μετά την πλήρη ανάρρωση, δεν προστρέχει στα φάρμακα, ούτε, όταν απολαμβάνει στερεά τροφή, αναζητά τον θηλασμό, ούτε, όταν είναι πλέον ρήτορας, περιφέρεται αναζητώντας τους δασκάλους των συλλαβών, ούτε βέβαια, έχοντας προαχθεί σε στρατηγό, θα επιθυμούσε τη μοίρα των στρατιωτών, ούτε, έχοντας λάβει τους ουρανούς, θα προτιμούσε τα αγαθά της γης· όπως ακριβώς ούτε αυτός που έχει ενδυθεί τη βασιλεία θα την αντάλλασσε με τον χιτώνα του ιδιώτη και την τάξη του υπηκόου αντί της εξουσιαστικής και κυρίαρχης θέσης.

Από εδώ, λοιπόν, βρήκε αφορμή η αμαρτία για να με εμπαίξει· διότι, όταν δόθηκε η εντολή, βρήκε πάτημα ο διάβολος να κατεργαστεί μέσα μου την επιθυμία: «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή», δηλαδή, εφόσον δεν είχε δοθεί η εντολή, η αμαρτία ήταν ανενεργή. Εγώ, όμως, ζούσα πριν από την εντολή βίο άμεμπτο, μη έχοντας προσταγή σύμφωνα με την οποία έπρεπε να πολιτεύομαι. «Όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία ανέζησε, εγώ δε πέθανα, και βρέθηκε ότι η εντολή που είχε δοθεί για τη ζωή, αυτή οδήγησε στον θάνατο», διότι, αφού νομοθέτησε ο Θεός και μου όρισε τι πρέπει να πράττω και τι να μην πράττω, κατεργάστηκε μέσα μου την επιθυμία ο διάβολος. Διότι η επαγγελία του Θεού που μου δόθηκε για ζωή και αφθαρσία, προκειμένου, υπακούοντας σε αυτήν, να έχω βίο που να θάλλει πάντοτε προς την αθανασία και χαρά, εφόσον την αθέτησα, κατέληξε σε θάνατο, επειδή ο διάβολος, τον οποίο τώρα αυτός ονόμασε αμαρτία επειδή αυτός είναι ο δημιουργός της αμαρτίας, λαμβάνοντας αφορμή μέσω της εντολής για να με εξαπατήσει οδηγώντας με στην παρακοή, αφού με εξαπάτησε, με σκότωσε, κάνοντάς με υπόδικο στην καταδίκη: «Την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε με θάνατο». Ώστε: «Ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή του Θεού αγία και δίκαιη και αγαθή», διότι δεν δόθηκε για να βλάψει αλλά για να σώσει· διότι ας μην νομίζουμε ότι ο Θεός πράττει κάτι ανωφελές ή βλαβερό. Τι λοιπόν; «

Ερώτηση: Τι είναι ο σατανάς και τι ακριβώς αμάρτησε, ώστε να γίνει σατανάς; Απόκριση: Είναι πνεύμα λογικό, εγκόσμιο, που λαλεί πονηρά, και εξαιτίας της δικής του κακίας και της σκοτεινής του προαίρεσης έγινε σκοτεινός. Όπως όμως πρέπει να κατανοούμε τις Γραφές πιο μυστικά και πιο βαθιά: διότι πριν πλαστεί ο Αδάμ παρέβηκε την εντολή και έγινε σατανάς, μην επιθυμώντας να πράξει το θέλημα του Θεού. «Πώς», λέει, «έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος», και ο απόστολος αναφέρει: «διότι πριν από τον νόμο η αμαρτία υπήρχε μέσα στον κόσμο», ονομάζοντας αμαρτία τον ίδιο που έγινε ο αρχηγός και εφευρέτης της αμαρτίας. Και πάλι, διηγούμενος την πτώση του ανθρώπου, λέει: «διότι η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή μέσω της εντολής —δηλαδή αυτής που δόθηκε στον Αδάμ— με εξαπάτησε και μέσω αυτής με θανάτωσε». Και προσθέτει: «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή. Το αγαθό λοιπόν έγινε για εμένα θάνατος; Μη γένοιτο. Αλλά η αμαρτία, για να φανεί ως αμαρτία, μέσω του αγαθού κατεργάστηκε για εμένα τον θάνατο, ώστε να γίνει η αμαρτία καθ' υπερβολήν αμαρτωλή μέσω της εντολής». Επομένως η αμαρτία (δηλαδή ο διάβολος) υπήρχε ήδη, και πάλι όμως, εξαιτίας της έχθρας, της δολιότητας και του φθόνου προς τον άνθρωπο, αποδείχθηκε καθ' υπερβολήν αμαρτία.