Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 7:13

Γι' αυτόν τον λόγο, όντας σοφός, λέει ο Παύλος ότι εξαπατήθηκε μέσω της εντολής και πέθανε μέσω αυτής· διότι τον σκότωσε σχεδόν οξύνοντας προς αντίσταση τις ηδονές που βρίσκονται μέσα μας, σύμφωνα με τους προαναφερθέντες τρόπους. <Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή.> Άγιος είναι ο νόμος και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή· διότι καθιστά αγίους και δικαίους και αγαθούς εκείνους που θα επέλεγαν να τον τηρήσουν, ώστε να μην καταστούν με κανέναν τρόπο ένοχοι για τις κατηγορίες που προκύπτουν από τις παραβάσεις. Αλλά αυτό ήταν κάπως ανέφικτο· «Διότι ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα;», σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφτεί; <Λοιπόν, το αγαθό έγινε για μένα θάνατος;> Άγιος μεν είναι ο νόμος, αγία δε και αγαθή η εντολή. Έπειτα πώς έλεγε: «Και βρέθηκε σε μένα η εντολή που δόθηκε για ζωή, αυτή να καταλήγει σε θάνατο;» Άρα λοιπόν, πες μου, έγινε το αγαθό πρόξενος ολέθρου; Μη γένοιτο, λέει· διότι σε αυτά σε καμία περίπτωση δεν κατηγορώ τον νόμο, αλλά στέκομαι ως κατήγορος της αμαρτίας· διότι με αυτόν τον τρόπο καταδυναστεύει την ανθρώπινη φύση και έχει κυριαρχήσει στη διάνοιά μας· ώστε ο ίδιος ο νόμος που μας δόθηκε για σωτηρία και ζωή, η όντως αγία και αγαθή εντολή, να γίνει αφορμή θανάτου για όσους έχουν υποταχθεί. Πώς και με ποιον τρόπο;

Διότι, εάν η δικαιοσύνη ακολουθεί πάντοτε αυτούς που παρανομούν, και εμείς έχουμε περιέλθει πλέον σε τέτοιο βαθμό αδυναμίας, ώστε να κυριευόμαστε πάντοτε από τις παραβάσεις, είναι πλέον προφανές ότι με αυτόν τον τρόπο ο σωτήριος νόμος, που είναι άγιος και αγαθός, φαίνεται να γίνεται κατά κάποιον τρόπο δύναμη για την αμαρτία και οδός προς τον θάνατο για όσους βρίσκονται υπό την εξουσία της αμαρτίας. Και ίσως, όπως λέει, «για να γίνει η αμαρτία καθ' υπερβολήν αμαρτωλή μέσω της εντολής». Διότι, σε εκείνους μεν που αγνόησαν το θέλημα του Δεσπότη, θα ακολουθήσει οπωσδήποτε η καταδίκη τους, επειδή παρανόμησαν, έστω και αν δεν το γνώριζαν. Εντούτοις, υπάρχει για αυτούς, νομίζω, κάποια εύλογη απολογία· διότι, όπως είναι φυσικό, θα προβάλουν ως δικαιολογία την άγνοια. Για εκείνους όμως που ζουν υπό τον νόμο, το να ισχυρίζονται ότι δεν γνωρίζουν το δεσποτικό θέλημα είναι πλέον εντελώς μάταιο.

Διότι η προτροπή και η παραγγελία του Θεού, η οποία μου δόθηκε για ζωή και αφθαρσία, ώστε υπακούοντας σε αυτήν και ζώντας σύμφωνα με αυτήν να έχω βίο αβλαβή και μακαριότατο αιώνια και να ακμάζω πάντοτε προς την αθανασία και τη χαρά, όταν την αθέτησα κατέληξε σε θάνατο και καταδίκη, επειδή ο διάβολος, τον οποίο τώρα ονόμασε έτσι «αμαρτία» λόγω του ότι αυτός είναι ο δημιουργός και ο εφευρέτης της αμαρτίας, παίρνοντας αφορμή μέσω της εντολής για παρακοή, με εξαπάτησε, και αφού με εξαπάτησε, με θανάτωσε, κατορθώνοντας να με καταστήσει υπόδικο στην καταδίκη: «την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε». «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή του Θεού αγία και δίκαιη και αγαθή», διότι δεν δόθηκε για να βλάψει, αλλά για να σώσει. Διότι ας μην νομίζουμε καθόλου ότι ο Θεός πράττει κάτι ανώφελο ή βλαβερό. Τι λοιπόν; «Το αγαθό έγινε για εμένα θάνατος», το νομοθέτημα που μου δόθηκε για να γίνει αιτία του μεγαλύτερου αγαθού; «Μη γένοιτο». Διότι η εντολή του Θεού δεν έγινε αιτία για να υποδουλωθώ στη φθορά και να αποτυπώσω πάνω μου τις συμφορές του ολέθρου, αλλά ο διάβολος, για να φανερωθεί επειδή κατεργάστηκε σε εμένα το κακό μέσω του αγαθού, ώστε να γίνει και να ελεγχθεί «καθ' υπερβολήν αμαρτωλός» ο εφευρέτης και κατασκευαστής της αμαρτίας και να διαχωριστεί από το καλό εκείνος που κακώς διαχειρίστηκε τα αντίθετα της εντολής του Θεού. «

Πάντως, και από αυτό είναι γνωστό το εξής: ότι, έστω κι αν η χάρη δεν αγγίζει τους αναξίους ούτε ένα όργανο εντελώς πονηρό και ακατάλληλο (διότι ορθώς έχει ειπωθεί, και εγώ το πιστεύω, ότι σε δόλια ψυχή δεν πρόκειται να εισέλθει η σοφία), το να διατηρήσει κανείς την αξιότητα και την αρμονία αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, έργο όχι μικρότερο από το να εναρμονιστεί σωστά και να καταστεί άξιος εξαρχής, εξαιτίας του τρεπτού και του αλλοιωτού της ανθρώπινης έξης και φύσης. Λόγω αυτού μάλιστα, πολλές φορές ακόμη και η ίδια η χάρη —για να αναφέρω το πιο οικτρό και παράδοξο από τα δεινά μας— προκαλώντας έπαρση και αλαζονεία, κατέρριψε μακριά από τον Θεό όσους δεν προσήλθαν με τον ορθό τρόπο, και έτσι καταρρεύσαμε μέσω της ίδιας μας της εξύψωσης, ώστε να γίνει η αμαρτία καθ' υπερβολήν αμαρτωλή, κατεργαζόμενη σε εμένα τον θάνατο μέσω του αγαθού.

Την έδωσε δε, όντας αγαθός πατέρας και δεσπότης και πλάστης, απαλλάσσοντας τους δικούς του από τη χείριστη άγνοια, ώστε με αυτόν τον τρόπο να τους απαλλάξει και από τις λίγες πληγές με τις οποίες απειλούνταν εξαιτίας της. Αν όμως εγώ δεν το θέλησα αυτό ούτε εφάρμοσα τα γνωστά έργα της ελευθερίας, αλλά εκούσια κατέστησα τον εαυτό μου υπόλογο για τις πολλές πληγές, το σφάλμα δεν ανήκει στη γνώση ούτε στην επιστήμη των λόγων, αλλά δικό μου είναι το έγκλημα και της δικής μου αμαρτίας, η οποία μέσω του αγαθού κατεργάζεται τον θάνατο για εμένα.

β'. Με πολλούς τρόπους μακαρίζεται εκείνος που διαπαιδαγωγείται από τον Θεό. Πρώτον, διότι γίνεται καλύτερος και σωφρονέστερος, ώστε να μη ζει πλέον κτηνώδη βίο, ούτε, ενώ πλάστηκε λογικός, να κατατάσσεται στα άλογα όντα. Έπειτα, αφού διαπαιδαγωγείται από τον Θεό, δέχεται χτυπήματα όπως από πατέρα. Γι' αυτό δεν λέγεται ότι τιμωρείται, αλλά ότι διαπαιδαγωγείται. Διότι η τιμωρία είναι ίδιον των κριτών, ενώ η διαπαιδαγώγηση ίδιον των διδασκάλων. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Και από τον νόμο Σου θα τον διδάξεις», δείχνοντας ότι ο Θεός διαπαιδαγωγεί όχι οργιζόμενος, αλλά καθιστά τον διαπαιδαγωγούμενο γνώστη του νόμου. Και ποιο είναι το όφελος; Να τον αναπαύσει από τις πονηρές ημέρες, έως ότου σκαφτεί λάκκος για τον αμαρτωλό. Ο προφήτης αυτός θεωρεί ως μεγάλο μακαρισμό τη λύτρωση από τη μέλλουσα κόλαση. Γι' αυτό σε άλλον ψαλμό λέγει: «Μακάριος αυτός που μεριμνά για τον φτωχό και τον πένητα· σε ημέρα πονηρή θα τον λυτρώσει ο Κύριος». Ώστε εύλογα και τώρα κατέταξε στους μακάριους αυτόν που διαπαιδαγωγείται από τον Θεό, επειδή μέσω των εδώ παιδειών διαφεύγει τα μέλλοντα δεινά, και απολαμβάνει πραότητα και ανάπαυση κατά τις πονηρές ημέρες, δηλαδή κατά τους καιρούς στους οποίους δοκιμάζουν πόνους όσοι κολάζονται, και κατά τους οποίους για τον κατεξοχήν αμαρτωλό, δηλαδή για τον διάβολο (για τον οποίο ο Παύλος έλεγε: «Ώστε η αμαρτία να γίνει υπερβολικά αμαρτωλή μέσω της εντολής»), σκάβεται λάκκος.

Άκουσε λοιπόν τον Παύλο που λέει: «Μέσω του αγαθού κατεργάζεται σε εμένα τον θάνατο, ώστε η αμαρτία να γίνει καθ' υπερβολήν αμαρτωλή μέσω της εντολής». Όταν σου έλθει ο λογισμός να θαυμάσεις τον εαυτό σου για την ταπεινοφροσύνη σου, αναλογίσου τον Δεσπότη σου, μέχρι πού κατήλθε, και δεν θα θαυμάσεις πλέον τον εαυτό σου ούτε θα τον επαινέσεις, αλλά αντίθετα θα γελάσεις με τον εαυτό σου, θεωρώντας πως δεν έχεις πράξει απολύτως τίποτα. Πάντοτε να θεωρείς τον εαυτό σου οφειλέτη. Οτιδήποτε κι αν πράξεις, να θυμάσαι εκείνη την παραβολή, που λέει: «Ποιος από εσάς, που έχει κάποιον δούλο, όταν εκείνος εισέλθει (στο σπίτι), του λέει: "Κάθισε στο τραπέζι"; Σας λέω πως όχι, αλλά του λέει: "Στάσου όρθιος και υπηρέτησέ με"». Μήπως χρωστάμε χάρη στους υπηρέτες μας επειδή μας υπηρετούν; Σε καμία περίπτωση. Όμως, ο Θεός μας αναγνωρίζει χάρη, όχι επειδή Τον υπηρετούμε, αλλά επειδή κάνουμε αυτό που συμφέρει εμάς τους ίδιους. Πλην όμως, ας μην έχουμε το φρόνημα ότι Εκείνος μας οφείλει χάρη, προκειμένου να μας δώσει ακόμη μεγαλύτερη, αλλά ας ενεργούμε ως εκπληρούντες ένα χρέος· διότι η πράξη μας είναι πράγματι χρέος, και όλα όσα πράττουμε αποτελούν οφειλή. Διότι, εάν όταν αγοράζουμε δούλους με χρήματα, απαιτούμε να ζουν ολοκληρωτικά για εμάς, και όσα έχουν να ανήκουν σε εμάς, πόσο μάλλον Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, Εκείνος που στη συνέχεια μας εξαγόρασε με το Τίμιό Του Αίμα; Κατέβαλε για εμάς τέτοιο τίμημα, που κανείς δεν θα δεχόταν να καταβάλει ούτε για το ίδιο του το παιδί· έχυσε το δικό Του Αίμα.

Την αυξάνει δε, δείχνοντας την υπερβολή της χάριτος του Χριστού και διδάσκοντας από ποιο μεγάλο κακό απάλλαξε το ανθρώπινο γένος, το οποίο ακόμη και με τα ιατρικά φάρμακα γινόταν χειρότερο και με τα μέσα που το εμπόδιζαν αυξανόταν· γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Για να γίνει καθ' υπερβολήν αμαρτωλή η αμαρτία μέσω της εντολής». Είδες πώς παντού συμπλέκεται με αυτήν; Και μέσα από εκείνα για τα οποία την κατηγορεί, αποδεικνύει πάλι εντονότερα την αρετή του νόμου. Διότι δεν κατόρθωσε κάτι μικρό δείχνοντας πόσο μεγάλο κακό είναι η αμαρτία, αποκαλύπτοντας όλο το δηλητήριό της και φέρνοντάς το στο φως· διότι αυτό φανέρωσε λέγοντας: «Για να γίνει καθ' υπερβολήν αμαρτωλή η αμαρτία μέσω της εντολής». Δηλαδή, για να φανεί πόσο μεγάλο κακό, πόσος όλεθρος είναι η αμαρτία· και αυτό αποδείχθηκε μέσω της εντολής. Από αυτά δείχνει και την υπεροχή της χάριτος απέναντι στον νόμο· την υπεροχή, όχι τη σύγκρουση. Διότι μην προσέξεις το ότι έγιναν χειρότεροι όσοι τον δέχθηκαν, αλλά εκείνο να παρατηρήσεις, ότι ο νόμος όχι μόνο δεν ήθελε να οδηγήσει την κακία σε επίταση, αλλά φρόντιζε να αποκόψει και την προϋπάρχουσα. Εάν όμως δεν μπόρεσε, από τη μία να στεφανώνεις τον νόμο για την πρόθεσή του, και από την άλλη να προσκυνάς ακόμη περισσότερο τη δύναμη του Χριστού, διότι ένα τόσο ποικίλο και δυσκαταγώνιστο κακό το εξαφάνισε και, αφού το απέκοψε σύρριζα, το ξερίζωσε.

Ένα πράγμα αποδεικνύει μέσα από όλα αυτά: τη μεγάλη ευεργεσία της χάριτος. «Όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία αναζωογονήθηκε, και εγώ πέθανα». Δεν δημιούργησε η εντολή την αμαρτία ενώ αυτή δεν υπήρχε, αλλά την φανέρωσε ενώ ήταν κρυμμένη· πράγμα που αποτελεί και έπαινο για τον νόμο. Διότι, αν πριν από αυτόν αμάρταναν χωρίς να το συναισθάνονται, με την έλευσή του, ακόμη κι αν δεν αποκόμιζαν κανένα άλλο όφελος, τουλάχιστον μάθαιναν με ακρίβεια ότι αμάρταναν. «Και βρέθηκε για εμένα ότι η εντολή που δόθηκε για να φέρει ζωή, αυτή κατέληξε σε θάνατο». Δεν είπε, «έγινε θάνατος», αλλά «βρέθηκε», δηλώνοντας το πρωτοφανές και παράδοξο αυτού του παραλόγου. «Διότι η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή από την εντολή, με εξαπάτησε και μέσω αυτής με θανάτωσε. Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή· λοιπόν, το αγαθό έγινε για μένα θάνατος; Μη γένοιτο». Δες πώς παντού μνημονεύει την αμαρτία, απαλλάσσοντας τον νόμο από ενοχές και από κάθε κατηγορία· γι' αυτό και προσθέτει: «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος». «Αλλά η αμαρτία, για να φανεί ως αμαρτία, κατεργαζόταν μέσα μου τον θάνατο μέσω του αγαθού, ώστε να γίνει η αμαρτία υπερβολικά αμαρτωλή μέσω της εντολής». Ως αμαρτία εννοεί τον διάβολο, τον πατέρα και εφευρέτη της αμαρτίας, τον ίδιο τον θάνατο, ο οποίος καταργήθηκε μόνο με την παρουσία του Χριστού. Και αυτό ο ίδιος το δίδαξε προηγουμένως, λέγοντας: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» και προσθέτοντας: «Ευχαριστώ τον Θεό μου διά του Ιησού Χριστού».

Λένε, λοιπόν, ότι τα αντίθετα αποτελούν ιάματα των αντιθέτων, αλλά τα αντίθετα δεν προέρχονται από τα αντίθετα. Ακόμη και αν το καθένα, μέσω των αντιθέτων, συνυφαίνει αυτό που έχει στη φύση του, το πράττει από το περίσσευμα αυτού που του είναι φυσικό. Διότι, όπως ακριβώς η αμαρτία, κατεργαζόμενη σε μένα τον θάνατο μέσω του αγαθού, αναδείχθηκε καθ’ υπερβολήν αμαρτωλή, έτσι και ο Αίτιος των αγαθών, μέσω των αντιθέτων, κατεργάζεται για εμάς αυτό που είναι σύμφωνο με τη φύση Του.

γʹ. Βλέποντας, λοιπόν, τη διένεξη σχετικά με τις άγιες νηστείες να έχει κορυφωθεί υπερβολικά, θρηνούσα πικρά και στενοχωριόμουν, διότι μέσω του αγαθού η αμαρτία κατεργάζεται για εμένα τον θάνατο. Διότι ποιο είναι το όφελος της νηστείας, για εκείνους που νηστεύουν μέσα σε έριδες και διαμάχες; Γι' αυτό, σε όσους υποστήριζαν ότι οι εβδομάδες των αγίων νηστειών είναι επτά, συμβούλευα να μην αντιδικούν και να μη διχάζουν το ωραίο σώμα του Χριστού, δηλαδή την Εκκλησία· αλλά μάλλον να υπακούν σε εκείνους που τους έχει εμπιστευθεί η προεδρία και η οικονόμηση του λόγου. Διότι το να περισσεύει κανείς στο αγαθό, να προκόβει, να ανεβαίνει στα μεγαλύτερα και υψηλότερα, και να προσθέτει σε κάθε αίνο προς τον Κύριο, αποτελεί γνώρισμα εκείνων που πράττουν σωστά. Σε εκείνους δε που νομοθετούσαν τις οκτώ εβδομάδες, επισήμαινα ότι ούτε το καλό είναι καλό, εάν δεν γίνεται με καλό τρόπο. Διότι καλή μεν είναι η παρθενία, αλλά εάν παντρευτείς, δεν αμάρτησες· καλό είναι να νηστεύει κανείς κάθε ημέρα· αλλά αυτός που δεν τρώει ας μην κατακρίνει αυτόν που τρώει. Σε τέτοιου είδους ζητήματα δεν αρμόζει να επιβάλλουμε νόμους, ούτε να ασκούμε βία, ούτε να καθοδηγούμε καταναγκαστικά το ποίμνιο που μας έχει εμπιστευθεί, αλλά μάλλον με την πειθώ, με ηπιότητα, και με λόγο αρτυμένο με αλάτι, αυτά υποδεικνύαμε και σε τούτους.

Έτσι λέει ο Παύλος: «Η αμαρτία, για να φανεί ως αμαρτία, μέσω του αγαθού κατεργάστηκε σε εμένα τον θάνατο». γ΄. Επειδή ο άνθρωπος δεν παραμένει ποτέ σε μία κατάσταση, αλλά είναι τρεπτός και τόσο γρήγορα αλλοιώνεται, ώστε τη μία στιγμή να βρίσκεται στον Παράδεισο και την άλλη στιγμή να βρίσκεται στην κόλαση με τους λογισμούς, όπως είπε ένας Όσιος. Και ο Άγιος Ισαάκ λέει: «Στη διάνοια βελτιωνόμαστε και στη διάνοια αχρειωνόμαστε»· επομένως και αυτός που σήμερα έχει καλούς λογισμούς, αύριο ίσως θα έχει κακούς. Και δ΄. Πες του ότι ο διάβολος έχει μεγαλύτερο φθόνο και κάνει μεγαλύτερο πόλεμο εναντίον εκείνων που έχουν καλούς λογισμούς· επομένως, κατ' ακολουθίαν, και αυτός χρειάζεται να έχει μεγαλύτερο φόβο και μεγαλύτερη προσοχή στον εαυτό του.

Ρωμ. 7,13 Επειδή θέλησε να δείξει το μέγεθος της αμαρτίας, και δεδομένου ότι δεν μπορούσε να βρεθεί κάτι μεγαλύτερο από αυτήν ως προς την κακία, αποδεικνύοντας το μέγεθός της μέσω αυτής της ίδιας, λέει: «αλλά η αμαρτία, για να φανεί ως αμαρτία», δηλαδή για να αποκαλυφθεί όλος ο πλούτος της κακίας της και η ισχύς που κρύβει μέσα της, ώστε αυτό που είναι εξ ολοκλήρου να γίνει εντελώς φανερό. Διότι, όσον αφορά τα άλλα πράγματα, όταν θέλουμε να παραστήσουμε κάποια υπερβολή, μπορούμε να προσθέσουμε κάτι άλλο σε αυτό που στηλιτεύουμε, όπως: ο Κάιν ήταν τόσο μιαρός, που έγινε και αδελφοκτόνος, που πρώτος είπε ψέματα στον Θεό, και τα παρόμοια. Και πάλι: ούτε μετά την επίδειξη των θαυμαστών σημείων πείστηκε ο Φαραώ να απολύσει τους Ισραηλίτες, ώστε να φανεί η ωμότητα, το ατίθασο και το θεομίσητο της γνώμης του. Και στα άλλα παρομοίως. Διότι είναι δυνατόν να βρεθεί κάτι χειρότερο από τα υποκείμενα πράγματα, στο οποίο όταν συμμετέχουν αυτοί που πράττουν το πονηρό, λαμβάνουν τις αντίστοιχες προς αυτό ονομασίες. Επί της αμαρτίας όμως, επειδή, όπως είπαμε, δεν μπορεί να βρεθεί κάτι χειρότερο από αυτήν, κατηγόρησε την ίδια μέσα από τον εαυτό της, αποδεικνύοντας ταυτόχρονα με πικρό και δριμύ τρόπο τον όγκο της, καθώς και τον τυραννικό και ανυπέρβλητο χαρακτήρα της.

Και επειδή φάνηκε να έχει ειπωθεί κάπως ασαφέστερα λόγω της ταυτολογίας του ονόματος, και επειδή πάλι, με την αλλαγή της λέξης αποδυναμωνόταν η ένδειξη της υπερβολής και της δριμύτητας, κάνει μεν παρονομασία, χωρίς όμως να απομακρύνεται εντελώς από τη λέξη· και σε εκείνο που φαινόταν ότι έχει αποδυναμωθεί, προσδίδει ένταση με την προσθήκη του «καθ' υπερβολήν». Και έτσι, μετατρέποντας τον λόγο ώστε να είναι ταυτόχρονα πιο σαφής, εξίσου έντονος και εμφατικός ως προς τη δριμύτητα, λέει: «για να γίνει καθ' υπερβολήν αμαρτωλή η αμαρτία». Ρωμ. 7,14 «Πνευματικός» είναι, διότι επιθυμεί τα του πνεύματος, επιζητεί τα συμφέροντα της ψυχής· «εγώ όμως», ακολουθώντας τις επιθυμίες της σάρκας, «είμαι σαρκικός». Δεν είπε όμως ότι «εσείς που κάνετε χρήση του νόμου και τον παραβαίνετε», για να μην κάνει τον λόγο τραχύ και επαχθή· αλλά λέει «εγώ», εφαρμόζοντας τα δικά τους πάνω στον εαυτό του με σχήμα λόγου, και έτσι πράττει και στη συνέχεια, μετριάζοντας και λειαίνοντας το τραχύ και σφοδρό με τη χρησιμοποίηση αυτού του σχήματος στο πρόσωπό του.

Ρωμ. 8,2 «Διότι ο νόμος του πνεύματος»: ο ευαγγελικός νόμος· διότι αυτός είναι κυρίως ο «νόμος του πνεύματος». Ρωμ. 8,3 «Και περί αμαρτίας»: μπορεί να εκληφθεί με δύο τρόπους· είτε βάζοντας στίξη εδώ, ώστε να σημαίνει: έστειλε ο Θεός τον Υιό με ομοίωμα σαρκός που είχε αμαρτήσει, «και περί αμαρτίας», δηλαδή ένεκα της αμαρτίας, για να την εξαλείψει και να μας ελευθερώσει από αυτήν. Πώς λοιπόν την εξάλειψε; Καταδικάζοντάς την· διότι δεν το έπραξε απλώς εξουσιαστικά, αλλά οδηγώντας την σε δίκη και αποδεικνύοντάς την ένοχη. Πώς λοιπόν ελέγχθηκε και ηττήθηκε; «Εν τη σαρκί» του· διότι, ενώ θέλησε να τον πλησιάσει, επειδή δεν μπόρεσε, ελέγχθηκε και ηττήθηκε. Είτε λοιπόν πρέπει να το εκλάβουμε έτσι βάζοντας στίξη εδώ, είτε συνδέοντάς το με τα επόμενα, ώστε να σημαίνει: «και περί αμαρτίας κατέκρινε την αμαρτίαν», δηλαδή ότι αμάρτησε υπερβολικά, σαν να επιτέλεσε το κακό μέσω του αγαθού, όπως ακριβώς έλεγε πιο πάνω: «καθ' υπερβολήν αμαρτωλός η αμαρτία». Πώς όμως έγινε αυτό; Και πώς καταδικάστηκε; Μέσω της σάρκας του, λέει.

«Το αγαθό έγινε για μένα θάνατος», αυτό δηλαδή που μου δόθηκε ως νομοθέτημα για να γίνει αιτία του μέγιστου αγαθού για μένα; Μη γένοιτο! Διότι η εντολή του Θεού δεν έγινε αιτία της φθοράς, ώστε να υποδουλωθώ, αλλά ο διάβολος, για να φανερωθεί ότι μέσω του αγαθού μου προξένησε το κακό, ώστε να αποδειχθεί και να ελεγχθεί υπερβολικά ως αμαρτωλός ο εφευρέτης της αμαρτίας. «Διότι γνωρίζουμε ότι ο νόμος είναι πνευματικός», γι' αυτό και δεν είναι σε καμία περίπτωση αίτιος βλάβης για κανέναν· διότι τα πνευματικά βρίσκονται πολύ μακριά από την παράλογη επιθυμία και την αμαρτία. «Εγώ όμως είμαι σάρκινος, πουλημένος στην αμαρτία», δηλαδή εγώ, όντας σάρκινος και έχοντας τοποθετηθεί ανάμεσα στο αγαθό και το πονηρό ως αυτεξούσιος, ώστε να εξαρτάται από μένα να επιλέξω αυτό που θέλω («Έχω θέσει», λέει, «μπροστά στο πρόσωπό σου τη ζωή και τον θάνατο»), κλίνοντας προς την παρακοή του πνευματικού νόμου, δηλαδή της εντολής, και προς την υπακοή του υλικού, δηλαδή της συμβουλής του φιδιού· «πουλήθηκα» εξαιτίας μιας τέτοιας επιλογής, πέφτοντας «κάτω από την αμαρτία», στον διάβολο.

Β΄. Σύμφωνα με μια θειότερη οικονομία, λέει, ο πονηρός δεν παραπέμφθηκε αμέσως στη γέεννα που του είχε οριστεί. Αντίθετα, αφέθηκε ελεύθερος, λέγω, για τη δοκιμασία και τον έλεγχο του ανθρώπου, ώστε, έστω και παρά τη θέλησή του, να καταστήσει τους αγίους δικαιότερους μέσω της υπομονής τους και να γίνει αιτία μεγαλύτερης δόξας για αυτούς. Από την άλλη πλευρά, για τον εαυτό του, εξαιτίας της δικής του εκούσιας κακίας και των επιβουλών του εναντίον των αγίων, να προετοιμάσει μια πιο δίκαιη κόλαση. Και για να γίνει, όπως λέει ο θείος Απόστολος, η αμαρτία καθ' υπερβολήν αμαρτωλή.

Ερώτηση: Τι είναι ο σατανάς και τι ακριβώς αμάρτησε, ώστε να γίνει σατανάς; Απόκριση: Είναι πνεύμα λογικό, εγκόσμιο, που λαλεί πονηρά, και εξαιτίας της δικής του κακίας και της σκοτεινής του προαίρεσης έγινε σκοτεινός. Όπως όμως πρέπει να κατανοούμε τις Γραφές πιο μυστικά και πιο βαθιά: διότι πριν πλαστεί ο Αδάμ παρέβηκε την εντολή και έγινε σατανάς, μην επιθυμώντας να πράξει το θέλημα του Θεού. «Πώς», λέει, «έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος», και ο απόστολος αναφέρει: «διότι πριν από τον νόμο η αμαρτία υπήρχε μέσα στον κόσμο», ονομάζοντας αμαρτία τον ίδιο που έγινε ο αρχηγός και εφευρέτης της αμαρτίας. Και πάλι, διηγούμενος την πτώση του ανθρώπου, λέει: «διότι η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή μέσω της εντολής —δηλαδή αυτής που δόθηκε στον Αδάμ— με εξαπάτησε και μέσω αυτής με θανάτωσε». Και προσθέτει: «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή. Το αγαθό λοιπόν έγινε για εμένα θάνατος; Μη γένοιτο. Αλλά η αμαρτία, για να φανεί ως αμαρτία, μέσω του αγαθού κατεργάστηκε για εμένα τον θάνατο, ώστε να γίνει η αμαρτία καθ' υπερβολήν αμαρτωλή μέσω της εντολής». Επομένως η αμαρτία (δηλαδή ο διάβολος) υπήρχε ήδη, και πάλι όμως, εξαιτίας της έχθρας, της δολιότητας και του φθόνου προς τον άνθρωπο, αποδείχθηκε καθ' υπερβολήν αμαρτία.

Όπως λοιπόν έχει προειπωθεί, ο πονηρός είχε ήδη υποπέσει σε παράπτωμα και είχε απορριφθεί από τον Θεό. Επειδή είναι κτίσμα και δημιούργημα του Λόγου του Θεού που έκτισε τα πάντα, αλλά μέσω της αυτεξούσιας προαίρεσής του, αφού υπερηφανεύθηκε και επάρθηκε ενάντια στο δεσποτικό αξίωμα του Θεού και κινήθηκε από φθόνο εναντίον του ανθρώπου, εξαπατώντας τον, διέπραξε μεγαλύτερη παράβαση, ορίστηκε χρονικά η κατάκρισή του και η καταδίκη του στη γέεννα. Αφέθηκε λοιπόν, όπως προείπαμε, για μια άλλη οικονομία, ώστε, έστω και χωρίς να το θέλει, να προσπορίσει μεγάλη δόξα στους δικαίους, και αυτοί να γίνουν τελειότεροι και αγιότεροι μέσω της πολλής τους υπομονής. Ο ίδιος δε, αφού αποδείχθηκε περισσότερο αμαρτωλός και καταδικαστέος εξαιτίας των κακών του επινοήσεων, θα καταστεί υπόδικος για μεγαλύτερη τιμωρία στη γέεννα, «ώστε», όπως λέει, «να γίνει καθ' υπερβολήν αμαρτωλή η αμαρτία μέσω της εντολής», προκειμένου να διαπομπευθεί ακόμη περισσότερο η κακία του και να εκτεθεί περαιτέρω και στα άγια και νοερά κτίσματα των αγγέλων μέσω της κακουργίας του. Αυτήν την κακουργία επέδειξε πρώτα στην Εύα, παρακινώντας την να παρακούσει την εντολή του Θεού και μέσω αυτής εξαπατώντας τον Αδάμ σαν μέσω ενός όμοιου σκεύους. Διότι δεν μπορούσε να προσεγγίσει τον Αδάμ απροσχημάτιστα, ίσως εξαιτίας της δόξας που τον περιέβαλλε.