Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 7:15

Διότι δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά κάνω αυτό που μισώ· και πάλι: Τώρα πλέον δεν το κατεργάζομαι εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου. Ο Θεός παραχώρησε να μας συμβαίνει και αυτό για το καλό μας, ώστε, αν τυχόν η ψυχή, μέσα από όσα ακούσια υφίσταται, έλθει σε συναίσθηση εκείνου που την κυριεύει, και αναγνωρίζοντας τον εαυτό της σε όσα ακούσια δουλεύει στην αμαρτία, ανανήψει από την παγίδα του διαβόλου, βρίσκοντας έτοιμο το έλεος του Θεού προς βοήθεια εκείνων που μετανοούν γνησίως.

Κεφάλαιο Αʹ. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Γνωρίζουμε δε ότι ο νόμος είναι πνευματικός· εγώ όμως είμαι σαρκικός, πουλημένος στην αμαρτία. Διότι αυτό που κατεργάζομαι, δεν το κατανοώ. Επειδή δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά κάνω αυτό που μισώ. Εάν όμως κάνω αυτό που δεν θέλω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός. Τώρα λοιπόν δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου. Γνωρίζω δε ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό· διότι το να θέλω υπάρχει σε εμένα, αλλά το να κατεργάζομαι το καλό δεν το βρίσκω. Διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά πράττω το κακό που δεν θέλω. Εάν όμως εγώ κάνω αυτό που δεν θέλω, δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου.

«Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;» Και πάλι κατηγορηματικά αναφέρει: «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα. Αυτά τα δύο αντιτίθενται το ένα στο άλλο, ώστε να μην κάνετε εκείνα που θα θέλατε.» Ας θυμηθούμε, επιπλέον, τι είπε, διδάσκοντάς μας με τρόπο ακόμη πιο ελεγκτικό: «Διότι γνωρίζω ότι ο νόμος είναι πνευματικός· εγώ όμως είμαι σαρκικός, πουλημένος στην αμαρτία. Επειδή αυτό που πράττω, δεν το κατανοώ· διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά πράττω το κακό που μισώ. Αν όμως κάνω αυτό που εγώ δεν θέλω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός. Τώρα, λοιπόν, δεν το πράττω πλέον εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου.» Και αφού ανέπτυξε αυτή την ίδια θέση εκτενέστερα, ότι δηλαδή είναι αδύνατον αυτός που κυριαρχείται από την αμαρτία να είναι δούλος του Κυρίου, μας υποδεικνύει φανερά Εκείνον που μας λυτρώνει από μια τέτοια τυραννία, λέγοντας: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με γλιτώσει από το σώμα τούτου του θανάτου; Ευχαριστώ τον Θεό μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας.» Και λίγο μετά προσθέτει: «Καμία κατάκριση, επομένως, δεν υπάρχει τώρα για εκείνους που βρίσκονται εν Χριστώ Ιησού, οι οποίοι δεν πορεύονται σύμφωνα με τη σάρκα.»

Διατείνεται μεν ότι ο νόμος είναι πνευματικός, κατηγορεί δε την ανθρώπινη φύση ότι νοσεί βαριά από την αμαρτία. Και προσπαθεί να πείσει ότι, ακριβώς επειδή ο νόμος είναι πνευματικός, για τον λόγο αυτόν είναι εξαιρετικά δυσβάστακτος για την ανθρώπινη φύση. Διότι τι ωφελεί, λέγει, πες μου, εάν ο μεν νόμος είναι πνευματικός, εγώ δε είμαι σαρκικός, δηλαδή τυραννούμαι από το σαρκικό φρόνημα; Βλέπεις σε πόσο μεγάλη αντίθεση θελημάτων τοποθετεί αυτά που δηλώνονται; Διότι άλλο είναι το θέλημα του πνεύματος, και άλλο νοείται ότι είναι το θέλημα της σαρκός. Επειδή αντίκεινται το ένα στο άλλο, και είναι ασύμβατη η σύμπτωσή τους σε ταυτότητα. Όταν λοιπόν ο άνθρωπος είναι σαρκικός και ο νόμος πνευματικός, πώς θα μπορούσε ο νόμος να γίνει ανεκτός σε εκείνους που νοσούν κατ' αυτόν τον τρόπο από την αμαρτία; Και πολύ λογικά. Διότι αν είναι σαρκικός, θα μπορούσε να θεωρηθεί σαν κάποιος αιχμάλωτος που βρίσκεται σε τάξη δούλου. «Διότι αυτό που πράττω δεν το γνωρίζω.» Νομίζουν, όπως είναι φυσικό, μερικοί από τους πιο αμαθείς, ότι αυτός επιθυμεί να εδραιώσει έναν μύθο των Ελλήνων, τον οποίο δεν γνωρίζω πώς αποφάσισαν εκείνοι να πρεσβεύουν, πλανώντας και πλανώμενοι. Διότι, πλάθοντας κάποια ειμαρμένη και τύχη σύμφωνα με τη δική τους γνώμη, και έπειτα αποδίδοντας τον έλεγχο των υποθέσεών μας σε αυτές τις ανύπαρκτες οντότητες, αποστερούν τον άνθρωπο από αυτό που του ταιριάζει κατεξοχήν, εννοώ το ότι πρέπει να ζει ελεύθερα, έχοντας ανεμπόδιστη και εκούσια τη ροπή προς ό,τι επιλέξει από αυτά που πρέπει να πράξει.

Επομένως, είναι εντελώς παράλογο να λέγεται ότι ο εισηγητής των πιο ωραίων διδαγμάτων παρασύρεται από τις φλυαρίες των Ελλήνων, ή δηλαδή να νομίζουμε ότι ο οικονόμος των θείων μας μυστηρίων ακολουθεί τη δική τους ανοησία, εάν τυχόν πει: «Διότι αυτό που κατεργάζομαι δεν το γνωρίζω· διότι δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά κάνω αυτό που μισώ». Διότι, εάν κάποιος ισχυριζόταν απόλυτα και επέλεγε να πιστεύει ότι έχει αποδώσει την εξουσία των πράξεών μας στη μοίρα και στην τύχη, πώς δεν θα τον ρωτούσε κάποιος εύλογα λέγοντας: «Εάν, εγκλωβισμένοι σε σκληρές και ανυπέρβλητες ανάγκες σχετικά με το τι πρέπει να πράξουμε ή όχι, εμείς οι ίδιοι δεν είμαστε καθόλου κύριοι των πράξεών μας, αλλά μάλλον υποχωρούμε σε άλλους ως κυρίαρχους και εμποδιζόμαστε από το να πράττουμε κατά την κρίση μας, πώς μας έγραψες ο ίδιος: "Ή αγνοείτε, αδελφοί –διότι μιλώ σε όσους γνωρίζουν τον νόμο– ότι ο νόμος κυριεύει τον άνθρωπο για όσον χρόνο ζει;"». Ο νόμος, λοιπόν, κυριεύει κατά κάποιον τρόπο αυτούς που ζουν· διότι ασφαλώς αδρανεί για τους νεκρούς. Δεν θεσπίζεται για εκείνους· πώς θα μπορούσε άλλωστε; Αλλά για όσους διανύουν ακόμη τη ζωή στο σώμα· και στεφανώνει με επαίνους εκείνον που έχει συνηθίσει να ευδοκιμεί στην αρετή, ενώ καταδικάζει τους βέβηλους. Έπειτα, πώς ο νομοθέτης θα είναι δίκαιος κριτής, τιμωρώντας όσους έχουν αμαρτήσει, εφόσον εξαναγκάστηκαν να πέσουν σε αυτό χωρίς τη θέλησή τους από την τύχη; Και μάλλον, για ποιον λόγο θέσπισε εξ αρχής τον νόμο;

Για αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο θεσπέσιος Παύλος είπε ότι ο νόμος κυριεύει τον άνθρωπο για όσο χρόνο ζει. Επομένως δεν λέει αυτά τα πράγματα υπονοώντας ότι η διάνοια του ανθρώπου υπόκειται στα νεύματα άλλων, αλλά φιλοσοφεί και εξετάζει προσεκτικά τα πάθη της ανθρώπινης φύσης, και σχεδόν ανασκάπτει με λεπτομέρεια τα εσωτερικά νοσήματα του νου, και καταγράφει το σώμα της έμφυτης φιληδονίας, ενδυόμενος πολύ καλά ο ίδιος το πρόσωπο εκείνου που νοσεί ακόμη από φιλοσαρκία. Διότι, αν και ο ίδιος είχε σταυρωθεί ως προς τον κόσμο, και βέβαια ο κόσμος ως προς αυτόν, και ήταν αληθινά αξιοθαύμαστος, ωστόσο θεωρούσε σοφό το να μη βλέπει το δικό του χάρισμα, αλλά να καθιστά την ασθένεια εκείνων που δεν είχαν γίνει ακόμη σαν κι αυτόν, αναγκαία βάση για τον λόγο του. Όταν λοιπόν τον ακούς να λέει «Διότι αυτό που πράττω δεν το γνωρίζω», να φέρνεις στο μυαλό σου μερικούς από τους υπερβολικά αμαρτωλούς, οι οποίοι νομίζουν ότι ζουν πραγματικά τον πιο άριστο βίο, και ότι τίποτα δεν θα μπορούσε να ισοσταθμίσει την απόλαυση και τη ματαιότητα σε τούτο τον κόσμο. Επειδή, από τη μία αποστρέφονται τους τρόπους της αρετής, ενώ από την άλλη υπερηφανεύονται και παραδίδονται υπερβολικά στις δικές τους ηδονές. Και για αυτούς νομίζω πως λέει κάπου ο Παύλος: «Εκείνοι που φρονούν τα επίγεια, των οποίων θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους». Αυτοί εύλογα θα μπορούσαν να πουν, διαπράττοντας το φαύλο σαν να ήταν κάτι το εξαιρετικά αξιέπαινο: «Διότι αυτό που πράττω δεν το γνωρίζω».

Επομένως, ας ακούσουν: «Συνέλθετε οι μεθυσμένοι από το κρασί τους»· διότι, όπως ακριβώς αυτοί που αγαπούν το ποτό και οι οινοπότες, έχοντας παραβλάψει την ακρίβεια της διάνοιάς τους από το πάθος, δεν θα μπορούσαν να γνωρίζουν όσα κάνουν την ώρα της μέθης, έτσι και αυτοί που έχουν αρρωστήσει στο νου από τη φιλοσαρκία και τις πιο αισχρές ηδονές, δεν θα μπορούσαν να γνωρίζουν τι ακριβώς πράττουν. Λοιπόν, ένα τέτοιο νόσημα της ανθρώπινης καρδιάς μάς εξηγεί ο Παύλος λέγοντας: «Διότι αυτό που πράττω δεν το γνωρίζω». Εάν όμως κάποιος διατηρεί την καρδιά του κατά κάποιον τρόπο πιο ευαίσθητη στους ελέγχους της συνείδησης, και από τη μία πλευρά στενοχωριέται που σφάλλει, αλλά από την άλλη πλευρά εξακολουθεί να νικιέται από τις ηδονές που οδηγούν στην αμαρτία, και βαδίζει προς το σφάλμα σχεδόν ακούσια, αυτός θα έλεγε δικαιολογημένα: «Διότι δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά κάνω αυτό που μισώ». Καθώς πόσοι και πόσες φορές έχουν μεν θαυμάσει την εγκράτεια, και μάλιστα έχοντας αρχίσει την άσκησή της, νικήθηκαν από τα κεντρίσματα της αισχρής ηδονής, και αφού ο νους τους λύγισε προς το χειρότερο, διέπραξαν την αμαρτία, ωστόσο μετά από αυτό γέμισαν με κατήφεια· σε αυτούς, λοιπόν, οι οποίοι ασθένησαν σχεδόν ακούσια, θα ταίριαζε πάρα πολύ και απολύτως δικαιολογημένα να πουν και πάλι: «Τώρα πλέον δεν το πράττω αυτό εγώ, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου». <Εάν όμως κάνω αυτό που δεν θέλω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός>. Εφαρμόζει πάλι την ακρίβεια της θεωρίας στη φύση του σώματος, και εξετάζει προσεκτικά τη δύναμη των αρρωστημάτων που ενυπάρχουν φυσικά σε αυτό.

Διότι αυτό που πράττω, δεν το κατανοώ· επειδή δεν κάνω αυτό που θέλω, αλλά κάνω αυτό που μισώ. Εάν όμως κάνω αυτό που δεν θέλω, τότε συμφωνώ με τον νόμο, ότι είναι καλός. Τώρα πια, όμως, δεν το πράττω πλέον εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου.» Τι λες, ω μακάριε Παύλε;

Είσαι σαρκικός και πουλημένος στην αμαρτία, και δεν γνωρίζεις τι πράττεις; Έπειτα κάνεις αυτό που μισείς; Διότι, δεν προβαίνει ο καθένας από εμάς σε καθεμία από τις πράξεις του με τις εκούσιες κλίσεις του νου, και δεν κατέχει την ακατάκριτη ελευθερία να επιλέγει αυτό που κρίνει ορθό, και δεν έχει αναλάβει ο ίδιος τα ηνία των θελημάτων του; Ναι, απαντά, αλλά γνωρίζω ότι η ηδονή σαγηνεύει μερικές φορές ακόμη και τον ενάρετο νου, καταβιβάζοντάς τον εύκολα σε όσα δεν του αρμόζουν.

Εφόσον, λοιπόν, αυτά υπήρχαν μέσα μου ακουσίως («διότι δεν έπραττα αυτό που ήθελα, αλλά βιαζόμουν να κάνω αυτό που μισούσα», καθώς η αμαρτία ενεργούσε έτσι μέσα μου), ο άγιος Πατέρας απέστειλε τον άγιο Υιό Του και με το έλεός Του με έσωσε και με γλίτωσε από όλες τις φθορές μου. «Διότι φανερώθηκε η χάρη του Κυρίου και Σωτήρα μας, η οποία μας διδάσκει να αρνηθούμε την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες και να ζήσουμε με σωφροσύνη, ευσέβεια και δικαιοσύνη στον τωρινό αιώνα, προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού· ο οποίος προσέφερε τον εαυτό Του για εμάς, για να μας λυτρώσει από κάθε ανομία και να καθαρίσει για τον εαυτό Του έναν λαό περιούσιο, ζηλωτή καλών έργων»· «αφού εξάλειψε το χειρόγραφο με τις διατάξεις που ήταν εναντίον μας, το αφαίρεσε από τη μέση καρφώνοντάς το στον σταυρό, και αφού απογύμνωσε τις αρχές και τις εξουσίες, τις διαπόμπευσε δημόσια, θριαμβεύοντας εναντίον τους μέσω αυτού»· «αφού συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς», μας υπέδειξε και πάλι το φως της ζωής, απλώνοντας το χέρι, ανοίγοντας τον δρόμο, υποδεικνύοντας τις βαθμίδες των ουρανών, και αξιώνοντάς μας να κατοικήσουμε και πάλι στον παράδεισο.

«Διότι γνωρίζουμε ότι ο νόμος είναι πνευματικός», γι' αυτό και δεν είναι σε τίποτα αίτιος βλάβης για κανέναν· διότι τα πνευματικά ενοικούν μακριά από την άλογη επιθυμία και την αμαρτία. «Εγώ όμως είμαι σάρκινος, πουλημένος στην αμαρτία», δηλαδή: εγώ, όντας σάρκινος και έχοντας τοποθετηθεί ανάμεσα στο πονηρό και στο αγαθό ως αυτεξούσιος, ώστε να εναπόκειται σε εμένα να επιλέξω ό,τι θέλω («διότι έχω θέσει», λέει, «μπροστά στο πρόσωπό σου τη ζωή και τον θάνατο»), έχοντας ρέψει προς το να παρακούσω αφενός τον πνευματικό νόμο, δηλαδή την εντολή, και να υπακούσω αφετέρου στο υλικό, δηλαδή στη συμβουλή του όφεως, έχω πουληθεί εξαιτίας αυτής της επιλογής στον διάβολο, έχοντας υποδουλωθεί στην αμαρτία. Εξαιτίας αυτού, έκτοτε, το κακό με πολιόρκησε, εγκαθίσταται και κυριαρχεί, έχοντας κατοικήσει μέσα στη σάρκα μου, όπως ακριβώς ένας κηφήνας στην κηρήθρα της μέλισσας που πετάει συχνά γύρω της και βουίζει, επειδή μου επιβλήθηκε ως τιμωρία για την αθέτηση της εντολής το να πουληθώ στο κακό. Γι' αυτό και λέει «δεν γνωρίζω αυτό που κατεργάζομαι», σκεπτόμενος αυτό που δεν θέλω· διότι τα λεγόμενα «αυτό που κατεργάζομαι δεν το γνωρίζω» και «κάνω αυτό που μισώ», δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως προς την ολοκλήρωση του φαύλου και την τέλεση της πράξης, αλλά μόνο ως προς την ενθύμησή του, καθώς ανοίκειοι λογισμοί συχνά πετούν καταπάνω μας και προβάλλουν στη φαντασία μας πράγματα που δεν θέλουμε, με την ψυχή να παρασύρεται από τους λογισμούς σε πολλά ζητήματα. 57. Διότι δεν εξαρτάται καθόλου από εμάς το αν θα σκεφτούμε ή δεν θα σκεφτούμε τα άτοπα, αλλά το αν θα κάνουμε χρήση ή δεν θα κάνουμε χρήση αυτών των λογισμών.

Διότι δεν μπορούμε να εμποδίσουμε τους λογισμούς να εισβάλλουν μέσα μας, καθώς εμφυσούνται από έξω για τη δοκιμασία μας, μπορούμε όμως να μην πεισθούμε ή να μην ενδώσουμε σε αυτούς. Επειδή, πώς διαφορετικά ο Απόστολος θα έπραττε το κακό, το οποίο απεχθανόταν, ενώ το καλό, στο οποίο αρεσκόταν, δεν το έπραττε καθόλου, αν δεν μιλούσε για τους ξένους λογισμούς, τους οποίους σκεπτόμαστε ορισμένες φορές ακόμη και χωρίς να το θέλουμε, αγνοώντας από ποια αιτία προέρχονται; Αυτούς πρέπει να τους ανατρέπουμε και να τους αποστομώνουμε, ώστε να μην εξαπλωθούν και κυριεύσουν τα πέρατα της ψυχής. Διότι είναι αδύνατον να ανατείλει μέσα μας το αγαθό, όταν αυτοί βρίσκουν ευκαιρία να δράσουν μέσα μας. Ορθώς λοιπόν έλεγε: «διότι αυτό που κατεργάζομαι δεν το γνωρίζω», «διότι δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά αυτό που μισώ, τούτο κάνω». Διότι επιθυμούμε τα ακατάλληλα και εκείνα που δεν επιτρέπεται ούτε καν να τα σκεπτόμαστε, ενώ το τέλειο αγαθό είναι τούτο: το να εγκρατευόμαστε όχι μόνο από την πράξη, αλλά και από την ίδια την ενθύμηση. Και αυτό που θέλουμε, το αγαθό, δεν γίνεται, αλλά αυτό που δεν θέλουμε, το πονηρό. Διότι επισκέπτονται και εισβάλλουν στην καρδιά μας, συχνά ακόμη και χωρίς να το θέλουμε, μύρια ενθυμήματα για μύρια πράγματα, γεμίζοντάς μας με περιέργεια και παράλογη πολυπραγμοσύνη. Γι' αυτό, το μεν να θέλουμε να μην τα σκεπτόμαστε υπάρχει ως διάθεση, το δε να τα κατεργαστούμε ώστε να τα εξαφανίσουμε, για να μην ανέλθουν και πάλι στον λογισμό, δεν υπάρχει, επειδή αυτό δεν εξαρτάται από εμάς, όπως είπα, παρά μόνο το να τους χρησιμοποιήσουμε με κάποιο τρόπο ή να μην τους χρησιμοποιήσουμε.

«Διότι δεν πράττω εκείνο που θέλω, αλλά κάνω εκείνο που μισώ. 〈Εάν δε κάνω αυτό που δεν θέλω〉, συμφωνώ με τον νόμο του Θεού ότι είναι καλός. Τώρα όμως δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου. Διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό», λέγοντας ταύτα ορθώς. Διότι θυμάστε όπως τα ορίσαμε στα προηγούμενα· αν και βιάζομαι να τα διεξέλθω όλα γρήγορα, μάλλον καθυστερώ, καθώς η έκταση των λόγων μου έχει γίνει μεγαλύτερη από ό,τι περίμενα, την οποία πρέπει βεβαίως με προθυμία να διανύσουμε. Διότι διαφορετικά ποτέ δεν θα φτάσουμε στο τέλος του προκειμένου θέματος. 60. Λέγαμε λοιπόν: από τότε που συνέβη, αν θυμάστε, να πλανηθεί ο άνθρωπος και να αθετήσει την εντολή, από τότε, μέσω της παρακοής, η αμαρτία έλαβε γένεση και κατοίκησε μέσα του. Διότι έτσι κατ' αρχάς επήλθε εσωτερική σύγκρουση και γεμίσαμε από σπαραγμούς και αλλότριους λογισμούς, έχοντας κενωθεί μεν από το εμφύσημα του Θεού, έχοντας γεμίσει δε από υλική επιθυμία, την οποία μας ενέπνευσε ο πανούργος όφις, επειδή εμείς αποτύχαμε να ολοκληρώσουμε τον κύκλο της παραγγελίας του Θεού. Γι' αυτό και ο Θεός, προς χάριν μας, επινόησε τον θάνατο για την αναίρεση της αμαρτίας, ώστε, εφόσον αυτή ανέτειλε μέσα σε εμάς τους αθανάτους, να μην καταστεί, όπως είπα, και η ίδια αθάνατη.

Έπειτα, αναφέρει και τον τρόπο της πώλησης και της παράδοσης. «Διότι αυτό που πράττω», λέει, «δεν το γνωρίζω». Τι σημαίνει: «Δεν το γνωρίζω»; «Το αγνοώ». Και πότε συνέβη αυτό; Διότι κανείς ποτέ δεν αμάρτησε από άγνοια. Βλέπεις ότι, εάν δεν εκλάβουμε τις λέξεις με την προσήκουσα ευλάβεια και δεν αποβλέψουμε στον αποστολικό σκοπό, θα επακολουθήσουν μύρια άτοπα; Διότι, εάν αμάρταναν εν αγνοία, δεν θα ήταν καν άξιοι να τιμωρηθούν. Όπως ακριβώς, λοιπόν, έλεγε πιο πάνω: «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή»· μη δηλώνοντας με αυτό ότι δεν γνώριζαν πως αμάρταναν, αλλά ότι το γνώριζαν μεν, όχι όμως με τόση ακρίβεια· γι' αυτό και τιμωρούνταν μεν, όχι όμως τόσο σφοδρά· και πάλι [λέγοντας]: «Την επιθυμία δεν θα την γνώριζα», δεν δηλώνει την απόλυτη άγνοια, αλλά εμφαίνει τη σαφέστατη γνώση· έλεγε δε ότι «κατειργάστηκε μέσα μου κάθε επιθυμία», μη λέγοντας τούτο, ότι η εντολή δημιούργησε την επιθυμία, αλλά ότι η αμαρτία, μέσω της εντολής, εισήγαγε επιπλέον την ένταση της επιθυμίας. Έτσι και εδώ δεν δηλώνει την απόλυτη άγνοια, όταν λέει: «Διότι αυτό που πράττω, δεν το γνωρίζω»· επειδή, πώς συμφωνούσε με χαρά με τον νόμο του Θεού κατά τον έσω άνθρωπο; Τι σημαίνει, λοιπόν, το «Δεν το γνωρίζω»; «Σκοτίζομαι», λέει, «συναρπάζομαι, υφίσταμαι επήρεια, δεν ξέρω πώς ανατρέπομαι»· όπως ακριβώς συνηθίζουμε να λέμε και εμείς: «Δεν ξέρω πώς ήρθε ο δείνα και με συνάρπασε», χωρίς να προβάλλουμε άγνοια, αλλά φανερώνοντας κάποια απάτη, περίσταση και επιβουλή.

Διότι δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά κάνω αυτό που μισώ. Πώς, λοιπόν, δεν γνωρίζεις αυτό που κατεργάζεσαι; Διότι, εάν θέλεις το καλό και μισείς το πονηρό, αυτό αποτελεί γνώρισμα ολοκληρωμένης γνώσης. Επομένως, είναι φανερό ότι και τη φράση, «Αυτό που δεν θέλω», την είπε όχι για να αναιρέσει το αυτεξούσιο, ούτε για να εισαγάγει κάποια καταναγκαστική ανάγκη.

Διότι, εάν αμαρτάνουμε όχι με τη θέλησή μας, αλλά εξαναγκαζόμενοι, τότε πάλι οι τιμωρίες που έχουν επιβληθεί στο παρελθόν δεν θα είχαν καμία λογική. Αλλά όπως ακριβώς λέγοντας «δεν γνωρίζω», δεν φανέρωσε άγνοια, αλλά εκείνα που ήδη έχουμε πει· έτσι, προσθέτοντας και το «αυτό που δεν θέλω», δεν υποδήλωσε καταναγκασμό, αλλά το ότι δεν επιδοκιμάζει τα όσα γίνονται. Επειδή, εάν δεν υποδήλωνε αυτό με το να πει «αυτό που δεν θέλω, αυτό πράττω», πώς και δεν πρόσθεσε: «Αλλά αυτό στο οποίο εξαναγκάζομαι και εκβιάζομαι, αυτό κάνω»; Διότι αυτό ακριβώς είναι που αντίκειται στη θέληση και στην ελευθερία της προαιρέσεως.

Τώρα όμως δεν είπε αυτό, αλλά αντί αυτού έθεσε το «αυτό που μισώ», για να μάθεις ότι και με τη φράση «αυτό που δεν θέλω», δεν αναίρεσε την ελευθερία της βουλήσεως. Τι σημαίνει, λοιπόν, το «αυτό που δεν θέλω»; Αυτό που δεν επαινώ, αυτό που δεν αποδέχομαι, αυτό που δεν αγαπώ· σε αντιδιαστολή προς το οποίο πρόσθεσε στη συνέχεια τα εξής, λέγοντας: «Αλλά αυτό που μισώ, αυτό πράττω». Εάν όμως πράττω αυτό που δεν θέλω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός.

Όντας πονηρός ο διάβολος, μπορούσε να περνά απαρατήρητος· μέσα όμως από την επιβουλή του εναντίον του ανθρώπου, και μάλιστα μέσω του νόμου που δόθηκε για σωτηρία, εξαιτίας αυτού καθιστούσε φανερή την κυριαρχία του. «Διότι γνωρίζουμε ότι ο νόμος είναι πνευματικός.» Για να μην ταραχθεί ο ακροατής, ακούγοντας ότι μέσω της εντολής η αμαρτία πήρε αφορμή, και ότι όταν ήρθε αυτή η αμαρτία αναζωογονήθηκε, και ότι μέσω αυτής εξαπάτησε και θανάτωσε· για να μην νομίσει κανείς, ακούγοντας τέτοια πράγματα, ότι ο νόμος είναι η αιτία αυτών των κακών, όχι μόνο τον απαλλάσσει από την κατηγορία, αλλά και του πλέκει το μέγιστο εγκώμιο, λέγοντας: Γνωρίζουμε ότι ο νόμος είναι πνευματικός· και αποκαλώντας τον πνευματικό, αποδεικνύει ότι αυτός είναι δάσκαλος της αρετής και εχθρός της κακίας. Διότι αυτό ακριβώς έκανε και ο νόμος, νουθετώντας, προκαλώντας φόβο, τιμωρώντας, διορθώνοντας, συμβουλεύοντας τα σχετικά με την αρετή, αλλά δεν μπόρεσε να εξαλείψει την αμαρτία. Και δικαιολογημένα· διότι αυτό ήταν έργο μόνο της χάριτος. «Εγώ όμως είμαι σαρκικός, πουλημένος στην αμαρτία.» Διότι μετά τον θάνατο, λέει, εισήλθε επιπλέον και το πλήθος των παθών. Επειδή, όταν το σώμα έγινε θνητό, δέχθηκε και την επιθυμία και την οργή και τη λύπη, και όλα τα άλλα. «Διότι αυτό που πράττω, δεν το κατανοώ.»

Το «δεν γνωρίζω», αντί του «σκοτίζομαι», λέει, «και παρασύρομαι, και υφιστάμενος επήρεια, δεν ξέρω πώς ανατρέπομαι», όπως ακριβώς συνηθίζουμε να λέμε και εμείς: «Δεν ξέρω πώς ήρθε ο τάδε και με παρέσυρε»· χωρίς να προβάλλουμε άγνοια, αλλά φανερώνοντας κάποια απάτη. «Διότι δεν πράττω εκείνο που θέλω, αλλά κάνω εκείνο που μισώ. Εάν όμως κάνω εκείνο που δεν θέλω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός. Τώρα λοιπόν δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου». Το να θέλει κανείς το καλό και να μισεί το πονηρό είναι γνώρισμα τέλειας γνώσης· επομένως είναι φανερό ότι είπε και το «δεν θέλω», όχι για να αναιρέσει το αυτεξούσιο, ούτε για να εισαγάγει κάποια καταναγκαστική ανάγκη, αλλά για να δείξει ότι δεν επιδοκιμάζει τα όσα γίνονται. Τι σημαίνει λοιπόν το «δεν θέλω»; Αντί του «δεν επιδοκιμάζω, δεν αποδέχομαι». «Διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό· επειδή η θέληση είναι παρούσα σε μένα». Δεν διαβάλλει το σώμα, αλλά έδειξε την υπερβολική ισχύ της αμαρτίας, θέλοντας πάλι να επισημάνει το μέγεθος της δωρεάς που δόθηκε μέσω της χάριτος. «Το να κατεργάζομαι όμως το καλό, δεν το βρίσκω». Λέγοντας πάλι «δεν βρίσκω», δεν εννοεί άγνοια, λέει, αλλά κάποια επήρεια και επιβουλή της αμαρτίας. «Διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά το κακό που δεν θέλω, αυτό πράττω. Εάν όμως κάνω αυτό που δεν θέλω, δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου». Επεξεργασία των όσων έχουν ειπωθεί. «

Ρωμ. 7,15-20 Διότι, αφού ο άνθρωπος πουλήθηκε και υποτάχθηκε στην αμαρτία, δεν γνωρίζει τι ακριβώς πράττει, επειδή η αισχρή συνήθεια τον έχει κυριεύσει ολοκληρωτικά και δεν του επιτρέπει καν να συνειδητοποιήσει ότι αυτό που πράττει είναι κακό. Γι' αυτό, και αυτό που θα μισούσε αν ήταν απούλητος και ελεύθερος, και αυτό που δεν θα επέλεγε, αυτό ακριβώς επιλέγει και πράττει τώρα που έχει πλέον πουληθεί. Αν όμως τώρα, όντας ελεύθερος και απούλητος και σύμφωνα με τη φύση μου, δεν θα επέλεγα αυτά που τώρα κάνω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός· διότι αυτός μου επιτάσσει να αποφεύγω εκείνα τα οποία κι εγώ, όταν βρισκόμουν στην κατά φύση ελευθερία, έκρινα ότι είναι αποτρόπαια και μισητά. Τώρα όμως που έχω πουληθεί, λέει, και έχω πέσει κάτω από την αμαρτία, επειδή εξουσιάζομαι και κυριαρχούμαι από αυτήν και την υπηρετώ, κατ' αυτόν τον τρόπο πράττω το κακό που δεν θα έπραττα αν ήμουν ελεύθερος· γι' αυτό, κατά κάποιον τρόπο, δεν το πράττω εγώ, αλλά αυτός που έχει κρατηθεί και κυριευθεί από την αμαρτία. Ο ίδιος δε το λέει πιο εμφατικά: «αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου»· διότι, όπως ακριβώς αυτός που κατοικεί στο σπίτι κάνει όλα όσα αφορούν το σπίτι, ακόμη και αν χρησιμοποιεί το σπίτι ως συνεργό σε κάποια πράγματα, έτσι, λέει, και η αμαρτία, αφού με πήρε έρμαιο και πουλημένο σε αυτήν, κατοίκησε μέσα μου και με έκανε ολόκληρο δικό της, διώχνοντας κάθε αγαθό από τη σάρκα μου, όπως είναι η επίγνωση των όσων πράττω, η μετάνοια για όσα αμαρτάνω, και οτιδήποτε παρόμοιο.

Λέει, δηλαδή, ότι το να πράξουμε ή να μην πράξουμε τα κακά εξαρτάται από εμάς, αφού διαφορετικά δεν θα τιμωρούμασταν για όσα πράττουμε κακώς ούτε θα λαμβάναμε αμοιβές για τα καλά· το να σκεφτούμε, όμως, τα κακά ή όχι, δεν εξαρτάται από εμάς. Γι' αυτό λέει ότι και ο θείος Παύλος αναφέρει: «Διότι δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά κάνω αυτό που δεν θέλω», δηλαδή δεν σκέφτομαι αυτό που θέλω να σκεφτώ, αλλά αυτό που δεν θέλω. Αναφέρει, επίσης, ότι και το να σκεφτόμαστε τα κακά ξεριζώνεται με την παρουσία του φυσικού θανάτου, επειδή γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δόθηκε ο θάνατος από τον Θεό σε αυτόν που αμάρτησε, ώστε να μην παραμείνει αθάνατο το κακό.

Γι' αυτό, λοιπόν, αφού με πολιόρκησε το κακό, εγκαταστάθηκε μέσα μου και κυριαρχεί κατοικώντας στη σάρκα μου, καθώς μου επιβλήθηκε ως τιμωρία, επειδή αθέτησα την εντολή, το να πωληθώ στο κακό. Γι' αυτό και το λεγόμενο: «Δεν γνωρίζω αυτό που κατεργάζομαι» και «κάνω αυτό που μισώ», δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως αναφορά στην τέλεση της φαύλης πράξης, αλλά μόνο στη σύλληψη της σκέψης. Διότι δεν εξαρτάται από εμάς το να σκεφτόμαστε ή να μη σκεφτόμαστε τα άτοπα, αλλά το να συγκατατιθέμεθα ή να μη συγκατατιθέμεθα σε αυτές τις σκέψεις. Διότι δεν μπορούμε να εμποδίσουμε τους λογισμούς να εισέρχονται σε εμάς, καθώς δεχόμαστε τις έξωθεν υποβολές τους· μπορούμε όμως να μην πειστούμε ή να μην τους ακολουθήσουμε. Γι' αυτό, το να θέλουμε να μην τα σκεφτόμαστε είναι στη διάθεσή μας, αλλά το να κατορθώσουμε να τα αφανίσουμε, ώστε να μην ανέλθουν και πάλι στον λογισμό μας, δεν είναι, διότι αυτό δεν εξαρτάται από εμάς, όπως προείπα. Έτσι ώστε το νόημα του ρητού να είναι το εξής: «Διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω».

Έτσι, διατύπωσε τα προηγούμενα όχι επειδή έπραττε αυτά που δεν ήθελε, αλλά επειδή απλώς τα συλλογιζόταν· διότι πώς αλλιώς θα ήταν ακριβής μιμητής του Χριστού; Θα ήταν καλό λοιπόν, και εξαιρετικά ευχάριστο, να μην είχαμε αυτούς που ενεργούν εναντίον μας και μας πολεμούν· επειδή όμως αυτό είναι αδύνατο και δεν μπορούμε να έχουμε αυτό που θέλουμε (διότι θέλουμε να μην έχουμε εκείνους που μας παρασύρουν στα πάθη· καθώς έτσι θα μπορούσαμε να σωθούμε χωρίς κόπο· και δεν γίνεται αυτό που θέλουμε, αλλά αυτό που δεν θέλουμε· διότι πρέπει να δοκιμαζόμαστε όπως αρμόζει), ας μην υποχωρούμε, ω ψυχή, ας μην υποχωρούμε στον πονηρό, αλλά: «Αφού αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού για να μας προστατεύει, ας ενδυθούμε τον θώρακα της δικαιοσύνης, και ας υποδηθούμε στα πόδια την ετοιμασία του ευαγγελίου, και πάνω σε όλα ας πάρουμε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία θα μπορέσουμε να σβήσουμε όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού, καθώς και την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού», «ώστε να μπορέσουμε να σταθούμε σταθεροί απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου», «και να καθαιρέσουμε λογισμούς και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Χριστού», «διότι ο αγώνας μας δεν είναι εναντίον αίματος και σαρκός». «Διότι δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά αυτό που μισώ, αυτό κάνω».

Εάν δε ο κύριός του αναγνωρίζει χάρη σε έναν τέτοιο δούλο, από τη δική του αγαθότητα του την αναγνωρίζει. Εάν όμως, επαιρόμενος υπεροπτικά πολλές φορές, πει ότι «υπηρετώ καλά», τότε βεβαίως και θα τιμωρηθεί, γνωρίζοντας ότι δεν μπόρεσε να πράξει τίποτε περισσότερο από το οφειλόμενο. Ώστε, εάν επιθυμεί να κερδίσει την εύνοια του κυρίου του, πρέπει να ταπεινώνεται και να λέει ότι ό,τι όφειλα να πράξω, το έπραξα· εάν δε δεν το έπραττα, θα τιμωρούμουν. Αλλά αυτό βεβαίως θα ήταν καλό, εάν κάθε άνθρωπος που το επιθυμεί, είχε και τη δύναμη να πράττει το θέλημα του Θεού· διότι συμβαίνει κάποτε κάθε ευσεβής να μην μπορεί να πράξει αυτό που θέλει, αλλά να πράττει αυτό που μισεί, επειδή του εναντιώνεται το σαρκικό θέλημα και φρόνημα.