Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 7:18

Κεφάλαιο Αʹ. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Γνωρίζουμε δε ότι ο νόμος είναι πνευματικός· εγώ όμως είμαι σαρκικός, πουλημένος στην αμαρτία. Διότι αυτό που κατεργάζομαι, δεν το κατανοώ. Επειδή δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά κάνω αυτό που μισώ. Εάν όμως κάνω αυτό που δεν θέλω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός. Τώρα λοιπόν δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου. Γνωρίζω δε ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό· διότι το να θέλω υπάρχει σε εμένα, αλλά το να κατεργάζομαι το καλό δεν το βρίσκω. Διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά πράττω το κακό που δεν θέλω. Εάν όμως εγώ κάνω αυτό που δεν θέλω, δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου.

Διότι οι επιθυμίες που παρασύρουν προς οποιοδήποτε πάθος, και τα σφάλματα της φιλήδονης ζωής, έχουν ως πηγή τους τη σάρκα· και σε αυτό μας επιβεβαιώνει ο μαθητής του Σωτήρα λέγοντας: «Από πού προέρχονται οι πόλεμοι μεταξύ σας και από πού οι μάχες; Δεν προέρχονται από εδώ, από τις ηδονές σας που στρατεύονται μέσα στα μέλη σας;» <Διότι το να θέλω το καλό βρίσκεται μέσα μου, αλλά το να το πράττω, δεν το βρίσκω.> Διότι, λέει, το να θέλω βρίσκεται μέσα μου, το να πράττω όμως το καλό, όχι· και τα εξής· προς απόδειξη του ότι κατηγορείται η σάρκα, η οποία κυοφορεί με δεινό τρόπο μέσα της την αμαρτία, παραδέχεται σοφά ότι, ενώ το αγαθό βρίσκεται μέσα μας, δεν υπάρχει ωστόσο και η ικανότητα να το φέρουμε εις πέρας· διότι ο νους καταναγκάζεται σε ακούσια εκτροπή, ακόμη και παρά τη θέλησή του. Επομένως, όσον αφορά τη δική του πρόθεση, θα βρισκόταν μακριά από την αμαρτία· επειδή όμως υφίσταται μια καταδυνάστευση από την οποία δύσκολα μπορεί να ξεφύγει, η αιτία, ευλόγως, δεν ανήκει στον ίδιο, αλλά σε εκείνο που τον καταδυναστεύει· γι' αυτόν τον λόγο λέει: Εάν όμως κάνω εκείνο που δεν θέλω, δεν το πράττω πλέον εγώ, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου.

Αληθεύει λοιπόν ο θεσπέσιος Παύλος ισχυριζόμενος ότι με τον νου μεν δουλεύει στον θείο νόμο, με τη σάρκα δε στον νόμο της αμαρτίας. Και αυτό νομίζω είναι εκείνο που είπε: «Διότι το να θέλω το καλό είναι εύκολο για μένα, αλλά το να το πράττω, όχι». Παλαιότερα λοιπόν, όπως είπα, υπήρχε μέσα μας, όσον αφορά τουλάχιστον τον νου και τη θέληση που βρίσκεται σε αυτόν, η επιλογή να δουλεύουμε στον θείο νόμο, αλλά η σάρκα μας εξανάγκαζε προς την αμαρτία, προβάλλοντας ως αντίσταση τρόπον τινά το δικό της θέλημα. Υπήρχε επομένως κατάκριση για εκείνους που ήθελαν μεν να επιτελούν το αγαθό, αλλά δεν το μπορούσαν επειδή τυραννιούνταν από τα πάθη. Όμως εν Χριστώ έχει πάψει αυτό που κατακρίνει, δηλαδή η πλεονεξία των σαρκικών ορμών. <Διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού.> Νομίζω δε ότι είναι αναγκαίο, για την ακριβή διασάφηση των εννοιών σε αυτά, να ειπωθεί το εξής: διότι όπως ακριβώς ονομάζει νόμο της αμαρτίας και του θανάτου το σαρκικό φρόνημα, το οποίο μας παρασύρει προς κάθε είδος φαυλότητας, έτσι ονομάζει και νόμο του πνεύματος της ζωής το πνευματικό θέλημα, δηλαδή την κλίση της διάνοιας προς το αγαθό. Αλλά «εκείνος που σπέρνει στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά· ενώ εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, από το πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια».

Αποδέχεται, λοιπόν, ως γνωρίζοντες να ωφελούν, και τον νόμο του Θεού, εννοώ δηλαδή τον γραπτό, και βεβαίως τον νόμο του πνεύματος, σύμφωνα με τον οποίο έχουμε αποκτήσει το να θέλουμε το αγαθό, έστω κι αν τυχόν δεν παρίσταται η δύναμη να το πράξουμε. Διότι είπε: «Επειδή το να θέλω το αγαθό μού είναι εύκολο, το να πράττω όμως το καλό όχι»· επειδή προφανώς υπερισχύει η αμαρτία, και επειδή ο νόμος της σάρκας υποτάσσει τον νου στα δικά της, ακόμη και παρά τη θέλησή του. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, νομίζω, θα μπορούσε ευλόγως να νοηθεί η αδυναμία του νόμου, και του γραπτού που δόθηκε μέσω του Μωυσή, όπως μόλις ανέφερα, και βεβαίως του έμφυτου που υπάρχει μέσα μας, σύμφωνα με τον οποίο και τα έθνη, αν και δεν έχουν τον γραπτό νόμο, φαίνονται να πράττουν από τη φύση τους τα του νόμου, και είναι νόμος για τον εαυτό τους· «διότι αποδεικνύουν το έργο του νόμου γραμμένο στις καρδιές τους», όπως είναι γραμμένο. Ποια είναι όμως η αδυναμία και στους δύο, είναι καιρός να εξετάσουμε. Διότι ο μεν γραπτός νόμος υπήρξε διδάσκαλος της κοσμιότητας και εισηγητής των αρίστων, δεν δικαίωσε όμως απολύτως κανέναν· ο δε έμφυτος νόμος που υπάρχει μέσα μας, τον οποίο ονομάζει και νόμο του πνεύματος, ρέπει μεν προς το αγαθό, αλλά ηττάται κατά πολύ από τον νόμο που προσκαλεί προς τα αισχρότερα. Επομένως, το αδύνατον, δηλαδή η ασθένεια, είτε του γραπτού είτε του έμφυτου νόμου, έχει καταργηθεί μέσω του Χριστού.

Γνωρίζω ότι υφίσταται κανείς βλάβη και χωρίς τη θέλησή του. Διότι δεν κάνει πάντοτε αυτό που θέλει· αντίθετα, υποχωρεί στις επιθέσεις των παθών, και καταδυναστευόμενος από την κυριαρχία τους, ηττάται έστω και ακούσια, και σε όποιον το έχει πάθει αυτό θα ταίριαζε να πει: «Τώρα πλέον δεν το πράττω εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου.» Βλέπεις πώς κατηγορεί τα έμφυτα πάθη που βρίσκονται μέσα μας, και ομολογεί την ήττα, και καταγράφει την κυριαρχία τους, και φοβάται την αντίστασή τους λέγοντας ότι είναι αβάσταχτη; Και ότι είναι αληθινό αυτό που λέω, θα το αποσαφηνίσει πάλι ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος, προσθέτοντας σε όσα είπε και συνδέοντας τα εξής: «Διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό. Διότι το να θέλω το καλό είναι προσιτό σε μένα, το να το πράττω όμως όχι. Διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά το κακό που δεν θέλω, αυτό πράττω.»

Εξαιτίας του ότι σε αυτό, όπως είπα, επιτρέπεται στα πονηρά πνεύματα της απάτης να εμφωλεύουν σε όσους αγωνίζονται. Διότι λέει: «Γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό»· πράγμα που αφορά εκείνους που αντιστέκονται στην αμαρτία ευρισκόμενοι στο μέσο κάποιου αγώνα. Διότι ο απόστολος δεν το λέει αυτό για τον εαυτό του. Οι δαίμονες πολεμούν μεν τον νου, ενώ επιχειρούν να χαλαρώσουν τη σάρκα προς την ολισθηρότητα των ηδονών με επίμονες προτροπές.

Εάν δε, λόγω του ότι έλαβε νου, θεωρείται αυτό αμαρτία, τότε ακόμη περισσότερο, εάν παραδεχθούμε ότι έλαβε σάρκα, χωρίς την οποία η αμαρτία δεν διαπράττεται· «διότι είναι φανερά τα έργα της σαρκός». Σε αυτήν την περίπτωση εξάπαντος θα πρέπει να παραδεχθούμε ότι αμάρτησε και στη σάρκα, εφόσον έλαβε σάρκα. «Διότι γνωρίζω», λέγει ο απόστολος, «ότι δεν κατοικεί μέσα μου κανένα αγαθό, δηλαδή μέσα στη σάρκα μου». Ποιος όμως θα τολμήσει να ισχυριστεί ότι, επειδή ο Σωτήρας έλαβε σάρκα, συμπαρασύρθηκε με τη σάρκα και διέπραξε τα παράλογα της σαρκός, ακολουθώντας την πορεία ολόκληρου του δικού του σκεύους (δηλαδή του σώματος), τόσο στην αγαθή όσο και στη φαύλη (πράξη), μολονότι κατείχε βέβαια ανθρώπινη σάρκα, η οποία όμως δεν έσφαλλε σε τίποτα; Διότι ο Θεός Λόγος, που προήλθε άνωθεν από τον Πατέρα και ευδόκησε να ενσαρκωθεί, χαλιναγωγούσε το σκεύος και, εάν ήθελε να το συγκρατήσει από κάθε φαύλη σαρκική πράξη, μπορούσε· και εάν ήθελε, ενέδιδε. Ενέδιδε όμως (μόνο) στις εύλογες σωματικές ανάγκες που άρμοζαν στη θεότητά Του. Διότι, έχοντας τον νου αληθινά, όπως ακριβώς έφερε αληθινά και ολόκληρη την ενανθρώπηση, [ο νους] ούτε επεκτεινόταν σε παράλογες επιθυμίες ούτε έπραττε ή διαλογιζόταν τα της σαρκός όμοια με εμάς, αλλά, ως Θεός που έλαβε αληθινή σάρκα από την Παρθένο Μαρία, ενεργούσε με σάρκα και ψυχή και νου και με ολόκληρο το σκεύος, αφότου επιδήμησε στο ανθρώπινο γένος προερχόμενος άνωθεν εκ του Πατρός ο ενυπόστατος Θεός Λόγος.

Διότι ο λόγος των Γραφών δεν στερείται μαρτυριών για όσους θέλουν ειλικρινά να ακούσουν την αλήθεια, επειδή ο απόστολος γνωρίζει ότι η ρίζα της αμαρτίας δεν έχει ακόμη εξαλειφθεί ολοκληρωτικά από τους ανθρώπους, λέγοντας άλλοτε μεν: «διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό· διότι το να θέλω το καλό βρίσκεται μέσα μου, αλλά το να το πράττω όχι· διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά το κακό που δεν θέλω, αυτό πράττω. Και εάν κάνω αυτό που δεν θέλω, δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου»· και άλλοτε δε: «διότι ευφραίνομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο· βλέπω όμως έναν άλλον νόμο στα μέλη μου, ο οποίος αντιστρατεύεται στον νόμο του νου μου και με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας, που υπάρχει στα μέλη μου». Έτσι λοιπόν, δεν συνέβη ακόμη να αποκοπεί η αμαρτία συθέμελα από τις ρίζες της, αλλά συνεχίζει να ζει (διότι δεν πέθανε εντελώς· άλλωστε, πώς θα μπορούσε, προτού ο άνθρωπος περιβληθεί τον θάνατο;), ώστε, αφού μαραθεί και φθαρεί μαζί του, αυτή μεν να καταστραφεί ολοσχερώς και να διαλυθεί, σαν ένα φυτό, όταν θρυμματιστεί 〈ο λίθος〉 όπου, όπως ανέφερα, έκρυβε τις ρίζες της και διασωζόταν 〈στον τόπο εκείνο〉, ενώ ο άνθρωπος να αναστηθεί και πάλι, χωρίς να υποθάλπει πλέον μέσα του καμία «ρίζα πικρίας».

«Διότι δεν πράττω εκείνο που θέλω, αλλά κάνω εκείνο που μισώ. 〈Εάν δε κάνω αυτό που δεν θέλω〉, συμφωνώ με τον νόμο του Θεού ότι είναι καλός. Τώρα όμως δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου. Διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό», λέγοντας ταύτα ορθώς. Διότι θυμάστε όπως τα ορίσαμε στα προηγούμενα· αν και βιάζομαι να τα διεξέλθω όλα γρήγορα, μάλλον καθυστερώ, καθώς η έκταση των λόγων μου έχει γίνει μεγαλύτερη από ό,τι περίμενα, την οποία πρέπει βεβαίως με προθυμία να διανύσουμε. Διότι διαφορετικά ποτέ δεν θα φτάσουμε στο τέλος του προκειμένου θέματος. 60. Λέγαμε λοιπόν: από τότε που συνέβη, αν θυμάστε, να πλανηθεί ο άνθρωπος και να αθετήσει την εντολή, από τότε, μέσω της παρακοής, η αμαρτία έλαβε γένεση και κατοίκησε μέσα του. Διότι έτσι κατ' αρχάς επήλθε εσωτερική σύγκρουση και γεμίσαμε από σπαραγμούς και αλλότριους λογισμούς, έχοντας κενωθεί μεν από το εμφύσημα του Θεού, έχοντας γεμίσει δε από υλική επιθυμία, την οποία μας ενέπνευσε ο πανούργος όφις, επειδή εμείς αποτύχαμε να ολοκληρώσουμε τον κύκλο της παραγγελίας του Θεού. Γι' αυτό και ο Θεός, προς χάριν μας, επινόησε τον θάνατο για την αναίρεση της αμαρτίας, ώστε, εφόσον αυτή ανέτειλε μέσα σε εμάς τους αθανάτους, να μην καταστεί, όπως είπα, και η ίδια αθάνατη.

Γι' αυτό ο απόστολος, λέγοντας «διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό», θέλει να υποδείξει την αμαρτία που εγκαταστάθηκε μέσα μας εξαιτίας της παραβάσεως μέσω της επιθυμίας, της οποίας αμαρτίας σαν νέοι βλαστοί και κλάδοι σχηματίζονται διαρκώς μέσα μας οι φιλήδονοι λογισμοί. Διότι υπάρχουν μέσα μας δύο είδη λογισμών, το ένα που συνίσταται από την επιθυμία που σαγηνεύει το σώμα, η οποία προήλθε, όπως είπα, από την επενέργεια του υλικού πνεύματος, και το άλλο από την εντολή, τον έμφυτο και φυσικό νόμο που λάβαμε, ο οποίος εξεγείρει και επανορθώνει τον λογισμό μας προς το καλό. Επομένως, με τον νόμο του Θεού κατά τον νου «συνηδόμεθα» (δηλαδή ευφραινόμαστε, διότι αυτός είναι ο έσω άνθρωπος), ενώ με τον νόμο του διαβόλου κατά την επιθυμία που ενοικεί στη σάρκα· διότι ο νόμος που «αντιστρατεύεται και αντιπράττει στον νόμο του Θεού», δηλαδή στην ορμή προς το αγαθό και στην επιθυμία του νου, αυτός είναι που αναφύει διαρκώς τους εμπαθείς και υλικούς περισπασμούς προς την ανομία, όντας απολύτως ελκτικός προς τις ηδονές. 61.

Διότι ερχόμενος ο Λόγος τα προσέλαβε αυτά, σώμα και ψυχή και νου και καθετί που συνιστά τον άνθρωπο, χωρίς αμαρτία, χωρίς ελάττωμα, σύμφωνα με το γραμμένο «πειρασθείς κατά πάντα ως άνθρωπος, χωρίς αμαρτία». Εάν λοιπόν έχει πειρασθεί κατά πάντα, τα πάντα προσέλαβε ερχόμενος ο Λόγος. Έχοντας δε τα πάντα παρέμεινε αήττητος καθ' εαυτόν, και τα διατήρησε άχραντα, όντας τέλειος Θεός, έχοντας γεννηθεί από σάρκα και έχοντας εκπληρώσει τέλεια τα πάντα, ως πληρωτής όλου του σκεύους, χωρίς να μεριστεί από την ανάρμοστη τάση της σάρκας, χωρίς να παρασυρθεί από το άστατο φρόνημα του νου που υπάρχει μέσα μας. Διότι ο νους μας δεν έχει δημιουργηθεί για να αμαρτάνουμε, αλλά για να ερευνά, από τα πράγματα που αναθεωρούνται μέσα μας ως προς τα δύο, τα τέλεια και την εργασία της δικαιοσύνης και της αντίθεσής της. Διότι «ο μεν νους διακρίνει τα λόγια, ο δε λάρυγγας γεύεται τις τροφές» και «ο οφθαλμός κατανοεί και ο νους βλέπει». Επομένως, ο νους υπάρχει μέσα μας ως όραση και γεύση και διάκριση, χαρισμένος σε εμάς από τον Θεό, χωρίς όμως να συγκατατίθεται στα όσα εκάστοτε γίνονται, εάν δεν το θελήσει ο άνθρωπος. Η δε σάρκα πάντοτε σε κάθε Γραφή αποκηρύσσεται εξαιτίας της επιθυμίας που γεννιέται μέσα σε αυτήν· δεν αποκηρύσσει όμως παντελώς την ίδια τη σάρκα, αλλά ο Λόγος αποκήρυξε τα όσα προέρχονται από αυτήν, καθώς είπε ο απόστολος: «διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό», εξαιτίας όσων αναφύονται από τη σάρκα.

Και πάλι: «Γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό». Βλέπεις ότι δεν θεωρεί τη σάρκα κακό, αλλά το κακό που κατοικεί σε αυτήν, επομένως αυτός «ο νόμος που υπάρχει στα μέλη μας και αντιστρατεύεται τον νόμο του νου» είναι το κακό που κατοικεί στο σώμα, αλλά όχι ο νους.

Ποιος είναι, λοιπόν, ο πιο κατάλληλος τόπος, ανάμεσα στη σάρκα και τον νου, για το πνεύμα που ανεβαίνει σε εμάς από κάτω; Δεν είναι η σάρκα, στην οποία, όπως λέει και ο Απόστολος, δεν κατοικεί τίποτα καλό, πριν εγκατασταθεί σε αυτήν ο νόμος της ζωής; Αυτήν, επομένως, πρέπει κυρίως να μην την αφήνουμε ποτέ χωρίς προσοχή. Διότι πώς θα μπορούσε να γίνει δική μας; Και πώς να μην την αφήσουμε; Και πώς θα αποκρούσουμε την άνοδο του πονηρού προς αυτήν, και μάλιστα εκείνοι που δεν γνωρίζουν ακόμη να αντεπιτίθενται πνευματικά στα πνευματικά όντα της πονηρίας, εάν δεν εκπαιδεύσουμε τους εαυτούς μας, ακόμη και μέσω της εξωτερικής στάσης του σώματος, να προσέχουμε τους εαυτούς μας; Και τι να πω για τους αρχάριους, όταν ακόμη και από τους πιο τέλειους υπάρχουν κάποιοι που, χρησιμοποιώντας αυτή τη στάση κατά την προσευχή, εισακούστηκαν από το Θεό, όχι μόνο από αυτούς μετά τον Χριστό, αλλά και από εκείνους πριν από την παρουσία Του ανάμεσά μας. Διότι και ο ίδιος ο Ηλίας, ο τελειότατος στη θεοπτία, στηρίζοντας το κεφάλι του στα γόνατα και συγκεντρώνοντας έτσι τον νου στον εαυτό του και στον Θεό με μεγαλύτερη προσπάθεια, έλυσε εκείνη την πολυετή ξηρασία.

Διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό· συχνά δε υποδηλώνει και τον άνθρωπο, όπως ακριβώς έλεγε και ο Δαβίδ: «Προς εσένα κάθε σάρκα θα έρθει». Η ελπίδα λοιπόν στον Θεό και την ηδονή χαλιναγωγεί, και τον εχθρό άνθρωπο εμποδίζει, και μας παρέχει αφοβία και από τα δύο. «Όλη την ημέρα τα λόγια μου». Σαφώς και τώρα υπονοεί τους Ιουδαίους· διότι αυτοί αποστρέφονταν πάντοτε τα λόγια των πιστών, επειδή αποτελούσαν τον έλεγχο της δικής τους απιστίας. Γι' αυτό, ενώ ο Παύλος τους κήρυττε από το πρωί έως το βράδυ, εκείνοι, αφού αποστράφηκαν την αλήθεια του λόγου, αναχώρησαν ασύμφωνοι μεταξύ τους, όπως λέει ο Λουκάς. Εναντίον μου όλοι οι διαλογισμοί τους είναι για κακό. Διότι τίποτα αγαθό δεν σκέφτονται για τα έθνη τα τέκνα των Ιουδαίων (επειδή κάθε πονηρός άνθρωπος προφέρει το πονηρό), και προσπαθούν με κάθε τρόπο να μας εξαπατήσουν.

βʹ. Βλέπεις, προς το παρόν, ότι η διάνοια δεν έχει διαφθαρεί, αλλά διατηρεί κατά την πράξη τη φυσική της ευγένεια; Διότι, αν και μετέρχεται την κακία, τη μετέρχεται μισώντας την, πράγμα που θα αποτελούσε το μέγιστο εγκώμιο και για τον φυσικό και για τον γραπτό νόμο. Διότι το ότι ο νόμος είναι καλός, λέει, είναι φανερό από το ότι κατηγορώ τον εαυτό μου όταν παρακούω τον νόμο και μισώ αυτό που έχει γίνει. Και όμως, αν ο νόμος ήταν η αιτία της αμαρτίας, πώς, ενώ συμφωνεί και ευφραίνεται μαζί του, θα μισούσε αυτό που είχε προσταχθεί από εκείνον να γίνει; «Διότι συμφωνώ με τον νόμο», λέει, «ότι είναι καλός. Τώρα πλέον, όμως, δεν το πράττω εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου. Διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό». Στο σημείο αυτό επιτίθενται εκείνοι που διαβάλλουν τη σάρκα και την αποξενώνουν από τη δημιουργία του Θεού. Τι θα μπορούσαμε, λοιπόν, να πούμε; Αυτά ακριβώς που είπαμε και προηγουμένως, όταν συζητούσαμε για τον νόμο, ότι, όπως εκεί λέει πως τα πάντα οφείλονται στην αμαρτία, έτσι κάνει και εδώ. Διότι δεν είπε ότι «η σάρκα το πράττει αυτό», αλλά μάλλον το αντίθετο, ότι «δεν το πράττω πλέον εγώ, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου». Εάν, πάλι, λέει ότι δεν κατοικεί μέσα σε αυτήν το αγαθό, αυτό δεν αποτελεί ακόμη κατηγορία εναντίον της σάρκας· διότι το να μην κατοικεί το αγαθό μέσα της, δεν αποδεικνύει ότι αυτή είναι πονηρή.

Εμείς όμως ομολογούμε ότι η σάρκα είναι κατώτερη και υποδεέστερη από την ψυχή, όχι ωστόσο αντίθετη, ούτε εχθρική, ούτε πονηρή, αλλά, όπως η κιθάρα στον κιθαριστή και το πλοίο στον κυβερνήτη, έτσι και αυτή υποτάσσεται στην ψυχή· όργανα που δεν είναι αντίθετα προς εκείνους που τα κατευθύνουν και τα χρησιμοποιούν, αλλά συμφωνούν απολύτως μαζί τους, χωρίς βέβαια να είναι ισότιμα με τον τεχνίτη. Όπως λοιπόν εκείνος που λέει ότι «η τέχνη δεν βρίσκεται στην κιθάρα, ούτε στο πλοίο, αλλά στον κυβερνήτη και στον κιθαρωδό», δεν κατηγόρησε τα όργανα, αλλά έδειξε την απόσταση που χωρίζει το μέσο από τον τεχνίτη της τέχνης, έτσι και ο Παύλος, όταν είπε ότι «δεν κατοικεί μέσα στη σάρκα μου το αγαθό», δεν κατηγόρησε το σώμα, αλλά έδειξε την υπεροχή της ψυχής. Διότι αυτή είναι που έχει αναλάβει εξ ολοκλήρου τη διακυβέρνηση και την κιθαρωδία· πράγμα το οποίο και ο Παύλος εδώ αποδεικνύει, αναγνωρίζοντας την κυριαρχία στην ψυχή. Και αφού διαίρεσε τον άνθρωπο σε αυτά τα δύο, σε ψυχή και σώμα, λέει ότι η σάρκα είναι μεν στερημένη λογικής και συνέσεως, και ανήκει σε εκείνα που κατευθύνονται, όχι σε εκείνα που κατευθύνουν· η ψυχή, αντίθετα, είναι σοφότερη, και μπορεί να διακρίνει τι πρέπει να πράξει και τι όχι, χωρίς όμως να αρκεί από μόνη της για να κυβερνήσει τον ίππο όπως ακριβώς θέλει· γεγονός που δεν θα αποτελούσε μομφή μόνο για τη σάρκα, αλλά και για την ψυχή, η οποία, ενώ γνωρίζει τι πρέπει να πράξει, εντούτοις δεν κάνει πράξη αυτά που έκρινε σωστά. Διότι, όπως λέει, «το να θέλω βρίσκεται δίπλα μου, το να πράττω όμως το καλό δεν το κατορθώνω».

Η κατάνυξή μας ας φθάσει έως τα νέφη, οι στεναγμοί μας ας εγγίσουν τους ουρανούς, οι προσευχές μας και οι ελεημοσύνες ας έλθουν ενώπιον του Θεού. Ας Τον λατρεύσουμε με πάσα αλήθεια, με ευλάβεια και δέος· ας κάνουμε τα πάντα, για να μη μετανιώσουμε εκεί· ας υπομείνουμε τα πάντα, για να απολαύσουμε και τα αγαθά του Θεού, για να αποκτήσουμε μεγαλύτερη παρρησία, για να αξιωθούμε πιο πολύτιμων δωρεών, για να μη φανούμε κατώτεροι από κανέναν από τους αγίους. Μέγας πειρασμός είναι ο βίος μας, και κανείς δεν το γνωρίζει· μέγας χειμώνας, και κανείς δεν το κατανοεί. Ας δώσουμε τόπο στην ενέργεια των παθών, και στην αμαρτία που κατοικεί μέσα μας κατά τον Απόστολο· ας δώσουμε τόπο στους παροργισμούς των ανθρώπων. Ας δώσουμε τόπο σε τούτη τη σάρκα και στις επιθυμίες της, ας δώσουμε τόπο σε τούτον τον κόσμο και στις δυσχέρειές του, ας δώσουμε τόπο σε όλους τους πειρασμούς, σε όλες τις θλίψεις· ας κρυφτούμε από αυτά. Διότι καταδιωκόμαστε από αυτά, και όλοι μας αναζητούμαστε για να θανατωθούμε από δαίμονες, από καταστάσεις, από ανθρώπους που εξωθούνται από τον Σατανά. Ας προσέχουμε μόνο τον εαυτό μας και τον Θεό, παραδίδοντας τούτο το σώμα μας σε εκείνους που θέλουν να το χτυπούν· διότι έχει καταστεί άξιο για πολλές πληγές.

Το «δεν γνωρίζω», αντί του «σκοτίζομαι», λέει, «και παρασύρομαι, και υφιστάμενος επήρεια, δεν ξέρω πώς ανατρέπομαι», όπως ακριβώς συνηθίζουμε να λέμε και εμείς: «Δεν ξέρω πώς ήρθε ο τάδε και με παρέσυρε»· χωρίς να προβάλλουμε άγνοια, αλλά φανερώνοντας κάποια απάτη. «Διότι δεν πράττω εκείνο που θέλω, αλλά κάνω εκείνο που μισώ. Εάν όμως κάνω εκείνο που δεν θέλω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός. Τώρα λοιπόν δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου». Το να θέλει κανείς το καλό και να μισεί το πονηρό είναι γνώρισμα τέλειας γνώσης· επομένως είναι φανερό ότι είπε και το «δεν θέλω», όχι για να αναιρέσει το αυτεξούσιο, ούτε για να εισαγάγει κάποια καταναγκαστική ανάγκη, αλλά για να δείξει ότι δεν επιδοκιμάζει τα όσα γίνονται. Τι σημαίνει λοιπόν το «δεν θέλω»; Αντί του «δεν επιδοκιμάζω, δεν αποδέχομαι». «Διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό· επειδή η θέληση είναι παρούσα σε μένα». Δεν διαβάλλει το σώμα, αλλά έδειξε την υπερβολική ισχύ της αμαρτίας, θέλοντας πάλι να επισημάνει το μέγεθος της δωρεάς που δόθηκε μέσω της χάριτος. «Το να κατεργάζομαι όμως το καλό, δεν το βρίσκω». Λέγοντας πάλι «δεν βρίσκω», δεν εννοεί άγνοια, λέει, αλλά κάποια επήρεια και επιβουλή της αμαρτίας. «Διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά το κακό που δεν θέλω, αυτό πράττω. Εάν όμως κάνω αυτό που δεν θέλω, δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου». Επεξεργασία των όσων έχουν ειπωθεί. «

Ρωμ. 7,15-20 Διότι, αφού ο άνθρωπος πουλήθηκε και υποτάχθηκε στην αμαρτία, δεν γνωρίζει τι ακριβώς πράττει, επειδή η αισχρή συνήθεια τον έχει κυριεύσει ολοκληρωτικά και δεν του επιτρέπει καν να συνειδητοποιήσει ότι αυτό που πράττει είναι κακό. Γι' αυτό, και αυτό που θα μισούσε αν ήταν απούλητος και ελεύθερος, και αυτό που δεν θα επέλεγε, αυτό ακριβώς επιλέγει και πράττει τώρα που έχει πλέον πουληθεί. Αν όμως τώρα, όντας ελεύθερος και απούλητος και σύμφωνα με τη φύση μου, δεν θα επέλεγα αυτά που τώρα κάνω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός· διότι αυτός μου επιτάσσει να αποφεύγω εκείνα τα οποία κι εγώ, όταν βρισκόμουν στην κατά φύση ελευθερία, έκρινα ότι είναι αποτρόπαια και μισητά. Τώρα όμως που έχω πουληθεί, λέει, και έχω πέσει κάτω από την αμαρτία, επειδή εξουσιάζομαι και κυριαρχούμαι από αυτήν και την υπηρετώ, κατ' αυτόν τον τρόπο πράττω το κακό που δεν θα έπραττα αν ήμουν ελεύθερος· γι' αυτό, κατά κάποιον τρόπο, δεν το πράττω εγώ, αλλά αυτός που έχει κρατηθεί και κυριευθεί από την αμαρτία. Ο ίδιος δε το λέει πιο εμφατικά: «αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου»· διότι, όπως ακριβώς αυτός που κατοικεί στο σπίτι κάνει όλα όσα αφορούν το σπίτι, ακόμη και αν χρησιμοποιεί το σπίτι ως συνεργό σε κάποια πράγματα, έτσι, λέει, και η αμαρτία, αφού με πήρε έρμαιο και πουλημένο σε αυτήν, κατοίκησε μέσα μου και με έκανε ολόκληρο δικό της, διώχνοντας κάθε αγαθό από τη σάρκα μου, όπως είναι η επίγνωση των όσων πράττω, η μετάνοια για όσα αμαρτάνω, και οτιδήποτε παρόμοιο.

Έπειτα: «διότι το να θέλω βρίσκεται μέσα μου». Δεν έχω βγει όμως εντελώς εκτός εαυτού, λέγει, ώστε να μη γνωρίζω καθόλου το αγαθό ούτε να έχω καμία επιθυμία γι' αυτό, αλλά κάποιες φορές κινητοποιούμαι προς αυτό· γι' αυτόν τον λόγο είπε: «βρίσκεται μέσα μου», σαν να λέγει: κείται κοντά μου όμοιο με νεκρό· όμως, παρόλο που κείται κοντά μου, εγώ αφυπνίζομαι, αλλά επειδή κυριεύομαι από την αμαρτία, δεν φέρω την προαίρεσή μου εις πέρας.

«Γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό». Αυτό ο Παύλος δεν το είπε για τον εαυτό του, αλλά οικειοποιούμενος το πρόσωπο της ανθρώπινης φύσης. Τότε λοιπόν δεν κατοικεί το αγαθό στη σάρκα μας, όταν, υποδουλωμένοι στην αμαρτία λόγω της συνήθειας και του χρόνου, φέρουμε το κακό μέσα μας ως κάτι το μόνιμο και δυσεξάλειπτο. Διότι εκείνος που έχει υποδουλωθεί από τη μακροχρόνια ενασχόληση με αυτά, ακόμη κι αν θελήσει να επιστρέψει πάλι στην αρετή, βρίσκει την επιθυμία του εξαιρετικά δύσκολο να πραγματοποιηθεί και να ολοκληρωθεί. Γι' αυτό λέει, «δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ αυτό», δηλαδή «αναγνωρίζω ότι το έργο δεν είναι δικό μου (διότι πώς θα μπορούσε να είναι, από τη στιγμή που θλίβομαι από αυτό;), αλλά της αμαρτίας που κατοικεί μέσα μου, η οποία έχει αποκτήσει σταθερή και αμετακίνητη κατοικία. Γι' αυτό και οδύρομαι, αναζητώντας την ελευθερία και ανακράζοντας, "Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ", και τα εξής».

Γι' αυτό και ο Παύλος αναφωνούσε: «Γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό· διότι η θέληση υπάρχει σε μένα» και τα εξής. Και πάλι: «Διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά πράττω αυτό που δεν θέλω». Εύλογα λοιπόν, λέει, παρότι αμαρτάνουμε περισσότερο από τους δαίμονες, εμείς τυγχάνουμε συγχώρεσης, ενώ εκείνοι όχι.

Εάν όμως κάνω αυτό που δεν θέλω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός· τώρα λοιπόν δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου. Διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό», λέγοντας ορθά.

Γι' αυτό και ο Θεός, για την αναίρεση της αμαρτίας, επινόησε τον θάνατο για χάρη μας, ώστε, αφού γεννήθηκε μέσα μας, όπως είπα, να μην γίνει αθάνατη, αν παραμέναμε κι εμείς αθάνατοι. Γι' αυτό ο Απόστολος, λέγοντας «Διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό», θέλει να υποδηλώσει την αμαρτία που εγκαταστάθηκε μέσα μας εξαιτίας της παράβασης μέσω της επιθυμίας, της οποίας, σαν νέα βλαστάρια, δημιουργούνται συνεχώς μέσα μας οι φιλήδονοι λογισμοί.