Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 7:21

Εάν όμως η φύση της σάρκας είναι δυσβάστακτη και δυσαντιμετώπιστη, εγείροντας ενάντια στον νου την ατίθαση ηδονή, και ο νόμος είναι αδρανής στο να προσφέρει βοήθεια, καθώς δεν έχει τη δύναμη να νεκρώνει τις αμαρτίες· κανείς δεν θα τον κατηγορούσε δικαίως ότι δεν πράττει το καλύτερο απορρίπτοντας τα αισχρά, ακόμη κι αν τυχόν κρατούσε τα ηνία των θελημάτων που υπάρχουν μέσα μας. <Βρίσκω, άρα, τον νόμο, σε εμένα που θέλω να κάνω το καλό, ότι σε εμένα βρίσκεται από κοντά το κακό.> Παρατήρησε, λοιπόν, πάλι πόσο σοφά και έντεχνα αποδέχεται τον νόμο, όχι ως ικανό να αμβλύνει το κεντρί της αμαρτίας, ούτε βέβαια να νεκρώνει την αμαρτία που υπάρχει μέσα μας, αλλά μόνο ως μεταδίδοντα στον νου τη γνώση του συμφέροντος. Διότι, λέει, αν το κακό βρίσκεται κοντά μου, κατοικώντας μέσα στη σάρκα μου, και ο νόμος βέβαια το αποδοκιμάζει, προσφέρει αυτή τη βοήθεια και νοείται ως σύμβουλος, όχι όμως και ως λυτρωτής. Σε αυτούς όμως που νοσούν από την αμαρτία είναι οπωσδήποτε αναγκαίο, όχι μόνο να διακρίνουν ότι τους αρμόζει να πράττουν τα βέλτιστα, αλλά και να μπορούν να κατορθώνουν όσα είναι ορθά και σύμφωνα με τον νόμο. Όπως ακριβώς και σε εκείνους που επιθυμούν να διαπρέπουν στις μάχες δεν αρκεί γι' αυτό η γυμνή και μόνη γνώση της τακτικής, αλλά αν συνυπάρχει σε αυτούς και η ρώμη, τότε μόνο οι τέτοιοι καθίστανται λαμπροί και αξιοθαύμαστοι.

Αυτό ακριβώς μας καταδεικνύει και ο λόγος της προφητείας που εξετάζουμε. «Διότι εάν αποστρέψεις», λέει, «το πόδι σου από τα Σάββατα, ώστε να μην κάνεις τα θελήματά σου κατά την άγια ημέρα». Το δε «να αποστρέψεις το πόδι σου από τα Σάββατα», δεν θα μπορούσε να σημαίνει τίποτε άλλο, όπως νομίζω, παρά το ότι δεν πρέπει να πράττει κανείς ό,τι θέλει και να πορεύεται στα μονοπάτια των δικών του επιθυμιών. Διότι, το ότι ο σκοπός των ανθρώπινων θελημάτων αποβλέπει στη φιληδονία, το επιβεβαιώνει ο πάνσοφος Παύλος γράφοντας: «Διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά πράττω το κακό που μισώ· διότι συμμερίζομαι με χαρά τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο, βλέπω όμως άλλον νόμο που αντιστρατεύεται στον νόμο του νου μου και με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας, ο οποίος υπάρχει στα μέλη μου». Πρέπει, λοιπόν, εκείνοι που επιθυμούν να ευδοκιμήσουν ενώπιον του Θεού, να καταπολεμήσουν με γενναιότητα το ίδιο τους το θέλημα, και ακολουθώντας παντού τους θείους νόμους Του να διατρέχουν την αξιοθαύμαστη οδό της δικαιοσύνης. Τρυφερά δε Σάββατα ονομάζει εκείνα που δεν περιέχουν τίποτε από το ανθρώπινο θέλημα.

«Εάν όμως κάνω αυτό που δεν θέλω, δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου. Βρίσκω, λοιπόν, τον νόμο, ότι ενώ εγώ θέλω να κάνω το καλό, βρίσκεται δίπλα μου το κακό.» Κατανοείς, επομένως, πώς η προσβολή της φαυλότητας επαναστατεί άγρια ενάντια στην ψυχή του καθενός και οδηγεί χωρίς τη θέλησή μας τον νου που υπάρχει μέσα μας σε αυτό που εκείνη επιθυμεί, και αφαιρεί, κατά κάποιον τρόπο, την ελευθερία των ροπών μας, έτσι ώστε η πράξη να μη φαίνεται πλέον δική μας, αλλά ίσως αποκλειστικά μόνο δική της. Όμως, ο Δημιουργός δεν μας εγκατέλειψε, ούτε, αφήνοντας την ανθρώπινη φύση εντελώς αβοήθητη, επέτρεψε να λεηλατείται εύκολα από τις φαύλες ηδονές. Διότι ο νόμος επιτιμά αυτές τις ροπές, και ακόμη και αν το πάθος υπερισχύει, αντιστέκεται σοφά και μας στρέφει προς το καλύτερο, υποδεικνύοντας την ομορφιά της εγκράτειας και κάνοντάς μας να χαιρόμαστε με τα καυχήματα της αρετής. Τοποθετώντας, λοιπόν, τη διάνοιά μας πέρα από τη βέβηλη και μυσαρότατη ηδονή, και δίνοντας μικρή σημασία στα φαγητά και στα ποτά, «ας επιτελέσουμε αγιοσύνη με φόβο Θεού, όπως έχει γραφτεί: ας νεκρώσουμε τα μέλη μας που είναι πάνω στη γη, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία.» Διότι αυτά ακριβώς μας γράφει ο σοφότατος Παύλος.

«Βρίσκω, λοιπόν, τον νόμο σε μένα που θέλω να πράξω το καλό, ότι το κακό βρίσκεται δίπλα μου». Είναι ασαφές αυτό που ειπώθηκε· τι εννοεί, λοιπόν; Επαινώ τον νόμο, λέει, σύμφωνα με τη συνείδησή μου, και διαπιστώνω ότι και αυτός είναι συνήγορος σε μένα που θέλω να πράξω το καλό, και ότι ενισχύει τη θέλησή μου· διότι, όπως ακριβώς εγώ συμφωνώ και χαίρομαι με αυτόν, έτσι και αυτός επαινεί τη δική μου διάθεση. Βλέπεις πώς αποδεικνύει ότι αφενός η γνώση των καλών και των μη καλών έχει εμφυτευθεί μέσα μας εξαρχής, αφετέρου ότι ο νόμος του Μωυσή την επαινεί, αλλά και επαινείται από αυτήν; Διότι ούτε παραπάνω είπε ότι «Διδάσκομαι από τον νόμο», αλλά «Συμφωνώ με τον νόμο»· ούτε είπε προηγουμένως ότι «Διαπαιδαγωγούμαι από αυτόν», αλλά ότι «Συνήδομαι σε αυτόν». Και τι σημαίνει «Συνήδομαι»; Ομολογώ ότι είναι ορθός, όπως ακριβώς πράττει και εκείνος σε μένα που θέλω να κάνω το καλό. Ώστε το να θέλουμε το καλό, και το να μη θέλουμε το πονηρό, ήταν άνωθεν προεμφυτευμένο μέσα μας· όταν δε ήλθε ο νόμος, και για τα κακά έγινε κατήγορος περισσοτέρων, και για τα αγαθά επαινέτης μεγαλύτερων. Βλέπεις ότι παντού μαρτυρεί για τον νόμο ότι αποτελεί απλώς μια κάποια ενίσχυση και προσθήκη, και τίποτε περισσότερο;

Διότι, ενώ ο νόμος το επαινεί, και εγώ συμμερίζομαι τη χαρά του και επιθυμώ το καλό, το κακό εξακολουθεί να παραμένει δίπλα μου, και η πράξη του δεν έχει καταργηθεί. Ώστε, για εκείνον που έχει την προαίρεση να πράξει κάτι καλό, ο νόμος γίνεται σύμμαχος μόνο κατά τούτο: κατά το ότι δηλαδή και ο ίδιος βούλεται τα ίδια με αυτόν. Έπειτα, επειδή το έχει διατυπώσει αυτό ασαφώς, προχωρώντας το ερμηνεύει και το καθιστά σαφέστερο, δείχνοντας πώς το κακό βρίσκεται δίπλα μας, και πώς ο νόμος συμπαρίσταται σε εκείνον που θέλει να πράττει το καλό.

«Βρίσκω, λοιπόν, τον νόμο, σε εμένα που θέλω να πράττω το καλό, ότι σε εμένα το κακό παραμονεύει.» Μετά το «καλό», πρέπει να συνδεθεί η έννοια της συνηγορίας, και έτσι το νόημα γίνεται σαφές, ως εξής: Βρίσκω τον νόμο να συνηγορεί σε εμένα που θέλω να πράττω το καλό· το δε «ότι σε εμένα το κακό παραμονεύει», σημαίνει, λέει, έστω και αν η αμαρτία επικρέμαται παρακινώντας προς το κακό. «Διότι ευφραίνομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο· βλέπω όμως άλλον νόμο στα μέλη μου, ο οποίος αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου και με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας, που υπάρχει στα μέλη μου.» Πρόσεξε πώς περιγράφει τη μάχη μεταξύ του φυσικού νόμου και της αμαρτίας, καθώς και τη νίκη της αμαρτίας· διότι το «αιχμαλωτίζοντάς με», αυτό ακριβώς φανέρωσε. Ονόμασε δε την αμαρτία νόμο, όχι εξαιτίας της αξίας της, αλλά εξαιτίας της υπακοής όσων πείθονται σε αυτήν. Όπως ακριβώς, λοιπόν, αποκαλεί κύριο τον μαμωνά και θεό την κοιλιά, όχι λόγω της δικής τους αξίας, αλλά εξαιτίας της μεγάλης δουλείας όσων έχουν υποταχθεί σε αυτά.

«Αν όμως το πεπρωμένο παρασύρει τον Ανδρόνικο στα δώματα του Άδη, αυτοί θα προηγηθούν και θα ανοίξουν πρώτοι τον δρόμο· και έπειτα θα ακολουθήσει έτσι ο Ανδρόνικος.» Λέγοντας αυτά και παραφράζοντας τα λόγια του Παύλου, «ώστε δεν θα πράξω το αγαθό που θέλω, αλλά το κακό που δεν θέλω, αυτό και θα διαπράξω, καθώς οι εχθροί αντιστρατεύονται απέναντί μου και με αιχμαλωτίζουν σε πράξεις παρά τη θέλησή μου», αναζήτησε θεραπεία για το κακό. Όταν δε ύψωσαν τη φωνή τους όλοι όσοι ανήκαν στη φατρία του και κραύγασαν δυνατά να τους εξαφανίσει από το πρόσωπο της γης και να μη λυπηθεί κανέναν, επικυρώθηκε ο αφανισμός όλων, τόσο όσων είχε συλλάβει και κρατούσε στις φυλακές όσο και εκείνων που είχαν καταδικαστεί σε εξορία, καθώς και των υπηρετών και των συγγενών τους. Και αμέσως συντάχθηκε έγγραφο που κατέγραφε τις αποφάσεις, με τον πρωτασηκρήτη να υπαγορεύει, τον επί των δεήσεων να συμμετέχει στις προσπάθειες, και τον πρωτονοτάριο του δρόμου να αλαλάζει με τις φωνές του. Τα ονόματα αυτών ας μου επιτραπεί να τα παραλείψω και τώρα, όπως και εκείνων που στη συνέχεια συνέπραξαν με παρόμοιο τρόπο, όσοι, κυνηγώντας την κενή δόξα, λιποθυμούσαν τότε και έτρεμαν τον Ανδρόνικο· των οποίων πρωτοστάτης και αρχηγός ήταν ο Στέφανος Αγιοχριστοφορίτης, ο οποίος με τη βροντερή του φωνή έκανε τα ανάκτορα να αντηχούν και σαν ορμητικό ποτάμιο ρεύμα κόχλαζε και παρέσυρε οτιδήποτε θεωρούσε ο Ανδρόνικος υπαίτιο.

Ρωμ. 7,21 Από όσα είπα, λέει, και από όσα εξέτασα, αυτό το συμπέρασμα βγάζω και αυτό βρίσκω. Ποιο; Το ότι ο νόμος είναι μεν νόμος για το καλό σε εμένα που θέλω να κάνω το καλό, και μόνο αυτό προσφέρει· διότι το κακό βρίσκω ότι ομοίως βρίσκεται δίπλα μου, και δεν βελτιώθηκα καθόλου από τον νόμο, παρά μάλλον δέχτηκα και βλάβη, διότι έδωσε αφορμή στο να βρίσκεται δίπλα μου και τρόπον τινά να με πλησιάζει το κακό. Ο νόμος λοιπόν, λέει, έγινε για μένα μόνο νόμος για το καλό, και τίποτε άλλο· από πού είναι φανερό ότι το κακό βρίσκεται ωσαύτως δίπλα μου.

Ή και με αυτόν τον τρόπο: «βρίσκω τον νόμο καλό», ώστε το «καλό» να βρίσκεται και σε υπερβατό σχήμα και να νοείται από κοινού. Βρίσκω, λέει, τον νόμο καλό «σε εμένα που θέλω να κάνω το καλό». Γιατί λοιπόν δεν το πράττεις; Επειδή «το κακό βρίσκεται δίπλα μου». Ώστε το καλό του νόμου έγκειται μόνο στο να νομοθετεί, αλλά δεν έχει τη δύναμη να γλιτώσει από το κακό και να σώσει. Γι' αυτό πρέπει κανείς να τον αποφεύγει και να προσέρχεται στον Χριστό. —Ή μάλλον με αυτόν τον τρόπο: «βρίσκω άρα τον νόμο», δηλαδή κατανόησα και συνέλαβα τη δύναμη και τη φύση του νόμου. Τον ανακάλυψα με ακρίβεια, ότι σε τίποτα δεν μπόρεσε να με βοηθήσει. Από πού είναι φανερό; Από το ότι, ενώ «θέλω να κάνω το καλό», σε τίποτα δεν με συντρέχει, αλλά ομοίως «το κακό βρίσκεται δίπλα μου», καθιστώντας άπρακτη τη θέλησή μου. Σε αυτό, λοιπόν, βρήκα με ακρίβεια πόσο ισχύει ο νόμος και ποια είναι η φύση του, στο ότι μέσα σε εμένα, που θέλω να κάνω το καλό, βρίσκω ότι το κακό παραμένει δίπλα μου και δεν έχει αποδιωχθεί από αυτόν μακριά μου. Και τα όσα θα ειπωθούν στη συνέχεια από τον Παύλο μπορεί να είναι υποστηρικτικά των δύο προαναφερθεισών ερμηνειών, καθώς κάθε μία είναι νοηματικά αποδεκτή και διασώζει απρόσκοπτη την αλληλουχία. —Είναι δυνατόν επίσης να εκληφθεί και έτσι, πιο κοντά στο γράμμα του κειμένου: «βρίσκω άρα εγώ, που θέλω να κάνω το καλό» σύμφωνα με τον νόμο, «ότι το κακό βρίσκεται δίπλα μου»· διότι όσοι θέλουν να κάνουν το καλό σύμφωνα με το Ευαγγέλιο δεν βρίσκουν ότι το κακό παραμένει δίπλα τους.

Διότι μέσω του βαπτίσματος αποδιώχθηκε και εκδιώχθηκε, ώστε πρέπει να προσέλθουμε στον Χριστό μέσω του βαπτίσματος, έχοντας εγκαταλείψει τον νόμο. — Θα μπορούσες όμως να το εκλάβεις και έτσι, αρκετά εύλογα: 〈βρίσκω τον νόμο〉 σαν σύμμαχο, ή μάλλον να συμφωνεί 〈με εμένα που θέλω το καλό〉. Και ποια η ανάγκη συμφωνίας ή συμμαχίας; Μεγάλη, λέει, διότι 〈σε εμένα το κακό παραμένει〉 και αντιστρατεύεται και πολεμά. Και στη συνέχεια, αυτό ακριβώς αναπτύσσει και αποσαφηνίζει, πώς συμφωνεί ο νόμος και πώς επιτίθεται το κακό. 〈Διότι ευφραίνομαι με τον νόμο του Θεού〉· ώστε, ως προς αυτό, συμφωνεί μαζί μου και τρόπον τινά συμμαχεί, αν και είναι αδύναμος να βοηθήσει· διότι, καθώς αντιστρατεύεται ο άλλος νόμος, δηλαδή αυτός 〈της αμαρτίας〉, δεν αντέχει ούτε επικουρεί, παρόλο που τον θέλω και ευφραίνομαι με αυτόν, αλλά απομακρύνεται εγκαταλείποντάς με, και, καθώς δεν μπορώ να τα βγάλω πέρα μόνος μου, γίνομαι αιχμάλωτος. Θα γινόταν όμως, αν συντασσόταν έτσι, σαφέστερο από τα λεγόμενα: βρίσκω άρα σε εμένα που θέλω το καλό, δηλαδή τον νόμο, ότι το κακό βρίσκεται δίπλα μου.