Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 7:25

Απεστάλη δε, επειδή τον άκουσε να οδύρεται για τις δικές του ταλαιπωρίες και να ομολογεί την αμαρτία των λογισμών του. Διότι είπε: «Ω ταλαίπωρος εγώ, διότι έχω συντριβεί, επειδή, ενώ είμαι άνθρωπος και έχω ακάθαρτα χείλη, κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη». Αυτά έλεγε και ο Παύλος: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα τούτου του θανάτου;» Έπειτα και ο ίδιος, έχοντας τύχει της θείας αρωγής, προσθέτει: «Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού».

«Και ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;» Και πάλι κατηγορηματικά αναφέρει: «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα. Αυτά τα δύο αντιτίθενται το ένα στο άλλο, ώστε να μην κάνετε εκείνα που θα θέλατε.» Ας θυμηθούμε, επιπλέον, τι είπε, διδάσκοντάς μας με τρόπο ακόμη πιο ελεγκτικό: «Διότι γνωρίζω ότι ο νόμος είναι πνευματικός· εγώ όμως είμαι σαρκικός, πουλημένος στην αμαρτία. Επειδή αυτό που πράττω, δεν το κατανοώ· διότι δεν κάνω το αγαθό που θέλω, αλλά πράττω το κακό που μισώ. Αν όμως κάνω αυτό που εγώ δεν θέλω, συμφωνώ με τον νόμο ότι είναι καλός. Τώρα, λοιπόν, δεν το πράττω πλέον εγώ αυτό, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου.» Και αφού ανέπτυξε αυτή την ίδια θέση εκτενέστερα, ότι δηλαδή είναι αδύνατον αυτός που κυριαρχείται από την αμαρτία να είναι δούλος του Κυρίου, μας υποδεικνύει φανερά Εκείνον που μας λυτρώνει από μια τέτοια τυραννία, λέγοντας: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με γλιτώσει από το σώμα τούτου του θανάτου; Ευχαριστώ τον Θεό μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας.» Και λίγο μετά προσθέτει: «Καμία κατάκριση, επομένως, δεν υπάρχει τώρα για εκείνους που βρίσκονται εν Χριστώ Ιησού, οι οποίοι δεν πορεύονται σύμφωνα με τη σάρκα.»

«Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας», ο οποίος είπε: «Αυτό είναι το αίμα μου της καινής διαθήκης, το οποίο εκχέεται υπέρ πολλών προς άφεση αμαρτιών»· όπως μαρτυρεί και ο Απόστολος λέγοντας: «Στον οποίο έχουμε την απολύτρωση διά του αίματός του, την άφεση των παραπτωμάτων»· και τότε προσερχόμαστε στο διά του ύδατος βάπτισμα, το οποίο είναι ομοίωμα του σταυρού, του θανάτου, της ταφής και της εκ νεκρών αναστάσεως· συνάπτοντας συνθήκες και τηρώντας εκείνες που έχουν επισφραγιστεί από τον ίδιο τον Απόστολο στη σχετική περικοπή περί αυτού του βαπτίσματος, λέγοντας: «Γνωρίζοντας ότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον εξουσιάζει πια. Διότι, τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία εφάπαξ· ενώ τη ζωή που ζει, τη ζει για τον Θεό».

Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας.> Προς το παρόν, όμως, αγανακτεί και κατακρίνει τη σάρκα· και ονομάζει σώμα θανάτου το γήινο και φιλήδονο, επειδή νοσεί μέσα του από τον νόμο της αμαρτίας. Λέγει δε ότι αναζητά αυτόν που μπορεί να τον απαλλάξει από τέτοια κακά, και για να μας εισαγάγει, λαμβάνοντας κατάλληλη αφορμή, τον λυτρωτή, δηλαδή τον Χριστό, προς τον οποίο και ομολογεί όλη την ευγνωμοσύνη του. Διότι μέσω αυτού λυτρωθήκαμε, όχι από τη σάρκα, αλλά από τον θάνατο της σάρκας· όχι επειδή πεθάναμε, αλλά επειδή ελευθερωθήκαμε από τον θάνατο που βρίσκεται στα μέλη, δηλαδή από την άγρια ηδονή που υπάρχει στα μέλη. Διότι ο Χριστός μας ανέδειξε ανώτερους από την ηδονή και την αμαρτία. <Άρα, λοιπόν, εγώ ο ίδιος με τον νου δουλεύω στον νόμο του Θεού, αλλά με τη σάρκα στον νόμο της αμαρτίας. Δεν υπάρχει άρα τώρα καμία κατάκριση για όσους είναι εν Χριστώ Ιησού, οι οποίοι δεν περιπατούν κατά σάρκα αλλά κατά πνεύμα.> Ο λόγος του έχει εκταθεί μακρός, εξετάζοντας λεπτομερώς το καθένα από όσα υπάρχουν μέσα μας και τους τρόπους της πλεονεξίας, τους οποίους συνηθίζει να υπομένει η ανθρώπινη διάνοια, καθώς το κακό αντιπαρατάσσεται σε αυτήν. Ισχυριζόταν, μάλιστα, ότι ο νους των πιο ενάρετων ανθρώπων κάποιες φορές δυσφορεί όταν τυραννείται από τα πάθη της σάρκας, στενοχωριέται σφόδρα και ντρέπεται επειδή ασθενεί· ωστόσο, δεν έχει με κανέναν τρόπο τη δυνατότητα να αποβάλει την ακούσια αμαρτία, καθώς η ηδονή επιπίπτει με σφοδρότητα. Για αυτόν τον λόγο και είναι αδύναμος να αντισταθεί, μην έχοντας απολύτως καμία βοήθεια για αυτόν τον σκοπό από τον νόμο.

Επομένως, ο νόμος του πνεύματος της ζωής, δηλαδή το θέλημα του νου που οδηγεί στη ζωή, υπήρχε μέσα μας και παλαιότερα· διότι με τον νου δουλεύαμε στον νόμο του Θεού· αλλά ασθένησε, όπως είπα, λόγω της αδυναμίας του να αντισταθεί, και, καθώς νικιόταν από τις επιθυμίες της σάρκας, κατακρινόταν από τον νόμο. Επειδή όμως, αποβάλλοντας την ασθένεια, ενδυναμώθηκε μέσω του Χριστού· διότι μέσω Αυτού σφραγιστήκαμε με το Άγιο Πνεύμα και ντυθήκαμε τη «δύναμη εξ ύψους», γι' αυτό ακριβώς και λυτρωθήκαμε, και δεν είμαστε πλέον υποταγμένοι στο κακό· αλλά κληθήκαμε, όπως είπα, σε ελεύθερο αξίωμα. Επομένως, ο νόμος του πνεύματος της ζωής, δηλαδή το θέλημα του νου, το οποίο ρέπει προς την αγαθοεργία και οδηγεί στη ζωή, όταν πλούτισε με τη χάρη μέσω του Χριστού και απαλλάχθηκε από την παλαιά ασθένεια, τότε, αψηφώντας τα κακά που προέρχονται από την αμαρτία και υπερισχύοντας του νόμου της σάρκας, με ελευθέρωσε, λέει· και όχι βέβαια χορηγώντας ο ίδιος την ελευθερία, αλλά μάλλον γινόμενος για εμάς πρόξενος της ελευθερίας που δόθηκε μέσω του Χριστού.

Αν όμως η γέννηση των σωμάτων έχει ως ρίζα της τη φιλοσαρκία, τότε βεβαίως νοσεί η ίδια, καθώς και τα όσα γεννιούνται από αυτήν. Γι' αυτό, άλλωστε, ο ιερότατος Παύλος καταδίκασε εντονότατα τα σαρκικά κινήματα, λέγοντας τα εξής: «Διότι χαίρομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο· βλέπω όμως άλλον νόμο να αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου, και να με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου. Ταλαίπωρος άνθρωπος που είμαι! Ποιος θα με γλιτώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» Ας έχει χάρη όμως ο Θεός, διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, μέσω του οποίου και τιθασεύτηκε ο νόμος της αμαρτίας, και η προσβολή των σαρκικών κινημάτων στα [...] νεύματα, και δεν προχωρά [...]. Κατόρθωσε [...] και αυτό, μαζί με τα [άλλα, ο Μο]νογενής Λόγος του Θεού, όταν έγινε άνθρωπος.

ΑΛΛΟ. Ο Παύλος, κατηγορώντας τη σαρκική επιθυμία και δείχνοντας πόση αντίσταση προβάλλει προς τη βούληση του Πνεύματος, λέγει: «Η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο Πνεύμα, και το Πνεύμα ενάντια στη σάρκα. Διότι αυτά αντιτίθενται το ένα στο άλλο.» Έπειτα, προχωρώντας λίγο παρακάτω, προσθέτει: «Άρα, λοιπόν, εγώ ο ίδιος με τον νου μου δουλεύω στον νόμο του Θεού, αλλά με τη σάρκα στον νόμο της αμαρτίας». Ονομάζει, αφενός, νόμο της αμαρτίας τις κινήσεις της σάρκας προς τις άτοπες ηδονές, και αποκαλεί, αφετέρου, νόμο του Θεού τη βούληση του Πνεύματος. Είναι ολοφάνερο, λοιπόν, ότι το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός, το οποίο ορίζει ως νόμους μέσα μας το δικό του θέλημα. Διότι δεν αρμόζει σε κανέναν άλλον να νομοθετεί, παρά μόνο στον Θεό.

ΕΠΙΛΥΣΗ. Φαίνεται σε κάποιους ότι ο πάνσοφος Παύλος λέγει κάποια πράγματα δυσχερή, δηλαδή δυσνόητα, σύμφωνα με τη φωνή των αγίων αποστόλων. Ότι όμως αυτά είναι γεμάτα από την άνωθεν σοφία, δεν είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς, διότι μέσα του μιλάει ο Χριστός. Είπε λοιπόν: «Διότι χαίρομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο, βλέπω όμως έναν άλλον νόμο να αντιστρατεύεται στον νόμο του νου μου και να με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας», και πάλι: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Ας είναι η χάρη στον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας». Διότι, ενώ ο νους αποβλέπει στην εγκράτεια λόγω του φόβου του Θεού, το κίνημα της σάρκας τον πολεμά, και αντιτάσσεται στις ορμές προς την αγνεία και επιτίθεται δεινά. Αλλά όσοι εφαρμόζουν τη νήψη που αρμόζει σε αυτούς που σέβονται τον Θεό, επιτιμούν το κίνημα της σάρκας και αμβλύνουν το κεντρί της αμαρτίας, χρησιμοποιώντας ασκήσεις και κόπους και τις άλλες αρετές. Ώστε, το να ξεριζώσει κανείς την έμφυτη επιθυμία της σάρκας δεν είναι δυνατόν· με τη νήψη όμως, όπως είπα, είναι δυνατόν να μην την αφήνει να αποθρασύνεται εναντίον του νου, προπάντων διότι έγινε άνθρωπος ο Μονογενής Λόγος του Θεού, και δεν επέτρεψε πλέον στον αγριεμένο νόμο της αμαρτίας, ο οποίος βρίσκεται στα μέλη μας, να αυθαδιάζει εναντίον μας.

Γι' αυτό ακριβώς ο απόστολος λέει ότι ο διάβολος επιτίθεται στις χριστοφόρες ψυχές με πεπυρωμένα βέλη. Διότι εκείνος που δεν μπορεί να επικρατήσει του αντιπάλου του, χρησιμοποιεί οπωσδήποτε βέλη εναντίον του, ώστε με την πτήση των βελών να μπορέσει να θηρεύσει εκείνον που τον πολεμά από μακριά. Έτσι και ο Σατανάς, επειδή δεν μπορεί λόγω της παρουσίας της χάριτος να φωλιάσει όπως πριν στον νου όσων αγωνίζονται, επιτίθεται λοιπόν στην υγρότητα και φωλιάζει στο σώμα, ώστε μέσω της δικής του ευπάθειας να δελεάσει την ψυχή. Γι' αυτό πρέπει κανείς να το εξασθενεί συμμετρικά, ώστε να μην γλιστρήσει ο νους εξαιτίας της υγρότητάς του προς τη λειότητα των ηδονών. Διότι από το ίδιο το αποστολικό ρητό οφείλουμε να πειθόμαστε ότι ο μεν νους εκείνων που αγωνίζονται ενεργείται από το θείο φως, γι' αυτό και υπηρετεί τον θείο νόμο και συγχαίρει με αυτόν. Η δε σάρκα δέχεται πιο ευχάριστα τα πονηρά πνεύματα εξαιτίας της δικής της ροπής, γι' αυτό κάποιες φορές παρασύρεται να υπηρετήσει τη δική τους πονηρία. Από αυτό κυρίως φαίνεται ότι ο νους δεν είναι κοινό κατοικητήριο του Θεού και του διαβόλου, επειδή πώς «με τον νου μου υπηρετώ τον νόμο του Θεού, αλλά με τη σάρκα τον νόμο της αμαρτίας», αν ο μεν νους μου δεν στεκόταν με κάθε ελευθερία στη μάχη κατά των δαιμόνων, υπηρετώντας με ευχαρίστηση τη χρηστότητα της χάριτος, ενώ το σώμα δέχεται πιο ευχάριστα την οσμή των άλογων ηδονών;

Όλοι λοιπόν οι άνθρωποι, είτε δίκαιοι είτε αμαρτωλοί, εάν δεν καθυποτάξουν τους εαυτούς τους μέσω του πνευματικού νόμου, δηλαδή μέσω του Ιησού Χριστού με κάθε ταπεινοφροσύνη, δεν μπορούν να ελευθερωθούν από τα κακά και να διαφύγουν από την κυριαρχία του Διαβόλου. Διότι ο Παύλος αναφέρει μέσα από τις Γραφές την πτώση του θανάτου: Ταλαίπωρος άνθρωπος που είμαι! Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Ευχαριστώ τον Θεό μέσω του Κυρίου Ιησού Χριστού.

Αυτά ακριβώς τα λόγια αυτό φανερώνουν, όταν λέει: «διότι συμφωνώ με χαρά με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο, βλέπω όμως άλλον νόμο στα μέλη μου, ο οποίος αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου και με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας, που υπάρχει στα μέλη μου. Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;». Με αυτά δεν αποφάνθηκε ότι το σώμα είναι θάνατος, αλλά εννοούσε τον νόμο της αμαρτίας που φωλιάζει μέσα μας, στα μέλη του σώματος, εξαιτίας της παραβάσεως, και ο οποίος διαρκώς οδηγεί την ψυχή προς τον θάνατο της αδικίας. Γι' αυτό προσθέτει αμέσως, διασαφηνίζοντας βεβαίως από ποιον θάνατο λαχταρούσε να λυτρωθεί και ποιος ήταν εκείνος που τον λύτρωνε: «Χάρις στον Θεό διά του Ιησού Χριστού». Διότι πρέπει να προσέξουμε ότι, εάν αποκαλούσε το σώμα θάνατο, ω Αγλαοφών, όπως έχετε υποθέσει, δεν θα επικαλούνταν έπειτα τον Χριστό ως εκείνον που τον λυτρώνει από ένα τέτοιο κακό· επειδή τι πιο παράδοξο ή τι περισσότερο αποκομίσαμε από την παρουσία του Χριστού; Και γιατί άραγε ο απόστολος θα διακήρυττε ότι μπορούσε, διά της παρουσίας του Χριστού, να ελευθερωθεί από τον Θεό από αυτόν τον θάνατο, εφόσον σε όλους τους ανθρώπους συνέβαινε να πεθαίνουν ακόμη και πριν έλθει ο Χριστός στον κόσμο;

Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος! Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Είδες πόση είναι η τυραννία της κακίας, ώστε να νικά τον νου, ακόμη και όταν αυτός ευφραίνεται με τον νόμο; Διότι δεν μπορεί να πει κανείς, λέει, ότι η αμαρτία με υποδουλώνει ενώ εγώ μισώ τον νόμο και τον αποστρέφομαι· αφού συμφωνώ μαζί του, χαίρομαι με αυτόν και καταφεύγω σε αυτόν, αλλά παρ' όλα αυτά, εκείνος δεν μπόρεσε να με σώσει, έστω κι αν κατέφευγα σε αυτόν, ενώ ο Χριστός με έσωσε, ακόμη και όταν έφευγα μακριά Του. Είδες το απερίγραπτο μέγεθος της χάριτος; Αλλά ο Απόστολος δεν το διατύπωσε έτσι· παρά μόνο, αφού αναστέναξε και θρήνησε γοερά, σαν να βρισκόταν σε ερημιά χωρίς κανέναν για να τον βοηθήσει, μέσω της απορίας του δείχνει τη δύναμη του Χριστού, και λέει: Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος! Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Ο νόμος δεν στάθηκε ικανός, η συνείδηση δεν επαρκούσε· αν και βεβαίως επαινούσα τα καλά, και όχι μόνο τα επαινούσα, αλλά και μαχόμουν ενάντια στα αντίθετα. Διότι με τη λέξη «αντιστρατευόμενον», έδειξε ότι και ο ίδιος παρατασσόταν σε μάχη απέναντί του. Από πού λοιπόν θα υπάρξει ελπίδα σωτηρίας; «Ευχαριστώ τον Θεό», λέει, «μέσω του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας». Είδες πώς έδειξε αναγκαία την παρουσία της χάριτος, και κοινά τα σωτήρια έργα του Πατρός και του Υιού; Διότι, κι αν ακόμη ευχαριστεί τον Πατέρα, ωστόσο και ο Υιός είναι αίτιος αυτής της ευχαριστίας. Όταν όμως τον ακούσεις να λέει: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;», μην νομίσεις ότι κατηγορεί τη σάρκα.

Επομένως, δεν αδικήθηκαν όσοι πολιτεύθηκαν σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, εφόσον τους παραχωρήθηκε μια τόσο ισορροπημένη νομοθεσία. Εάν όμως ούτε και έτσι δεν μπόρεσαν να επικρατήσουν, το σφάλμα οφείλεται στη δική τους ραθυμία. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος ευχαριστεί τον Θεό, διότι ο Χριστός, χωρίς να ζητήσει με αυστηρότητα λογαριασμό για τίποτα από αυτά, όχι μόνο δεν απαίτησε ευθύνες για τις πράξεις μας, αλλά μας κατέστησε και ικανούς για έναν μεγαλύτερο πνευματικό αγώνα. Γι' αυτό λέει: «Ευχαριστώ τον Θεό μου μέσω του Ιησού Χριστού». Και θεωρώντας τη σωτηρία ως δεδομένη, με βάση όσα ήδη αναπτύχθηκαν, μεταβαίνει πλέον σε κάτι άλλο, λέγοντας ότι όχι μόνο απαλλαγήκαμε από τα προηγούμενα, αλλά καταστήκαμε και ακατανίκητοι για το μέλλον. Διότι, λέει, δεν υπάρχει πλέον καμία κατάκριση για εκείνους που βρίσκονται εν Χριστώ Ιησού, οι οποίοι δεν περιπατούν σύμφωνα με τη σάρκα. Όμως δεν το είπε αυτό προηγουμένως, παρά μόνο αφού υπενθύμισε και πάλι την προηγούμενη κατάσταση. Διότι, αφού είπε πρώτα: «Άρα λοιπόν, εγώ ο ίδιος με τον νου μου δουλεύω στον νόμο του Θεού, ενώ με τη σάρκα στον νόμο της αμαρτίας», τότε πρόσθεσε: «Άρα δεν υπάρχει πλέον καμία κατάκριση για εκείνους που βρίσκονται εν Χριστώ Ιησού». Έπειτα, επειδή προβαλλόταν ως αντίρρηση ενώπιόν του το γεγονός ότι πολλοί αμαρτάνουν και μετά το βάπτισμα, γι' αυτό σπεύδει να το αντιμετωπίσει. Και δεν λέει απλώς: «Σε εκείνους που βρίσκονται εν Χριστώ Ιησού», αλλά: «Σε εκείνους που δεν περιπατούν σύμφωνα με τη σάρκα», δείχνοντας ότι στο εξής τα πάντα οφείλονται στη δική μας ραθυμία. Διότι τώρα είναι δυνατόν να μην περιπατεί κανείς σύμφωνα με τη σάρκα, ενώ τότε ήταν δύσκολο.

Πώς λοιπόν δεν είναι άτοπο, ενώ έχουμε ανδρωθεί, να παραμένουμε ακόμη στην ίδια μικρότητα; Διότι τότε η ανθρώπινη φύση είχε διχαστεί εναντίον του εαυτού της και υπήρχε πόλεμος αμείλικτος. Και περιγράφοντας αυτόν ο Παύλος, λέει κάπως έτσι: «Βλέπω όμως άλλον νόμο στα μέλη μου, ο οποίος αντιστρατεύεται στον νόμο του νου μου και με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου». Αλλά τώρα δεν συμβαίνουν αυτά. «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σαρκός, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σαρκός αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα». Και για αυτά, ευχαριστώντας ο Παύλος, έλεγε: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα τούτου του θανάτου; Ευχαριστώ τον Θεό δια του Ιησού Χριστού». Γι' αυτό δίκαια τιμωρούμαστε, επειδή εμείς που είμαστε ελεύθεροι από τα δεσμά δεν θέλουμε να τρέξουμε ούτε καν όσο εκείνοι που έχουν δεμένα τα πόδια τους· μάλλον δε, ακόμη κι αν μπορέσουμε να τρέξουμε το ίδιο με αυτούς, ούτε έτσι απαλλασσόμαστε από την κόλαση. Διότι εκείνοι που απολαμβάνουν βαθιά ειρήνη πρέπει να στήνουν πολύ μεγαλύτερα και λαμπρότερα τρόπαια από εκείνους που καταπονούνται σφόδρα από τον πόλεμο. Αν όμως πρόκειται να ασχολούμαστε διαρκώς με τα χρήματα, την τρυφή, τις γυναίκες και τις βιοτικές μέριμνες, πότε θα γίνουμε άνδρες; Πότε θα ζήσουμε κατά το Πνεύμα; Πότε θα μεριμνήσουμε για τα του Κυρίου; Όταν θα αναχωρήσουμε από εδώ; Αλλά τότε δεν είναι πλέον καιρός για κόπους ούτε για αγώνες, αλλά για στεφάνια και κολάσεις.

Ένα πράγμα αποδεικνύει μέσα από όλα αυτά: τη μεγάλη ευεργεσία της χάριτος. «Όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία αναζωογονήθηκε, και εγώ πέθανα». Δεν δημιούργησε η εντολή την αμαρτία ενώ αυτή δεν υπήρχε, αλλά την φανέρωσε ενώ ήταν κρυμμένη· πράγμα που αποτελεί και έπαινο για τον νόμο. Διότι, αν πριν από αυτόν αμάρταναν χωρίς να το συναισθάνονται, με την έλευσή του, ακόμη κι αν δεν αποκόμιζαν κανένα άλλο όφελος, τουλάχιστον μάθαιναν με ακρίβεια ότι αμάρταναν. «Και βρέθηκε για εμένα ότι η εντολή που δόθηκε για να φέρει ζωή, αυτή κατέληξε σε θάνατο». Δεν είπε, «έγινε θάνατος», αλλά «βρέθηκε», δηλώνοντας το πρωτοφανές και παράδοξο αυτού του παραλόγου. «Διότι η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή από την εντολή, με εξαπάτησε και μέσω αυτής με θανάτωσε. Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή· λοιπόν, το αγαθό έγινε για μένα θάνατος; Μη γένοιτο». Δες πώς παντού μνημονεύει την αμαρτία, απαλλάσσοντας τον νόμο από ενοχές και από κάθε κατηγορία· γι' αυτό και προσθέτει: «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος». «Αλλά η αμαρτία, για να φανεί ως αμαρτία, κατεργαζόταν μέσα μου τον θάνατο μέσω του αγαθού, ώστε να γίνει η αμαρτία υπερβολικά αμαρτωλή μέσω της εντολής». Ως αμαρτία εννοεί τον διάβολο, τον πατέρα και εφευρέτη της αμαρτίας, τον ίδιο τον θάνατο, ο οποίος καταργήθηκε μόνο με την παρουσία του Χριστού. Και αυτό ο ίδιος το δίδαξε προηγουμένως, λέγοντας: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» και προσθέτοντας: «Ευχαριστώ τον Θεό μου διά του Ιησού Χριστού».

«Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου; Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας. Άρα λοιπόν, εγώ ο ίδιος με τον μεν νου δουλεύω στον νόμο του Θεού, με τη δε σάρκα στον νόμο της αμαρτίας». Αφού περιέγραψε με δραματικό τρόπο τη βία της αμαρτίας, προκαλεί τον οίκτο. «Ποιος θα με λυτρώσει;» Αλλά αμέσως εισάγει την ελπίδα της σωτηρίας που έχει δοθεί μέσα σε τόσα κακά· και αυτή είναι η χάρη. Όταν όμως ακούσεις να λέει: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;», μην νομίσεις ότι κατηγορεί τη σάρκα.

Όταν δε ευδόκησε η χρηστότητα και η αγαθοσύνη του Σωτήρα μας Θεού να με ελευθερώσει από εκείνη τη σκληρή αιχμαλωσία, ενίσχυσε τον νου μου ώστε να υπερισχύσει του νόμου της αμαρτίας, και διάνοιξε τους οφθαλμούς μου για να διακρίνω το φαύλο από το ανώτερο. Τότε λοιπόν, τότε κατανόησα και είδα, και ιδού όλα τα παρόντα είναι ματαιότητα και προαίρεση πνεύματος, όπως κάπου ανέφερε και ο σοφότατος Σολομών στα συγγράμματά του· τότε αφαιρέθηκε από την καρδιά μου το κάλυμμα της αμαρτίας, και διασκορπίστηκε η αμαύρωση που επικαθόταν στην ψυχή μου εξαιτίας της σωματικής παχύτητας, και γνώρισα για ποιο σκοπό δημιουργήθηκα και ότι πρέπει να ανέλθω προς τον Δημιουργό, μέσω της εφαρμογής των εντολών. Γι' αυτό, αφού τα εγκατέλειψα όλα, Τον ακολούθησα και ευχαριστώ τον Θεό δια του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, διότι με λύτρωσε από τον πηλό και την κατασκευή πλίνθων, και από τον σκληρό και ολέθριο άρχοντα του σκότους τούτου του αιώνα, και μου έδειξε οδό σύντομη και εύκολη, δια της οποίας θα μπορέσω μέσα σε αυτό το οστράκινο σώμα να ασπαστώ την αγγελική πολιτεία· την οποία ζητώντας να φτάσω, επέλεξα να βαδίσω τη στενή και τεθλιμμένη οδό, έχοντας καταδικάσει απόλυτα τη ματαιότητα των παρόντων πραγμάτων και την ασταθή πορεία και μεταβολή τους, και μη πειθόμενος να ονομάσω τίποτε άλλο καλό πριν από το όντως καλό, από το οποίο εσύ, ω βασιλιά, αποκόπηκες και απομακρύνθηκες ελεεινά.

Εγώ, αφού άκουσα αυτήν τη φωνή και αναγνώρισα την αλήθειά της, έθεσα ως έργο μου να καταλάβω εκείνο το κατάλυμα, το οποίο είναι μεν απαλλαγμένο από κάθε οδύνη και λύπη, και είναι γεμάτο από τόση ασφάλεια και τέτοια αγαθά, των οποίων η γνώση τώρα μεν είναι μερική μέσα μου, καθώς είμαι νήπιο στην πνευματική ηλικία και βλέπω τα εκεί ως δι' εσόπτρου και εν αινίγματι· όταν όμως έλθει το τέλειο, και αποκτήσω πλήρη επίγνωση πρόσωπο με πρόσωπο, τότε το μερικό θα καταργηθεί. Ευχαριστώ, λοιπόν, τον Θεό δια του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας· διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου, και μου άνοιξε τα μάτια για να δω χωρίς πλάνη ότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος, ενώ το φρόνημα του πνεύματος είναι ζωή και ειρήνη. Και όπως ακριβώς εγώ, έχοντας αναγνωρίσει τη ματαιότητα των παρόντων, τα μίσησα με τέλειο μίσος, έτσι συμβουλεύω και εσένα να τα γνωρίσεις, ώστε να διάκεισαι απέναντί τους ως προς πράγματα ξένα και γρήγορα παρερχόμενα, και, μεταφέροντας από εδώ τα πάντα, να θησαυρίσεις για τον εαυτό σου στον άφθαρτο αιώνα θησαυρό ασύλητο, πλούτο αδαπάνητο, όπου πρέπει χωρίς αναβολή να πορευθείς, ώστε, όταν απέλθεις, να μη στερείσαι, αλλά να βρίθεις από πλούτο, όπως ακριβώς σου ανέλυσα παραπάνω την καταλληλότατη εικόνα τους.

Απόκριση: Έτσι και τις υπόλοιπες Γραφές διαστρεβλώνουν όσοι τις νοούν εσφαλμένα, και πλανώνται. Διότι, αν εξετάσεις από την αρχή αυτό το κεφάλαιο, θα βρεις ότι ο άγιος Παύλος δεν μιλάει για τον εαυτό του μετά το βάπτισμα, αλλά λαμβάνει το πρόσωπο των άπιστων και αβάπτιστων Ιουδαίων, πείθοντάς τους ότι χωρίς τη χάρη του Χριστού που δίδεται διά του βαπτίσματος, είναι αδύνατον να υπερισχύσει κανείς της αμαρτίας. Διότι, αφού είπε: «Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος, ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα τούτου του θανάτου;» προσθέτει λέγοντας: «Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας.» Γι' αυτό τον λόγο λέει: «Ο νόμος είναι πνευματικός, εγώ όμως είμαι σαρκικός, πουλημένος στην αμαρτία.» Όθεν, ερμηνεύει πνευματικά όλα τα του νόμου, μη θέλοντας να είναι αυτοί υπό τον νόμο, αλλά υπό τη χάρη, η οποία είναι πνευματικός νόμος εγγεγραμμένος μέσα μας. Εάν, επομένως, κατανοούμε τα λόγια του αγίου Παύλου, συγκρίνοντας πνευματικά με πνευματικά, μπορούμε μέσω των τύπων να μάθουμε την αλήθεια, δηλαδή το πώς τα του νόμου, τα του ναού και των θυσιών εκπληρώνονται σε εμάς, οι οποίοι έχουμε λάβει μυστικώς τη χάρη του Πνεύματος από το βάπτισμα.

Προσθέτει, λοιπόν, αμέσως βεβαίως, εξηγώντας από ποιο είδος θανάτου επιθυμούσε διακαώς να λυτρωθεί και ποιος ήταν αυτός που τον λύτρωνε: «Χάρις δε στον Θεό μέσω του Ιησού Χριστού». Πρέπει όμως να προσέξουμε το εξής: αν ονόμαζε αυτό το σώμα θάνατο, ω Αγλαοφών, όπως έχετε υποθέσει, δεν θα παρουσίαζε έπειτα τον Χριστό ως λυτρωτή του από ένα τέτοιο κακό, διότι τι το παράδοξο έχουμε αποκομίσει από την παρουσία του Χριστού; Και γιατί ο Απόστολος να έλεγε γενικά κάτι τέτοιο, ότι δηλαδή μέσω της παρουσίας του Χριστού έπαιρνε δύναμη για να ελευθερωθεί από τον θάνατο από τον Θεό, από τη στιγμή που σε όλους συνέβαινε να πεθαίνουν ακόμη και πριν έρθει ο Χριστός στον κόσμο; Επομένως, ω Αγλαοφών, δεν ονομάζει αυτό το σώμα θάνατο, αλλά την αμαρτία που κατοίκησε μέσω της επιθυμίας μέσα στο σώμα, από την οποία ο Θεός τον λύτρωσε μέσω της παρουσίας του Χριστού. «Διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού μάς ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου». Ώστε Εκείνος που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς, δια του πνεύματός Του που ενοικεί μέσα σας, να ζωοποιήσει και τα θνητά μας σώματα, καθώς η αμαρτία μέσα στο σώμα καταδικάστηκε με σκοπό την αναίρεσή της, «έτσι ώστε το δικαίωμα του φυσικού νόμου, που μας ελκύει προς το αγαθό σύμφωνα με την εντολή, να φανερωθεί έχοντας ανάψει».

Έτσι και η αμαρτία, αφού τέθηκε σε κίνηση, έκανε κατάχρηση και άλλους τους έδεσε στον δικό της βυθό και στις θηλιές της κακίας, ενώ άλλους τους αιχμαλώτισε στα «πάθη» της «ατιμίας». Επομένως, όλοι οι άνθρωποι, είτε δίκαιοι είτε αμαρτωλοί, εάν δεν γίνουν ελεύθεροι μέσω του νόμου «του πνεύματος» (δηλαδή μέσω του Ιησού Χριστού), δεν μπορούν να ελευθερωθούν από τα κακά και να ξεφύγουν από την καταδυνάστευση του διαβόλου. Διότι λέει ο Παύλος, περιγράφοντας την πτώση του ανθρώπου: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ· ποιος θα με λυτρώσει από τον θάνατο; Ευχαριστώ τον Θεό μέσω του Ιησού Χριστού», επειδή «ο νόμος του πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον θάνατο».

Επομένως, όλοι οι άνθρωποι, είτε δίκαιοι είτε αμαρτωλοί, εάν όχι διά του νόμου του πνεύματος (δηλαδή, εάν όχι διά του Ιησού Χριστού), δεν μπορούν να ελευθερωθούν από τα κακά και να απαλλαγούν από τη δυναστεία του διαβόλου. Διότι λέγει ο Παύλος, περιγράφοντας την πτώση του ανθρώπου: «Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος· ποιος θα με λυτρώσει από τον θάνατο; Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού», διότι «ο νόμος του πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον θάνατο».

Από την οποία αφού ελευθερωθεί, χωρίς όμως να χωριστεί, βοά μαζί με τον προφήτη Δαβίδ λέγοντας και αυτή: «Έσκισες τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη, για να σου ψάλλει η δόξα μου». Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ευχαριστεί μαζί με τον Παύλο λέγοντας: «Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου». Εφόσον, λοιπόν, αυτά έγιναν έτσι με τη χάρη του Χριστού, και αφού λυτρώθηκε κανείς από την άγνοια και τον σκοτισμό της φιλίας του κόσμου, για να πω πάλι τα ίδια, και αφού απαλλάχθηκε από τις πονηρές και αισχρές επιθυμίες και ελευθερώθηκε από τον θάνατο του σώματος, που μας υποδουλώνει υπό τον νόμο της αμαρτίας, τι πρόκειται να κάνει έκτοτε ένας τέτοιος άνθρωπος; Άραγε θα χρησιμοποιήσει την ελευθερία αυτή για άνεση και αμεριμνησία;