Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 7:8

Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι την παράθεση του προκειμένου ρητού ο μακάριος Παύλος την έκανε σύμφωνα με την εβραϊκή έκδοση· διότι δεν έχει έτσι στη μετάφραση των Εβδομήκοντα· επειδή έχει γραφτεί στους προφήτες: «Πού είναι η δίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη;» Πλην όμως, το κεντρί του θανάτου, λέει, είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος· διότι χτυπάει σαν κάποιος σκορπιός αυτός που έχει το κεντρί του θανάτου, δηλαδή ο σατανάς. Και δεν χτυπάει με κανέναν άλλο τρόπο, παρά μόνο διαμέσου της αμαρτίας· αλλά μας έδωσε ο Σωτήρας την εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Διότι έχει εξαφανιστεί το κεντρί του θανάτου, αφού εξαλείφθηκε η αμαρτία και δεν έχει πλέον ως δύναμη τον νόμο· διότι ο νόμος καταδικάζει αυτούς που αμαρτάνουν· γι' αυτόν τον λόγο λέει ο θεσπέσιος Παύλος ότι η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος· αλλά και αυτό έχει καταργηθεί εν Χριστώ· διότι η αμαρτία δεν θα μας κυριεύσει, επειδή δεν είμαστε υπό νόμον, αλλά υπό χάριν· και χωρίς τον νόμο, η αμαρτία είναι νεκρή. Ποιος λοιπόν είναι ο χορηγός σε εμάς όλων αυτών, ο πρύτανης της δικαιοσύνης, ο δωρητής της ελευθερίας, και η πηγή και αιτία κάθε αγαθού, θα το μάθουμε από τα λόγια του μακάριου Παύλου: Ευχαριστία δε στον Θεό, που μας δίνει τη νίκη διαμέσου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Ας υποθέσουμε χάριν του λόγου ότι υπάρχει ένας πλατύς δρόμος που οδηγεί κάπου, και ότι είναι διάσπαρτος ενδιάμεσα με πολλές πέτρες, και, αν θέλετε, ότι έχουν σκαφτεί και λάκκοι. Έπειτα, ας φανταστούμε κάποιους που βαδίζουν σε αυτόν μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι, σκοντάφτοντας μάλιστα πολύ συχνά στα εμπόδια που βρίσκονται στη μέση, και πέφτοντας άθελά τους μέσα στους λάκκους. Ενώ λοιπόν έχουν έτσι τα πράγματα, κάποιος, παίρνοντας μια δάδα, στάθηκε σε εκείνα τα σταυροδρόμια, κάνοντας φανερά σε αυτούς τα εμπόδια που βρίσκονταν ενδιάμεσα, όχι για να σκοντάψουν πάλι σε αυτά, αλλά μάλλον για να τα αποφύγουν και να γλιτώσουν από το κακό. Άραγε λοιπόν τους αδίκησε το φως επειδή τους έδειξε αυτό που τους βλάπτει; Ή μάλλον θα λέγαμε εκείνο, ότι δηλαδή τους πρόσφερε πάρα πολύ μεγάλη ωφέλεια και τους έκανε πιο ασφαλείς; Αλλά νομίζω πως αυτό δεν είναι σε κανέναν απολύτως ασαφές. Όταν λοιπόν, όντας αμαρτωλοί και σκοντάφτοντας σε πάρα πολλά παραπτώματα, γνωρίσαμε μέσα από τον νόμο την αμαρτία, ο νόμος δεν θα μπορούσε εύλογα να θεωρηθεί ή να ονομαστεί αμαρτία, κάθε άλλο, αλλά μάλλον αυτός που καταδεικνύει την αμαρτία, όπως είπα. <Διότι δεν θα γνώριζα την επιθυμία, εάν ο νόμος δεν έλεγε: δεν θα επιθυμήσεις. Παίρνοντας δε αφορμή η αμαρτία μέσω της εντολής, κατεργάστηκε μέσα μου κάθε επιθυμία.> Και αυτό εισάγει την αδυναμία της δικής μας φύσης, ότι δηλαδή ο νόμος, ενώ δόθηκε για ωφέλεια, έβλαψε απροσδόκητα, όπως ακριβώς συμβαίνει και με το φως του ήλιου σε όσους έχουν ασθενή μάτια.

Όταν, λοιπόν, λέει ότι η εντολή έγινε, κατά κάποιον τρόπο, αφορμή για τις επιθυμίες, ας μην νομίσει κανείς ότι κατηγορεί τον νόμο, αλλά μάλλον ότι καταγγέλλει έντονα την αδυναμία που υπάρχει μέσα μας. Διότι, αντί να αναχαιτιζόμαστε μέσω του νόμου, εξαιτίας του παρακινούμαστε προς τα χειρότερα. Διότι η ανθρώπινη διάνοια, έχοντας την τάση προς τα μάταια, νοσεί πάντοτε ως προς τις επιθυμίες. Και εκείνος μεν που ικανοποιεί τις επιθυμίες ζει όπως θέλει, όντας ανενόχλητος· εκείνος δε που τις αναχαιτίζει, δέχεται πιο άγρια την επίθεση των παθών. Επίσης, κανείς δεν επιθυμεί τα πρόχειρα, αλλά αντίθετα, επιθυμεί κανείς εκείνα από τα οποία εμποδίζεται. Γι' αυτό, όταν ο νόμος εμπόδισε το βλαβερό, έγινε αφορμή στους πιο αδύναμους να το επιθυμούν περισσότερο. «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή.» Διότι αν δεν είχε τεθεί, λέει, ο νόμος που καταδικάζει τον φαύλο τρόπο ζωής, το κακό θα γινόταν αδρανές. Επειδή σχεδόν ερεθίζεται προς απόκτηση ισχύος μέσω του νόμου, και το κεντρί της ηδονής θα ενσκήψει σε κάποιους πιο χαλαρά, εφόσον κανείς δεν το επιτιμά. Σχεδόν αμβλύνεται κιόλας, γοητευμένο από την ευρύτητα της ελευθερίας. Διότι όπου δεν υπάρχει καθόλου κάτι που να αντιστέκεται, εκεί οπωσδήποτε αδρανεί και το φιλόνεικο πνεύμα. Επομένως, η αμαρτία είναι νεκρή, όταν ο νόμος δεν υπαγορεύει το πρακτέο. Και ο μυσταγωγός λέει ότι κάποτε έζησε χωρίς νόμο· έπειτα, όταν ήρθε η εντολή, διαβεβαιώνει ότι η αμαρτία αναβίωσε, ενώ ο ίδιος πέθανε.

Διότι αυτός που επιθυμεί δεν επιθυμεί εκείνα που κατέχει, στα οποία έχει εξουσία και τα οποία χρησιμοποιεί, αλλά εκείνα που του έχουν απαγορευθεί, του έχουν στερηθεί και δεν τα έχει. Γι' αυτό λοιπόν ορθώς ελέχθη: «δεν θα γνώριζα την επιθυμία, εάν ο νόμος δεν έλεγε: δεν θα επιθυμήσεις», το οποίο σημαίνει, εάν δεν είχε ειπωθεί: «δεν θα φάτε από αυτό». Διότι από εκεί βρήκε η αμαρτία έδαφος και αφορμή να εισχωρήσει, ώστε να με εξαπατήσει και να με εκτρέψει. 56. Διότι, όταν δόθηκε η εντολή, ο διάβολος βρήκε λαβή μέσω της εντολής για να κατεργαστεί μέσα μου την επιθυμία, παροτρύνοντάς με και προσκαλώντας με εντέχνως να περιπέσω στην όρεξη των απαγορευμένων. «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή»· δηλαδή, επειδή δεν είχε δοθεί και δεν υπήρχε ακόμη η εντολή, η αμαρτία ήταν ανενεργής. «Εγώ δε ζούσα» άμεμπτα πριν από την εντολή, μη έχοντας καθορισμό και διαταγή σύμφωνα με την οποία έπρεπε να πολιτευθώ, και από την οποία, εάν παρεξέκλινα, θα αμάρτανα. «Όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία ανέζησε, ενώ εγώ απέθανα, και βρέθηκε ότι η εντολή, που εδόθη για ζωή, αυτή κατέληξε σε εμένα εις θάνατον», διότι, αφού νομοθέτησε ο Θεός και διαχώρισε τι πρέπει να πράττεται και τι να μην πράττεται, ο διάβολος κατειργάσθη μέσα μου την επιθυμία.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΜΑΧΟ ΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Επειδή θέλησας να μάθεις πώς η αμαρτία χωρίς τον νόμο είναι νεκρή, σου απαντώ ότι ο Παύλος θέλει να πει τούτο, ότι δηλαδή δεν ήταν ακόμη γνωστή. Διότι δεν υπονοεί αυτό, ότι δηλαδή δεν γνώριζαν ότι αμαρτάνουν, επειδή σε τέτοια περίπτωση θα αποδεικνυόταν ότι όσοι έζησαν πριν από τον νόμο τιμωρήθηκαν παράλογα· διότι άλλοι μεν αφανίστηκαν από το νερό, άλλοι δε από τη φωτιά. Αλλά υπονοεί ότι γνώριζαν μεν, όχι όμως με τόση ακρίβεια, γι' αυτό και τιμωρούνταν μεν, όχι όμως τόσο σφοδρά.

Τι είναι όμως το έλασσον; Το ότι: «Την αμαρτία δεν θα την είχα γνωρίσει, παρά μόνο μέσω του νόμου». Διότι «και την επιθυμία δεν θα την ήξερα», λέει, «αν ο νόμος δεν έλεγε: Δεν θα επιθυμήσεις». Βλέπεις πώς σιγά-σιγά παρουσιάζει τον νόμο όχι μόνο ως κατήγορο της αμαρτίας, αλλά ανεπαίσθητα και ως πρόξενο αυτής; Βεβαίως, αποδεικνύει ότι αυτό δεν συμβαίνει εξαιτίας του ίδιου του νόμου, αλλά εξαιτίας των αγνωμόνων Ιουδαίων. Διότι φρόντισε να φράξει και τα στόματα των Μανιχαίων, οι οποίοι κατηγορούν τον νόμο. Επειδή, αφού είπε ότι «Την αμαρτία δεν θα την είχα γνωρίσει, παρά μόνο μέσω του νόμου, και την επιθυμία δεν θα την ήξερα, αν ο νόμος δεν έλεγε: Δεν θα επιθυμήσεις», πρόσθεσε: «Αλλά η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή μέσω της εντολής, κατειργάστηκε μέσα μου κάθε επιθυμία».

Τι εννοεί λοιπόν; Την εντεινόμενη. Γι' αυτό δεν είπε: «Κατεργάστηκε μέσα μου επιθυμία», αλλά «κάθε επιθυμία», υπονοώντας εδώ τη σφοδρότητα. Και ποιο είναι το όφελος του νόμου, αν αύξησε το πάθος, λέει; Κανένα, αλλά μάλιστα η βλάβη είναι μεγάλη· το σφάλμα όμως δεν ανήκει στον νόμο, αλλά στη ραθυμία αυτών που τον παρέλαβαν. Διότι η αμαρτία το κατεργάστηκε αυτό, μέσω όμως του νόμου· χωρίς ωστόσο ο νόμος να επιδιώκει κάτι τέτοιο, αλλά ακριβώς το αντίθετο. Έγινε λοιπόν η αμαρτία ισχυρότερη, και μάλιστα πάρα πολύ· αλλά ούτε αυτό είναι πάλι σφάλμα του νόμου, παρά της δικής τους αγνωμοσύνης.

Διότι χωρίς νόμο η αμαρτία είναι νεκρή· δηλαδή, δεν είναι τόσο γνωστή. Επειδή γνώριζαν βέβαια και εκείνοι που έζησαν πριν από τον νόμο ότι αμάρταναν, αλλά το έμαθαν με μεγαλύτερη ακρίβεια μετά την παράδοση του νόμου. Γι' αυτόν τον λόγο και ήταν υπόλογοι για βαρύτερη κατηγορία. Διότι δεν ήταν το ίδιο το να έχει κανείς τη φύση ως κατήγορο, με το να έχει, μαζί με τη φύση, και τον νόμο να τα διακηρύσσει όλα ολοφάνερα. Εγώ δε έζησα κάποτε χωρίς νόμο. Πότε, πες μου; Πριν από τον Μωυσή. Πρόσεξε πώς επιδιώκει να δείξει ότι ο νόμος επιβάρυνε την ανθρώπινη φύση, και με αυτά που έπραξε, και με αυτά που δεν έπραξε. Διότι όταν ζούσα χωρίς νόμο, λέει, δεν καταδικαζόμουν κατ' αυτόν τον τρόπο.

Έπειτα, αναφέρει και τον τρόπο της πώλησης και της παράδοσης. «Διότι αυτό που πράττω», λέει, «δεν το γνωρίζω». Τι σημαίνει: «Δεν το γνωρίζω»; «Το αγνοώ». Και πότε συνέβη αυτό; Διότι κανείς ποτέ δεν αμάρτησε από άγνοια. Βλέπεις ότι, εάν δεν εκλάβουμε τις λέξεις με την προσήκουσα ευλάβεια και δεν αποβλέψουμε στον αποστολικό σκοπό, θα επακολουθήσουν μύρια άτοπα; Διότι, εάν αμάρταναν εν αγνοία, δεν θα ήταν καν άξιοι να τιμωρηθούν. Όπως ακριβώς, λοιπόν, έλεγε πιο πάνω: «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή»· μη δηλώνοντας με αυτό ότι δεν γνώριζαν πως αμάρταναν, αλλά ότι το γνώριζαν μεν, όχι όμως με τόση ακρίβεια· γι' αυτό και τιμωρούνταν μεν, όχι όμως τόσο σφοδρά· και πάλι [λέγοντας]: «Την επιθυμία δεν θα την γνώριζα», δεν δηλώνει την απόλυτη άγνοια, αλλά εμφαίνει τη σαφέστατη γνώση· έλεγε δε ότι «κατειργάστηκε μέσα μου κάθε επιθυμία», μη λέγοντας τούτο, ότι η εντολή δημιούργησε την επιθυμία, αλλά ότι η αμαρτία, μέσω της εντολής, εισήγαγε επιπλέον την ένταση της επιθυμίας. Έτσι και εδώ δεν δηλώνει την απόλυτη άγνοια, όταν λέει: «Διότι αυτό που πράττω, δεν το γνωρίζω»· επειδή, πώς συμφωνούσε με χαρά με τον νόμο του Θεού κατά τον έσω άνθρωπο; Τι σημαίνει, λοιπόν, το «Δεν το γνωρίζω»; «Σκοτίζομαι», λέει, «συναρπάζομαι, υφίσταμαι επήρεια, δεν ξέρω πώς ανατρέπομαι»· όπως ακριβώς συνηθίζουμε να λέμε και εμείς: «Δεν ξέρω πώς ήρθε ο δείνα και με συνάρπασε», χωρίς να προβάλλουμε άγνοια, αλλά φανερώνοντας κάποια απάτη, περίσταση και επιβουλή.

Η δε αιτία ήταν ότι η αμαρτία βασίλευε, και ο νόμος δεν μπορούσε να την συγκρατήσει. Αυτό όμως το έπραξε η χάρη· διότι την κατέλυσε και μας γέμισε με θείο Πνεύμα, ώστε με ευκολία να την υπερνικήσουμε. «Λαμβάνοντας δε αφορμή η αμαρτία διά της εντολής, κατειργάσθηκε μέσα μου κάθε επιθυμία». Επειδή κυριαρχεί· επειδή δεν υπήρχε ακόμη η χάρη, διά της οποίας και εξαλείφεται. «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή». Δηλαδή, δεν ήταν τόσο γνωστή, ούτε ελεγχόταν. Διότι και όσοι έζησαν πριν από τον νόμο γνώριζαν ότι αμάρταναν.

Ρωμ. 7, 8-11: «Η μεν αμαρτία ήταν νεκρή, εγώ δε ήμουν εν ζωή», επειδή δεν ενοχλούμουν, ούτε κεντριζόμουν, ούτε νεκρωνόμουν από αυτήν. Πώς λοιπόν «ανέζησε» εκείνη; Μέσω του νόμου. Με ποιον τρόπο; Διότι, όταν δόθηκε ο νόμος, εκείνη παροξύνθηκε περισσότερο σε επίθεση και, τρόπον τινά, όρμησε να βλάψει, επειδή ακριβώς υπολόγιζε ότι αυτός που θα τηρούσε την εντολή επρόκειτο να στεφανωθεί, και εξαιτίας αυτού φθονούσε περισσότερο. Και εγώ πάλι, έχοντας γνωρίσει την αμαρτία μέσω της εντολής, επειδή έπραττα εν γνώσει μου αυτά που έπρεπε να αποφεύγω, αμάρτανα γι' αυτόν τον λόγο περισσότερο και την ενδυνάμωνα περισσότερο εναντίον του εαυτού μου, χορηγώντας της ισχύ μέσω της εν γνώσει μου άτοπης πράξης, και, ενώ ήταν τρόπον τινά ασθενής και νεκρωμένη, την ενίσχυα και την αναζωπύρωνα. Αυτή δε, αφού έζησε, εμένα με νέκρωσε. Πριν όμως αναζήσει εκείνη, εγώ ζούσα περισσότερο. Αυτό συνέβαινε πριν από τον νόμο και την εντολή, ώστε, αν και ο νόμος δεν είναι αμαρτία, ωστόσο, όταν αυτός δόθηκε, η αμαρτία ανέζησε με δύο τρόπους: αφενός επειδή η ίδια παρακινήθηκε και διεγέρθηκε περισσότερο σε επίθεση, και αφετέρου επειδή εμείς, με την εν γνώσει μας έκτοπη πράξη, την ενισχύσαμε και της επιτρέψαμε με ευχέρεια να μας επιβουλεύεται.

Αλλά «εκείνη μεν αναζωογονήθηκε, εγώ δε πέθανα. Διότι η αμαρτία παίρνοντας αφορμή». Αφού είπε πιο πάνω ότι «η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή, κατεργάστηκε μέσα μου κάθε επιθυμία», προσθέτει ότι όχι μόνο κατεργάστηκε κάθε επιθυμία, αλλά και με θανάτωσε, εφόσον αυτή κατέληξε για μένα «σε θάνατο». Έπειτα, όπως συνηθίζει να συνδέει τις αιτίες μεταξύ τους και να καταδεικνύει την αλληλουχία των πραγμάτων μέσα από τους λόγους του, ανατρέχει και εξηγεί πώς κατεργάστηκε κάθε επιθυμία. Και λέει ότι «παίρνοντας αφορμή με εξαπάτησε». Έπειτα άφησε να εννοηθεί εδώ το προαναφερθέν, ότι από αυτό προκάλεσε την επιθυμία, και παραλείποντας αυτό επισυνάπτει το τέλος: «και με σκότωσε», ώστε να υπάρχει συνέχεια, αν κάποιος το ανασυνθέσει, στο εξής λεχθέν από αυτόν: «παίρνοντας αφορμή η αμαρτία κατεργάστηκε μέσα μου κάθε επιθυμία», και την επιθυμία την κατεργάστηκε αφού εξαπάτησε, και αφού προκάλεσε την επιθυμία, με σκότωσε. Επομένως, η απάτη είναι η αιτία της επιθυμίας, και η επιθυμία η αιτία του θανάτου. Την απάτη όμως την προκάλεσε η αμαρτία «μέσω της εντολής», ώστε να φανεί η υπερβολή της κακίας της, επειδή μέσω του αγαθού κατεργάζεται το χείριστο.

Ιωάν. 1, 12 «Τους έδωσε εξουσία» και τα εξής. Τι λοιπόν; Εκείνοι που έζησαν σύμφωνα με τον νόμο πριν από την παρουσία του Χριστού δεν είχαν «την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού;» Όχι βέβαια τόση, ούτε κατά διάνοια. Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Όταν ήρθε η εντολή, η αμαρτία αναζωπυρώθηκε, και εγώ πέθανα». Και: «Ο νόμος παρεισέφρησε». Και, όπως λέει, «πλεόνασε» το αμάρτημα. Και: «Την αμαρτία δεν θα την γνώριζα, αν ο νόμος δεν έλεγε: δεν θα επιθυμήσεις». Και: «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή». Ώστε ο νόμος ήταν μεν δάσκαλος της αρετής και αποτροπή της κακίας, όμως δεν έδινε τη χάρη και τη συνέργεια για την εκπλήρωση των εντολών, επομένως δεν είχαν τόση «εξουσία», παρά μόνο εκείνη που προερχόταν από το αυτεξούσιο για «να γίνουν τέκνα Θεού». Τουναντίον μάλιστα, περιστασιακά ο νόμος αποτελούσε και εμπόδιο· διότι, λέει, «η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή από την εντολή, κατεργάστηκε μέσα μου κάθε επιθυμία». Και πάλι, η σωτηρία μέσω του νόμου προερχόταν μόνο «από τα έργα», ενώ τώρα βέβαια χρειάζονται και τα έργα, αλλά το παν είναι θέμα χάριτος· διότι «δωρεάν» μέσω του βαπτίσματος υιοθετούμαστε και γινόμαστε «τέκνα Θεού» μόνο με το να το θελήσουμε, ώστε η εξουσία μας «να γίνουμε τέκνα Θεού» είναι ανέκφραστη και μεγάλη. Στον νόμο όμως δεν ήταν έτσι, «αλλά ο άνθρωπος που τα έπραξε», εκείνος και μόνο «θα ζήσει μέσω αυτών».

Από εδώ, λοιπόν, βρήκε αφορμή η αμαρτία για να με εμπαίξει· διότι, όταν δόθηκε η εντολή, βρήκε πάτημα ο διάβολος να κατεργαστεί μέσα μου την επιθυμία: «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή», δηλαδή, εφόσον δεν είχε δοθεί η εντολή, η αμαρτία ήταν ανενεργή. Εγώ, όμως, ζούσα πριν από την εντολή βίο άμεμπτο, μη έχοντας προσταγή σύμφωνα με την οποία έπρεπε να πολιτεύομαι. «Όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία ανέζησε, εγώ δε πέθανα, και βρέθηκε ότι η εντολή που είχε δοθεί για τη ζωή, αυτή οδήγησε στον θάνατο», διότι, αφού νομοθέτησε ο Θεός και μου όρισε τι πρέπει να πράττω και τι να μην πράττω, κατεργάστηκε μέσα μου την επιθυμία ο διάβολος. Διότι η επαγγελία του Θεού που μου δόθηκε για ζωή και αφθαρσία, προκειμένου, υπακούοντας σε αυτήν, να έχω βίο που να θάλλει πάντοτε προς την αθανασία και χαρά, εφόσον την αθέτησα, κατέληξε σε θάνατο, επειδή ο διάβολος, τον οποίο τώρα αυτός ονόμασε αμαρτία επειδή αυτός είναι ο δημιουργός της αμαρτίας, λαμβάνοντας αφορμή μέσω της εντολής για να με εξαπατήσει οδηγώντας με στην παρακοή, αφού με εξαπάτησε, με σκότωσε, κάνοντάς με υπόδικο στην καταδίκη: «Την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε με θάνατο». Ώστε: «Ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή του Θεού αγία και δίκαιη και αγαθή», διότι δεν δόθηκε για να βλάψει αλλά για να σώσει· διότι ας μην νομίζουμε ότι ο Θεός πράττει κάτι ανωφελές ή βλαβερό. Τι λοιπόν; «