Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 7:9

Το δε «δεν εστάθη», τι σημαίνει; Οι άνθρωποι, όντας ακόμη στην πρώτη ηλικία, δεν βρισκόμαστε ούτε στην κακία ούτε στην αρετή (διότι η ηλικία αυτή δεν επιδέχεται την έξη καμιάς από τις δύο)· όταν όμως η λογική μας ολοκληρωθεί, τότε συμβαίνει το γεγραμμένο: «Όταν δε ήλθε η εντολή, η αμαρτία ανέζησε, εγώ δε πέθανα».

Όταν, λοιπόν, λέει ότι η εντολή έγινε, κατά κάποιον τρόπο, αφορμή για τις επιθυμίες, ας μην νομίσει κανείς ότι κατηγορεί τον νόμο, αλλά μάλλον ότι καταγγέλλει έντονα την αδυναμία που υπάρχει μέσα μας. Διότι, αντί να αναχαιτιζόμαστε μέσω του νόμου, εξαιτίας του παρακινούμαστε προς τα χειρότερα. Διότι η ανθρώπινη διάνοια, έχοντας την τάση προς τα μάταια, νοσεί πάντοτε ως προς τις επιθυμίες. Και εκείνος μεν που ικανοποιεί τις επιθυμίες ζει όπως θέλει, όντας ανενόχλητος· εκείνος δε που τις αναχαιτίζει, δέχεται πιο άγρια την επίθεση των παθών. Επίσης, κανείς δεν επιθυμεί τα πρόχειρα, αλλά αντίθετα, επιθυμεί κανείς εκείνα από τα οποία εμποδίζεται. Γι' αυτό, όταν ο νόμος εμπόδισε το βλαβερό, έγινε αφορμή στους πιο αδύναμους να το επιθυμούν περισσότερο. «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή.» Διότι αν δεν είχε τεθεί, λέει, ο νόμος που καταδικάζει τον φαύλο τρόπο ζωής, το κακό θα γινόταν αδρανές. Επειδή σχεδόν ερεθίζεται προς απόκτηση ισχύος μέσω του νόμου, και το κεντρί της ηδονής θα ενσκήψει σε κάποιους πιο χαλαρά, εφόσον κανείς δεν το επιτιμά. Σχεδόν αμβλύνεται κιόλας, γοητευμένο από την ευρύτητα της ελευθερίας. Διότι όπου δεν υπάρχει καθόλου κάτι που να αντιστέκεται, εκεί οπωσδήποτε αδρανεί και το φιλόνεικο πνεύμα. Επομένως, η αμαρτία είναι νεκρή, όταν ο νόμος δεν υπαγορεύει το πρακτέο. Και ο μυσταγωγός λέει ότι κάποτε έζησε χωρίς νόμο· έπειτα, όταν ήρθε η εντολή, διαβεβαιώνει ότι η αμαρτία αναβίωσε, ενώ ο ίδιος πέθανε.

Και διαμορφώνει μεν σε αυτά τον λόγο στο πρόσωπό του· νομίζω όμως εγώ ότι θέλει να δηλώσει κάτι τέτοιο: Διότι είναι ομολογουμένως υπόδικο και το να σφάλλει κανείς από άγνοια· ότι όμως θα είναι βαρύτερη η κόλαση για εκείνους που γνωρίζουν, το διαβεβαίωσε ο Σωτήρας λέγοντας: «Εκείνος που γνωρίζει το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα δαρεί πολύ· ενώ εκείνος που δεν το γνωρίζει και δεν το έπραξε, θα δαρεί λίγο». Επομένως, είναι ομολογουμένως προτιμότερο να σφάλλει κανείς από άγνοια, παρά εν γνώσει των νόμων. Εάν λοιπόν κάποιος τέθηκε υπό τον νόμο, έχοντας ζήσει κάποτε τη ζωή έξω από τον νόμο, και έπειτα επιλέξει να αψηφά τα θεσπισμένα, πιάστηκε από την κατηγορία της αμαρτίας και έπεσε υπό δίκη· τότε ακριβώς, τότε, σκυθρωπάζοντας για τις δικές του ραθυμίες, σχεδόν θα κραυγάσει κατά της ακρίβειας του νόμου λέγοντας: «Εγώ δε ζούσα κάποτε χωρίς νόμο· όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία αναζωογονήθηκε, και εγώ πέθανα». Διότι, εάν η αμαρτία είναι αληθινά νεκρή χωρίς τον νόμο, πώς δεν είναι πιθανό να εννοήσουμε ότι η αμαρτία ζωοποιείται κατά κάποιον τρόπο δια του νόμου, ο οποίος την καθιστά εμφανή, και σαν να της δίνει πνοή, αν και παλαιότερα δεν ήταν γνωστή, παρόλο που υπήρχε μέσα μας; Διότι δεν ήμασταν δίκαιοι, αλλά σαν να ήταν νεκρή η αμαρτία, επειδή ίσως δεν υπήρχε ο νόμος που να την καταδικάζει, εμείς ζούσαμε έχοντας ως εύλογη δικαιολογία την άγνοια· «διότι όπου δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση», όπως λέει ο ίδιος.

Αφού δε ήλθε η πίστη, δεν είμαστε πλέον υπό παιδαγωγό. Διότι όλοι είστε υιοί Θεού δια της πίστεως στον Χριστό Ιησού.» Επομένως, καθόλου δεν θα αμφέβαλλε κανείς ότι ο νόμος ήταν έλεγχος της ασθένειας αυτών που παιδαγωγούνταν, και μάλλον αποδεικτικός των πταισμάτων και της αμαρτίας. «Διότι όπου», λέει, «δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση.» Και πάλι: «Την δε αμαρτία δεν θα την γνώριζα, παρά μόνο δια του νόμου. Και όταν ήλθε η εντολή», λέει, «η αμαρτία αναζωογονήθηκε, εγώ δε πέθανα.» Και πάλι: «Μέχρι τον νόμο υπήρχε αμαρτία στον κόσμο· αλλά η αμαρτία δεν καταλογίζεται όταν δεν υπάρχει νόμος.»

Θ΄. Γέννησε, λοιπόν, η Λεία πρώτη τέσσερις, έπειτα ενδιαμέσως γεννήθηκαν από τις δύο θεραπαινίδες, τη Βάλλα και τη Ζελφά, άλλοι τέσσερις. Επειδή όμως η Λεία και η Ραχήλ μοίρασαν μεταξύ τους τους μανδραγόρες που βρέθηκαν στους αγρούς από τον Ρουβήμ, και οι δύο έγιναν μητέρες· και η μεν Λεία γεννά, επιπλέον των τεσσάρων εκείνων, τον Ισσάχαρ, που σημαίνει μισθός· έπειτα τον Ζαβουλών, που ερμηνευόμενο σημαίνει πάλι ευλογία και ευωδία. Γέννησε δε και η Ραχήλ τον Ιωσήφ, που σημαίνει προσθήκη Θεού. Και μετά από αυτόν, στο τέλος, τον Βενονί, που σημαίνει υιός οδύνης. Διότι πρώτη γέννησε τέκνα για τον Θεό, δηλαδή το πλήθος των Ιουδαίων, η μεγαλύτερη σε ηλικία, δηλαδή η Συναγωγή. Ότι δε εκείνους που γεννήθηκαν από αυτήν ο Θεός τους ονόμαζε υιούς, θα το κατανοήσεις πολύ καλά, καθώς λέει προς τον Μωυσή: «Υιός πρωτότοκός μου είναι ο Ισραήλ». Αλλά και διαμέσου της φωνής του Ησαΐα: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη· διότι ο Κύριος μίλησε: Υιούς γέννησα και ύψωσα· αυτοί όμως με αθέτησαν». Πάντως, γεννήθηκαν μεν από ελεύθερους χάριν των πατέρων, στους οποίους δεν είχε επιβληθεί ο ζυγός του νόμου· διότι την ελευθερία των πατέρων μάς την υπέδειξε και ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος, λέγοντας: «Εγώ δε ζούσα κάποτε χωρίς νόμο». Αναφέροντας το «εγώ» στη ρίζα του γένους, και συνδέοντάς το με τα πρόσωπα των πατέρων.

Ας πουν και οι τρεις παίδες μέσα στο καμίνι, οι οποίοι δροσίζονταν για να μην καταφλεχθούν από τη φωτιά: «Μας δοκίμασες, Θεέ, μας πύρωσες, όπως πυρώνεται το ασήμι. Περάσαμε μέσα από φωτιά και νερό, και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής». Επίτρεψε και σε μένα τον Μεθόδιο να πω, Θεέ παντοκράτορα, μεγάλε, αιώνιε, Πατέρα του Χριστού, όταν κατά την ημέρα Σου διαβώ τη φωτιά ανώδυνα και αποφύγω τις ορμές των υδάτων που θα έχουν μεταβληθεί σε καυστική φύση: «Πέρασα μέσα από φωτιά και νερό, και με έβγαλες σε τόπο αναψυχής». Διότι δική Σου είναι αυτή η υπόσχεση προς εκείνους που Σε αγαπούν: «Εάν διαβαίνεις μέσα από νερό, μαζί σου είμαι και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν· και αν διαβαίνεις μέσα από φωτιά, δεν θα κατακαείς· φλόγα δεν θα σε κατακάψει». Αλλά, βέβαια, σχετικά με την ερμηνεία του ψαλμού, αυτά είναι αρκετά. 49. Περαιτέρω πρέπει να εξεταστεί και εκείνο, σύμφωνα με το οποίο ορισμένοι, παραπλανώμενοι από πολυειδείς απάτες σαν να βρίσκονται σε ύπνο, αποφαίνονται ότι ο απόστολος έχει πει το «εγώ δε ζούσα κάποτε χωρίς νόμο», και διατείνονται ότι με τη ζωή πριν από την εντολή εννοούσε τη διαβίωση του πρωτοπλάστου στον παράδεισο πριν από τη λήψη του σώματος, όπως φανερώνουν τα όσα ακολουθούν: «εγώ όμως είμαι σάρκινος, πουλημένος στην αμαρτία»· διότι ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε αλλιώς να εξουσιάζεται και να κυριεύεται από το κακό, έχοντας πουληθεί σε αυτό εξαιτίας της παράβασης, εάν δεν είχε γίνει σάρκινος. Επειδή η ψυχή από μόνη της, λένε, δεν μπορεί να κυριευθεί από την αμαρτία.

Γι' αυτό, με δριμύτητα πρόσθεσε το: «εγώ όμως είμαι σάρκινος, πουλημένος στην αμαρτία»· έχοντας πει προηγουμένως το: «εγώ δε ζούσα κάποτε χωρίς νόμο». Όταν λοιπόν εκείνοι τα έλεγαν αυτά τότε, προκαλούνταν στους πολλούς θαυμασμός και κατάπληξη, τώρα όμως που η αλήθεια έχει πλέον φανερωθεί ολοκάθαρα, αποδεικνύεται όχι μόνο ότι πλανώνται κατά πολύ, αλλά και ότι φτάνουν μέχρι την άκρα βλασφημία. Διότι, αφού παραδέχτηκαν ότι οι ψυχές ζούσαν ασώματες πριν από την εντολή, και αφού διανοήθηκαν ότι αυτές, από μόνες τους, ήταν εντελώς απρόσβλητες από την αμαρτία, πάλι ανέτρεψαν τον ισχυρισμό τους, και πολύ περισσότερο τους εαυτούς τους. Διότι πλάθουν τη θεωρία ότι τα σώματα δόθηκαν σε αυτές αργότερα προς τιμωρία, επειδή είχαν αμαρτήσει πριν λάβουν σώμα. Και μάλιστα έφτασαν στο σημείο να τα λοιδορούν, παρομοιάζοντας το σώμα με δεσμά και αλυσίδες, και να λένε και άλλα ανόητα. Τώρα όμως, όπως έχει ειπωθεί, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Διότι η ψυχή πρέπει να υπάρχει μαζί με το σώμα πριν από την αμαρτία· επειδή, αν η ψυχή από μόνη της ήταν απρόσβλητη από την αμαρτία, δεν θα αμάρτανε καθόλου πριν υπάρξει το σώμα. Εάν όμως αμάρτησε, δεν είναι πλέον από μόνη της απρόσβλητη από την αμαρτία, αλλά μάλλον ευάλωτη και επιρρεπής. Γι' αυτό και πάλι, ακόμη κι αν δεν λάβει αυτό το σώμα, θα αμαρτήσει, όπως ακριβώς αμάρτησε και πριν το λάβει. Αλλά γιατί άραγε έλαβε σώμα αργότερα, μετά την αμαρτία; Ή ποια ήταν η ανάγκη της για σώμα; Εάν, λοιπόν, της δόθηκε για να βασανίζεται και να πονά, πώς συμβαίνει μάλλον να τρυφά και να ακολασταίνει μαζί με το σώμα;

Διότι μπορείτε πλέον να εξετάσετε, ω δικαστές, ότι το χωρίο «εγώ δε ζούσα κάποτε χωρίς νόμο», που αναφέρεται στην προς Ρωμαίους επιστολή, δεν μπορεί να εφαρμοσθεί στην προ του σώματος, κατά τη γνώμη τους, διαβίωση της ψυχής, όπως φανερώνουν τα όσα ακολουθούν το ρητό αυτό· ακόμη και αν αυτός ο γενναίος ιατρός των ρητών, αφαιρώντας τα όσα έπονται, βίασε το νόημα του αποστόλου για να το μεταπλάσει σύμφωνα με ό,τι του φαινόταν σωστό, έχοντας πάθει κάτι εξαιρετικά ανίατο και παιδαριώδες. Διότι, αντί να διατηρήσει τα μέλη των σωμάτων σύμφωνα με τις οικείες συμφύσεις και τους αρμούς, ώστε το όλο σχήμα του σώματος να είναι άρτιο κατά φύση, ακρωτηρίασε παρακάμπτοντας τον ειρμό της Γραφής, σαν Σκύθης που κατακόβει αλύπητα τα μέλη κάποιου εχθρού για να τον εξοντώσει. Ας είναι. Πώς λοιπόν, θα πουν, ο απόστολος διατύπωσε αυτά, εάν εσύ δεν απέδειξες ότι έχουν έτσι; Επειδή θεώρησε, θα απαντούσα, ότι ο νόμος είναι η εντολή (διότι ας θεωρηθεί δεδομένο πρώτα, σύμφωνα με τη δική σας υπόθεση, ότι αυτός ονόμασε την εντολή νόμο). Παρόλα αυτά δεν υπέθεσε ότι οι πρωτόπλαστοι έζησαν χωρίς σώμα πριν από την εντολή, αλλά χωρίς αμαρτία. Διότι ήταν λίγος ο χρόνος από την πλάση τους μέχρι την εντολή, κατά τον οποίο έζησαν χωρίς αμαρτία, όχι εκτός σώματος, αλλά με σώμα. Αμέσως εξάλλου μετά την εντολή εκδιώχθηκαν, αφού παρέμειναν στον παράδεισο για ελάχιστο χρονικό διάστημα.

Διότι το χωρίο «εγώ δε ζούσα κάποτε χωρίς νόμο» που ειπώθηκε από αυτόν, υποδηλώνει πιο πάνω τη διαβίωσή μας στον παράδεισο, στο πρόσωπο των πρωτοπλάστων, όπως εξ αρχής υποθέσαμε, πριν από την εντολή, όχι εκτός σώματος, αλλά με το σώμα μας, επειδή πριν δοθεί η εντολή «ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο παίρνοντας χώμα από τη γη». Και ζούσαμε χωρίς επιθυμία, μη γνωρίζοντας καθόλου τις προσβολές της άλογης επιθυμίας, η οποία μας παρασύρει με τη βία προς την ακράτεια μέσω των ελκυστικών περισπασμών των ηδονών. Διότι, για εκείνο που δεν έχει κανόνα σύμφωνα με τον οποίο πρέπει να πολιτεύεται ούτε αυτεξούσια εξουσία της λογικής για να επιλέξει ποιον τρόπο ζωής θα ακολουθήσει ώστε δικαίως είτε να τιμηθεί είτε να κατακριθεί, πρέπει να πούμε ότι είναι ανεύθυνο για κάθε έγκλημα, επειδή δεν μπορεί να επιθυμήσει εκείνα για τα οποία δεν του έχει επιβληθεί απαγόρευση. Αλλά ακόμη και αν τα επιθυμήσει, δεν θα κατηγορηθεί. Διότι η επιθυμία δεν στρέφεται προς τα πράγματα που είναι παρόντα και υπόκεινται στην εξουσία μας, αλλά προς εκείνα που μεν είναι παρόντα, δεν βρίσκονται όμως στην εξουσία μας. Διότι πώς είναι δυνατόν κάποιος να επιθυμεί και να ποθεί εκείνο για το οποίο δεν εμποδίζεται και από το οποίο δεν έχει καμία στέρηση; Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, είπε: «δεν θα γνώριζα την επιθυμία, αν δεν έλεγε ο νόμος, δεν θα επιθυμήσεις». Διότι, όταν άκουσαν «από το δέντρο όμως της γνώσης του καλού και του πονηρού δεν θα φάτε από αυτό· και την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε», τότε ακριβώς συνέλαβαν την επιθυμία και κυριεύθηκαν από σφοδρή λαχτάρα.

Διότι αυτός που επιθυμεί δεν επιθυμεί εκείνα που κατέχει, στα οποία έχει εξουσία και τα οποία χρησιμοποιεί, αλλά εκείνα που του έχουν απαγορευθεί, του έχουν στερηθεί και δεν τα έχει. Γι' αυτό λοιπόν ορθώς ελέχθη: «δεν θα γνώριζα την επιθυμία, εάν ο νόμος δεν έλεγε: δεν θα επιθυμήσεις», το οποίο σημαίνει, εάν δεν είχε ειπωθεί: «δεν θα φάτε από αυτό». Διότι από εκεί βρήκε η αμαρτία έδαφος και αφορμή να εισχωρήσει, ώστε να με εξαπατήσει και να με εκτρέψει. 56. Διότι, όταν δόθηκε η εντολή, ο διάβολος βρήκε λαβή μέσω της εντολής για να κατεργαστεί μέσα μου την επιθυμία, παροτρύνοντάς με και προσκαλώντας με εντέχνως να περιπέσω στην όρεξη των απαγορευμένων. «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή»· δηλαδή, επειδή δεν είχε δοθεί και δεν υπήρχε ακόμη η εντολή, η αμαρτία ήταν ανενεργής. «Εγώ δε ζούσα» άμεμπτα πριν από την εντολή, μη έχοντας καθορισμό και διαταγή σύμφωνα με την οποία έπρεπε να πολιτευθώ, και από την οποία, εάν παρεξέκλινα, θα αμάρτανα. «Όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία ανέζησε, ενώ εγώ απέθανα, και βρέθηκε ότι η εντολή, που εδόθη για ζωή, αυτή κατέληξε σε εμένα εις θάνατον», διότι, αφού νομοθέτησε ο Θεός και διαχώρισε τι πρέπει να πράττεται και τι να μην πράττεται, ο διάβολος κατειργάσθη μέσα μου την επιθυμία.

Διότι χωρίς νόμο η αμαρτία είναι νεκρή· δηλαδή, δεν είναι τόσο γνωστή. Επειδή γνώριζαν βέβαια και εκείνοι που έζησαν πριν από τον νόμο ότι αμάρταναν, αλλά το έμαθαν με μεγαλύτερη ακρίβεια μετά την παράδοση του νόμου. Γι' αυτόν τον λόγο και ήταν υπόλογοι για βαρύτερη κατηγορία. Διότι δεν ήταν το ίδιο το να έχει κανείς τη φύση ως κατήγορο, με το να έχει, μαζί με τη φύση, και τον νόμο να τα διακηρύσσει όλα ολοφάνερα. Εγώ δε έζησα κάποτε χωρίς νόμο. Πότε, πες μου; Πριν από τον Μωυσή. Πρόσεξε πώς επιδιώκει να δείξει ότι ο νόμος επιβάρυνε την ανθρώπινη φύση, και με αυτά που έπραξε, και με αυτά που δεν έπραξε. Διότι όταν ζούσα χωρίς νόμο, λέει, δεν καταδικαζόμουν κατ' αυτόν τον τρόπο.

Το έμαθαν δε ακριβέστερα μετά την παράδοση του νόμου· γι' αυτό και ήταν υπόλογοι για βαρύτερη κατηγορία. «Εγώ δε κάποτε ζούσα χωρίς νόμο». Ανατρέχει στον χρόνο του νόμου, αναλαμβάνοντας το πρόσωπο όλων των ανθρώπων, δείχνοντας ότι και σε εκείνο ακριβώς το χρονικό διάστημα η αμαρτία κυριαρχούσε.

Ένα πράγμα αποδεικνύει μέσα από όλα αυτά: τη μεγάλη ευεργεσία της χάριτος. «Όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία αναζωογονήθηκε, και εγώ πέθανα». Δεν δημιούργησε η εντολή την αμαρτία ενώ αυτή δεν υπήρχε, αλλά την φανέρωσε ενώ ήταν κρυμμένη· πράγμα που αποτελεί και έπαινο για τον νόμο. Διότι, αν πριν από αυτόν αμάρταναν χωρίς να το συναισθάνονται, με την έλευσή του, ακόμη κι αν δεν αποκόμιζαν κανένα άλλο όφελος, τουλάχιστον μάθαιναν με ακρίβεια ότι αμάρταναν. «Και βρέθηκε για εμένα ότι η εντολή που δόθηκε για να φέρει ζωή, αυτή κατέληξε σε θάνατο». Δεν είπε, «έγινε θάνατος», αλλά «βρέθηκε», δηλώνοντας το πρωτοφανές και παράδοξο αυτού του παραλόγου. «Διότι η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή από την εντολή, με εξαπάτησε και μέσω αυτής με θανάτωσε. Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή· λοιπόν, το αγαθό έγινε για μένα θάνατος; Μη γένοιτο». Δες πώς παντού μνημονεύει την αμαρτία, απαλλάσσοντας τον νόμο από ενοχές και από κάθε κατηγορία· γι' αυτό και προσθέτει: «Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος». «Αλλά η αμαρτία, για να φανεί ως αμαρτία, κατεργαζόταν μέσα μου τον θάνατο μέσω του αγαθού, ώστε να γίνει η αμαρτία υπερβολικά αμαρτωλή μέσω της εντολής». Ως αμαρτία εννοεί τον διάβολο, τον πατέρα και εφευρέτη της αμαρτίας, τον ίδιο τον θάνατο, ο οποίος καταργήθηκε μόνο με την παρουσία του Χριστού. Και αυτό ο ίδιος το δίδαξε προηγουμένως, λέγοντας: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» και προσθέτοντας: «Ευχαριστώ τον Θεό μου διά του Ιησού Χριστού».

Εξαιτίας αυτού συνέβαινε η αμαρτία να είναι ατελείωτη, καθώς αφενός η έξη παρήγαγε τις ενέργειες, και αφετέρου με την προσθήκη των ενεργειών η έξη ενισχυόταν, και έτσι, καθώς και τα δύο κακά προχωρούσαν πάντοτε το ένα μέσω του άλλου, «η μεν αμαρτία έζησε, εγώ δε πέθανα»· επειδή το κακό δεν άρχισε ούτε χθες ούτε προχθές, αλλά από τότε που δημιουργηθήκαμε.

Του δεύτερου. Ο λόγος, λοιπόν, έγινε αιτία απώλειας για κάποιους, αλλά όχι καθ' εαυτόν, αλλά κατά συμβεβηκός· σε εμάς όμως αυτός ο ίδιος ο λόγος είναι το προκείμενο. Εάν όμως αξιώσουμε ότι αυτό που γίνεται κατά συμβεβηκός αιτία κακού είναι το ίδιο κακό, θα ακολουθήσουν πολλά άτοπα· όπως, για παράδειγμα, ο νόμος και η εντολή του Θεού έγιναν αιτία θανάτου για όσους τα αθετούν κατά συμβεβηκός, και όχι από μόνα τους· είναι όμως άτοπο να τα θεωρούμε πονηρά· διότι «όταν ήλθε», λέει, «η εντολή, η αμαρτία αναζωπυρώθηκε και εγώ πέθανα».

Ρωμ. 7, 8-11: «Η μεν αμαρτία ήταν νεκρή, εγώ δε ήμουν εν ζωή», επειδή δεν ενοχλούμουν, ούτε κεντριζόμουν, ούτε νεκρωνόμουν από αυτήν. Πώς λοιπόν «ανέζησε» εκείνη; Μέσω του νόμου. Με ποιον τρόπο; Διότι, όταν δόθηκε ο νόμος, εκείνη παροξύνθηκε περισσότερο σε επίθεση και, τρόπον τινά, όρμησε να βλάψει, επειδή ακριβώς υπολόγιζε ότι αυτός που θα τηρούσε την εντολή επρόκειτο να στεφανωθεί, και εξαιτίας αυτού φθονούσε περισσότερο. Και εγώ πάλι, έχοντας γνωρίσει την αμαρτία μέσω της εντολής, επειδή έπραττα εν γνώσει μου αυτά που έπρεπε να αποφεύγω, αμάρτανα γι' αυτόν τον λόγο περισσότερο και την ενδυνάμωνα περισσότερο εναντίον του εαυτού μου, χορηγώντας της ισχύ μέσω της εν γνώσει μου άτοπης πράξης, και, ενώ ήταν τρόπον τινά ασθενής και νεκρωμένη, την ενίσχυα και την αναζωπύρωνα. Αυτή δε, αφού έζησε, εμένα με νέκρωσε. Πριν όμως αναζήσει εκείνη, εγώ ζούσα περισσότερο. Αυτό συνέβαινε πριν από τον νόμο και την εντολή, ώστε, αν και ο νόμος δεν είναι αμαρτία, ωστόσο, όταν αυτός δόθηκε, η αμαρτία ανέζησε με δύο τρόπους: αφενός επειδή η ίδια παρακινήθηκε και διεγέρθηκε περισσότερο σε επίθεση, και αφετέρου επειδή εμείς, με την εν γνώσει μας έκτοπη πράξη, την ενισχύσαμε και της επιτρέψαμε με ευχέρεια να μας επιβουλεύεται.

Αλλά «εκείνη μεν αναζωογονήθηκε, εγώ δε πέθανα. Διότι η αμαρτία παίρνοντας αφορμή». Αφού είπε πιο πάνω ότι «η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή, κατεργάστηκε μέσα μου κάθε επιθυμία», προσθέτει ότι όχι μόνο κατεργάστηκε κάθε επιθυμία, αλλά και με θανάτωσε, εφόσον αυτή κατέληξε για μένα «σε θάνατο». Έπειτα, όπως συνηθίζει να συνδέει τις αιτίες μεταξύ τους και να καταδεικνύει την αλληλουχία των πραγμάτων μέσα από τους λόγους του, ανατρέχει και εξηγεί πώς κατεργάστηκε κάθε επιθυμία. Και λέει ότι «παίρνοντας αφορμή με εξαπάτησε». Έπειτα άφησε να εννοηθεί εδώ το προαναφερθέν, ότι από αυτό προκάλεσε την επιθυμία, και παραλείποντας αυτό επισυνάπτει το τέλος: «και με σκότωσε», ώστε να υπάρχει συνέχεια, αν κάποιος το ανασυνθέσει, στο εξής λεχθέν από αυτόν: «παίρνοντας αφορμή η αμαρτία κατεργάστηκε μέσα μου κάθε επιθυμία», και την επιθυμία την κατεργάστηκε αφού εξαπάτησε, και αφού προκάλεσε την επιθυμία, με σκότωσε. Επομένως, η απάτη είναι η αιτία της επιθυμίας, και η επιθυμία η αιτία του θανάτου. Την απάτη όμως την προκάλεσε η αμαρτία «μέσω της εντολής», ώστε να φανεί η υπερβολή της κακίας της, επειδή μέσω του αγαθού κατεργάζεται το χείριστο.

Ιωάν. 1, 12 «Τους έδωσε εξουσία» και τα εξής. Τι λοιπόν; Εκείνοι που έζησαν σύμφωνα με τον νόμο πριν από την παρουσία του Χριστού δεν είχαν «την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού;» Όχι βέβαια τόση, ούτε κατά διάνοια. Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Όταν ήρθε η εντολή, η αμαρτία αναζωπυρώθηκε, και εγώ πέθανα». Και: «Ο νόμος παρεισέφρησε». Και, όπως λέει, «πλεόνασε» το αμάρτημα. Και: «Την αμαρτία δεν θα την γνώριζα, αν ο νόμος δεν έλεγε: δεν θα επιθυμήσεις». Και: «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή». Ώστε ο νόμος ήταν μεν δάσκαλος της αρετής και αποτροπή της κακίας, όμως δεν έδινε τη χάρη και τη συνέργεια για την εκπλήρωση των εντολών, επομένως δεν είχαν τόση «εξουσία», παρά μόνο εκείνη που προερχόταν από το αυτεξούσιο για «να γίνουν τέκνα Θεού». Τουναντίον μάλιστα, περιστασιακά ο νόμος αποτελούσε και εμπόδιο· διότι, λέει, «η αμαρτία, παίρνοντας αφορμή από την εντολή, κατεργάστηκε μέσα μου κάθε επιθυμία». Και πάλι, η σωτηρία μέσω του νόμου προερχόταν μόνο «από τα έργα», ενώ τώρα βέβαια χρειάζονται και τα έργα, αλλά το παν είναι θέμα χάριτος· διότι «δωρεάν» μέσω του βαπτίσματος υιοθετούμαστε και γινόμαστε «τέκνα Θεού» μόνο με το να το θελήσουμε, ώστε η εξουσία μας «να γίνουμε τέκνα Θεού» είναι ανέκφραστη και μεγάλη. Στον νόμο όμως δεν ήταν έτσι, «αλλά ο άνθρωπος που τα έπραξε», εκείνος και μόνο «θα ζήσει μέσω αυτών».

Ας δούμε όμως ποιο ήταν εκείνο που αρχικά προχωρήσαμε να πούμε για τον Απόστολο. Διότι το «Εγώ δε ζούσα», που ελέχθη από αυτόν, «χωρίς νόμο κάποτε», μας παραπέμπει πίσω στη ζωή στον παράδεισο, όπως εξαρχής υποθέσαμε, πριν από την εντολή, όταν οι πρωτόπλαστοι ζούσαν όχι χωρίς σώμα, αλλά με το σώμα μας. Ζούσαμε χωρίς επιθυμία, μη γνωρίζοντας καθόλου τις προσβολές της επιθυμίας. Διότι, το να μην υπάρχει καθορισμένος κανόνας σύμφωνα με τον οποίο πρέπει κανείς να ζει, ούτε αυτεξούσια δικαιοδοσία του λόγου ως προς το ποιον τρόπο ζωής πρέπει να ακολουθεί για να τιμηθεί ή να κατακριθεί δικαίως, έχει ειπωθεί ότι αυτό καθιστά τον άνθρωπο ανεύθυνο για κάθε έγκλημα, επειδή κανείς δεν μπορεί να επιθυμήσει αυτά τα οποία δεν του έχουν απαγορευθεί. Και ακόμη κι αν τα επιθυμήσει, δεν θα κατηγορηθεί. Διότι η επιθυμία δεν αναφέρεται σε όσα είναι παρόντα και υποκείμενα στην εξουσία μας, αλλά σε όσα είναι μεν παρόντα, δεν βρίσκονται όμως στην εξουσία μας. Πώς άλλωστε μπορεί κανείς να επιθυμήσει σφοδρά εκείνο που δεν του έχει απαγορευθεί και του οποίου δεν στερείται; Γι' αυτό ακριβώς: «Την επιθυμία δεν θα τη γνώριζα, αν ο νόμος δεν έλεγε δεν θα επιθυμήσεις». Διότι, αφού άκουσαν: «Από το δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού δεν θα φάτε. Την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε», τότε συνέλαβαν την επιθυμία και τη λαχτάρησαν. Γι' αυτό λοιπόν: «Ορθώς ελέχθη ότι την επιθυμία δεν θα τη γνώριζα, αν ο νόμος δεν έλεγε: δεν θα επιθυμήσεις», ούτε την επιθυμία να φάνε, αν δεν είχε ειπωθεί: «Δεν θα φάτε από αυτό».

Από εδώ, λοιπόν, βρήκε αφορμή η αμαρτία για να με εμπαίξει· διότι, όταν δόθηκε η εντολή, βρήκε πάτημα ο διάβολος να κατεργαστεί μέσα μου την επιθυμία: «Διότι χωρίς τον νόμο η αμαρτία είναι νεκρή», δηλαδή, εφόσον δεν είχε δοθεί η εντολή, η αμαρτία ήταν ανενεργή. Εγώ, όμως, ζούσα πριν από την εντολή βίο άμεμπτο, μη έχοντας προσταγή σύμφωνα με την οποία έπρεπε να πολιτεύομαι. «Όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία ανέζησε, εγώ δε πέθανα, και βρέθηκε ότι η εντολή που είχε δοθεί για τη ζωή, αυτή οδήγησε στον θάνατο», διότι, αφού νομοθέτησε ο Θεός και μου όρισε τι πρέπει να πράττω και τι να μην πράττω, κατεργάστηκε μέσα μου την επιθυμία ο διάβολος. Διότι η επαγγελία του Θεού που μου δόθηκε για ζωή και αφθαρσία, προκειμένου, υπακούοντας σε αυτήν, να έχω βίο που να θάλλει πάντοτε προς την αθανασία και χαρά, εφόσον την αθέτησα, κατέληξε σε θάνατο, επειδή ο διάβολος, τον οποίο τώρα αυτός ονόμασε αμαρτία επειδή αυτός είναι ο δημιουργός της αμαρτίας, λαμβάνοντας αφορμή μέσω της εντολής για να με εξαπατήσει οδηγώντας με στην παρακοή, αφού με εξαπάτησε, με σκότωσε, κάνοντάς με υπόδικο στην καταδίκη: «Την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε με θάνατο». Ώστε: «Ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή του Θεού αγία και δίκαιη και αγαθή», διότι δεν δόθηκε για να βλάψει αλλά για να σώσει· διότι ας μην νομίζουμε ότι ο Θεός πράττει κάτι ανωφελές ή βλαβερό. Τι λοιπόν; «