Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:10

Δεν είναι λοιπόν το Πνεύμα του Υιού; Ορθ. Όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα, είναι και του Υιού. Διότι και ο Απόστολος αναφέρει ότι το Πνεύμα είναι και του Πατρός και του Υιού, λέγοντας τα εξής: «Εσείς όμως δεν ζείτε κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα, εάν βέβαια το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Εάν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν. Εάν δε ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης».

Αν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν. Αν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης. Αν όμως το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού κατοικεί μέσα σας, αυτός που ανέστησε τον Χριστό Ιησού από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διαμέσου του Πνεύματός του που ενοικεί μέσα σας·» Και προς τους Κορινθίους λέει: «Διότι το Πνεύμα ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού. Διότι ποιος γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του; Έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα έχει γνωρίσει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού. Εμείς όμως δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό, για να γνωρίσουμε εκείνα που μας χαρίστηκαν από τον Θεό·» και λίγο πιο κάτω: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Και πάλι: «Αλλά λουτήκατε, αλλά αγιαστήκατε, αλλά δικαιωθήκατε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και στο Πνεύμα του Θεού μας·» και πάλι: «Όλα όμως αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα όπως ακριβώς θέλει·» και πάλι: «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία.»

Αν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν. Αν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης. Αν δε το Πνεύμα Εκείνου που ανέστησε τον Ιησού κατοικεί μέσα σας, Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό Ιησού εκ νεκρών θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα, διαμέσου του Πνεύματός Του που ενοικεί μέσα σας·» Στους δε Κορινθίους (αναφέρει)· «Διότι το Πνεύμα τα πάντα ερευνά, ακόμη και τα βάθη του Θεού. Διότι ποιος γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του; Έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα γνωρίζει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού. Εμείς δε δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό, για να κατανοήσουμε όσα μας χαρίστηκαν από τον Θεό·» και μετά από λίγο· «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Και πάλι· «Αλλά απολουστήκατε, αλλά αγιαστήκατε, αλλά δικαιωθήκατε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και με το Πνεύμα του Θεού μας·» και πάλι· «Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα διανέμει στον καθένα ξεχωριστά όπως ακριβώς βούλεται·» και πάλι· «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία.»

Φανερώνει δε μία και την αυτή μορφή, καθώς ο Πατέρας θεωρείται μέσα στον Υιό, και ο Υιός κατανοείται και μετέχεται από τον άνθρωπο μέσα στο Πνεύμα. Διότι, «όλοι εμείς», λέει, «που με ακάλυπτο πρόσωπο αντικατοπτρίζουμε τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου». Ας μη φανταζόμαστε, λοιπόν, ότι πρόκειται για τρία αδιαίρετα σωματικά μέρη. Διότι ο λογισμός αυτός είναι ασεβής, ξένος προς τις τέλειες ασώματες υποστάσεις. Ας αποδεχθούμε την αδιαίρετη συνύπαρξη προσώπων που συνυπάρχουν μεταξύ τους αδιάστατα, και, παρότι υφίστανται αληθινά τρία, ας εννοούμε ότι το είδος είναι ένα, το οποίο έχει την αρχή του στον Πατέρα, έλαμψε στον Υιό, και φανερώνεται διά του Πνεύματος. Γι' αυτό και όσοι φέρουν το Πνεύμα, φέρουν τον Χριστό· «Διότι εάν κάποιος», λέει, «δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν. Εάν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας», και τα εξής. Και ο Ιωάννης αναφέρει: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι βρίσκεται μέσα μας, από το Πνεύμα το οποίο μας έδωσε». Και ο Παύλος, ενώ ονομάζει τα σώματά μας ναό του Αγίου Πνεύματος, ταυτόχρονα λέγει ότι ο Χριστός βρίσκεται μέσα μας. Όταν δε ο Χριστός κατοικεί στον εσωτερικό μας άνθρωπο, σύμφωνα με όσα έχουν γραφεί, είναι ο Θεός που κατοικεί μέσα μας: «Δεν γνωρίζετε», λέει, «ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;».

Εάν όμως κάποιος δεν έχει Πνεύμα Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν. Εάν δε ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε Πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης. Εάν δε το Πνεύμα Εκείνου που ανέστησε τον Ιησού Χριστό κατοικεί μέσα σας, Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός Του που ενοικεί μέσα σας». Μακεδονιανός: Δεν έχει γραφτεί έτσι, «διά τού ενοικούντος», αλλά «τό ενοικούν».

Διότι το δικό σου πνεύμα δεν είναι ο Χριστός· ούτε το πνεύμα του ανέμου είναι ο Κύριος· ούτε το ακάθαρτο πνεύμα (επειδή και αυτό τόλμησαν να το προβάλουν ορισμένοι)· το Άγιο Πνεύμα όμως ονομάζεται Χριστός και Κύριος, καθώς λέει ο Απόστολος (όπως μόλις προηγουμένως αναφέραμε): «Εάν κάποιος δεν έχει Πνεύμα Κυρίου, αυτός δεν ανήκει σε αυτόν· εάν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας»· αποδεικνύοντας ότι η ενοίκηση του Πνεύματος είναι ενοίκηση του Χριστού· και λέγοντας πάλι: «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου είναι το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία».

Ούτε πάλι υπάρχει ένα πρόσωπο του Υιού και του Πνεύματος, επειδή έχει ειπωθεί: «Εάν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν είναι δικός Του· ο δε Χριστός είναι μέσα σας». Διότι εξαιτίας αυτού πλανήθηκαν μερικοί θεωρώντας ότι το Πνεύμα και ο Χριστός είναι το ίδιο πρόσωπο. Αλλά εμείς τι λέμε; Ότι από αυτό φανερώνεται το οικείο της φύσεως, και όχι σύγχυση των προσώπων. Διότι υπάρχει μεν ο Πατήρ, ο οποίος έχει το είναι τέλειο και ανενδεές, ως ρίζα και πηγή του Υιού και του Αγίου Πνεύματος· υπάρχει δε ο Υιός, ως ζωντανός Λόγος με πλήρη θεότητα και ανενδεές γέννημα του Πατρός· πλήρες είναι και το Πνεύμα, όχι ως μέρος κάποιου άλλου, αλλά θεωρούμενο τέλειο και ολόκληρο καθ' εαυτό. Και ο μεν Υιός συνδέεται με τον Πατέρα αδιαστάτως, με τον Υιό δε συνδέεται το Πνεύμα.

«Εάν όμως κάποιος δεν έχει Πνεύμα Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν.» Έπειτα προσθέτει: «Εάν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας», αντί να πει, όπως θα ήταν η λογική συνέχεια: Εάν το Πνεύμα είναι μέσα σας. Ούτε υπάρχει θεία φωνή που να διδάσκει ότι το Πνεύμα είναι δημιούργημα. Διότι το «τα πάντα δημιουργήθηκαν δι' αυτού», αναφέρεται στο πλήθος των κτισμάτων. Το δε Πνεύμα δεν ανήκει σε αυτό το πλήθος, αλλά μαζί με τη Δυάδα συμπληρώνει την Τριάδα, και είναι εντελώς ξένο προς την κτίση, και υπερέχει τα μέγιστα, εφόσον μάλιστα αγιάζει την κτίση και τη ζωοποιεί, και αποτελεί χρίσμα σε εμάς, αλλά ήδη και στην ίδια τη σάρκα του Κυρίου. Και βεβαίως ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν αγιάζεται μέσω κάποιου κτίσματος, όπως λέει ο Πέτρος: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, πώς τον έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα και δύναμη.» Ούτε λαμβάνει δύναμη μέσω κτίσματος· λέει δε: «Με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια.» Ούτε καθοδηγείται από κτίσμα· διότι έχει γραφτεί ότι: «Οδηγούνταν από το Πνεύμα στην έρημο.» Ως αυθεντία του Θεού οι μεν παλαιοί προφήτες αναφωνούσαν: «Αυτά λέει ο Κύριος·» οι δε νέοι προφήτες: «Αυτά λέει το Άγιο Πνεύμα·» και οι απόστολοι: «Κρίθηκε ορθό από το Άγιο Πνεύμα και από εμάς.» Γι' αυτό και ο Απόστολος, αποδεικνύοντας ότι εκφέρει θεία λόγια, άλλοτε μεν λέει: «Ή μήπως ζητάτε απόδειξη ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός;» άλλοτε δε, «Νομίζω ότι έχω Πνεύμα Θεού.» Είναι δε πλήρης και η Παλαιά Γραφή από τη δοξολογία του Πνεύματος. «

Ας εξετάσουμε, λοιπόν, το καθένα χωριστά. Από τη φύση του είναι αγαθό, όπως αγαθός είναι ο Πατέρας και αγαθός ο Υιός. Η κτίση, όμως, γίνεται μέτοχος της αγαθότητας μέσω της επιλογής του αγαθού. Γνωρίζει τα βάθη του Θεού· ενώ η κτίση λαμβάνει τη φανέρωση των απόρρητων μυστηρίων διά του Πνεύματος. Ζωοποιεί μαζί με τον Θεό που ζωογονεί τα πάντα, μαζί με τον Υιό που δίδει ζωή. «Διότι εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς, θα ζωοποιήσει, λέει, και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός του που ενοικεί μέσα σας». Και πάλι: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και εγώ δίδω σε αυτά αιώνια ζωή». Αλλά και «το Πνεύμα, λέει, ζωοποιεί». Και πάλι: «Το δε Πνεύμα, λέει, είναι ζωή χάριν της δικαιοσύνης». Και ο Κύριος μαρτυρεί ότι το Πνεύμα είναι το ζωοποιούν: «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Πώς, λοιπόν, αφού αποξενώσουμε το Πνεύμα από τη ζωοποιό δύναμη, θα το εξομοιώσουμε με τη φύση που έχει ανάγκη από ζωή; Ποιος είναι τόσο φιλόνικος, ποιος τόσο αμέτοχος της επουράνιας δωρεάς, και άγευστος των καλών λόγων του Θεού, ποιος τόσο άμοιρος των αιώνιων ελπίδων, ώστε να κατατάξει το Πνεύμα στην κτίση, αποκόπτοντάς το από τη θεότητα;

«Εάν δε ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε Πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης». Αυτό λοιπόν που καταχρυσώνει εμάς τους επί της γης με τη δόξα της υιοθεσίας, εννοώ δηλαδή το Πνεύμα, εφόσον είναι του Υιού, θα ενεργήσει μεν σε άλλους την υιοθεσία, αλλά θα μείνει εντελώς άπρακτο ως προς Εκείνον στον οποίο ανήκει; Δεν έχει εισαχθεί, ούτε βέβαια έχει εισέλθει από έξω, αλλά υπάρχει ουσιωδώς σε Αυτόν, και μέσω Αυτού εκχέεται σε όσους είναι άξιοι να το λάβουν, κατά την ευδοκία του Πατρός. Ή μήπως σου φαίνεται ότι δεν τα λέω ούτε τα σκέφτομαι ορθά αυτά; Β. Συμφωνώ απολύτως. Α. Και ο ιερουργός των θείων μυστηρίων για εμάς, ο Ιωάννης, όταν εμφανίζεται διακηρύσσοντας για τον Θεό και για εμάς: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι παραμένει μέσα μας, επειδή μας έδωσε από το Πνεύμα του», πώς δεν είναι εντελώς εύκολο να διαπιστώσουμε ότι ο Υιός έχει προέλθει αληθινά ως Θεός και από την ουσία του Θεού και Πατρός, εφόσον το Πνεύμα Του που κατοικεί μέσα μας είναι Θεός και όχι κάτι άλλο;

Πνεύμα, λοιπόν, ονομάζουμε το ανθρώπινο· ενώ στη φράση «Το πνεύμα είναι ζωή», (εννοείται ότι) ζωοποιείται από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, και με την κοινωνία μαζί Του πλουτίζει σε δικαιοσύνη· διότι έτσι γινόμαστε κοινωνοί της θείας φύσεως· επειδή ο Χριστός κατοικεί μέσα μας μέσω του Αγίου Πνεύματος. <Αν όμως το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας.> Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός αναστήθηκε από τον Πατέρα, καθώς η ζωή ενεργείται στη σάρκα του μέσω του Αγίου Πνεύματος, το οποίο ανήκει σε Αυτόν· διότι (για να αποδείξει) ότι ο ίδιος ζωοποιούσε τον δικό του ναό, λέει στους Ιουδαίους: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· επομένως, ακόμη και αν λέγεται ότι αναστήθηκε από τον Πατέρα, ωστόσο ο ίδιος ήταν που ανέστησε μέσω του Αγίου Πνεύματος· διότι όλα τα θεοπρεπή έργα ενεργούνται από τον Πατέρα μέσω του Υιού εν Πνεύματι· άρα, και τα δικά μας σώματα θα τα αναστήσει από τους νεκρούς ο Χριστός. <Διότι όσοι άγονται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού.> Και εκείνοι που ζουν κατά πνεύμα, αυτοί άγονται και από το Πνεύμα, επειδή έχουν σφραγιστεί από το Άγιο Πνεύμα και έχουν απαλλαγεί από τη δουλεία που υπάρχει στον νόμο και στο γράμμα, και έχουν μεταβεί μάλλον στην ελευθερία, και δέχονται τη μαρτυρία από το Πνεύμα της υιοθεσίας ότι είναι υιοί του Θεού, και μέσα στο ίδιο το πνεύμα της υιοθεσίας ανακράζουν: «Αββά, ο Πατέρας». <Εφόσον συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε.> Το αγαθό βέβαια κατορθώνεται όχι χωρίς κόπο, όμως ο κόπος των αγίων εδράζεται σε μεγάλες ελπίδες· διότι τίποτα από τα επίγεια δεν τους έχει υποσχεθεί, παρά μόνο δόξα ανείπωτη και η συμμετοχή σε όσα ξεπερνούν τον νου και τον λόγο.

Γι' αυτόν τον λόγο, εφόσον το Άγιο Πνεύμα κατοικεί μέσα μας «στον εσωτερικό άνθρωπο», λέγεται ότι κατοικεί ο ίδιος ο Χριστός, και έτσι έχουν τα πράγματα εκ φύσεως. Και βέβαια ο μακάριος Παύλος διδάσκοντας αυτό σαφέστατα λέει: «Εσείς όμως δεν είστε σαρκικοί αλλά πνευματικοί, εάν βέβαια το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Εάν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν. Εάν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης». Άκουσε με μεγάλη προσοχή τα όσα ειπώθηκαν. Αφού ονόμασε Πνεύμα Χριστού αυτό που κατοικεί μέσα μας, πρόσθεσε αμέσως: «Εάν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας», παρουσιάζοντας την απαράλλακτη ομοιότητα του Υιού προς το δικό Του Πνεύμα που εκχέεται από Αυτόν κατά φύση. Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται και «πνεύμα υιοθεσίας», και διά μέσου αυτού «κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας», και όπως λέει κάπου ο μακάριος Ιωάννης: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένει μέσα μας, επειδή μας έχει δώσει από το Πνεύμα Του». Νομίζω, λοιπόν, ότι και αυτά είναι αρκετά ώστε τα τέκνα της Εκκλησίας να μπορέσουν να αποκρούσουν τη βλάβη των ετεροδόξων. Εάν όμως κάποιος είναι βυθισμένος στην άκρατη μέθη της αμάθειας, και νομίζει ότι ο Υιός έλαβε το Πνεύμα για πρώτη φορά τότε που έγινε άνθρωπος, ας αποδείξει ότι πριν από την ενανθρώπηση ο Λόγος του Θεού δεν ήταν άγιος, και εμείς θα σιωπήσουμε.

Ότι δε πολλές φορές με το όνομα του Πνεύματος στις θεόπνευστες γραφές ονομάζεται και ο Υιός, θα το καταλάβουμε από τα παρακάτω. Γράφει λοιπόν ο μακάριος Ιωάννης γι' αυτόν: «Αυτός είναι που ήλθε μέσω ύδατος και πνεύματος, ο Ιησούς Χριστός, όχι μόνο με το ύδωρ, αλλά με το ύδωρ και το πνεύμα, και το πνεύμα είναι αυτό που μαρτυρεί, ότι το πνεύμα είναι η αλήθεια». Διότι, ιδού, ονομάζει το πνεύμα αλήθεια, μολονότι ο Χριστός διακηρύσσει ρητά: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Ο Παύλος πάλι, απευθυνόμενος σε εμάς, λέει: «Εκείνοι που είναι προσκολλημένοι στη σάρκα δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό· εσείς όμως δεν είστε στη σάρκα αλλά στο πνεύμα, εφόσον το πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Και αν κάποιος δεν έχει το πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε αυτόν. Αν όμως ο Χριστός κατοικεί μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης». Διότι ιδού και πάλι σε αυτά τα χωρία, αφού διακήρυξε ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα μας, είπε ότι ο ίδιος ο Χριστός είναι μέσα μας. Επειδή το Πνεύμα Του είναι αδιαίρετο από τον Υιό, λόγω της ταυτότητας της φύσεώς τους, παρόλο που νοείται ότι υπάρχει με δική Του υπόσταση. Γι' αυτό πολλές φορές δεν κάνει διάκριση, ονομάζοντας πότε το Πνεύμα και πότε τον Εαυτό του. <Αλλά υπάρχουν ανάμεσά σας μερικοί που δεν πιστεύουν. Διότι ο Ιησούς γνώριζε από την αρχή ποιοι είναι αυτοί που δεν πιστεύουν και ποιος είναι αυτός που θα τον παραδώσει.>

Για να αποδείξει λοιπόν σαφώς ότι την έννοια της ετερότητας δεν θέλει να την κατανοούμε με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο κατά το ότι υπάρχει ως ιδιαίτερη υπόσταση· διότι το Πνεύμα είναι Πνεύμα και όχι Υιός, ακριβώς όπως ο Υιός είναι Υιός και όχι Πατέρας. Αφού είπε ότι θα αποσταλεί ο Παράκλητος, υπόσχεται ότι θα έρθει ο ίδιος, δείχνοντας ότι το Πνεύμα δεν είναι κάτι διαφορετικό από ό,τι είναι ο ίδιος, επειδή εκπορεύεται από τον Πατέρα ως ίδιον Πνεύμα και θεωρείται δικό του. Για τον λόγο αυτό έχει ονομαστεί και νους του. Γι' αυτό εξάλλου ο Παύλος, δηλώνοντας ακριβώς αυτό, λέει: «Εμείς όμως έχουμε νου Χριστού». Κατανοώντας λοιπόν ορθά και χωρίς πλάνη, και απορρίπτοντας ως άπρεπη κάθε παρέκκλιση από το ορθό, και ακολουθώντας τα λόγια της θεόπνευστης Γραφής, λέμε ότι δεν είναι κάτι διαφορετικό από αυτόν, όσον αφορά τη φυσική ταυτότητα, αν και υφίσταται διακριτά και ως ιδιαίτερη υπόσταση. Διότι πιστεύω ότι, κατανοώντας το αυτό, και ο θεσπέσιος Παύλος συχνά τα συνυφαίνει και τα παρουσιάζει το καθένα ως το αυτό, εννοώ τον Παράκλητο και τον Υιό. Διότι θα τον βρεις να λέει: «Αν κάποιος δεν έχει Πνεύμα Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε αυτόν» και αμέσως μετά: «Αν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε Πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης». Ακούς πώς ομολογεί ρητά ότι έχουν τον Χριστό όσοι έλαβαν το Πνεύμα του; Και σε άλλο σημείο λέει: «Διότι νομίζω ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού».

Εάν δε ο Χριστός κατοικεί μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης.» Γ'. Επειδή, όμως, αρμόζει αυτοί που αγαπούν την άνωθεν δόξα και κυρίως εκείνοι που έχουν επιλέξει να ζουν θεοφιλώς, να φαίνονται άρτιοι ως προς την ευσέβεια, αναγκαστικά θα προσθέσουμε στα καυχήματα της εγκράτειας και τους τρόπους της υπόλοιπης αρετής: την αγάπη μεταξύ μας, τη φιλαλληλία και την υποχρέωση να ελεούμε πρόθυμα εκείνους που συντρίβονται από ανυπόφορη φτώχεια.

ΑΛΛΟ. Ο Παύλος γράφει σε κάποιους: «Εσείς δεν είστε στη σάρκα, αλλά στο Πνεύμα, εάν βέβαια το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Και αν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν είναι δικός του. Εάν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε Πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης». Λάβε, λοιπόν, πάλι από εδώ τις ορθές έννοιες περί του Αγίου Πνεύματος, για να μάθεις καλά ότι προέρχεται από την ουσία του Σωτήρα και δεν είναι ξένο προς τη μία θεότητα. Διότι, αφού το ονόμασε Πνεύμα του Θεού, αμέσως το ονομάζει και Πνεύμα του Χριστού.

Δείχνοντας μεν ότι όλα τα του Πατρός είναι δικά Του, μεταβαίνει στον Υιό που γεννήθηκε φυσικώς από Αυτόν. Στη συνέχεια πάλι ονομάζει αμέσως το Πνεύμα Χριστό, λέγοντας: «Εάν δε ο Χριστός είναι μέσα σας», αποδεικνύοντας ότι αυτό δεν είναι ξένο προς τη φύση του Λόγου. Αλλά είναι τόσο ενωμένο μαζί Του, αν και είναι ιδιοσύστατο, ώστε και το ίδιο να υπάρχει μέσα στον Υιό, και ο Υιός μέσα σε αυτό, εξαιτίας της ταυτότητας της ουσίας.

Ο Παύλος. Εσείς όμως δεν είστε στη σάρκα, αλλά στο Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Αν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν Του ανήκει. Αν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης. Και αν το Πνεύμα Εκείνου που ανέστησε τον Χριστό κατοικεί μέσα σας, Αυτός που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διαμέσου του Πνεύματός Του που κατοικεί μέσα σας.

«Εάν δε ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης.» Β— Είναι λοιπόν βέβαιο ότι το Πνεύμα είναι ίδιον του Υιού, και όχι μόνο καθόσον είναι ο Λόγος που φανερώθηκε από τον Πατέρα, αλλά ακόμη και αν νοηθεί ότι έγινε άνθρωπος σαν εμάς. Α— Είναι ίδιον, ως προερχόμενο από τον Πατέρα, στο ομοούσιο γέννημα, τον Λόγο που γεννήθηκε από αυτόν, ακόμη και αν λέγεται ότι το έλαβε όταν έγινε άνθρωπος αυτός που, ως προς την ιδία φύση, στερούνταν τα ιδιώματα της θεότητας. Και πράγματι, ενώ ο ίδιος είναι η ζωή των πάντων εξαιτίας της άρρητης γέννησής του από τον ζωντανό Πατέρα, λέγεται ότι ζωοποιείται μαζί με εμάς. Είναι δυνατόν όμως να τον δει κανείς να χαρίζει στη δική του σάρκα τη δόξα της θεοπρεπούς ενέργειας, και να οικειώνεται πάλι τα της σάρκας, και τρόπον τινά κατά ένωση οικονομική να τα περιβάλλει στη δική του φύση. Β— Με ποιον τρόπο το εννοείς; Α— Δεν θα έλεγες άραγε ότι αρμόζει μάλιστα σε αυτόν που είναι κατά φύση Λόγος προερχόμενος από τον Θεό Πατέρα το να έρχεται άνωθεν και από τον ουρανό, και το να μπορεί να ζωογονεί εκείνα στα οποία θα ήθελε να μεταδώσει τη ζωή; Β— Συμφωνώ. Α— Και τι άλλο; Το να δημιουργεί θεϊκά, πες μου, θα το θεωρούσες ότι ανήκει στα ανθρώπινα; Β— Εγώ όχι. Α— Γιατί λοιπόν μας ζωοποιεί ως Θεός, αλλά όχι μόνο με το να μας κάνει μετόχους του Αγίου Πνεύματος, παρά προσφέροντας ως βρώση και την προσληφθείσα σάρκα; Διότι είπε: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας.»

«Εάν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού». Δεν είπε: «Εάν όμως εσείς δεν έχετε», αλλά μετέφερε το δυσάρεστο σε άλλους. «Αυτός δεν είναι δικός Του», λέγει. «Εάν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας». Πάλι αναφέρει τον Χριστό σε σχέση με αυτούς. Και το μεν δυσάρεστο είναι σύντομο και τοποθετημένο στο μέσο· το δε επιθυμητό βρίσκεται και από τις δύο πλευρές και εκφράζεται με πολλά λόγια, ώστε να επισκιάσει εκείνο.

Διότι, όπου είναι παρούσα μία υπόσταση της Τριάδος, παρίσταται ολόκληρη η Τριάδα· επειδή διατηρεί αδιάσπαστη ενότητα και είναι ενωμένη με απόλυτη ακρίβεια. Και τι θα συμβεί, λέγει, εάν ο Χριστός κατοικεί μέσα σας; Το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης.

Επομένως, εκείνος που ζει αληθινά περισσότερο από όλους, είναι αυτός που έχει νεκρωθεί ως προς τον κοσμικό βίο. Γι' αυτό και έλεγε: «Το Πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης». Και για να γίνει σαφέστερο αυτό που λέμε, ας παρουσιάσουμε δύο ανθρώπους: τον έναν παραδομένο στις ασωτίες, στις ηδονές και στην απάτη της ζωής, και τον άλλον νεκρωμένο ως προς αυτά· και ας δούμε ποιος από τους δύο ζει περισσότερο. Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι από τους δύο αυτούς, ο ένας είναι πάρα πολύ πλούσιος και επιφανής, τρέφει παράσιτους και κόλακες, και σπαταλά ολόκληρη την ημέρα του σε αυτά, με ξέφρενα γλέντια και κραιπάλες. Ο άλλος όμως, συζώντας με τη φτώχεια, τη νηστεία, καθώς και με την υπόλοιπη σκληραγωγία και την κατά Θεόν φιλοσοφία, ας λαμβάνει μόνο την απαραίτητη τροφή το βράδυ, ή, αν το προτιμάς, ας μένει νηστικός ακόμη και δύο και τρεις ημέρες. Ποιος λοιπόν από τους δύο αυτούς θα είναι για εμάς ο κατεξοχήν ζωντανός; Οι πολλοί, γνωρίζω πολύ καλά, ότι θα θεωρήσουν τον πρώτο, αυτόν που ξεφαντώνει και σκορπά τα υπάρχοντά του· εμείς όμως θα θεωρήσουμε τον δεύτερο, αυτόν που απολαμβάνει την εγκράτεια και το μέτρο.

Και δεν σταμάτησε εδώ, αλλά προάγοντας τον λόγο σε κάτι ανώτερο, πράγμα που ήταν πολύ πιο συγκλονιστικό, μας δίδει ως ένδυμα τον ίδιο τον Δεσπότη, τον ίδιο τον βασιλέα. Διότι εκείνος που έχει ντυθεί αυτόν, κατέχει εξ ολοκλήρου όλη την αρετή. Όταν δε λέει, «Ενδυθείτε», μας προστάζει να τον περιβληθούμε από παντού· όπως ακριβώς λέει αλλού: «Εάν δε ο Χριστός είναι μέσα σας»· και πάλι, «Να κατοικήσει ο Χριστός στον εσωτερικό μας άνθρωπο». Διότι θέλει η ψυχή μας να αποτελεί κατοικία του, και να τον φορέσουμε ως ένδυμα, ώστε αυτός να είναι τα πάντα για εμάς, εσωτερικά και εξωτερικά. Διότι αυτός είναι το πλήρωμά μας (καθώς είναι το «Πλήρωμα εκείνου που γεμίζει τα πάντα σε όλα»)· και οδός και σύζυγος και νυμφίος («Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, ως αγνή παρθένο»)· και ρίζα και πόμα και τροφή και ζωή («Διότι δεν ζω πλέον εγώ», λέει, «αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»)· και απόστολος και αρχιερέας και διδάσκαλος και πατέρας και αδελφός και συγκληρονόμος, και μέτοχος του τάφου και του σταυρού («Διότι συνταφήκαμε μαζί του», λέει, «και γίναμε σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του»)· και ικέτης («Διότι είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού»)· και συνήγορος προς τον Πατέρα («Διότι μεσιτεύει», λέει, «υπέρ ημών»)· και οίκος και ένοικος («Διότι όποιος μένει σε εμένα, κι εγώ μένω σε αυτόν»), και φίλος («Διότι εσείς είστε φίλοι μου»)· και θεμέλιο και ακρογωνιαίος λίθος· και εμείς είμαστε δικά του μέλη και γεώργιο και οικοδομή και κλήματα και συνεργοί.

Επειδή, ως προς το ότι ο Υιός δύναται από μόνος Του να πράττει αυτά, τα οποία δύναται κατά το βάπτισμα μαζί με τον Πατέρα, όπως επίσης και το Άγιο Πνεύμα, άκουσέ τα αυτά με σαφήνεια. Διότι στους Ιουδαίους έλεγε: «Για να μάθετε ότι ο Υιός του ανθρώπου έχει την εξουσία πάνω στη γη να συγχωρεί αμαρτίες»· και πάλι, «Για να γίνετε υιοί φωτός», και, «Εγώ τους δίνω αιώνια ζωή». Έπειτα, μετά από αυτά λέει: «Για να έχουν ζωή και να την έχουν σε αφθονία». Ας δούμε όμως και το Πνεύμα να πράττει ακριβώς το ίδιο. Πού μπορεί να το δει κανείς αυτό; «Στον καθένα», λέει, «δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το συμφέρον». Εκείνος λοιπόν που παρέχει αυτά, πολύ περισσότερο συγχωρεί και αμαρτήματα. Και πάλι: «Το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί»· και, «Θα ζωοποιήσει δια του Πνεύματός Του που κατοικεί μέσα σας»· και, «Το Πνεύμα είναι ζωή ένεκα της δικαιοσύνης»· και πάλι, «Εάν όμως οδηγείστε από το Πνεύμα, δεν είστε υπό τον νόμο». «Διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας ώστε να περιπέσετε πάλι στον φόβο, αλλά λάβατε πνεύμα υιοθεσίας». Και τότε βέβαια, όλα όσα έπρατταν, τα θαυματουργούσαν μετά την έλευση του Πνεύματος.

Δεν λέγει όμως αυτό, ότι δηλαδή είναι αδύνατον ο πονηρός να γίνει καλός· αλλά ότι είναι αδύνατον, εφόσον παραμένει πονηρός, να υποταχθεί στον Θεό. Εάν όμως μεταστραφεί, είναι εύκολο να γίνει καλός και να υποταχθεί, και, για να επιβεβαιωθεί η αλήθεια του λόγου αυτού, η ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα. Ο Παύλος από διώκτης έγινε κήρυκας της αλήθειας, ο ληστής βρέθηκε στα δέντρα του παραδείσου· ο Μανασσής, οι Νινευίτες και άλλοι αναρίθμητοι. «Όσοι όμως βρίσκονται στη σάρκα δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό.» Με τον όρο σάρκα πάλι εννοεί τον σαρκικό και κοσμικό βίο, ο οποίος είναι γεμάτος από τρυφή και ασωτία και καθιστά ολόκληρο τον άνθρωπο σάρκα. «Εσείς όμως δεν βρίσκεστε στη σάρκα, αλλά στο Πνεύμα.» Δείχνει ότι αυτός που ζει ορθά δεν βρίσκεται καν στο σώμα, αλλά, σαν να περπατά ακόμη στη γη, πολιτεύεται στον ουρανό. «Εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας.» Τη λέξη «εφόσον» (εἴπερ) τη χρησιμοποιεί σε πολλά σημεία, όχι για να εκφράσει αμφιβολία, αλλά με πολλή βεβαιότητα, και αντί της λέξης «επειδή ακριβώς» (ἐπείπερ), όπως όταν λέγει: «Εφόσον είναι δίκαιο ενώπιον του Θεού να ανταποδώσει θλίψη σε εκείνους που μας θλίβουν». Αντί να πει δηλαδή, «επειδή ακριβώς αυτό είναι δίκαιο». «Εάν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν.» Δεν είπε, «εάν όμως εσείς δεν το έχετε», αλλά μετέφερε αυτό το δυσάρεστο σε άλλους. «Εάν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας.» Πάλι (αναφέρει) τον Χριστό για εκείνους, αυξάνοντας σε αυτούς την πνευματική ευφροσύνη και τον πόθο για Αυτόν. «Το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας.»

Αυτό δε που λέγει είναι το εξής: Σε εκείνους στους οποίους κατοικεί ο Χριστός, το σώμα τους είναι νεκρό ως προς την αμαρτία· δηλαδή σε τίποτα δεν υπακούει στην αμαρτία, αλλά μοιάζει σαν να έχει πεθάνει ως προς αυτήν, και σε τίποτα δεν διαφέρουν τα σώματά μας από τα σώματα που κείτονται στα φέρετρα, ως προς την εκτέλεση της αμαρτίας. «Το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης.» Ως δικαιοσύνη εννοεί τον ίδιο τον Χριστό. Διότι έχει γίνει για εμάς δικαιοσύνη από τον Θεό, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Αποστόλου. Θα ζήσει, λοιπόν, το πνεύμα μας, εφόσον έχει ένοικο τον Χριστό. «Εάν δε το Πνεύμα εκείνου που μας ανέστησε από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, εκείνος που ανέστησε από τους νεκρούς τον Χριστό Ιησού θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός Του που κατοικεί μέσα σας.» Είναι σαν να λέει: Μη φοβηθείς επειδή περιβάλλεσαι από νεκρό σώμα, έχε το Πνεύμα, και αυτό θα αναστηθεί. Τι λοιπόν; Εκείνα που δεν το έχουν δεν ανασταίνονται; Ναι, λέγει· αλλά όχι για ζωή. Γι' αυτό δεν είπε «θα αναστήσει», αλλά «θα ζωοποιήσει», το οποίο είναι ανώτερο της αναστάσεως και έχει δωρηθεί μόνο στους δικαίους. «Άρα λοιπόν, αδελφοί, είμαστε οφειλέτες, όχι στη σάρκα ώστε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα.» Αφού έδειξε πόσο μεγάλο είναι το έπαθλο του πνευματικού βίου, αναγκαίως επιφέρει στη συνέχεια την παραίνεση, λέγοντας: επομένως δεν οφείλουμε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα. «Διότι εάν ζείτε σύμφωνα με τη σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· εάν όμως με το πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε.» Υπονοεί εδώ τον θάνατο εκείνον τον αθάνατο, που είναι στη γέεννα, την κόλαση και την τιμωρία. «

ΙΘ΄. Από την Προς Ρωμαίους Επιστολή: Εσείς όμως δεν βρίσκεστε στη σάρκα, αλλά στο πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Εάν δε κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν· εάν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης· εάν δε το Πνεύμα Εκείνου που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, Αυτός που ανέστησε τον Ιησού Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα μέσω του Πνεύματός Του που κατοικεί μέσα σας.

Και αν τότε, πριν από τον νόμο και τους προφήτες, ο Θεός δεν ανέχθηκε να κατοικεί το Πνεύμα του σε αυτούς, πώς θα ανεχθεί τώρα, μετά τον νόμο και τους προφήτες και την παρουσία του Χριστού και τις σωτήριες εντολές και τις μεγάλες υποσχέσεις και τις φοβερές απειλές και τα κηρύγματα των αποστόλων και τις αποκαλύψεις των ιερών διδασκάλων, όταν εμείς αμαρτάνουμε, να κατοικεί το Πνεύμα του μέσα μας; Δεν θα πει μάλλον και σε εμάς το «δεν θα κατοικήσει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες»; Αυτό μαρτυρεί και ο θείος απόστολος, ότι «το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό, διότι δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού». Και «αν κάποιος», λέει, «δεν έχει το πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν· αν όμως ο Χριστός είναι μέσα μας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης».

«Εάν δε ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης». Και πολύ εύλογα. Διότι όπου υπάρχει πνεύμα και φόβος και πόθος Χριστού, εκεί υπάρχει «νέκρωση της αμαρτίας και ζωή μέσω της δικαιοσύνης». Αξίωσέ μας με τη χάρη σου να την καρπωθούμε, εσύ που είσαι η αρχή της ζωής των ζώντων, θεαρχικότατε Βασιλιά Χριστέ, η πηγή της ζωής και της αθανασίας, διότι είσαι Θεός ελεήμων και φιλάνθρωπος, και σε εσένα πρέπει, μαζί με τον Πατέρα και το άγιό σου Πνεύμα, κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση πάντοτε, και τώρα και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

κ΄. Μόνο εκείνοι μπόρεσαν να διατηρήσουν τον νου τους ανενόχλητο ακόμη και από την απλή ανάμνηση της αμαρτίας, όσοι αξιώθηκαν να λάβουν άνωθεν μέσω του Πνεύματος τη ζωοποιό νέκρωση του Κυρίου στα μέλη και στα νοήματά τους, και οι οποίοι περιφέρουν τη μεν σάρκα νεκρή ως προς την αμαρτία, το δε πνεύμα το πλούτισαν με ζωή μέσω της δικαιοσύνης της εν Χριστώ Ιησού.

Ρωμ. 8,9-10 Δες πώς λέει: «εφόσον Πνεύμα Θεού κατοικεί μέσα σας», και πάλι: «εάν δε ο Χριστός είναι μέσα σας». Διότι όπου κατοικήσει ένα από τα πρόσωπα της Αγίας Τριάδας, εκεί είναι παρούσα η Τριάδα. Έπειτα λέει: επειδή ο Χριστός είναι μέσα σας, προφανώς «το μεν σώμα είναι νεκρό» ως προς την αμαρτία· διότι αυτό δηλώνει η φράση «εξαιτίας της αμαρτίας». Επειδή δεν θα κατοικούσε μέσα σας ο Χριστός, εάν το σώμα δεν είχε νεκρωθεί ως προς την αμαρτία. Νεκρό λοιπόν είναι το σώμα ως προς την αμαρτία.

Και δικαιολογημένα· διότι όσοι δεν έχουν μετάσχει στη θεότητα, ούτε να τη δουν ούτε καν να την εννοήσουν μπορούν· όσοι πάλι δεν έχουν αποκτήσει εμπειρία ή δεν έχουν βιώσει αυτά, ούτε ονομάζονται συγγενείς του Θεού. Διότι αυτά που υπερβαίνουν τον νου και τη διάνοια, πώς είναι δυνατόν να τα εννοήσει ο δικός μας νους, που δημιουργήθηκε από εκείνα, αν δεν φωτιστεί από εκείνα και δεν ενωθεί με αυτά και, όπως ακριβώς από αυτά έλαβε την ύπαρξη, έτσι να αξιωθεί να λάβει και την επίγνωσή του και να τον αντικρίσει μέσα σε γνωστή αγνωσία και αθέατη θέα; Όσοι δε δεν έχουν γίνει τέτοιοι, ούτε Άγιο Πνεύμα έχουν, ούτε—ας μην πλανώνται—ανήκουν στον Χριστό. Θα είναι, λοιπόν, σε αυτούς αλάνθαστο σημείο, όταν λάβουν το Άγιο Πνεύμα και γίνουν δικοί του Χριστού, αυτό που έθεσε για όλους μας ο θείος απόστολος λέγοντας τα εξής: «Όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία», ονομάζοντας ελευθερία την τέλεια απαλλαγή από όλα τα πάθη και τις κοσμικές και σαρκικές επιθυμίες. Γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», και πάλι: «Εάν δε ο Χριστός είναι μέσα μας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης.»

43. Αν υπάρχει μέσα σου το Άγιο Πνεύμα, οπωσδήποτε από τις ενέργειές του που γίνονται μέσα σου θα γνωρίσεις αυτά που λέει γι' αυτό ο Απόστολος, διότι λέει: «Όπου υπάρχει το πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία» και ότι: «Το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης» και ότι: «Εκείνοι που ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». Διότι όσοι βαπτίστηκαν στο Άγιο Πνεύμα έχουν ντυθεί ολόκληρο τον Χριστό και είναι υιοί φωτός και περπατούν σε φως ανέσπερο και βλέποντας τον κόσμο δεν τον βλέπουν και ακούγοντας τα πράγματα του κόσμου δεν τα ακούν. Διότι όπως είναι γραμμένο για τους σαρκικούς ανθρώπους ότι βλέποντας δεν βλέπουν και ακούγοντας για θεία πράγματα δεν καταλαβαίνουν ούτε μπορούν να χωρέσουν τα του Πνεύματος, διότι γι' αυτούς είναι μωρία, έτσι να σκεφτείς και για εκείνους που έχουν το Άγιο Πνεύμα μέσα τους· φορούν σώμα αλλά δεν είναι στη σάρκα· «Διότι εσείς», λέει, «δεν είστε στη σάρκα αλλά στο Πνεύμα, εάν βέβαια το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας»· είναι νεκροί για τον κόσμο και ο κόσμος γι' αυτούς· «Διότι για εμένα», λέει, «ο κόσμος έχει σταυρωθεί και εγώ για τον κόσμο».

Μερικοί δε το «στο όνομά μου», το κατανοούν ως εξής: Όνομα του Χριστού είναι το Παράκλητος. Διότι, λέει, έχουμε Παράκλητο τον Ιησού Χριστό. Επειδή λοιπόν και το Πνεύμα, όταν ήλθε στους μαθητές, έγινε Παράκλητος, παρηγορώντας τις λύπες τους, ήλθε στο όνομα του Χριστού· διότι και αυτό είναι Παράκλητος, όπως και ο Χριστός. Αλλά και το Πνεύμα ο Παύλος το ονόμασε Χριστό, στα χωρία όπου λέει: «Εσείς όμως δεν είστε υποταγμένοι στη σάρκα, αλλά στο Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Αν όμως κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε αυτόν.» Έπειτα προσθέτει: «Αν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας.» Βλέπεις πώς, ενώ είπε πιο πάνω ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα τους, έπειτα πρόσθεσε, «ο Χριστός είναι μέσα σας»; Διότι προφανώς ονόμασε το Πνεύμα Χριστό.