Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:13

Διότι το να αινεί κανείς τον Θεό με εύηχα κύμβαλα, με κιθάρα και με δεκάχορδο ψαλτήρι, αποτελούσε πάλι σύμβολο και ένδειξη του ότι τα μεν μέλη του σώματος συγκροτούνται ευτάκτως σαν χορδές, οι δε λογισμοί της ψυχής γίνονται σαν κύμβαλα, και έπειτα με τον ήχο και το νεύμα του Πνεύματος όλα αυτά κινούνται και ζουν· ώστε, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ο άνθρωπος να ζει κατά το πνεύμα, και να νεκρώνει τις πράξεις του σώματος. Διότι έτσι, εκείνος που ψάλλει ορθά, ρυθμίζει την ψυχή του, και την οδηγεί τρόπον τινά από την ανισορροπία στην ισορροπία· ώστε, παραμένοντας σταθερή στη φυσική της κατάσταση, να μην πτοείται από τίποτε, αλλά μάλλον να αποκτά αγαθές παραστάσεις, και να φλέγεται από ακόμη μεγαλύτερο πόθο για τα μελλοντικά αγαθά.

Διότι εάν ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα, θα πεθάνουμε· εάν όμως με το Πνεύμα νεκρώνουμε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσουμε. Διότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού». Είναι συνεπώς επόμενο να κατανοήσουμε ότι είναι αληθινά αισχρό και καταγέλαστο, εκείνοι που έχουν ήδη φτάσει σε τέτοιο ύψος δόξας και έχουν κληθεί ώστε να λάβουν το αξίωμα της υιοθεσίας, να φαίνονται δούλοι της σάρκας, και να μην είναι αντίθετα γενναίοι φύλακες της αρετής, ώστε να διασώσουν τη δόξα που απέκτησαν. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν κατά την ημέρα της κρίσεως να αποβάλλουμε τις ευθύνες για τη ραθυμία μας, λέγοντας με ανοησία εκείνο το: Τυραννιόμουν, ήμουν δούλος· εφόσον ο Χριστός θα μας ελέγχει, και θα αναγκάζει τον νόμο της ελευθερίας σχεδόν να κραυγάζει ενάντια στις δικές μας προφάσεις.

Διατηρώντας δε την καρδιά τους άτρωτη και αλώβητη, θα αναπέμψουν ευχαριστήριους ύμνους στον Χριστό, λέγοντας: «Με τη χάρη σου θα κατατροπώσουμε τους εχθρούς μας, και στο όνομά σου θα εξουθενώσουμε όσους εγείρονται εναντίον μας.» Εφόσον, λοιπόν, ο Χριστός συμπαρατάσσεται με όσους τον αγαπούν και παρακινεί σε αγιοπρεπή τόλμη εκείνους που έχουν επιλέξει να ακολουθούν τα ευαγγελικά προστάγματα, ας καταπολεμήσουμε τη σάρκα, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό. Ας θυμηθούμε τη θεία Γραφή που λέει: «Η πορνεία δε και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ονομάζεται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους. Ούτε η αισχρότητα, και η μωρολογία ή η ανάρμοστη αστειολογία, που δεν αρμόζουν, αλλά μάλλον η ευχαριστία. Διότι τούτο πρέπει να το γνωρίζετε καλά, ότι κάθε πόρνος ή ακάθαρτος ή πλεονέκτης, που είναι σαν ειδωλολάτρης, δεν έχει κληρονομιά στη βασιλεία του Χριστού και Θεού.» Και πάλι: «Άρα λοιπόν, αδελφοί, δεν είμαστε οφειλέτες στη σάρκα ώστε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα. Διότι αν ζείτε σύμφωνα με τη σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε. Διότι όσοι καθοδηγούνται από το πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού.» Διότι καταγραφόμαστε ως τέκνα Θεού, όταν εγκαθιδρύουμε στις διάνοιές μας την ομορφιά της εν Χριστώ πολιτείας και όταν, μέσω των αγώνων μας για την ευσέβεια, διαμορφωνόμαστε πολύ καλά σύμφωνα με αυτόν.

Και αν οι δίκαιοι επέδειξαν τόση ταπεινοφροσύνη, πώς πρέπει να είμαστε εμείς οι αμαρτωλοί; Διότι το να υπερηφανεύεται κανείς και να υψηλοφρονεί είναι φρόνημα της σάρκας· και σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου, αν ζείτε κατά σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το Πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις της σάρκας, θα ζήσετε. Και δεν είναι δυνατόν να κυριαρχήσει κανείς στα πάθη, αν δεν έχει κατορθώσει προηγουμένως την αρετή. Δεν έχεις ακούσει τι υπέστη και ο μακάριος Παύλος υπέρ της ευσέβειας; Γράφει, πράγματι, στην προς Κορινθίους επιστολή: σε κόπους περισσότερο, σε πληγές υπερβολικά, από τους Ιουδαίους πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις· τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό, σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποταμούς, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από ομογενείς, σε κινδύνους από εθνικούς, σε κινδύνους στην πόλη, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους μεταξύ ψευδαδέλφων· σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε πείνα και δίψα, σε νηστείες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα· και τα εξής. Μπορούμε άραγε μπροστά σε αυτά να ανοίξουμε το στόμα μας;

Διότι είναι συνήθειά του να ονομάζει σαρκικό τον άνθρωπο που ζει με αυτόν τον τρόπο, όπως ακριβώς ονομάζει ψυχικό άνθρωπο εκείνον που έχει καταστεί ανίκανος να ατενίσει την αλήθεια και τον φωτισμό του μυστηρίου. Ειδάλλως, ας ισχυριστούν ότι ούτε η ψυχή μπορεί καθόλου να σωθεί· διότι έχει γραφεί: «Ο ψυχικός άνθρωπος δεν αποδέχεται τα του πνεύματος του Θεού· διότι είναι μωρία γι' αυτόν· ενώ ο πνευματικός τα ανακρίνει όλα». Όπως λοιπόν εκεί εισάγεται κάποιος ως ψυχικός και κάποιος ως πνευματικός άνθρωπος, και ο μεν πνευματικός συγκαταλέγεται σε αυτούς που σώζονται, ο δε ψυχικός σε αυτούς που χάνονται, και βέβαια αυτό δεν σημαίνει ότι η ψυχή χάνεται, ενώ τα άλλα εκτός από την ψυχή σώζονται, έτσι ακριβώς και εδώ, όταν λέει ότι οι σαρκικοί και όσοι βρίσκονται στη σάρκα χάνονται και δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό, δεν αγωνίζεται να καταργήσει τη σάρκα, αλλά τον κατά σάρκα τρόπο ζωής. Προχωρώντας πιο κάτω και λέγοντας «όσοι είναι στη σάρκα δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό», αμέσως προσθέτει: «εσείς όμως δεν είστε στη σάρκα αλλά στο πνεύμα, εφόσον το πνεύμα του Χριστού κατοικεί μέσα σας» και μετά από λίγο: «και αν το πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα δια του πνεύματός του που ενοικεί μέσα σας. Άρα λοιπόν, αδελφοί, δεν είμαστε οφειλέτες στη σάρκα, ώστε να ζούμε κατά σάρκα. Διότι αν ζείτε κατά σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε».

Αλλά, ενώ στο προηγούμενο χωρίο την ονόμασε πλησίον, εδώ την αναγνωρίζει από την όψη των ματιών της· διότι «τα μάτια σου», λέει, «είναι περιστέρια». Διότι προηγουμένως, όταν παρομοιάστηκε με τη φοράδα, ο έπαινος αναφερόταν στα σαγόνια και στον τράχηλο, ενώ τώρα, που φανερώθηκε η δική της ιδιαίτερη ομορφιά, εγκωμιάζεται η χάρη των ματιών της. Και ο έπαινος των ματιών έγκειται στο ότι τα μάτια είναι περιστέρια· πράγμα το οποίο νομίζω πως φανερώνει το εξής νόημα: επειδή στις καθαρές κόρες των ματιών καθρεφτίζονται τα πρόσωπα εκείνων που τα ατενίζουν (διότι οι ειδήμονες στη φυσιολογία αυτών των πραγμάτων λένε ότι ο οφθαλμός, δεχόμενος τις προσπτώσεις των ειδώλων που απορρέουν από τα ορατά αντικείμενα, ενεργοποιεί με αυτόν τον τρόπο την όραση), για τον λόγο αυτόν αποτελεί έπαινο της ομορφιάς των ματιών το να αντανακλάται στις κόρες τους η μορφή του περιστεριού. Διότι, σε ό,τι κάποιος προσηλώσει το βλέμμα του, αυτού το ομοίωμα δέχεται μέσα του. Επειδή, λοιπόν, εκείνος που δεν βλέπει πλέον προς τη σάρκα και το αίμα, στρέφει το βλέμμα του προς τον πνευματικό βίο, όπως λέει ο απόστολος, ζώντας κατά το Πνεύμα και πορευόμενος κατά το Πνεύμα, και θανατώνοντας τις πράξεις του σώματος διά του Πνεύματος, και γινόμενος εξ ολοκλήρου πνευματικός, ούτε ψυχικός ούτε σαρκικός, για τον λόγο αυτόν μαρτυρείται για την ψυχή που έχει απαλλαγεί από τη σωματική προσκόλληση ότι έχει τη μορφή του περιστεριού στα μάτια της, δηλαδή ότι ο χαρακτήρας της πνευματικής ζωής ακτινοβολεί στο διορατικό μέρος της ψυχής.

«Αυτό το Πνεύμα», λέει, «συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας», και «Κανείς δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα που είναι μέσα του», και «Το γράμμα αποκτέννει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί», και «Αν με το πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε», και «Αν ζούμε με το πνεύμα, με το πνεύμα και να πορευόμαστε». Και ποιος θα μπορούσε να απαριθμήσει τις φράσεις του Αποστόλου περί αυτού, στις οποίες πουθενά δεν βρίσκουμε να υποδηλώνεται η ουσία μέσω αυτής της λέξης. Διότι εκείνος που λέει ότι «Αυτό το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας», δεν υποδεικνύει τίποτα άλλο παρά το Άγιο Πνεύμα το οποίο εισέρχεται στη διάνοια των πιστών· επειδή, βεβαίως, σε πολλά σημεία των λόγων του ονομάζει πνεύμα και τον νου, ο οποίος, όταν δεχθεί την κοινωνία του Πνεύματος, παρέχει σε όσους τη δέχθηκαν το αξίωμα της υιοθεσίας. Επίσης, στο χωρίο «Κανείς δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα που είναι μέσα του», αν ο «άνθρωπος» λέγεται ως προς την ουσία και το «πνεύμα» ομοίως, από τα λεγόμενα συνάγεται το συμπέρασμα ότι ο άνθρωπος αποτελείται από δύο ουσίες. Εκείνος, εξάλλου, που λέει ότι το γράμμα αποκτέννει ενώ το πνεύμα ζωοποιεί, δεν κατανοώ πώς αντιδιαστέλλει κάποια ουσία προς το γράμμα. Ή πάλι, πώς νομίζει αυτός ότι, όταν ο Παύλος λέει πως πρέπει με το πνεύμα να νεκρώνουμε τις πράξεις του σώματος, ανάγει τη σημασία της λέξης «πνεύμα» στην ουσία; Όσο για το να ζούμε με το πνεύμα και να πορευόμαστε με το πνεύμα, αυτό θα ήταν εντελώς εκτός λογικής, αν η σημασία της λέξης «πνεύμα» αναφερόταν στην ουσία.

Αν και κατά τη μελλοντική εκείνη παλιγγενεσία, κατά την ανάσταση των δικαίων, ανασταίνονται και τα σώματα των ανόμων και των αμαρτωλών, αυτό γίνεται για να παραδοθούν στον «δεύτερο θάνατο», σε εκείνη την αιώνια κόλαση, στον ακοίμητο σκώληκα, στον τριγμό των οδόντων, στο εξώτερο και ψηλαφητό σκοτάδι, στη σκοτεινή και άσβεστη γέεννα του πυρός, σύμφωνα με τον προφήτη που λέει ότι «θα κατακαούν οι άνομοι και οι αμαρτωλοί μαζί και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους σβήσει». Διότι αυτός είναι ο δεύτερος θάνατος, όπως ακριβώς μας δίδαξε ο Ιωάννης μέσω της Αποκαλύψεως. Άκου λοιπόν και τον μεγάλο Παύλο που λέει: «αν ζείτε κατά σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε». Διότι εδώ ως ζωή και θάνατο εννοεί εκείνα του μέλλοντος αιώνος· ζωή δηλαδή την απόλαυση της αιώνιας βασιλείας, και θάνατο εκείνη την ατελεύτητη κόλαση.

Εκείνος που με το πνεύμα νέκρωσε εδώ τις πράξεις του σώματος, εκεί θα ζήσει τη θεία και όντως αιώνια ζωή μαζί με τον Χριστό. Εκείνος όμως που με τις επιθυμίες και τα πάθη της σάρκας νέκρωσε εδώ το πνεύμα, πρόκειται, αλίμονο, να συγκαταδικαστεί εκεί μαζί με τον δημιουργό και πρόξενο της κακίας και να παραδοθεί στην ανυπόφορη και ακατάληκτη κόλαση, πράγμα που είναι ο δεύτερος και αδιάδοχος θάνατος.

Ναι, ας φοβηθούμε, παρακαλώ, και για όσο χρόνο βρισκόμαστε εδώ ας προσφέρουμε την ικεσία μας παριστάμενοι στον Θεό με φόβο. Αναχωρώντας δε από εδώ, ας επιδείξουμε στο εξής την προς το καλύτερο μεταβολή των τρόπων μας, μη υποτασσόμενοι στα κέρδη, και μάλιστα στα άδικα, αποφεύγοντας τους όρκους, και μάλιστα τους ψευδείς, απέχοντας από αισχρά λόγια, και πόσο μάλλον από τις αντίστοιχες προς αυτά πράξεις, από την καταλαλιά, τον δόλο, την αλαζονεία, παιδαγωγώντας και κινώντας κάθε μέλος και κάθε αίσθηση με νου θεοσεβή, και κυβερνώντας και ανατείνοντας το σώμα με λογική και θείο φόβο, και όχι κατασυρόμενοι και κυριευόμενοι από το σώμα προς τις χαμερπείς και βδελυρές του ορέξεις, έχοντας μάθει και γνωρίζοντας από τον Παύλο ότι, αν μεν ζούμε κατά σάρκα, πρόκειται να πεθάνουμε, αν όμως νεκρώνουμε με το πνεύμα τις πράξεις του σώματος, θα ζήσουμε αιώνια.

Αρχή αυτής της μίμησης για εμάς είναι το άγιο βάπτισμα, το οποίο αποτελεί τύπο της ταφής και της ανάστασης του Κυρίου, μέσο δε είναι ο ενάρετος βίος και η σύμφωνα με το Ευαγγέλιο πολιτεία, και τέλος είναι η νίκη κατά των παθών μέσω των πνευματικών αγώνων, η οποία μας προσφέρει τη ζωή την ανώδυνη, την ανώλεθρη και την ουράνια, όπως ακριβώς λέει σε εμάς και ο απόστολος ότι, «αν ζείτε σαρκικά, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το Πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε». Μιμούνται, λοιπόν, όσοι ζουν κατά Χριστόν την ένσαρκη πολιτεία του· πεθαίνει βέβαια ο καθένας στον καιρό του, επειδή και Εκείνος πέθανε κατά σάρκα, σύμφωνα με την οποία και θα αναστηθούν όπως Εκείνος, δεδοξασμένοι και άφθαρτοι, έστω και όχι τώρα, αλλά όταν έρθει ο καιρός, οπότε και θα αναληφθούν, όπως ακριβώς λέει και αυτό ο Παύλος, «διότι θα αρπαγούμε», λέει, «μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο».

Έτσι, ο Ηρώδης μεν είναι το υπόδειγμα κάθε κακίας και ασέβειας, ενώ ο Ιωάννης είναι η στήλη κάθε αρετής και ευσέβειας. Διότι ο Ηρώδης είναι το πλήρωμα της κακίας, το κράτος της ασέβειας, το όργανο της παρανομίας, ο όντως σαρκικός, καθώς ζει και σκέφτεται σύμφωνα με τη σάρκα. Ο Ιωάννης δε είναι το αποκορύφωμα των απ' αιώνος θεοφόρων, το περίλαμπρο καταγώγιο των χαρισμάτων του Πνεύματος, αυτός που φερωνύμως έχει το όνομα της θείας χάριτος, το ενδιαίτημα κάθε ευσέβειας και αρετής. Δύο εικόνες, λοιπόν, προβάλλονται σήμερα, οι οποίες είναι καθ' υπερβολήν αντίθετες και αντικρουόμενες μεταξύ τους. Εκ των οποίων η μεν πρώτη, ενώ φαίνεται να ευφραίνει λίγο και για λίγο όσους προαιρούνται να ζουν σύμφωνα με αυτήν και να τους τιμά, τους παραδίδει σε ατελεύτητη και αφόρητη ατιμία και θλίψη. Η δε δεύτερη, αφού δίνει την ευκαιρία σε όσους αποβλέπουν σε αυτήν να κοπιάσουν για λίγο, έπειτα τους χαρίζει δόξα και απόλαυση θεία και άρρητη και αληθινή και αιώνια. Εάν, λοιπόν, ζούμε κατά σάρκα, κατά μίμηση του σαρκικού Ηρώδη, πρόκειται να πεθάνουμε, όπως λέει ο απόστολος. Εάν όμως, διά του θείου Πνεύματος, με τον ζήλο του Ιωάννη, αντιτασσόμαστε στις πονηρές ορέξεις και πράξεις του σώματος, θα ζήσουμε στους αιώνες.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ΄. Άρα λοιπόν, αδελφοί, είμαστε οφειλέτες όχι στη σάρκα, ώστε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα. Διότι, αν ζείτε σύμφωνα με τη σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το Πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε. α΄. Αφού έδειξε πόσο μεγάλο είναι το έπαθλο του πνευματικού βίου, και ότι καθιστά τον Χριστό ένοικο μέσα μας, και ότι ζωοποιεί τα θνητά σώματα, και τα φτερώνει προς τον ουρανό, και κάνει τον δρόμο της αρετής ευκολότερο, αναγκαία λοιπόν επιφέρει την προτροπή λέγοντας: Επομένως, δεν οφείλουμε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα. Όμως δεν εκφράστηκε κατ' αυτόν τον τρόπο, αλλά με τρόπο πολύ πιο επιπληκτικό και δυνατό, δηλώνοντας: Είμαστε οφειλέτες στο Πνεύμα· διότι με το να πει ότι δεν είμαστε οφειλέτες στη σάρκα, αυτό ακριβώς φανέρωσε. Και παντού αυτό αναδεικνύει, δείχνοντας ότι όσα έχουν γίνει σε εμάς από τον Θεό δεν αποτελούσαν δική Του οφειλή, αλλά καθαρή χάρη· ενώ όσα γίνονται από εμάς μετέπειτα, δεν αποτελούν πλέον ζήτημα δικής μας προαιρετικής φιλοτιμίας, αλλά οφειλής. Διότι και όταν λέει: «Αγοραστήκατε με τίμημα, μη γίνεστε δούλοι ανθρώπων», αυτό ακριβώς υπονοεί· και όταν γράφει: «δεν ανήκετε στον εαυτό σας», το ίδιο ακριβώς δηλώνει.

Αν και ήταν αρκετά και εκείνα· όμως, δεν τα παραθέτει αυτά τώρα, ούτε αναφέρει τις ανέκφραστες εκείνες ευεργεσίες, αλλά τα μελλοντικά. Διότι η ευεργεσία που προσφέρθηκε μία φορά δεν συνηθίζει να προσελκύει τους πολλούς τόσο, όσο αυτή που προσδοκάται και πρόκειται να δοθεί. Και προσθέτοντας αυτό, προηγουμένως τους φοβίζει με τα λυπηρά και τα κακά που προκύπτουν από τον κατά σάρκα βίο, λέγοντας τα εξής: «Εάν όμως ζείτε σύμφωνα με τη σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε»· υπονοώντας για εμάς εκείνον τον αθάνατο θάνατο, την κόλαση και την τιμωρία στη γέεννα. Ή μάλλον, αν κάποιος το εξετάσει αυτό με ακρίβεια, ένας τέτοιος άνθρωπος έχει ήδη πεθάνει και σε αυτήν εδώ τη ζωή· πράγμα το οποίο άλλωστε σας έχουμε καταστήσει σαφές και στην προηγούμενη ομιλία. «Εάν όμως με το Πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε». Βλέπεις ότι δεν ομιλεί περί της φύσεως του σώματος, αλλά περί των σαρκικών πράξεων;

Διότι δεν είπε: «Αν με το Πνεύμα θανατώνετε τη φύση του σώματος, θα ζήσετε», αλλά, «Τις πράξεις»· και μάλιστα όχι όλες, αλλά τις πονηρές· και αυτό είναι φανερό από τα επόμενα: «Διότι αν το κάνετε αυτό, θα ζήσετε», λέει. Και πώς ήταν δυνατόν να γίνει αυτό, αν ο λόγος του αφορούσε όλες τις πράξεις; Διότι και το να βλέπει κανείς, και το να ακούει, και το να μιλάει, και το να βαδίζει, είναι πράξεις του σώματος, και αν επρόκειτο να τις θανατώσουμε, τόσο πολύ θα απείχαμε από τη ζωή, ώστε θα λογοδοτούσαμε και για ανθρωποκτονία. Ποιες πράξεις λοιπόν λέει ότι πρέπει να θανατώνουμε; Εκείνες που κινούνται προς την πονηριά, εκείνες που προχωρούν προς την κακία, τις οποίες δεν είναι δυνατόν να θανατώσουμε με κανέναν άλλον τρόπο, παρά μόνο δια του Πνεύματος. Διότι το να θανατώσει κανείς τις άλλες, σημαίνει να εξοντώσει τον ίδιο του τον εαυτό, πράγμα που δεν είναι θεμιτό· αυτές όμως [θανατώνονται] μόνο δια του Πνεύματος. Διότι, όταν Αυτό είναι παρόν, όλα τα κύματα καταστέλλονται, και τα πάθη υποχωρούν περίτρομα, και τίποτα δεν επαναστατεί εναντίον μας. Είδες πώς μας προτρέπει μέσα από τα μελλοντικά, όπως ανέφερα προηγουμένως, και μας αποδεικνύει οφειλέτες όχι μόνο εξαιτίας όσων έχουν ήδη συμβεί; Διότι δεν είναι μόνο αυτό το κατόρθωμα του Πνεύματος, λέει, το ότι δηλαδή μας απάλλαξε από τα παρελθοντικά αμαρτήματα, αλλά και το ότι μας καθιστά ακατανίκητους απέναντι στα μελλοντικά, και μας αξιώνει της αθάνατης ζωής. Έπειτα, προσθέτοντας και άλλον μισθό, συμπλήρωσε: «Διότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού».

Έπειτα από μία τέτοια μετάληψη της θείας τροφής, ας εξετάσουμε ως τρίτο σημείο το πώς πρέπει να είναι ο βίος εκείνου που έχει μετάσχει στην αγία τροφή· αυτόν τον βίο τον υποδεικνύουν τα άζυμα και οι ημέρες των αζύμων. Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, ας δείχνουν ζήλο για τα άζυμα και ας νομίζουν ότι οι επτά ημέρες τούς παρέχουν κάτι το θαυμαστό, επειδή δεν τρώνε κάτι το ζυμωμένο ούτε το κρατούν στα σπίτια τους, χωρίς ωστόσο να έχουν να επιδείξουν καμία απολύτως ωφέλεια από αυτό το γεγονός, διότι επιτελούν τον τύπο και όχι την αλήθεια. Εσύ, όμως, να θεωρείς ως άζυμο —όπως ακριβώς έχει προαναφερθεί από τον απόστολο και όπως εμείς επισημάναμε— την ειλικρινή και καθαρή από κάθε κακουργία ψυχή, τον νέο τρόπο ζωής που δεν φέρει μαζί του τίποτα από την παλαιά κακία, για τον οποίο φαίνεται να έχει λεχθεί πολύ σωστά το: «Θα εξαφανίσετε το προζύμι από τα σπίτια σας. Όποιος φάει κάτι το ζυμωμένο, η ψυχή εκείνη θα εξολοθρευθεί από τον Ισραήλ»· διότι η επανάληψη της παλαιάς κακίας αποτελεί όλεθρο για εκείνον που έχει μεταβεί στη νέα κατάσταση της ζωής. «Εάν ζείτε κατά σάρκα», λέει, «πρόκειται να πεθάνετε».

Και ποιο είναι το σύμβολο των επτά ημερών; «Γι' αυτό», λέει, «επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα»; Συμβαίνει οι επτά ημέρες να συνιστούν ολόκληρο τον χρόνο· διότι μετά την έβδομη, η οποία είναι το Σάββατο, γίνεται επάνοδος της πρώτης, και έτσι ο κύκλος του χρόνου προχωρεί μέσω των επτά ημερών, ανακυκλούμενος στον εαυτό του. Σε όλο λοιπόν τον χρόνο έπρεπε να ζεις «με απλότητα και ειλικρίνεια», και αυτό είναι αληθώς σωτήριο· διότι, λέει, «εάν με το Πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε».

Αυτό δε που λέγει είναι το εξής: Σε εκείνους στους οποίους κατοικεί ο Χριστός, το σώμα τους είναι νεκρό ως προς την αμαρτία· δηλαδή σε τίποτα δεν υπακούει στην αμαρτία, αλλά μοιάζει σαν να έχει πεθάνει ως προς αυτήν, και σε τίποτα δεν διαφέρουν τα σώματά μας από τα σώματα που κείτονται στα φέρετρα, ως προς την εκτέλεση της αμαρτίας. «Το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης.» Ως δικαιοσύνη εννοεί τον ίδιο τον Χριστό. Διότι έχει γίνει για εμάς δικαιοσύνη από τον Θεό, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Αποστόλου. Θα ζήσει, λοιπόν, το πνεύμα μας, εφόσον έχει ένοικο τον Χριστό. «Εάν δε το Πνεύμα εκείνου που μας ανέστησε από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, εκείνος που ανέστησε από τους νεκρούς τον Χριστό Ιησού θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός Του που κατοικεί μέσα σας.» Είναι σαν να λέει: Μη φοβηθείς επειδή περιβάλλεσαι από νεκρό σώμα, έχε το Πνεύμα, και αυτό θα αναστηθεί. Τι λοιπόν; Εκείνα που δεν το έχουν δεν ανασταίνονται; Ναι, λέγει· αλλά όχι για ζωή. Γι' αυτό δεν είπε «θα αναστήσει», αλλά «θα ζωοποιήσει», το οποίο είναι ανώτερο της αναστάσεως και έχει δωρηθεί μόνο στους δικαίους. «Άρα λοιπόν, αδελφοί, είμαστε οφειλέτες, όχι στη σάρκα ώστε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα.» Αφού έδειξε πόσο μεγάλο είναι το έπαθλο του πνευματικού βίου, αναγκαίως επιφέρει στη συνέχεια την παραίνεση, λέγοντας: επομένως δεν οφείλουμε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα. «Διότι εάν ζείτε σύμφωνα με τη σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· εάν όμως με το πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε.» Υπονοεί εδώ τον θάνατο εκείνον τον αθάνατο, που είναι στη γέεννα, την κόλαση και την τιμωρία. «

Γι' αυτό, εκείνος που ακολουθεί με σοφία τον Λόγο, πριν από τον βίαιο και παρά τη θέλησή του θάνατο, καταδικάζει εκουσίως τη σάρκα σε θάνατο, πραγματοποιώντας τον πλήρη χωρισμό της θέλησης από την αίσθηση. Επομένως, εκείνος που παραμένει προσκολλημένος μόνο στο γράμμα της Γραφής, έχει μόνο την αίσθηση να κυριαρχεί επάνω στη φύση του· σύμφωνα με την οποία, από τη φύση της, διαφαίνεται μόνο η σχέση της ψυχής προς τη σάρκα. Διότι το γράμμα, όταν δεν κατανοείται πνευματικά, έχει μόνο την αίσθηση που περιορίζει την έκφρασή του και δεν επιτρέπει να διαβεί στον νου η δύναμη των όσων έχουν γραφεί. Εάν λοιπόν το γράμμα έχει οικειότητα μόνο με την αίσθηση, καθένας που δέχεται το γράμμα ιουδαϊκά, στηριζόμενος μόνο στην ιστορία, ζει κατά σάρκα, πεθαίνοντας κάθε μέρα, ως προς τη θέλησή του, τον θάνατο της αμαρτίας εξαιτίας της ζωντανής αίσθησης, μη όντας σε θέση να θανατώσει με το πνεύμα τις πράξεις του σώματος, ώστε να ζήσει τη μακάρια ζωή εν πνεύματι. Διότι, «εάν ζείτε κατά σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε», λέει ο θείος Απόστολος, «εάν όμως με το πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε». Ας μην τοποθετούμε λοιπόν τον θείο λύχνο, δηλαδή τον φωτιστικό λόγο της γνώσης, αφού τον ανάψουμε μέσω της θεωρίας και της πράξης, κάτω από το μόδιο, για να μην κατακριθούμε ότι περιορίζουμε στο γράμμα την απερίληπτη δύναμη της σοφίας, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, εννοώ την αγία Εκκλησία, η οποία στο ύψος της αληθινής θεωρίας εκπέμπει σε όλους το φως των θείων δογμάτων.