Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:14

Εκπληρώνει, λοιπόν, τον σκοπό του νόμου εκείνος που πιστεύει στον Σωτήρα Χριστό· διότι η Γραφή λέει: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο ακρογωνιαίο, εκλεκτό, πολύτιμο, και όποιος πιστεύει σ’ αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». «Σε εμάς, λοιπόν, ανήκει η τιμή, σε όσους πιστεύουμε· για τους απειθούντες όμως, ο λίθος που απέρριψαν οι οικοδομούντες, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας και λίθος προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου, εκείνοι που προσκόπτουν στον Λόγο με την απείθειά τους, για το οποίο και τέθηκαν». Εμείς όμως, που πιστεύσαμε και βαπτισθήκαμε, είμαστε «γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός που ανήκει στον Θεό, για να διακηρύξουμε τις αρετές εκείνου που μας κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως· εμείς που κάποτε δεν ήμασταν λαός, τώρα όμως είμαστε λαός του Θεού· εμείς που δεν είχαμε ελεηθεί, τώρα όμως ελεηθήκαμε». — «Αυτούς κάλεσε και εμάς, όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη· όπως λέει και στον Ωσηέ: “Θα καλέσω εκείνον που δεν ήταν λαός μου, λαό μου· και εκείνη που δεν ήταν αγαπημένη, αγαπημένη· και θα γίνει στον τόπο όπου τους είχε λεχθεί: Δεν είστε εσείς λαός μου, εκεί θα ονομασθούν υιοί του ζώντος Θεού”». — «Όσοι, πράγματι, οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού». — «Διότι τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, προς δικαιοσύνη για κάθε έναν που πιστεύει». Γιατί ο Μωυσής γράφει για τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, ότι ο άνθρωπος που θα τα πράξει αυτά θα ζήσει μέσα σ’ αυτά· η δικαιοσύνη όμως που προέρχεται από την πίστη λέει έτσι: «Μη πεις μέσα στην καρδιά σου: Ποιος θα ανέβει στον ουρανό;» — δηλαδή, για να κατεβάσει τον Χριστό· «ή: Ποιος θα κατεβεί στην άβυσσο;» — δηλαδή, για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς. Αλλά τι λέει; «Κοντά σου είναι το ρήμα, στο στόμα σου και στην καρδιά σου», δηλαδή το ρήμα της πίστεως, το οποίο κηρύττουμε· ότι, αν ομολογήσεις με το στόμα σου τον Κύριο Ιησού Χριστό και πιστέψεις με την καρδιά σου ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς· διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς προς δικαιοσύνη, και με το στόμα ομολογεί προς σωτηρία. Γιατί η Γραφή λέει: «Όποιος πιστεύει σ’ αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Διότι ο ίδιος είναι Κύριος όλων, πλούσιος προς όλους όσοι τον επικαλούνται· και «καθένας που θα επικαλεσθεί το όνομα του Κυρίου θα σωθεί». Πώς, λοιπόν, θα επικαλεσθούν εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν; Και πώς θα πιστεύσουν σ’ εκείνον για τον οποίο δεν άκουσαν; Και πώς θα ακούσουν χωρίς να υπάρχει κάποιος να κηρύττει; Και πώς θα κηρύξουν, αν δεν αποσταλούν; Όπως είναι γραμμένο: «Πόσο ωραίοι είναι οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά!» Και πράγματι, «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και ως τα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους».

Κεφάλαιο Βʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εκείνος που είναι από τον Θεό ακούει τα λόγια του Θεού. ΛΟΥΚΑΣ. Και του ανήγγειλαν λέγοντας: Η μητέρα σου και οι αδελφοί σου στέκονται έξω, θέλοντας να σε δουν. Εκείνος δε, αποκριθείς, τους είπε: Μητέρα μου και αδελφοί μου είναι αυτοί που ακούν τον λόγο του Θεού και τον εφαρμόζουν. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εσείς είστε φίλοι μου, εάν πράττετε όσα εγώ σας παραγγέλλω. ΠΡΟΣ ΡΩΜ. Διότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού.

Λέγεται, λοιπόν, ότι το είδος βρίσκεται μέσα στην ύλη, και η δύναμη σε εκείνον που είναι δεκτικός σε αυτήν, και η έξη σε εκείνον που διατίθεται σύμφωνα με αυτήν, και πολλά άλλα παρόμοια. Επομένως, εφόσον το Άγιο Πνεύμα τελειοποιεί τα λογικά όντα, ολοκληρώνοντας την ύψιστη τελειότητά τους, επέχει θέση είδους. Διότι εκείνος που δεν ζει πλέον κατά σάρκα, αλλά καθοδηγείται από το Πνεύμα του Θεού, και αποκαλείται υιός του Θεού, και έχει γίνει σύμμορφος με την εικόνα του Υιού του Θεού, ονομάζεται πνευματικός.

Πνεύμα, λοιπόν, ονομάζουμε το ανθρώπινο· ενώ στη φράση «Το πνεύμα είναι ζωή», (εννοείται ότι) ζωοποιείται από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, και με την κοινωνία μαζί Του πλουτίζει σε δικαιοσύνη· διότι έτσι γινόμαστε κοινωνοί της θείας φύσεως· επειδή ο Χριστός κατοικεί μέσα μας μέσω του Αγίου Πνεύματος. <Αν όμως το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας.> Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός αναστήθηκε από τον Πατέρα, καθώς η ζωή ενεργείται στη σάρκα του μέσω του Αγίου Πνεύματος, το οποίο ανήκει σε Αυτόν· διότι (για να αποδείξει) ότι ο ίδιος ζωοποιούσε τον δικό του ναό, λέει στους Ιουδαίους: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· επομένως, ακόμη και αν λέγεται ότι αναστήθηκε από τον Πατέρα, ωστόσο ο ίδιος ήταν που ανέστησε μέσω του Αγίου Πνεύματος· διότι όλα τα θεοπρεπή έργα ενεργούνται από τον Πατέρα μέσω του Υιού εν Πνεύματι· άρα, και τα δικά μας σώματα θα τα αναστήσει από τους νεκρούς ο Χριστός. <Διότι όσοι άγονται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού.> Και εκείνοι που ζουν κατά πνεύμα, αυτοί άγονται και από το Πνεύμα, επειδή έχουν σφραγιστεί από το Άγιο Πνεύμα και έχουν απαλλαγεί από τη δουλεία που υπάρχει στον νόμο και στο γράμμα, και έχουν μεταβεί μάλλον στην ελευθερία, και δέχονται τη μαρτυρία από το Πνεύμα της υιοθεσίας ότι είναι υιοί του Θεού, και μέσα στο ίδιο το πνεύμα της υιοθεσίας ανακράζουν: «Αββά, ο Πατέρας». <Εφόσον συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε.> Το αγαθό βέβαια κατορθώνεται όχι χωρίς κόπο, όμως ο κόπος των αγίων εδράζεται σε μεγάλες ελπίδες· διότι τίποτα από τα επίγεια δεν τους έχει υποσχεθεί, παρά μόνο δόξα ανείπωτη και η συμμετοχή σε όσα ξεπερνούν τον νου και τον λόγο.

Εμφύσησε λοιπόν στους αποστόλους λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο». Διότι έτσι δόθηκε και στην αρχή στην ανθρώπινη φύση. <Απόδος μου την αγαλλίαση του σωτηρίου σου.> (A f. 291.) Και παρακαλεί να υπάρξει και στην ανθρώπινη φύση η μέθεξη των αρχικών αγαθών, πράγμα το οποίο και έγινε σε αυτήν με τη μεσιτεία του Χριστού, ο οποίος είναι αγαλλίαμα και σωτήριο. Διότι ελευθερωθήκαμε από την κατήφεια της φθοράς, αφού καταργήθηκε ο θάνατος. Σωθήκαμε δε, αποβάλλοντας το φορτίο της αμαρτίας δια του αγίου βαπτίσματος, και στηριχθήκαμε με το ηγεμονικό Πνεύμα, το οποίο είναι η μέσω του Αγίου Πνεύματος πνευματική ρώμη. Την οποία, εάν κάποιος την επιλέξει και την εγκατοικήσει στον νου του, θα κυριαρχήσει οπωσδήποτε στα δικά του θελήματα και θα αποβεί ανώτερος από τη διαβολική πλεονεξία, έχοντας μέσα του το Πνεύμα ως ηγεμόνα. «Διότι όσοι», λέει, «οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού». Και πάλι: «Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας». <Θα αγαλλιάσει η γλώσσα μου για τη δικαιοσύνη σου.> (B f. 202.) Ή και ως εξής: Ως αφορμή πνευματικής εορτής θα θεωρήσει τη δική σου δικαιοσύνη, τη χάρη δηλαδή που δικαιώνει τον ασεβή δια της πίστεως, δηλαδή τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος έγινε για εμάς από τον Θεό και Πατέρα δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση. <Κύριε, τα χείλη μου θα ανοίξεις.> (A f. 291 b.) Η αμαρτία έχει από τη φύση της την ιδιότητα να δεσμεύει τη γλώσσα και να φράζει το στόμα.

Διότι εάν ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα, θα πεθάνουμε· εάν όμως με το Πνεύμα νεκρώνουμε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσουμε. Διότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού». Είναι συνεπώς επόμενο να κατανοήσουμε ότι είναι αληθινά αισχρό και καταγέλαστο, εκείνοι που έχουν ήδη φτάσει σε τέτοιο ύψος δόξας και έχουν κληθεί ώστε να λάβουν το αξίωμα της υιοθεσίας, να φαίνονται δούλοι της σάρκας, και να μην είναι αντίθετα γενναίοι φύλακες της αρετής, ώστε να διασώσουν τη δόξα που απέκτησαν. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν κατά την ημέρα της κρίσεως να αποβάλλουμε τις ευθύνες για τη ραθυμία μας, λέγοντας με ανοησία εκείνο το: Τυραννιόμουν, ήμουν δούλος· εφόσον ο Χριστός θα μας ελέγχει, και θα αναγκάζει τον νόμο της ελευθερίας σχεδόν να κραυγάζει ενάντια στις δικές μας προφάσεις.

Διατηρώντας δε την καρδιά τους άτρωτη και αλώβητη, θα αναπέμψουν ευχαριστήριους ύμνους στον Χριστό, λέγοντας: «Με τη χάρη σου θα κατατροπώσουμε τους εχθρούς μας, και στο όνομά σου θα εξουθενώσουμε όσους εγείρονται εναντίον μας.» Εφόσον, λοιπόν, ο Χριστός συμπαρατάσσεται με όσους τον αγαπούν και παρακινεί σε αγιοπρεπή τόλμη εκείνους που έχουν επιλέξει να ακολουθούν τα ευαγγελικά προστάγματα, ας καταπολεμήσουμε τη σάρκα, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό. Ας θυμηθούμε τη θεία Γραφή που λέει: «Η πορνεία δε και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ονομάζεται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους. Ούτε η αισχρότητα, και η μωρολογία ή η ανάρμοστη αστειολογία, που δεν αρμόζουν, αλλά μάλλον η ευχαριστία. Διότι τούτο πρέπει να το γνωρίζετε καλά, ότι κάθε πόρνος ή ακάθαρτος ή πλεονέκτης, που είναι σαν ειδωλολάτρης, δεν έχει κληρονομιά στη βασιλεία του Χριστού και Θεού.» Και πάλι: «Άρα λοιπόν, αδελφοί, δεν είμαστε οφειλέτες στη σάρκα ώστε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα. Διότι αν ζείτε σύμφωνα με τη σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε. Διότι όσοι καθοδηγούνται από το πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού.» Διότι καταγραφόμαστε ως τέκνα Θεού, όταν εγκαθιδρύουμε στις διάνοιές μας την ομορφιά της εν Χριστώ πολιτείας και όταν, μέσω των αγώνων μας για την ευσέβεια, διαμορφωνόμαστε πολύ καλά σύμφωνα με αυτόν.

ΑΛΛΟ. Γράφει σε κάποιους ο Παύλος, και μάλιστα έχοντας απόλυτα ορθό φρόνημα και λόγο: «Διότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού. Διότι δεν λάβατε ξανά πνεύμα δουλείας που να οδηγεί στον φόβο, αλλά λάβατε Πνεύμα υιοθεσίας, μέσω του οποίου κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας». Επομένως, εάν το Άγιο Πνεύμα αποδεικνύει ως υιούς του Θεού εκείνους στους οποίους κατοικεί, και τους καθιστά κοινωνούς της θείας φύσεως, ώστε εξαιτίας αυτού, όντας πλέον ενωμένοι με τον Θεό που βρίσκεται πάνω από όλα, να αναφωνούμε με παρρησία: «Αββά, ο Πατέρας», τότε δεν μπορεί να συγκαταλεχθεί στους δούλους ούτε στα δημιουργήματα. Αντιθέτως, φέρει εκ φύσεως το αξίωμα της θείας ουσίας, εφόσον υπάρχει από αυτήν και προέρχεται από αυτήν, χορηγείται στους αγίους μέσω του Υιού, και για τον λόγο αυτό θεοποιεί και καλεί στην υιοθεσία εκείνους στους οποίους έρχεται.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτό, ας πολιτευθούμε πνευματικά, ώστε να αξιωθούμε την υιοθεσία του Θεού. Διότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού. Διότι κανένα όφελος δεν έχουμε να κατέχουμε το όνομα των Χριστιανών, εάν δεν ακολουθούν και τα έργα, για να μην ειπωθεί τυχόν και σε εμάς το: Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ. Διότι, εάν επικαλούμαστε ως πατέρα εκείνον που κρίνει απροσωπόληπτα σύμφωνα με το έργο του καθενός, ας διέλθουμε με φόβο τον χρόνο της παροικίας μας, χωρίς να αγαπάμε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο. Διότι, εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, δεν υπάρχει μέσα του η αγάπη του Πατρός.

Ονομάζεται λοιπόν «πνεύμα» σύμφωνα με αυτό που μόλις αναγνώστηκε, «διότι σε άλλον δίνεται μέσω του πνεύματος λόγος σοφίας». Ονομάζεται επίσης «πνεύμα αληθείας», όπως λέει ο Σωτήρας, «όταν δε έλθει εκείνος, το πνεύμα της αληθείας». Ονομάζεται και «παράκλητος», καθώς έχει πει, «διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς». Το ότι δε είναι ένα και το αυτό, το οποίο ονομάζεται με διάφορες προσηγορίες, αποδεικνύεται σαφώς από αυτά. Διότι, σχετικά με το ότι το άγιο πνεύμα και ο παράκλητος είναι το ίδιο, έχει ειπωθεί «ο δε παράκλητος, το πνεύμα το άγιο». Σχετικά δε με το ότι ο παράκλητος και το πνεύμα της αληθείας είναι το ίδιο, έχει ειπωθεί «και άλλον παράκλητο θα δώσω σε εσάς, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το πνεύμα της αληθείας». Και πάλι «όταν δε έλθει ο παράκλητος τον οποίο εγώ θα σας στείλω παρά του Πατρός, το πνεύμα της αληθείας». Ονομάζεται και «πνεύμα Θεού», όπως έχει γραφτεί: «και είδα το πνεύμα του Θεού να καταβαίνει», και πάλι, «διότι όσοι άγονται από το πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί Θεού». Ονομάζεται και «πνεύμα Πατρός», καθώς λέει ο Σωτήρας: «διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας». Και πάλι ο Παύλος: «για τον λόγο αυτόν κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα» και τα εξής, «για να σας δώσει να κραταιωθείτε διά του πνεύματός του».

Ο Χριστός ομιλεί μέσω αγγέλου, και αναπλάθει τον εαυτό του μέσα στο ίδιο του το πλάσμα ο Δεσπότης «λαμβάνοντας μορφή δούλου», και η μεν Μαρία υποδέχεται τον Λόγο προς σύλληψη, όπως η γη τη βροχή, ενώ ο Λόγος του Θεού αναδεικνύει τον εαυτό του ως άγιο καρπό, προσλαμβάνοντας τη φύση του θνητού. Αυτός προήλθε από εκείνην που τον δέχθηκε όπως η γη και ο πόκος, ο καρπός της αληθινής ελπίδας, τον οποίο προσδοκούσαν οι άγιοι· όπως ακριβώς έλεγε η Ελισάβετ: «ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες, και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου», τον οποίο προσέλαβε από την ανθρωπότητα ο Λόγος, υπομένοντας το πάθος παρότι ως Θεός είναι απαθής· αυτός είναι «ο άρτος ο ζων, που κατέβηκε από τον ουρανό» και δίνει ζωή· αυτός είναι ο καρπός της αληθινής ελαίας, το έλαιο της χρίσεως και της συνθέσεως, το οποίο προτύπωσε ο Μωυσής· αυτός είναι «η αληθινή άμπελος», την οποία καλλιεργεί μόνος ο Πατέρας, βλαστάνοντας για μας βότρυ χαράς· αυτός είναι «το ζωντανό ύδωρ, που όποιος διψασμένος άνθρωπος το λάβει δεν θα διψάσει ποτέ ξανά, αλλά θα γίνει μέσα στο εσωτερικό του πηγή που αναβλύζει σε ζωή αιώνια». Παίρνοντας από αυτό, οι νέοι γεωργοί το μετέδωσαν στον κόσμο, ενώ οι παλαιοί γεωργοί το εξήραναν και το κατέστρεψαν εξαιτίας της απιστίας τους. Με το ίδιο του το αίμα αγιάζει τα έθνη, ενώ με το δικό του Πνεύμα ανυψώνει τους κλητούς στους ουρανούς. «Όσοι, λοιπόν, καθοδηγούνται από το Πνεύμα του, αυτοί» ζουν για τον Θεό· όσοι όμως όχι, λογίζονται ακόμη παραδομένοι στον θάνατο, και αυτοί ονομάζονται ψυχικοί, δηλαδή σαρκικοί.

Διότι κάποιος ονομάζεται στη Γραφή «τέκνο οργής» και «υιός απωλείας» και «γέννημα εχιδνών», και βεβαίως καμία κοινότητα φύσεως δεν φανερώνεται με τέτοιου είδους ονόματα. Διότι δεν ταυτίζεται ως προς το υποκείμενο ο Ιούδας, ο οποίος ονομάστηκε υιός της απωλείας, με την ίδια την απώλεια ως προς την έννοιά της. Επειδή άλλο είναι το σημαινόμενο του ανθρώπου στην περίπτωση του Ιούδα και άλλο το σημαινόμενο της απωλείας. Ομοίως δε και από την αντίθετη πλευρά το επιχείρημα παρουσιάζει την ίδια δομή. Διότι κάποιοι που ονομάζονται υιοί φωτός και υιοί ημέρας δεν ταυτίζονται με το φως και την ημέρα ως προς τον λόγο της φύσεως, και οι λίθοι γίνονται τέκνα του Αβραάμ, όταν μέσω της πίστεως και των έργων οικειωθούν τη συγγένεια με αυτόν, και εκείνοι που καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, καθώς λέει ο απόστολος, ονομάζονται υιοί Θεού, παρότι δεν ταυτίζονται με τον Θεό ως προς τη φύση, και μπορεί κανείς να σταχυολογήσει πολλά τέτοια παραδείγματα από τη θεόπνευστη Γραφή, μέσω των οποίων η πλάνη, σαν μια εικόνα καλλωπισμένη με τις γραφικές μαρτυρίες, υποκρίνεται τη μορφή της αλήθειας.

Διότι δεν είπε: «Αν με το Πνεύμα θανατώνετε τη φύση του σώματος, θα ζήσετε», αλλά, «Τις πράξεις»· και μάλιστα όχι όλες, αλλά τις πονηρές· και αυτό είναι φανερό από τα επόμενα: «Διότι αν το κάνετε αυτό, θα ζήσετε», λέει. Και πώς ήταν δυνατόν να γίνει αυτό, αν ο λόγος του αφορούσε όλες τις πράξεις; Διότι και το να βλέπει κανείς, και το να ακούει, και το να μιλάει, και το να βαδίζει, είναι πράξεις του σώματος, και αν επρόκειτο να τις θανατώσουμε, τόσο πολύ θα απείχαμε από τη ζωή, ώστε θα λογοδοτούσαμε και για ανθρωποκτονία. Ποιες πράξεις λοιπόν λέει ότι πρέπει να θανατώνουμε; Εκείνες που κινούνται προς την πονηριά, εκείνες που προχωρούν προς την κακία, τις οποίες δεν είναι δυνατόν να θανατώσουμε με κανέναν άλλον τρόπο, παρά μόνο δια του Πνεύματος. Διότι το να θανατώσει κανείς τις άλλες, σημαίνει να εξοντώσει τον ίδιο του τον εαυτό, πράγμα που δεν είναι θεμιτό· αυτές όμως [θανατώνονται] μόνο δια του Πνεύματος. Διότι, όταν Αυτό είναι παρόν, όλα τα κύματα καταστέλλονται, και τα πάθη υποχωρούν περίτρομα, και τίποτα δεν επαναστατεί εναντίον μας. Είδες πώς μας προτρέπει μέσα από τα μελλοντικά, όπως ανέφερα προηγουμένως, και μας αποδεικνύει οφειλέτες όχι μόνο εξαιτίας όσων έχουν ήδη συμβεί; Διότι δεν είναι μόνο αυτό το κατόρθωμα του Πνεύματος, λέει, το ότι δηλαδή μας απάλλαξε από τα παρελθοντικά αμαρτήματα, αλλά και το ότι μας καθιστά ακατανίκητους απέναντι στα μελλοντικά, και μας αξιώνει της αθάνατης ζωής. Έπειτα, προσθέτοντας και άλλον μισθό, συμπλήρωσε: «Διότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού».

βʹ. Διότι αυτός πάλι ο στέφανος είναι πολύ μεγαλύτερος από τον προηγούμενο. Γι' αυτό δεν είπε απλώς: «Όσοι ζουν με το Πνεύμα του Θεού», αλλά, «Όσοι άγονται από το Πνεύμα του Θεού», δείχνοντας ότι θέλει με αυτόν τον τρόπο να είναι αυτό κύριο της ζωής μας, όπως ακριβώς ο κυβερνήτης του πλοίου και ο ηνίοχος του ζεύγους των ίππων. Και δεν υποβάλλει μόνο το σώμα, αλλά και αυτήν την ίδια την ψυχή σε τέτοια ηνία. Διότι δεν θέλει ούτε εκείνη να ενεργεί αυτόβουλα, αλλά έθεσε και τη δική της εξουσία υπό τη δύναμη του Πνεύματος. Προκειμένου, δηλαδή, να μην επαναπαυθούν στη δωρεά του λουτρού και αμελήσουν τη μετέπειτα πολιτεία τους, λέει ότι, ακόμη και αν λάβεις το βάπτισμα, εάν δεν πρόκειται στη συνέχεια να οδηγείσαι από το Πνεύμα, απώλεσες την αξία που σου δόθηκε και το πρωτείο της υιοθεσίας. Γι' αυτό δεν είπε: «Όσοι έλαβαν το Πνεύμα», αλλά, «Όσοι άγονται από το Πνεύμα του Θεού»· δηλαδή, όσοι σε όλη τους τη ζωή πολιτεύονται με αυτόν τον τρόπο, αυτοί είναι υιοί του Θεού. Έπειτα, επειδή αυτό το αξίωμα είχε δοθεί και στους Ιουδαίους —διότι, «Εγώ», λέει, «είπα: Είστε θεοί, και όλοι υιοί του Υψίστου»· και πάλι, «Υιούς γέννησα και μεγάλωσα»· και, «Πρωτότοκός μου είναι ο Ισραήλ»· αλλά και ο Παύλος λέει: «Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία»— καταδεικνύει λοιπόν πόσο μεγάλη είναι η απόσταση μεταξύ εκείνης και αυτής της τιμής. Διότι, έστω κι αν τα ονόματα είναι τα ίδια, λέει, τα πράγματα όμως δεν είναι τα ίδια.

Όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί ας εισέλθουν μαζί μας σε αυτό το νοερό και πάνσοφο συνέδριο, φέροντας μαζί τους στα νοερά χέρια θεόγραφες πλάκες γνώσης. Και έχουμε συγκεντρωθεί και έχουμε συζητήσει, και έχουμε εξετάσει επισταμένως τη δύναμη της τίμιας επιγραφής.

«Διότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού.» Και σας θέτει μία ακόμη ανταμοιβή, προτρέποντάς σας να ζείτε πνευματικά. Αυτή δε είναι η υιοθεσία. Δεν είπε, «ζουν με το Πνεύμα του Θεού», αλλά «καθοδηγούνται»· δείχνοντας ότι έτσι επιθυμεί αυτό να οδηγεί, το να είναι δηλαδή Κύριος της ζωής μας, ώστε να καθοδηγεί όπως εκείνο θέλει. «Διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας ώστε να έχετε πάλι φόβο, αλλά λάβατε πνεύμα υιοθεσίας.» Αν οι άνθρωποι της Παλαιάς (Διαθήκης) φαινόταν να τηρούν κάποιες από τις εντολές του Θεού, το έκαναν από φόβο για τις τιμωρίες. Διότι αν κάποιος αθετούσε τον νόμο του Μωυσή, πέθαινε χωρίς έλεος. Όσοι όμως δέχθηκαν το Πνεύμα της χάριτος, τα κάνουν όλα από πόθο για τον Χριστό. Κάνει, λοιπόν, εδώ μια σύγκριση ανάμεσα σε αυτούς που ζουν υπό τον νόμο και σε αυτούς που ζουν υπό τη χάρη. «Μέσω του οποίου ανακράζουμε: Αββά, ο Πατέρας.»

ΒΑΡΛΑΑΜ ΚΑΙ ΙΩΑΣΑΦ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΨΥΧΩΦΕΛΗΣ ΠΟΥ ΜΕΤΑΦΕΡΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΔΟΤΕΡΗ ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΑΙΘΙΟΠΩΝ, ΤΗ ΛΕΓΟΜΕΝΗ ΤΩΝ ΙΝΔΩΝ, ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΠΟΛΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΟΝΑΧΟ ΙΩΑΝΝΗ, ΑΝΔΡΑ ΤΙΜΙΟ ΚΑΙ ΕΝΑΡΕΤΟ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΑΒΒΑ· ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΠΕΡΙΕΧΕΤΑΙ Ο ΒΙΟΣ ΤΩΝ ΑΟΙΔΙΜΩΝ ΚΑΙ ΜΑΚΑΡΙΩΝ ΒΑΡΛΑΑΜ ΚΑΙ ΙΩΑΣΑΦ. ΠΡΟΟΙΜΙΟ. «Όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού», λέει ο θείος Απόστολος. Το να αξιωθεί κανείς το Άγιο Πνεύμα και να γίνει υιός του Θεού αποτελεί το ύψιστο των επιθυμητών αγαθών, και για όσους το επιτυγχάνουν αυτό, επέρχεται η ανάπαυση κάθε θεωρίας, όπως είναι γεγραμμένο. Αυτή λοιπόν την υπερφυή και ακρότατη μακαριότητα ανάμεσα σε όλα τα επιθυμητά αξιώθηκαν να επιτύχουν οι άγιοι όλων των αιώνων μέσω της εργασίας των αρετών· άλλοι μεν αθλώντας μαρτυρικά και αντιστεκόμενοι στην αμαρτία μέχρι αίματος, άλλοι δε αγωνιζόμενοι ασκητικά, βαδίζοντας τη στενή οδό και γινόμενοι μάρτυρες κατά την προαίρεση. Το να παραδίδονται γραπτώς οι αριστείες και τα κατορθώματα αυτών, τόσο εκείνων που τελειώθηκαν μέσω του αίματος όσο και εκείνων που μιμήθηκαν την αγγελική πολιτεία μέσω της άσκησης, και να μεταβιβάζονται στις μεταγενέστερες γενεές ως υπόδειγμα αρετής, το έχει παραλάβει η Εκκλησία του Χριστού από τους θεηγόρους Αποστόλους και τους μακάριους Πατέρες, οι οποίοι το νομοθέτησαν αυτό για τη σωτηρία του γένους μας.

Επιπλέον, «ορθώς μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες μας». Στην δε προς Ρωμαίους επιστολή αναφέρεται: «ο οποίος αναδείχθηκε Υιός του Θεού με δύναμη, σύμφωνα με το Πνεύμα της αγιοσύνης. Και ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου. Εσείς όμως δεν ζείτε κατά σάρκα, αλλά κατά Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Και αν το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, αυτός που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα δώσει ζωή και στα θνητά σας σώματα, μέσω του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας. Διότι όσοι οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι Υιοί του Θεού. Και το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο δικό μας πνεύμα ότι είμαστε τέκνα του Θεού, και συγκληρονόμοι του Χριστού. Ομοίως δε και το Πνεύμα μας συμπαραστέκεται στις αδυναμίες μας. Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους. Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του Πνεύματος».

Δεν είμαστε όλοι γεμάτοι από κάθε είδους κακία; Δεν έχουμε γίνει, αντί για ναός του Θεού, ναός ειδώλων; Δεν είμαστε, αντί για κατοικητήρια του Αγίου Πνεύματος, καταγώγια πονηρών πνευμάτων; Δεν επικαλούμαστε τον Θεό ως Πατέρα υποκριτικά; Δεν έχουμε γίνει, αντί για υιοί του Θεού, υιοί της γεέννης; Δεν έχουμε γίνει χειρότεροι από τους Ιουδαίους, εμείς που τώρα φέρουμε το μέγα όνομα του Χριστού; Και ας μην αγανακτεί κανείς ακούγοντας την αλήθεια, επειδή και εκείνοι, αν και παραβάτες, έλεγαν: «Εμείς έναν Πατέρα έχουμε, τον Θεό»· αλλά άκουγαν από τον Σωτήρα ότι: «Εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο, και τις επιθυμίες του πατέρα σας θέλετε να κάνετε». λγ΄. Πώς λοιπόν και εμείς, όντας παραβάτες των εντολών Του, δεν ακούμε τα παρόμοια από Αυτόν; Επειδή και ο Απόστολος είπε ότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα είναι υιοί του Θεού· «Διότι όσοι», λέει, «καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού». Πώς λοιπόν και εμείς, εφόσον οδηγούμαστε από τον θάνατο, μπορούμε να αποκαλούμαστε υιοί του Θεού; «Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος». Όσοι δε καθοδηγούνται από το Πνεύμα, γίνονται φανεροί από τους καρπούς του Πνεύματος. Ας δούμε λοιπόν τους καρπούς του Πνεύματος· «διότι ο καρπός του Πνεύματος», λέει, «είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια». Άραγε έχουμε αυτά μέσα μας; Μακάρι όμως να μην έχουμε όλα τα αντίθετα. Πώς λοιπόν μπορούμε να αποκαλούμαστε υιοί του Θεού, και όχι μάλλον του αντιθέτου;

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΤΡΙΤΗ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΑ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΠΕΡΙ ΑΓΑΠΗΣ ΚΑΙ ΤΕΛΕΙΟΤΗΤΑΣ ΒΙΟΥ. 1. Ο Θεός είναι νους απαθής, πάνω από κάθε νου και κάθε απάθεια· είναι φως και πηγή αγαθού φωτός· σοφία, λόγος και γνώση, καθώς και χορηγός της σοφίας, του λόγου και της γνώσης. Σε όσους, λοιπόν, δόθηκαν αυτά λόγω της καθαρότητάς τους, και στους οποίους παρατηρούνται πλουσιοπάροχα, σε αυτούς έχει διασωθεί και διατηρηθεί το «κατ' εικόνα», ώστε να είναι εξαιτίας αυτού υιοί Θεού, καθοδηγούμενοι, σύμφωνα με τα γραφόμενα, από το Πνεύμα: «Όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί Θεού.» 2. Όσοι, με τους κόπους της ασκήσεως, έκαναν τους εαυτούς τους καθαρούς από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, έχουν γίνει δοχεία της αθάνατης φύσης μέσω των χαρισμάτων του Πνεύματος. Όσοι, βέβαια, έχουν φτάσει σε αυτό το σημείο, είναι γεμάτοι από αγαθό φως, και γεμίζοντας από τη γαλήνη του την καρδιά τους με ειρήνη, αναβλύζουν αγαθούς λόγους, και η σοφία του Θεού πηγάζει από τα χείλη τους, με τη γνώση των θείων και ανθρώπινων πραγμάτων, και ο λόγος τους είναι αθόλωτος, εξηγώντας τα βάθη του Πνεύματος. Εναντίον τέτοιων ανθρώπων δεν υπάρχει νόμος, εφόσον έχουν ενωθεί με τον Θεό, και έχουν υποστεί την καλή αλλοίωση.

Γι' αυτόν τον λόγο ο Μέγας Βασίλειος περιγράφει με αυτόν τον τρόπο τι είναι ο Πνευματικός: «Εκείνος που δεν ζει πλέον κατά σάρκα, αλλά καθοδηγείται από το Πνεύμα του Θεού, και αποκαλείται υιός Θεού, και έχει γίνει σύμμορφος με την εικόνα του Υιού του Θεού, ονομάζεται Πνευματικός». Το ίδιο λέει και ο θείος Γρηγόριος ο Σιναΐτης: Δεν είναι γνώρισμα όλων να καθοδηγούν και άλλους, αλλά μόνον εκείνων στους οποίους δόθηκε η θεία διάκριση, σύμφωνα με τον Απόστολο: «Διάκριση πνευμάτων, η οποία χωρίζει το χειρότερο από το καλύτερο με τη μάχαιρα του λόγου».

Αν και, εάν μεν κατέληξε σε αυτή την απόφαση με τις δικές του σκέψεις, είναι πραγματικά υπερφυσικό, επειδή σε κανέναν άνθρωπο δεν συνέβαινε να έχει τέτοια λογική σε εκείνη την ηλικία· εάν δε τον παρακίνησε ο Θεός, τι θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερο προς έπαινο από το να αποδειχθεί άξιος της θείας έμπνευσης βρισκόμενος σε τέτοια ηλικία, και αντί πολλών αγώνων να γίνει αποδεκτός από όλους τους άλλους; Εννοώ ότι του δόθηκε το χάρισμα «να άγεται από το Πνεύμα του Θεού» πριν καν αποκτήσει την ικανότητα της λογικής σκέψης, ώστε αυτό που για τους άλλους είναι η λογική σκέψη, για εκείνον νομίζω έγινε ο Χριστός, με τον Θεό να προδεικνύει το μέλλον και σχεδόν να το αναγγέλλει χαρμόσυνα στους ανθρώπους.

Αυτή είναι «η καινή διαθήκη», αυτός είναι ο «νόμος του πνεύματος», που εγγράφεται στις «καρδιές», που έχει προκηρυχθεί από τους προφήτες. Μέσα σε αυτόν τον νόμο καρποφορεί η ψυχή καρπούς «δικαιοσύνης» και ζει εν Θεώ αιώνια ζωή. Αν κάποιος, λοιπόν, δεν δέχτηκε τη χάρη από τον Θεό και αν κάποιος δεν ήλπισε και δεν έλαβε «τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος», αθέτησε «τη βουλή του Θεού» και αρνήθηκε έμπρακτα όλες τις Γραφές. Διότι, αν δεν δέχτηκε την ενέργεια, πλανάται από λογισμούς, όντας ξένος προς την επουράνια εκκλησία των «πρωτοτόκων», δεν κοινώνησε με τα «πνεύματα» των «δικαίων και τετελειωμένων», δεν έγινε μέλος της «άνω Ιερουσαλήμ». Αυτός δεν προσκύνησε «τον Πατέρα εν πνεύματι και αληθεία». Διότι σε όποιον δεν κατοικεί ο Θεός, αυτός ούτε γνώρισε τον Θεό. Επειδή «αυτή είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό». Διότι «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα» και «η γέννηση από τον Θεό» τον φυλάσσει «και ο πονηρός δεν τον αγγίζει». Αυτοί όμως θέλουν, χωρίς θεμέλιο, να βάλουν στέγη στο σπίτι. Χωρίς μητέρα δεν γεννιέται γιος και χωρίς κοινωνία δεν γίνεται τέκνο. Έτσι και χωρίς τη γέννηση από το Άγιο Πνεύμα, κανείς δεν γίνεται υιός Θεού, και εφόσον δεν είναι υιός Θεού, δεν εισέρχεται στην αιώνια ζωή. Διότι «όσοι οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί Θεού». Επειδή ένα σπίτι που οικοδομείται χρειάζεται θεμέλιο.

Αμήν. Ερώτηση: Τι είναι το «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν» του Θεού; Απόκριση: Όπως ο Θεός είναι ακατάληπτος και απερίγραπτος, έτσι και ο νους φέρεται παντού και παρίσταται εκεί όπου δεν βρισκόταν, και αν το θελήσει, μεταβαίνει στα εξώτερα και στα κατώτερα και στα ανώτερα μέρη της γης· όσο δε κάποιος προκόπτει στην επίγνωση του πνεύματος, τόσο περισσότερο γνωρίζει τη δική του υπόσταση. Και με τον τρόπο που οι ανδριαντοποιοί και όλοι οι χαλκουργοί, πλάθοντας πρώτα με κερί το εκτύπωμα του μορφώματος που θέλουν να κατασκευάσουν, το φτιάχνουν έπειτα καθ' ομοίωση από χαλκό χύνοντας τον λιωμένο χαλκό, έτσι και ο Θεός, λαμβάνοντας «χώμα από τη γη», δημιούργησε την εικόνα του εξωτερικού ανθρώπου και κατά την ομοιότητα αυτού δημιούργησε τον εσωτερικό άνθρωπο, ο οποίος ονομάζεται ψυχή και νους, σκεύος τίμιο, που γνωρίζεται και νοείται μόνο από τον Θεό και από τους τέλειους και πνευματοφόρους. Η ψυχή του ανθρώπου δε είναι πολυτιμότερη από όλα τα κτίσματα. Ο δε εξωτερικός άνθρωπος γεννιέται όπως και τα υπόλοιπα ζώα, τρέφεται από τη γη, γερνάει, πεθαίνει. Ο δε εσωτερικός άνθρωπος (δηλαδή η ψυχή) έχει δημιουργηθεί «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν» του Θεού και με Αυτόν συγκρίνεται, διότι είναι νύμφη του Βασιλέα και, όπως ευφραίνεται ο νυμφίος για τη νύμφη, έτσι ευφραίνεται ο Κύριος για την ψυχή. Έχει κληθεί δε σε υιοθεσία. «Διότι όσοι άγονται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού» και αδελφοί και φίλοι του νυμφίου.

77. Όταν με κάθε δύναμη, προθυμία και προαίρεση, με ορμή ακατάσχετη, εκπληρώσουμε όσα από τον ίδιο τον Θεό μυστικά και με τρόπο άγνωστο μας διδάσκονται και μας εντέλλονται, χωρίς να παραλείψουμε απολύτως τίποτα, τότε σε εμάς, ως πιστούς και υπακούους, ως αληθινούς μαθητές και φίλους, αποκαλύπτεται φανερά, όπως ακριβώς παλαιά αποκαλύφθηκε στους αγίους μαθητές και αποστόλους του και σε όλους όσοι μέσω αυτών πίστεψαν στο όνομά του· και τότε γινόμαστε υιοί Θεού κατά χάριν, όπως λέει ο Παύλος: «Όσοι οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί Θεού· και αν είναι υιοί, είναι και κληρονόμοι, κληρονόμοι αφενός του Θεού, συγκληρονόμοι δε του Χριστού».