Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:16

Αλλά απλώς τολμήσατε να επινοήσετε δικούς σας τρόπους και να ισχυριστείτε ότι το πνεύμα για το οποίο αναφέρεται ότι κτίζεται, αυτό είναι το Άγιο Πνεύμα, μολονότι θα μπορούσατε να διδαχθείτε ακόμη και από λόγιους άνδρες σχετικά με τη διαφορά των πνευμάτων. Διότι γίνεται λόγος και για το πνεύμα του ανθρώπου, όπως ψάλλει ο Δαβίδ: «Τη νύχτα συλλογιζόμουν μέσα στην καρδιά μου, και ερευνούσε το πνεύμα μου.» Ο δε Βαρούχ προσευχόμενος λέγει: «Ψυχή που βρίσκεται σε στενοχώρια και πνεύμα που έχει αποκάμει κράζει προς εσένα.» Και στην ωδή των τριών παίδων: «Ευλογείτε, πνεύματα» και «ψυχές των δικαίων, τον Κύριο.» Ο δε Απόστολος γράφει: «Το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας, ότι είμαστε τέκνα Θεού. Εάν δε είμαστε τέκνα, είμαστε και κληρονόμοι·» και πάλι: «Κανείς δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του.» Και στην προς Θεσσαλονικείς επιστολή, προσευχόμενος, λέγει: «Ολόκληρο το πνεύμα σας, και η ψυχή, και το σώμα, ας διατηρηθεί άμεμπτο κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Γίνεται επίσης λόγος και για πνεύματα ανέμων, όπως στη Γένεση: «Και επέφερε ο Θεός πνεύμα πάνω στη γη, και κόπασε το νερό·» και στον Ιωνά: «Και ο Κύριος ξεσήκωσε πνεύμα στη θάλασσα, και ξέσπασε μεγάλος κλύδωνας στη θάλασσα· και το πλοίο κινδύνευε να συντριβεί.» Και στον εκατοστό έκτο ψαλμό έχει γραφτεί: «Είπε, και σηκώθηκε πνεύμα καταιγίδας, και υψώθηκαν τα κύματά της.»

Ότι το Άγιο Πνεύμα δεν είναι κτήμα του Θεού, ούτε κτίσμα. Πώς λοιπόν το Πνεύμα θα συμμαρτυρήσει με το πνεύμα σου, σύμφωνα με τον Απόστολο, ότι είσαι Υιός του Θεού, εάν το ίδιο είναι ξένο προς τη δόξα του Υιού; Πώς θα ανακράξει μέσα σου «Αββά ο Πατήρ», εάν δεν αποτελεί όντως μετάδοση εκ του Υιού; Δεν είναι κτήμα Του, που αποστέλλεται από Αυτόν, όπως το ανθρώπινο πνεύμα ή η πνοή του ανέμου, όπως συνηθίζουν να ισχυρίζονται όσοι αποχωρίζουν το Πνεύμα από τη θεότητα, αλλά είναι αΐδιο Πνεύμα του Θεού και του Υιού, το οποίο υπάρχει και αναγνωρίζεται μέσα στη θεία δόξα.

Εμείς είμαστε «κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού»· το Πνεύμα, όμως, είναι απόκληρο και άμοιρο της κοινωνίας του Θεού και του Χριστού του; Και ενώ «το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα του Θεού», εμείς δεν θα καταθέσουμε για το Πνεύμα ούτε τη μαρτυρία της κοινωνίας Του με τον Θεό, την οποία διδαχθήκαμε από τον Κύριο;

Πνεύμα, λοιπόν, ονομάζουμε το ανθρώπινο· ενώ στη φράση «Το πνεύμα είναι ζωή», (εννοείται ότι) ζωοποιείται από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, και με την κοινωνία μαζί Του πλουτίζει σε δικαιοσύνη· διότι έτσι γινόμαστε κοινωνοί της θείας φύσεως· επειδή ο Χριστός κατοικεί μέσα μας μέσω του Αγίου Πνεύματος. <Αν όμως το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας.> Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός αναστήθηκε από τον Πατέρα, καθώς η ζωή ενεργείται στη σάρκα του μέσω του Αγίου Πνεύματος, το οποίο ανήκει σε Αυτόν· διότι (για να αποδείξει) ότι ο ίδιος ζωοποιούσε τον δικό του ναό, λέει στους Ιουδαίους: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· επομένως, ακόμη και αν λέγεται ότι αναστήθηκε από τον Πατέρα, ωστόσο ο ίδιος ήταν που ανέστησε μέσω του Αγίου Πνεύματος· διότι όλα τα θεοπρεπή έργα ενεργούνται από τον Πατέρα μέσω του Υιού εν Πνεύματι· άρα, και τα δικά μας σώματα θα τα αναστήσει από τους νεκρούς ο Χριστός. <Διότι όσοι άγονται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού.> Και εκείνοι που ζουν κατά πνεύμα, αυτοί άγονται και από το Πνεύμα, επειδή έχουν σφραγιστεί από το Άγιο Πνεύμα και έχουν απαλλαγεί από τη δουλεία που υπάρχει στον νόμο και στο γράμμα, και έχουν μεταβεί μάλλον στην ελευθερία, και δέχονται τη μαρτυρία από το Πνεύμα της υιοθεσίας ότι είναι υιοί του Θεού, και μέσα στο ίδιο το πνεύμα της υιοθεσίας ανακράζουν: «Αββά, ο Πατέρας». <Εφόσον συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε.> Το αγαθό βέβαια κατορθώνεται όχι χωρίς κόπο, όμως ο κόπος των αγίων εδράζεται σε μεγάλες ελπίδες· διότι τίποτα από τα επίγεια δεν τους έχει υποσχεθεί, παρά μόνο δόξα ανείπωτη και η συμμετοχή σε όσα ξεπερνούν τον νου και τον λόγο.

ΑΛΛΟ. Είναι γραμμένο πάλι: «Διότι το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας, ότι είμαστε τέκνα του Θεού.» Διότι, επειδή προέρχεται από την ουσία εκείνου που το χορηγεί στους αγίους, δηλαδή του Χριστού, και επειδή ο Θεός Λόγος μέσω του Πνεύματος εγκαθίσταται και έρχεται μέσα μας, ανεβαίνουμε στο αξίωμα της υιοθεσίας, έχοντας μέσα μας τον ίδιο τον Υιό, προς τον οποίο και αναμορφωνόμαστε με τη συμμετοχή μας στο Πνεύμα Του, και ανεβαίνοντας στο ίδιο σχήμα της παρρησίας, τολμούμε να λέμε: «Αββά, ο Πατέρας.» Επομένως, το Πνεύμα είναι Θεός, εφόσον καθιστά θεούς εκείνους που το δέχονται.

Μπορούμε εύκολα και καθαρά να κατορθώσουμε την αγάπη προς τον πλησίον. Διότι, ας ταχθούν τα πρώτα ως πρώτα, και τα δεύτερα, ακολουθώντας τα πρώτα, θα εκπληρωθούν κατά συνέπεια. Εάν δηλαδή κάποιος αμελήσει την πρώτη και μεγάλη εντολή της αγάπης προς τον Θεό, η οποία συνίσταται από την εσωτερική διάθεση και την αγαθή συνείδηση και τις υγιείς έννοιες προς τον Θεό με θεία δύναμη, και θέλει να επιμεληθεί την δεύτερη, την εξωτερική μόνο διακονία, είναι αδύνατον να μπορέσει να την επιτελέσει καθαρά και υγιώς. Διότι η μέθοδος της κακίας, βρίσκοντας τον νου έξω από τη μνήμη και την αγάπη και την αναζήτηση του Θεού, είτε κάνοντας δυσχερή και βαριά τα θεία προστάγματα, προκαλεί στην ψυχή γογγυσμούς και μεμψιμοιρίες για τη διακονία που γίνεται στους αδελφούς, είτε, εξαπατώντας τον με την έπαρση της δικαιοσύνης, τον υπερηφανεύει και τον κάνει να θεωρεί τον εαυτό του άξιο τιμής και σπουδαίο, και ότι έχει εκπληρώσει στο έπακρο τις εντολές. Και όταν ο άνθρωπος φανταστεί μέσα του ότι εργάζεται καλά και τηρεί τις εντολές, αμάρτησε κρίνοντας ο ίδιος τον εαυτό του, και μη περιμένοντας Αυτόν που κρίνει αληθινά. Διότι όταν το Πνεύμα του Θεού συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, τότε πραγματικά είμαστε άξιοι του Χριστού και τέκνα του Θεού, και όχι όταν με τη δική μας έπαρση δικαιώνουμε τον εαυτό μας. Διότι, λέει, δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος.

Αλλά ας προηγείται ο σκοπός της προς τον Θεό αγάπης, από γνήσια συνείδηση και ειλικρινή διάθεση τήρησης όλων των εντολών. Διότι, όταν αυτός πρωτίστως και καθολικά προηγείται, και καταβάλλεται σπουδή να ενεργείται μέσα μας από το Πνεύμα, τότε, κατά συνέπεια, και η προσευχή με τη γονυκλισία καταρτίζεται, και η διακονία εκπληρώνεται με προσήλωση, και η άσκηση όλων των εντολών μπορεί να επιτελείται από εμάς καθαρά και ειλικρινά μέσω της ενέργειας του Πνεύματος. Διότι τότε θα αξιωθείτε να γίνετε τέκνα Θεού, και να αναδειχθείτε κληρονόμοι μεν του Θεού, συγκληρονόμοι δε του Χριστού, και να είστε υιοί του επουράνιου νυμφώνα, και να ονομαστείτε αδελφοί του Χριστού κατά θεία χάρη, σύμφωνα με τις άρρητες επαγγελίες όλων των θεόπνευστων και αγίων Γραφών· αυτός είναι ο σκοπός και η ελπίδα των Χριστιανών.

Διότι πρέπει, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, το Πνεύμα του Θεού να συμμαρτυρεί με το πνεύμα μας, και όχι να δοκιμάζονται τα δικά μας με τη δική μας κρίση. «Διότι δεν είναι», λέει, «δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος». Εκείνος δε που δεν περιμένει τη σύσταση από τον Κύριο, αλλά προκαταλαμβάνει τη δική Του κρίση, εκπίπτει στις ανθρώπινες δόξες, επιδιώκοντας τιμή για τον εαυτό του από τους αδελφούς εξαιτίας των δικών του κόπων και πράττοντας τα έργα των απίστων. Διότι άπιστος είναι αυτός που θηρεύει τις ανθρώπινες τιμές αντί για τις ουράνιες, όπως λέει κάπου ο ίδιος ο Κύριος: «Πώς μπορείτε εσείς να πιστεύετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;»

«Αυτό το Πνεύμα», λέει, «συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας», και «Κανείς δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα που είναι μέσα του», και «Το γράμμα αποκτέννει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί», και «Αν με το πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε», και «Αν ζούμε με το πνεύμα, με το πνεύμα και να πορευόμαστε». Και ποιος θα μπορούσε να απαριθμήσει τις φράσεις του Αποστόλου περί αυτού, στις οποίες πουθενά δεν βρίσκουμε να υποδηλώνεται η ουσία μέσω αυτής της λέξης. Διότι εκείνος που λέει ότι «Αυτό το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας», δεν υποδεικνύει τίποτα άλλο παρά το Άγιο Πνεύμα το οποίο εισέρχεται στη διάνοια των πιστών· επειδή, βεβαίως, σε πολλά σημεία των λόγων του ονομάζει πνεύμα και τον νου, ο οποίος, όταν δεχθεί την κοινωνία του Πνεύματος, παρέχει σε όσους τη δέχθηκαν το αξίωμα της υιοθεσίας. Επίσης, στο χωρίο «Κανείς δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα που είναι μέσα του», αν ο «άνθρωπος» λέγεται ως προς την ουσία και το «πνεύμα» ομοίως, από τα λεγόμενα συνάγεται το συμπέρασμα ότι ο άνθρωπος αποτελείται από δύο ουσίες. Εκείνος, εξάλλου, που λέει ότι το γράμμα αποκτέννει ενώ το πνεύμα ζωοποιεί, δεν κατανοώ πώς αντιδιαστέλλει κάποια ουσία προς το γράμμα. Ή πάλι, πώς νομίζει αυτός ότι, όταν ο Παύλος λέει πως πρέπει με το πνεύμα να νεκρώνουμε τις πράξεις του σώματος, ανάγει τη σημασία της λέξης «πνεύμα» στην ουσία; Όσο για το να ζούμε με το πνεύμα και να πορευόμαστε με το πνεύμα, αυτό θα ήταν εντελώς εκτός λογικής, αν η σημασία της λέξης «πνεύμα» αναφερόταν στην ουσία.

Οι δε άγιοι, έχοντας ως υπόβαθρο την κτιστή τους φύση, αποκτούν πάνω σε αυτήν την υπερφυή και θεία μετοχή, όχι όπως τα τεχνουργήματα αποκτούν την τέχνη (βάσει της οποίας παρήχθησαν), αλλά όπως εκείνοι που έχουν αφομοιώσει και δεχθεί την επιστήμη, η οποία «είναι μεν πάντοτε παρούσα μαζί τους, αλλά φανερώνεται ενεργεία όποτε παραστεί ανάγκη», σύμφωνα με τα διάφορα είδη των χαρισμάτων του Πνεύματος. «Και όπως ο λόγος που υπάρχει μέσα μας», λέει, «έτσι και το Πνεύμα είναι μέσα μας· άλλοτε μεν (σαν) ο ενδιάθετος (εγκάρδιος) λόγος, όταν “συμμαρτυρεί το Πνεύμα στο πνεύμα μας” και όταν “κράζει μέσα στις καρδιές μας, Αββά, ο Πατήρ”, άλλοτε δε όπως ο λόγος που προφέρεται μέσω της γλώσσας· “διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε”, λέει Εκείνος που δίνει την αναντίρρητη σοφία, “αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας είναι που μιλάει μέσα σας”. Αλλά θα μπορούσε να νοηθεί και ως το όλον μέσα στα μέρη, λέει, σύμφωνα με τη διανομή των χαρισμάτων. Γι' αυτό και “όλοι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου”». Επιπλέον, «και όπως είναι η δύναμη της όρασης στο υγιές μάτι, έτσι είναι η ενέργεια του Πνεύματος στην καθαρμένη ψυχή». Γι' αυτό και ο ίδιος ονομάζει απόρροια του Πνεύματος τον φωτισμό που πηγάζει από αυτό. «Διότι, όπως τα αντικείμενα που βρίσκονται δίπλα σε ζωηρά χρώματα», λέει, «χρωματίζονται και τα ίδια από την ανταύγεια που διαχέεται γύρω τους, έτσι και εκείνος που έχει ατενίσει καθαρά το Πνεύμα μεταμορφώνεται κατά κάποιον τρόπο προς το λαμπρότερο από τη δόξα Εκείνου, καταλαμπόμενος από την αλήθεια που προέρχεται από το Πνεύμα, σαν από κάποιο φως».

Αυτήν την ειρήνη, αδελφοί, ας διαφυλάξουμε μέσα μας με όση δύναμη διαθέτουμε. Διότι αυτήν λάβαμε ως κληρονομιά από τον Σωτήρα μας, ο οποίος γεννήθηκε προσφάτως και μας έδωσε το Πνεύμα της υιοθεσίας, μέσω της οποίας γινόμαστε κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού. (Ας ειρηνεύουμε, λοιπόν, με τον Θεό, πράττοντας τα ευάρεστα σε αυτόν, ζώντας με σωφροσύνη, λέγοντας την αλήθεια, κάνοντας το δίκαιο, «επιμένοντας σε προσευχές και δεήσεις», «υμνώντας και ψάλλοντας μέσα στις καρδιές μας», και όχι μόνο με τα χείλη.)

Όπως ακριβώς, όταν ήμουν μαζί σας, κοπιάζοντας στο κήρυγμα, δίδασκα σε όλους, και ιδιωτικά και δημόσια, τον δρόμο που οδηγεί στη σωτηρία, χωρίς να αποκρύπτω τίποτα, ακόμη κι αν σε κάποιους φαινόμουν αυστηρός, έτσι και τώρα που απουσιάζω και βρίσκομαι σε δοκιμασίες, σας γράφω σε όλους εν συντομία, χωρίς να διστάζω καθόλου, ότι έχουμε ως πλούτο τον Χριστό, τον ζωντανό και αληθινό Θεό, για τον οποίο δίνεται μαρτυρία όχι μόνο από τον Θεό Πατέρα και τους προφήτες του Θεού, αλλά και από τα ίδια τα έργα και τα γεγονότα. Δικαίως, λοιπόν, και Αυτός απαιτεί η πίστη μας προς Αυτόν να είναι ζωντανή και αληθινή και να μαρτυρείται τόσο από τον Θεό και τους απεσταλμένους από τον Θεό διδασκάλους, όσο και από τα ίδια τα έργα και τις πράξεις. Αυτό δε θα συμβεί, εάν ζούμε σύμφωνα με τις εντολές του Ευαγγελίου. Διότι έτσι το πνεύμα της ευαγγελικής χάριτος, σύμφωνα με τον απόστολο, συμμαρτυρεί μαζί με το πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα του Θεού. Εάν δε είμαστε τέκνα, είμαστε και κληρονόμοι· κληρονόμοι μεν του Θεού, συγκληρονόμοι δε του Χριστού.

Αυτό το Πνεύμα μαρτυρεί μαζί με το πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα του Θεού. Και εάν είμαστε τέκνα, είμαστε και κληρονόμοι· κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού». Τι ύψιστη τιμή! Σε ποιο ύψος ανύψωσε εκείνους που βρίσκονταν πεσμένοι χαμηλά! Διότι ο Απόστολος φανερώνει συγχρόνως και τη μικροπρέπεια των Ιουδαίων και το μεγαλείο των Χριστιανών, το οποίο θα ήταν δίκαιο να διαφυλάξουμε με όλη μας τη δύναμη, ώστε να μην εκπέσουμε από αυτή την αξία και τιμωρηθούμε αυστηρότερα, επειδή δεν γίναμε καλύτεροι ούτε με μια τόσο μεγάλη τιμή.

Διότι η λέξη «πνεύμα» δηλώνει πολλά, όπως, για παράδειγμα, την ψυχή μας, καθώς ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Παραδώστε τον άνθρωπο αυτόν στον σατανά, ώστε να σωθεί το πνεύμα»· σημαίνει και τον άνεμο, όπως λέει ο προφήτης: «Με βίαιο πνεύμα θα τους συντρίψεις». Ονομάζεται, επίσης, έτσι και το πνευματικό χάρισμα: «Διότι το ίδιο το Πνεύμα», λέει, «συμμαρτυρεί στο δικό μας πνεύμα», και πάλι: «Θα προσευχηθώ με το πνεύμα, θα προσευχηθώ όμως και με τον νου». Έτσι ονομάζεται και ο θυμός. Διότι και ο Ησαΐας λέει: «Μήπως δεν ήσουν εσύ που σχεδίαζες με το σκληρό σου πνεύμα να τους εξοντώσεις;». Ονομάζεται πνεύμα και η βοήθεια από τον Θεό: «Διότι πνεύμα προ του προσώπου μας είναι ο Χριστός ο Κύριος». Όλα αυτά, λοιπόν, θα είναι για εμάς ο Θεός, σύμφωνα με εκείνους, και από τόσα στοιχεία θα συντίθεται.

Πιστοποιεί την υιοθεσία από την προσευχή, την οποία ο Κύριος πρόσταξε τους πιστούς να λέγουν: «Πάτερ ημών, ο εν τοις ουρανοίς». Και όπως ακριβώς υπάρχει πνεύμα χαρίσματος, και πνεύμα ιαμάτων, και πνεύμα γλωσσών, και πνεύμα προφητείας, έτσι υπάρχει και πνεύμα υιοθεσίας. «Το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα Θεού. Και αν είμαστε τέκνα, είμαστε και κληρονόμοι· κληρονόμοι μεν του Θεού, συγκληρονόμοι δε του Χριστού». Ο Παράκλητος, λέγει, συμμαρτυρεί στο χάρισμα που μας έχει δοθεί. Είναι σαν να έλεγε: Η φωνή δεν προέρχεται μόνο από το χάρισμα, αλλά και από τον Παράκλητο που προσέφερε τη δωρεά.

Επιπλέον, «ορθώς μίλησε το Άγιο Πνεύμα μέσω του προφήτη Ησαΐα προς τους πατέρες μας». Στην δε προς Ρωμαίους επιστολή αναφέρεται: «ο οποίος αναδείχθηκε Υιός του Θεού με δύναμη, σύμφωνα με το Πνεύμα της αγιοσύνης. Και ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου. Εσείς όμως δεν ζείτε κατά σάρκα, αλλά κατά Πνεύμα, εφόσον το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Και αν το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, αυτός που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα δώσει ζωή και στα θνητά σας σώματα, μέσω του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας. Διότι όσοι οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι Υιοί του Θεού. Και το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο δικό μας πνεύμα ότι είμαστε τέκνα του Θεού, και συγκληρονόμοι του Χριστού. Ομοίως δε και το Πνεύμα μας συμπαραστέκεται στις αδυναμίες μας. Διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους. Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές γνωρίζει ποιο είναι το φρόνημα του Πνεύματος».

«Αββά ο Πατήρ»· και· «Το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα του Θεού.» Όσο για το ότι κανείς δεν αποκόπτει από μόνος του την αμαρτία του Αδάμ, παρά μόνο ο Χριστός ανάλογα με την πίστη προς Αυτόν, άκουσε τον Απόστολο που λέει ότι «ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές»· και πάλι: «Αποδεικνύει δε την αγάπη Του προς εμάς ο Θεός στο ότι, ενώ ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς»· και πάλι: «Συνταφήκαμε μαζί Του διά του βαπτίσματος, ώστε όπως αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών, έτσι και εμείς να περιπατήσουμε σε καινότητα ζωής», και ότι «εκείνος που πέθανε έχει απαλλαγεί από την αμαρτία»· και ότι «κατά χάρη είστε σωσμένοι και όχι από έργα, ώστε να μην καυχηθεί κανείς»· και πάλι: «Διότι κάποτε ήσασταν σκοτάδι, τώρα όμως είστε φως εν Κυρίω· ως τέκνα φωτός να περιπατείτε»· και πάλι: «Εσείς δε δεν είστε τέκνα της δούλης, αλλά της ελεύθερης· με την ελευθερία αυτή μας ελευθέρωσε ο Χριστός»· και πάλι: «Ως ελεύθεροι, και όχι χρησιμοποιώντας την ελευθερία ως επικάλυμμα της κακίας.» Βλέπεις πώς, αυτά που εσύ λες ότι αποτελούν αγώνες για την αποκοπή της αμαρτίας, η Γραφή τα ονομάζει έργα καινότητας και ελευθερίας και φωτός. Φανερώνει δε και τις εκτροπές του αυτεξουσίου, τις οποίες εσύ λες ότι αποτελούν την αμαρτία του Αδάμ.

Και έπειτα: Διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας ώστε να πέσετε πάλι στον φόβο, αλλά λάβατε πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας. Το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί μαζί με το πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα του Θεού· και αν είμαστε τέκνα, είμαστε και κληρονόμοι, κληρονόμοι μεν του Θεού, συγκληρονόμοι δε του Χριστού. Και έπειτα: Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού. Με αυτά συμφωνεί και ένας άλλος από τους θεολόγους λέγοντας: Έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του. Θα μπορούσε δε να προσθέσει και ο ιερουργός του Ευαγγελίου:

Υποδηλώνοντας τον τύπο αυτών, ο Ιακώβ, αφού άλειψε έναν λίθο με λάδι, τον αφιέρωσε στον Θεό, προσφέροντάς τον με αυτό ακριβώς το χρίσμα· είτε αινισσόμενος τη σάρκα του Σωτήρα, τον «ακρογωνιαίο λίθο», πάνω στην οποία έχυσε το μύρο της θεότητας ο αληθινός Ισραήλ, ο μόνος νους που «γνωρίζει τον Πατέρα»· είτε εμάς, που ο ίδιος «εγείρει από τους λίθους ως τέκνα στον Αβραάμ» με το να μας μεταδώσει το χρίσμα. Διότι το Άγιο Πνεύμα, που εκχέεται σε όσους χρίονται, εκτός από τα άλλα, είναι για εμάς και «πνεύμα υιοθεσίας» και «συμμαρτυρεί», λέει, «στο πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα Θεού», «κράζοντας μέσα στις καρδιές μας: Αββά, ο Πατήρ».

Ρωμ. 8,15-17 «Λάβατε», λέει, «πνεύμα υιοθεσίας». Από πού είναι φανερό; Αποκαλούμε τον Θεό «πατέρα», λέει, με το οποίο κράζουμε: «Αββά ο πατήρ». Διότι με αυτό το ίδιο το πνεύμα της υιοθεσίας αξιωθήκαμε να απευθύνουμε αυτήν τη φωνή προς τον Θεό και να τον αποκαλούμε «πατέρα». Και από πού είναι φανερό ότι ορθώς και ευαρέστως προς τον Θεό απευθύνουμε σε αυτόν αυτήν τη φωνή; Ο Υιός μάς το δίδαξε λέγοντας έτσι: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς» και τα εξής. Αυτός δε, επειδή γνωρίζει ότι τα έργα της οικονομίας του Χριστού για εμάς είναι κοινά, λέει ότι «το Πνεύμα συμμαρτυρεί». Διότι, καθώς ο Χριστός παρέδωσε αυτήν την προσευχή, και το Πνεύμα την παραδίδει και συμμαρτυρεί μαζί με το χάρισμα που μας δόθηκε μέσω αυτού. Και τι «συμμαρτυρεί»; Ότι ορθώς και ευαρέστως στον Θεό τον αποκαλούμε «πατέρα μας», ότι «είμαστε τέκνα του», έχοντας υιοθετηθεί μέσω του βαπτίσματος. «Εάν δε είμαστε τέκνα», λέει, «είμαστε και κληρονόμοι». Όσο για τους Ιουδαίους, αν και αποκαλούνταν «τέκνα Θεού», ωστόσο η διαφορά μεταξύ της καθεμιάς κλήσης και υιοθεσίας είναι πάρα πολύ μεγάλη. Διότι εκείνοι μεν ονομάζονταν έτσι τυπικώς, όπως και τα υπόλοιπα τελούνταν σε αυτούς ως τύπος της χάριτος, ενώ εμείς όχι τυπικώς αλλά αυτοτελώς. Και εκείνοι, αν και αποκαλούνταν «υιοί», δεν τους είχε δοθεί το προνόμιο να αποκαλούν και οι ίδιοι τον Θεό «πατέρα», ενώ σε εμάς έχει χαριστεί και αυτό. Και υπάρχει πολλή άλλη διαφορά.

ΙΒ'. Όταν ο άνθρωπος θεωρήσει τον εαυτό του τηρητή των εντολών, είναι φανερό ότι αμαρτάνει και αποτυγχάνει στην τήρηση της εντολής, εφόσον κρίνει ο ίδιος τον εαυτό του και δεν αποδέχεται Εκείνον που κρίνει αληθινά. Διότι, όταν το Πνεύμα του Θεού συμμαρτυρεί με το δικό μας πνεύμα, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, τότε γινόμαστε πραγματικά άξιοι του Χριστού και είμαστε τέκνα του Θεού, και όχι όταν δικαιώνουμε τους εαυτούς μας με τη δική μας πεποίθηση. «Διότι δεν είναι δόκιμος αυτός που συνιστά τον εαυτό του», λέει, «αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος». Επειδή, όταν ο άνθρωπος βρεθεί γυμνός από τη μνήμη και τον φόβο του Θεού, είναι απολύτως αναπόφευκτο και να επιθυμεί τη δόξα και να θηρεύει τον έπαινο από εκείνους τους οποίους διακονεί.

Διότι οι Φαρισαίοι, έχοντας τυφλωθεί στη διάνοια, πλένουν «το εξωτερικό του ποτηριού», όπως και τώρα οι όμοιοί τους νέοι Φαρισαίοι, διαμορφώνοντας τον εξωτερικό άνθρωπο με επιτηδευμένο νου, δικαιώνουν τους εαυτούς τους, χωρίς το Άγιο Πνεύμα να συμμαρτυρεί στο πνεύμα τους ότι είναι τέκνα Θεού, σύμφωνα με τον απόστολο που λέει: «το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα Θεού» —και μη θέλοντας να γνωρίσουν την εν αγιασμώ αύξηση του εσωτερικού ανθρώπου, αλλά αντλώντας βεβαιότητα από τα κατορθώματα της σάρκας, αγνοούν ότι «όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλέως είναι έσωθεν». Διότι υπάρχει κάποια —όπως φαίνεται ότι είναι ο καθένας από εμάς— νοητή συκιά, από την οποία ο Κύριος επιζητεί τον εσωτερικό καρπό και όχι την επίπλαστη εμφάνιση των φύλλων.

«Πες μας, από πού;» «Από το Πνεύμα, λέει, το οποίο μας έδωσε, από αυτό γνωρίζουμε ότι είμαστε τέκνα Θεού και ο ίδιος ο Θεός είναι μέσα μας, επειδή και ο Ίδιος μου τα είπε αυτά με μυστική φωνή.» Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο.

77. Όταν με κάθε δύναμη, προθυμία και προαίρεση, με ορμή ακατάσχετη, εκπληρώσουμε όσα από τον ίδιο τον Θεό μυστικά και με τρόπο άγνωστο μας διδάσκονται και μας εντέλλονται, χωρίς να παραλείψουμε απολύτως τίποτα, τότε σε εμάς, ως πιστούς και υπακούους, ως αληθινούς μαθητές και φίλους, αποκαλύπτεται φανερά, όπως ακριβώς παλαιά αποκαλύφθηκε στους αγίους μαθητές και αποστόλους του και σε όλους όσοι μέσω αυτών πίστεψαν στο όνομά του· και τότε γινόμαστε υιοί Θεού κατά χάριν, όπως λέει ο Παύλος: «Όσοι οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί Θεού· και αν είναι υιοί, είναι και κληρονόμοι, κληρονόμοι αφενός του Θεού, συγκληρονόμοι δε του Χριστού».

Διότι τα μεν άλλα είναι δημιουργήματα, αυτό όμως μόνο είναι δημιουργός, ως αχώριστο από τον Πατέρα και ομοίως από τον Υιό. Τα τρία είναι Θεός· διότι η Τριάδα είναι ένας Θεός. Αυτή έδωσε ουσία στο παν, αυτή τα έκτισε όλα. Αυτή έκτισε κατά τη σάρκα μέσα στον κόσμο τον Λόγο και Υιό του Πατρός για τη δική μας σωτηρία, αν και εκείνος ήταν αχώριστος τόσο από τον Πατέρα όσο και από το Πνεύμα. Σαρκώνεται δε πραγματικά με την επιφοίτηση του Πνεύματος και γίνεται αυτό που δεν ήταν, άνθρωπος όμοιος με εμένα, χωρίς την αμαρτία και μακριά από κάθε ανομία, ορώμενος από όλους ταυτόχρονα ως Θεός και άνθρωπος, έχοντας το θείο Πνεύμα του να συνυπάρχει στη φύση του, με το οποίο ζωοποίησε νεκρούς, άνοιξε τα μάτια τυφλών και καθάρισε λεπρούς, εκδιώκοντας δαίμονες. Αυτός, αφού υπέμεινε τον σταυρό και ομοίως τον θάνατο, αφού αναστήθηκε εν Πνεύματι, αναλήφθηκε με δόξα και εγκαινίασε τον δρόμο προς τους ουρανούς για όλους όσοι πιστεύουν σε αυτόν με αταλάντευτη πίστη, και εξέχεε πλουσιοπάροχα το Πανάγιο Πνεύμα σε όλους αυτούς που αποδεικνύουν την πίστη τους από τα έργα. Και τώρα άφθονα εκχέει αυτό στους ανθρώπους αυτούς και μέσω αυτού θεοποιεί εκείνους με τους οποίους θα ενωθεί πλήρως, και από ανθρώπους τους μεταμορφώνει αναλλοίωτα και τους αναδεικνύει τέκνα Θεού, αδελφούς του Σωτήρα, συγκληρονόμους του Χριστού, και κληρονόμους του Θεού, θεούς που συνυπάρχουν με τον Θεό εν Αγίω Πνεύματι, δέσμιους μεν μόνο στη σάρκα, ελεύθερους δε στο πνεύμα, οι οποίοι συνανέρχονται με τον Χριστό στους ουρανούς με ευκολία και έχουν αποκτήσει ολόκληρο το πολίτευμά τους εκεί, μέσα στη θεωρία των αγαθών τα οποία μάτια δεν αντίκρισαν.