Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 8:18

Δίκαιη, λέει, ανταπόδοση θα λάβει ο καθένας για τα πεπραγμένα του. Όσοι είναι πρόθυμοι να βλάψουν τον πλησίον τους θα αιχμαλωτιστούν από τον διάβολο και θα υποστούν τον ψυχικό θάνατο από τη σατανική μάχαιρα, υποδουλωμένοι σε εκείνον από τον οποίο νικήθηκαν εξαιτίας των έργων τους, όπως λέει ο μέγας Ιάκωβος. Όσοι όμως έχουν ειλικρινή πίστη και αμετάθετη υπομονή στους πειρασμούς, θα παραμείνουν ανεξάλειπτοι στη βίβλο της ζωής· κοινωνούς αυτών είθε να αναδείξει και εμάς ο πανελεήμων Θεός, θεωρώντας εμείς ανάξια λόγου τα παθήματα του παρόντος καιρού μπροστά στη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί στους αγίους, και βαδίζοντας με ανδρεία τη στενή οδό, ώστε στο τέλος της, βρίσκοντας τη δόξα, την ανάπαυση και την ευρυχωρία στον μέλλοντα αιώνα, να συμβασιλεύσουμε με τον Χριστό, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα κάθε ευχαριστία και προσκύνηση, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες· αμήν.

Και άκουσα μία φωνή από τον ουρανό να μου λέει: «Γράψε: μακάριοι οι νεκροί που πεθαίνουν εν Κυρίω από εδώ και στο εξής. Ναι, λέει το Πνεύμα, για να αναπαυθούν από τους κόπους τους. Και τα έργα τους ακολουθούν μαζί τους». Η φωνή από τον ουρανό δεν μακαρίζει όλους τους νεκρούς, αλλά εκείνους που πεθαίνουν εν Κυρίω, εκείνους που νεκρώθηκαν για τον κόσμο και περιφέρουν στο σώμα τους τη νέκρωση του Ιησού και συμπάσχουν με τον Χριστό. Διότι γι' αυτούς η έξοδος από το σώμα είναι πράγματι ανάπαυση από τους κόπους, και η συνοδεία των έργων τους αποτελεί αφορμή για αμάραντα στεφάνια και βραβεία δόξας, καθώς τα έπαθλα υπερβαίνουν κατά πολύ σε μέγεθος τους άθλους, τους οποίους διεξήγαγαν ενάντια στις αόρατες δυνάμεις οι αγωνιστές του Χριστού και Θεού μας. «Διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί» σε αυτούς που ευαρεστούν τον Θεό, όπως λέει ο απόστολος. Αυτήν (τη δόξα) επιθυμώντας κι εμείς, πρέπει ακατάπαυστα να προσευχόμαστε στον Θεό λέγοντας: «Κλίνε τις καρδιές μας, Κύριε, στα μαρτύριά σου και απόστρεψε τα μάτια μας από κάθε ματαιότητα», «και μην έλθεις σε κρίση με τους δούλους σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου», αλλά με τους πλούσιους οικτιρμούς σου επίσκεψέ μας. Διότι δικό σου είναι το κράτος και η βασιλεία και η δύναμη και η δόξα, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Εγώ θα δώσω σε εκείνον που διψά δωρεάν από την πηγή του ύδατος της ζωής. Σε εκείνον που διψά για τη δικαιοσύνη, υπόσχεται να παράσχει τη χάρη του ζωοποιού Πνεύματος, την οποία υποσχέθηκε μέσα στα Ευαγγέλια σε όσους πιστεύουν σε αυτόν. Προσθέτει δε το «δωρεάν», διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι ισάξια με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί στους αγίους, ή «δωρεάν», διότι δεν είναι δυνατόν να αποκτηθεί αυτή με χρήματα, αλλά με αγαθά έργα και με τη φιλανθρωπία Εκείνου που την παρέχει.

Θυμήθηκα τα από αιώνων κρίματά σου, Κύριε, και παρηγορήθηκα. Διότι, ενθυμούμενος αυτά που πρόκειται να ανταποδοθούν στον καθένα από τον έναν αιώνα έως τον άλλον, ο δίκαιος παρηγορείται και παραμένει αλύπητος, λέγοντας: Τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Φέρνοντας στη μνήμη μου τις κρίσεις που εφήρμοσες στο παρελθόν εναντίον όσων αδικούσαν τον Ισραήλ, παρηγορήθηκα· διότι γνωρίζω ότι ούτε κι εγώ θα εγκαταλειφθώ στους διωγμούς, και ότι τα πάντα συμβαίνουν στους ανθρώπους σύμφωνα με την κρίση του Θεού.

Η άσκηση είναι βαριά και η εγκράτεια δυσβάστακτη· αλλά τίποτα δεν είναι γλυκύτερο από τον επουράνιο Νυμφίο. Εδώ κοπιάζουμε λίγο, εκεί όμως θα λάβουμε την αιώνια ζωή· διότι λέει ο άγιος Παύλος: «δεν είναι άξια λόγου τα παθήματα του παρόντος καιρού σε σύγκριση με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Είναι καλό να αποφεύγει κανείς το πλήθος και να αποσύρεται κατά μόνας. Μεγάλη αρετή είναι η εγκράτεια, μεγάλο καύχημα η αγνεία, μεγάλα τα εγκώμια της παρθενίας. Ω παρθενία, πλούτε ακατάληπτε! Ω παρθενία, στεφάνι αμάραντο! Ω παρθενία, ναέ του Θεού και κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος! Ω παρθενία, πολύτιμε μαργαρίτη, που στους πολλούς παραμένεις αφανής, και βρίσκεσαι μόνο από λίγους! Ω εγκράτεια, φίλη του Θεού που εγκωμιάζεσαι από τους αγίους! Ω εγκράτεια, που από πολλούς μισείσαι, αλλά αναγνωρίζεσαι από τους άξιους! Ω εγκράτεια, που αποφεύγεις τον θάνατο και τον άδη, και κατέχεσαι από την αθανασία! Ω εγκράτεια, χαρά των προφητών και καύχημα των αποστόλων! Ω εγκράτεια, βίε των αγγέλων και στέφανε των αγίων ανθρώπων! Μακάριος όποιος σε κατέχει, μακάριος όποιος παραμένει σταθερός σε εσένα με υπομονή· διότι, αφού κοπιάσει λίγο, θα χαρεί πολύ μαζί σου. Μακάριος όποιος νήστεψε όλο τούτο τον χρόνο, διότι, όταν κατοικήσει στην Άνω Ιερουσαλήμ, θα συναγαλιάζεται μαζί με τους αγγέλους και θα αναπαυθεί μαζί με τους αγίους προφήτες και τους αποστόλους.

Επομένως, τέκνα, ας μην αποκάμνουμε, ούτε να νομίζουμε ότι δαπανούμε πολύ χρόνο ή ότι κατορθώνουμε κάτι σπουδαίο. Διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ούτε, βλέποντας τον κόσμο, να νομίζουμε ότι έχουμε απαρνηθεί σπουδαία πράγματα· διότι και αυτή η ίδια, ολόκληρη η γη, είναι ελαχιστότατη σε σύγκριση με ολόκληρο τον ουρανό. Εάν, λοιπόν, τυγχάναμε κύριοι όλης της γης και απαρνούμασταν όλη τη γη, και πάλι δεν θα ήταν τίποτα το αξιόλογο μπροστά στη βασιλεία των ουρανών. Διότι, όπως ακριβώς εάν κάποιος περιφρονούσε μία χάλκινη δραχμή για να κερδίσει εκατό χρυσές δραχμές, έτσι και αυτός που είναι κύριος όλης της γης και την απαρνείται, αφήνει λίγα και λαμβάνει εκατονταπλάσια. Εάν όμως ούτε ολόκληρη η γη δεν είναι ισάξια των ουρανών, τότε αυτός που αφήνει μερικά χωράφια είναι σαν να μην εγκαταλείπει τίποτα, και ακόμη κι αν αφήσει οικία ή αρκετό χρυσό, δεν πρέπει να καυχιέται ούτε να πέφτει σε ακηδία. Εξάλλου, οφείλουμε να αναλογιστούμε ότι, ακόμη κι αν δεν τα εγκαταλείψουμε χάριν της αρετής, αργότερα πεθαίνοντας τα αφήνουμε πίσω μας, και μάλιστα πολλές φορές σε ανθρώπους που δεν θέλουμε, όπως ακριβώς ανέφερε ο Εκκλησιαστής.

Πρωτίστως, ας είναι κοινή μέριμνα όλων μας αυτή: από τη στιγμή που αρχίσαμε, να μην υποχωρούμε ούτε να αποκάμνουμε στους μόχθους, ούτε να λέμε: «Περάσαμε πολύ χρόνο στην άσκηση»· αλλά μάλλον κάθε μέρα, σαν να αρχίζουμε τώρα, να αυξάνουμε την προθυμία μας. Διότι ολόκληρος ο βίος των ανθρώπων είναι ελάχιστος, συγκρινόμενος με τους μελλοντικούς αιώνες, έτσι ώστε και όλος ο χρόνος μας να μην είναι τίποτα μπροστά στην αιώνια ζωή. Και κάθε πράγμα στον κόσμο πωλείται στην αξία του, και ο καθένας ανταλλάσσει το ίσο με το ίσο, η υπόσχεση όμως της αιώνιας ζωής αγοράζεται με κάτι ελάχιστο. Διότι έχει γραφτεί: «Οι ημέρες της ζωής μας ανέρχονται σε εβδομήντα έτη, και αν υπάρχει ευρωστία, σε ογδόντα έτη, και το μεγαλύτερο μέρος τους είναι κόπος και πόνος». Όταν λοιπόν παραμείνουμε στην άσκηση και τα ογδόντα ή και τα εκατό έτη, δεν θα βασιλεύσουμε για χρόνο ίσο με τα εκατό έτη, αλλά αντί για τα εκατό, θα βασιλεύσουμε στους αιώνες των αιώνων. Και ενώ αγωνιστήκαμε πάνω στη γη, δεν λαμβάνουμε την κληρονομία στη γη, αλλά στους ουρανούς έχουμε τις υποσχέσεις. Και πάλι, ενώ αποθέτουμε σώμα φθαρτό, το αναλαμβάνουμε πίσω άφθαρτο. Επομένως, τέκνα, ας μην ολιγοψυχούμε ούτε να νομίζουμε ότι αργοπορούμε ή ότι κάνουμε κάτι σπουδαίο. «Διότι τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Ούτε πάλι, βλέποντας τον κόσμο, να νομίζουμε ότι έχουμε απαρνηθεί σπουδαία πράγματα· διότι και αυτή ολόκληρη η γη είναι πάρα πολύ μικρή σε σχέση με ολόκληρο τον ουρανό.

Θεραπεύτηκες; Δείξε ότι σταμάτησε η ροή του αίματός σου. Και εάν τα έχεις αυτά, άνθρωπε, βρίσκεσαι κοντά στο να ακούσεις τον Σωτήρα να λέει προς την πεντακάθαρη και ωραιότατη ψυχή σου: «Είσαι όλη καλή και δεν υπάρχει ψεγάδι επάνω σου», και πάλι τον Απόστολο να λέει: «Χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια». Έχει ανοίξει, λοιπόν, για εμάς η θύρα και έχει ανοιχτεί η οδός, αλλά ας κατανοήσουμε ότι «Στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή», και ότι «Μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών». Και ας δείξουμε καρτερία στον έμπρακτο κόπο μας. Διότι αληθώς: «Δεν συγκρίνονται τα παθήματα του τωρινού καιρού με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Και «δεν είναι άδικος ο Θεός ώστε να ξεχάσει» τέτοιους κόπους, εάν κρατήσουμε την υπομονή μας έως το τέλος. Διότι λέει: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί», εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών.

Μη ζητήσεις λοιπόν τίποτα από τον Θεό, ούτε μέσω των δούλων του, παρά μόνο βοήθεια και υπομονή. «Διότι εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί» εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Διότι Αυτός μεριμνά για εμάς στους αιώνες. Αμήν. Δεν γνωρίζεις τι είπε ο Κύριος στον άγιο Παύλο, όταν εκείνος ζητούσε να απομακρυνθεί από αυτόν η θλίψη; «Σου αρκεί η χάρη μου». Μήπως το είπε αυτό επειδή τον μισούσε ή επειδή γνώριζε τι τον συμφέρει; Να θυμάσαι ότι «τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Συγχωρέστε με και προσευχηθείτε υπέρ εμού του αχρείου δούλου, ώστε να τηρήσω και εγώ αυτά τα μέτρα μέχρι τέλους. Διότι εκείνος που τα τηρεί, έχει ήδη γίνει αδελφός του Ιησού. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Αυτός ο αδελφός που κατοικούσε κοντά σε αυτόν τον ασθενή γέροντα, συμπάσχοντας για την ασθένειά του, παρακάλεσε θερμά τον μεγάλο Γέροντα να προσευχηθεί γι' αυτόν. Απόκριση Βαρσανουφίου: Αδελφέ οχληρέ, «εάν γνώριζες τη δωρεά του Θεού», για ποιον λόγο από καιρό σε καιρό παιδαγωγεί τον δούλο του Ανδρέα ως εύσπλαχνος πατέρας, θα δόξαζες τον Θεό για να αποστομώσει μακριά από αυτόν το μιαρό στόμα του δράκοντα, ώστε να μη βρει εναντίον του καμία πρόφαση την ημέρα της κρίσεως εξαιτίας των μεγάλων υποσχέσεων, οι οποίες του δόθηκαν από τον Θεό μέσω εμού του ελαχίστου και αχρείου δούλου. Και τι νομίζεις, ότι δεν συμπάσχω μαζί του περισσότερο από κάθε άλλον άνθρωπο; Ναι, διότι πώς αλλιώς ισχύει το «Εάν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη;» Εάν γνώριζε με αλήθεια τη λαμπρότητα αυτών που τον περιμένουν, θα έψαλλε μαζί με τον Παύλο, ευχαριστώντας με αγαλλίαση ότι «Δεν είναι άξια συγκρίσεως τα παθήματα του τωρινού καιρού με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Ο Θεός θα τον ενδυναμώσει και θα του στείλει το μέγα έλεος. Σας ασπάζομαι εν Αγίω Πνεύματι, βλέποντας συν Θεώ την προκοπή σας, την εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών.

Αλλά εμείς, αφήνοντας τις λύπες για όσα μας λείπουν, ας διδαχθούμε να αποδίδουμε ευχαριστία για τα παρόντα. Ας λέμε στις πιο δυσάρεστες περιστάσεις της ζωής προς τον σοφό Ιατρό: «Με μικρή θλίψη είναι η παιδαγωγία σου σε εμάς». Ας λέμε: «Καλό είναι για εμένα το ότι με ταπείνωσες». Ας λέμε ότι «δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Ας λέμε ότι «έχουμε μαστιγωθεί για λίγα σε σχέση με όσα αμαρτήσαμε». Ας παρακαλέσουμε τον Κύριο, λέγοντας: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, αλλά με δίκαιη κρίση, και όχι με θυμό». Διότι, όταν ελεγχόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Στην πιο χαρμόσυνη, πάλι, πορεία του βίου ας λέμε εκείνη τη φωνή του Δαβίδ: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Μας έφερε από το μη ον στο είναι· μας τίμησε με το λογικό· μας χάρισε τέχνες ως βοηθούς για τη ζωή· αναδίδει τροφές από τη γη· μας παρέσχε την υπηρεσία των ζώων. Για εμάς υπάρχουν οι βροχές· για εμάς ο ήλιος· η ορεινή και η πεδινή χώρα έχουν διακοσμηθεί για χάρη μας, ετοιμάζοντάς μας καταφύγια στις κορυφές των βουνών. Για εμάς ρέουν οι ποταμοί· για εμάς αναβλύζουν οι πηγές· η θάλασσα έχει αφεθεί σε εμάς για εμπόριο· οι πλούτοι των μετάλλων, οι κάθε είδους απολαύσεις προσφέρονται, καθώς ολόκληρη η κτίση μάς δωροφορεί, εξαιτίας της πλούσιας και άφθονης χάριτος του Ευεργέτου προς εμάς.

Μακάριος είναι εκείνος που αξιώθηκε τα παθήματα υπέρ του Χριστού. Μακαριότερος δε είναι εκείνος που πλεόνασε στα παθήματα, διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Αν λοιπόν ήταν δυνατόν να έρθω εγώ ο ίδιος, τίποτα δεν θα προτιμούσα περισσότερο από τη συνάντηση μαζί σας, ώστε και να δω τους αθλητές του Χριστού, και να τους ασπαστώ, και να γίνω κοινωνός των προσευχών και των πνευματικών χαρισμάτων σας.

Απευθύνουμε αυτούς τους λόγους σε εσάς που ήδη γνωρίζετε, διότι κανένα μέρος της οικουμένης δεν αγνοεί πλέον τις συμφορές μας. Επομένως, δεν πρέπει να θεωρήσετε ότι διατυπώνουμε αυτούς τους λόγους με σκοπό τη διδαχή, ούτε για να υπενθυμίσουμε την οφειλόμενη μέριμνά σας. Διότι γνωρίζουμε καλά ότι ποτέ δεν θα μας ξεχνούσατε, όπως ακριβώς δεν ξεχνά η μητέρα τα τέκνα της κοιλίας της. Αλλά, επειδή όπως ακριβώς εκείνοι που συνέχονται από κάποια οδύνη ανακουφίζουν εκ φύσεως τους πόνους τους μέσω των στεναγμών, το ίδιο πράττουμε και εμείς· κατά κάποιον τρόπο αποβάλλουμε το βάρος της λύπης, αναγγέλλοντας στην αγάπη σας τις πολυειδείς συμφορές μας, μήπως τυχόν, κινητοποιούμενοι πιο ένθερμα στις υπέρ ημών προσευχές, εκλιπαρήσετε τον Κύριο να συμφιλιωθεί μαζί μας. Εάν, λοιπόν, οι θλίψεις ήταν οι μόνες που μας καταπονούσαν, θα προτρέπαμε τους εαυτούς μας να τηρήσουν ησυχία και να χαίρονται για τα παθήματα υπέρ του Χριστού, επειδή «τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Τώρα, όμως, φοβόμαστε μήπως το κακό καθώς αυξάνεται, σαν μια φλόγα που προχωρά μέσα από την καιόμενη ύλη, αφού καταναλώσει τα κοντινά της, αγγίξει και τα πιο μακρινά. Διότι το κακό της αιρέσεως εξαπλώνεται, και υπάρχει φόβος μήπως, αφού κατασπαράξει τις δικές μας Εκκλησίες, επεκταθεί στο εξής και στο υγιές τμήμα της δικής σας παροικίας.

Ας πούμε: Καλό είναι σε εμένα το ότι με ταπείνωσες. Ας πούμε ότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ας πούμε ότι τιμωρηθήκαμε λιγότερο από όσο αναλογεί στις αμαρτίες μας. Ας παρακαλέσουμε τον Κύριο λέγοντας: Παίδευσέ μας, Κύριε, όμως με δικαιοσύνη και όχι με θυμό. Διότι, όταν ελεγχόμαστε από τον Κύριο, παιδευόμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Όταν πάλι βρισκόμαστε σε πιο ευχάριστη περίοδο της ζωής μας, ας επαναλαμβάνουμε εκείνα τα λόγια του Δαβίδ: Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας έχει προσφέρει; Και πολύ ορθά απορούσε ο Προφήτης, αναλογιζόμενος τη δική του φτώχεια, επειδή δεν είχε τίποτα άξιο να προσφέρει ως αντάλλαγμα. Διότι Εκείνος, έπειτα από τόσο μεγάλες και λαμπρές ευεργεσίες, οι οποίες μάλιστα είναι ανυπέρβλητες, μας υπόσχεται πολλαπλάσια αγαθά για το μέλλον: Εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους Τον αγαπούν. Είθε να τα αξιωθούμε και εμείς, αφού καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από τα πάθη της σάρκας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Μακάριος είναι αυτός που καταξιώθηκε των υπέρ του Χριστού παθημάτων. Μακαριότερος δε είναι εκείνος που πλεόνασε στα παθήματα· διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Διότι εκείνος που δεν υπέκυψε στις θλίψεις, αλλά μέσω της ελπίδας στον Θεό υπέμεινε το βάρος της λύπης, έχει μεγάλη την ανταπόδοση από τον Θεό για την υπομονή του.

Για να έχουν φόβο και οι υπόλοιποι. Γενικά δε, εκείνος που δεν αποδέχεται τη θεραπεία που του προσφέρεται από τον προεστώτα, βρίσκεται σε ασυμφωνία και με τον ίδιο τον εαυτό του. Διότι, εάν δεν καταδέχεται να υποταχθεί και επιβάλλει το δικό του θέλημα, γιατί βρίσκεται μαζί του; Γιατί τον αναγνωρίζει ως προστάτη της δικής του ζωής; Εφόσον όμως δέχθηκε μια φορά να συγκαταλεχθεί στο σώμα της αδελφότητας, εάν κριθεί να γίνει σκεύος υπηρετικό, ακόμη και αν το πρόσταγμα φαίνεται να ξεπερνά τις δυνάμεις του, ας επιρρίψει την ευθύνη σε εκείνον που του προστάζει κάτι πάνω από τις δυνάμεις του, και ας επιδεικνύει την ευπείθεια και την υπακοή μέχρι θανάτου, ενθυμούμενος τον Κύριο, ότι έγινε «Υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού». Το να αφηνιάζει όμως κανείς και να αντιλέγει, αποτελεί απόδειξη πολλών κακών: ασθένειας της πίστεως, αμφιβολίας της ελπίδας, καθώς και αλαζονείας και υπερηφάνειας του ήθους. Διότι ούτε απειθεί κανείς, εάν προηγουμένως δεν έχει κατακρίνει εκείνον που τον συμβουλεύει, ούτε βέβαια εκείνος που πιστεύει στις υποσχέσεις του Θεού και έχει βεβαία σε αυτές την ελπίδα του, ακόμη και αν είναι κοπιαστικά τα όσα έχουν προσταχθεί, θα διστάσει ποτέ απέναντί τους, γνωρίζοντας ότι «δεν είναι άξια τα παθήματα του τωρινού καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί». Και εκείνος που έχει πειστεί ότι «όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί», επιδεικνύει μεγαλύτερη προθυμία από την προσδοκία εκείνου που τον πρόσταξε, γνωρίζοντας ότι «το προσωρινό και ελαφρύ της θλίψεως κατεργάζεται σε εξαιρετικά υπερβολικό βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξης».

Να μην καυχάσαι διόλου, ούτε να λες εγκώμια για τον εαυτό σου, ούτε να ακούς με ευχαρίστηση άλλον να σε εγκωμιάζει· αλλά να εργάζεσαι τα πάντα εν κρυπτώ, και να μην τα πράττεις για επίδειξη στους ανθρώπους· να ζητάς μόνο τον έπαινο από τον Θεό, και να συλλογίζεσαι τη φοβερή και ένδοξη παρουσία Του, τη μετάβαση από αυτήν εδώ τη ζωή, τα αγαθά που φυλάσσονται για τους δικαίους, καθώς και το ετοιμασμένο πυρ για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Πάνω δε σε όλα αυτά, να μνημονεύεις το αποστολικό ρητό: Ότι τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς.

ΟΜΙΛΙΑ Θ΄. Εις την μεταμόρφωσιν του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Εκείνοι μεν που γνωρίζουν καλά να αγωνίζονται, χαίρονται με τα χειροκροτήματα των θεατών, και με τις ελπίδες των βραβείων ακονίζονται προς την πρέπουσα σε αυτούς νίκη. Όσοι πάλι επιθυμούν διακαώς να επιτύχουν τα θεία χαρίσματα και διψούν να συμμετάσχουν στην ελπίδα που έχει ετοιμαστεί για τους αγίους, αποδέχονται με χαρά τους αγώνες υπέρ της ευσέβειας στον Χριστό. Και κατορθώνουν την ευδόκιμη ζωή, όχι επειδή προτιμούν την άμισθη οκνηρία ούτε επειδή αγαπούν την άνανδρη δειλία, αλλά μάλλον επειδή δείχνονται ανδρείοι απέναντι σε κάθε πειρασμό, θεωρούν τις επιθέσεις των διωγμών εντελώς ανάξιες λόγου, και πιστεύουν ως πλούτο το να πάθουν υπέρ Αυτού. Διότι θυμούνται τον μακάριο Παύλο που γράφει ότι τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Παρατήρησε λοιπόν ότι με άριστη οικονομία ενήργησε και τώρα ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, για την ωφέλεια και την οικοδομή των αγίων αποστόλων. Διότι τους είπε: «Αν κάποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί. Επειδή όποιος θέλει να σώσει την ψυχή του, θα την χάσει· όποιος όμως χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα την βρει». Και βέβαια το παράγγελμα αυτό είναι σωτήριο, αρμόζει στους αγίους, γίνεται πρόξενο της ανώτατης δόξας και δημιουργεί την ατελεύτητη χαρά.

Τότε ακριβώς ο νους μέσα μας λειτουργεί σαν ένας κριτής και δικαστής· και αφού επαινέσει το αγαθό και αναγνωρίσει ότι αυτό πρέπει να επικρατεί, επιζητεί την ορθή κρίση. Αν όμως παραχωρήσει τη νίκη στη φαυλότητα, έχει απομακρυνθεί από την ορθή κρίση και θα ακούσει δικαίως: «Αλίμονο σε αυτούς που λένε το πονηρό καλό, και το καλό πονηρό· αλίμονο σε αυτούς που λένε το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό· σε αυτούς που παρουσιάζουν το σκοτάδι ως φως, και το φως ως σκοτάδι.» Αποτελεί επομένως ευαγγελικό καύχημα το να κρίνει κανείς ορθά, και να υπερασπίζεται τους αδικουμένους. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το: «Σώστε τον αδικούμενο.» Επιπλέον, προς αυτή την κατεύθυνση, πρέπει κανείς να επιδιώκει τη συμπάθεια και την αμεροληψία. «Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό», λέει, «και δικαιώστε τη χήρα· και ελάτε να ελεγχθούμε, λέει ο Κύριος»· όχι βέβαια σαν να δικαζόμαστε με τον Δεσπότη. «Διότι οπωσδήποτε θα δικαιωθεί», λέει, «στα λόγια Του, και θα νικήσει όταν κρίνεται.» Διότι κανείς δεν θα είναι καθαρός από ρύπο, ούτε θα μπορέσει να καυχηθεί κάποιος ότι έχει αγνή την καρδιά, αλλά μάλλον καθώς ελέγχονται, και κατά κάποιον τρόπο δοκιμάζουν τους εαυτούς τους, (αντιλαμβάνονται) ότι το μέγεθος της θείας δωρεάς είναι και πολύ μεγάλο και αξιολογότατο. Όπως ακριβώς μας γράφει ο σοφός Παύλος: «Δεν είναι άξια τα παθήματα του τωρινού καιρού μπροστά στη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς.» Υπόσχεται, επομένως, σε αυτούς που μεταβαίνουν από τη νομική αγωγή κατά κάποιον τρόπο διά της πίστεως στην καθαρότητα της κατά Χριστόν ζωής, την άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων.

Αυτό ακριβώς, έχοντας κατανοήσει και μάθει καλά ο θαυμάσιος δούλος Παύλος, λέει: «Εάν κηρύττω το Ευαγγέλιο, δεν είναι για μένα καύχημα· διότι μου επιβάλλεται ως ανάγκη. Αλίμονό μου δε, εάν δεν κηρύττω το Ευαγγέλιο». Και πάλι: «Είμαι οφειλέτης, λέει, στο κήρυγμα της διδασκαλίας, και σε Έλληνες και σε βαρβάρους, και σε σοφούς και σε ασυνέτους». Εάν, λοιπόν, έχεις γίνει δόκιμος και έχεις τηρήσει τις θείες εντολές και υπάκουσες στον Δεσπότη, μην απαιτείς από τον Θεό τις τιμές ως οφειλή, αλλά μάλλον να τον πλησιάζεις ζητώντας από τη γενναιοδωρία του· σκέψου ότι οι δικοί μας κύριοι δεν αναγνωρίζουν χάρη, όταν κάποιοι από τους δούλους τους φέρνουν σε πέρας την υπηρεσία που τους έχει ανατεθεί, αλλά από γενναιοδωρία πολλές φορές, ανταμείβοντας την αφοσίωση των γνήσιων δούλων, γεννούν σε αυτούς μεγαλύτερη προθυμία. Έτσι και ο Θεός, από τη μια απαιτεί από εμάς τη δουλεία, ασκώντας το δικαίωμα της δεσποτείας του· επειδή όμως είναι αγαθός και γενναιόδωρος, υπόσχεται και βραβεία σε όσους κοπιάζουν· και το μέγεθος της γενναιοδωρίας του υπερβαίνει κατά πολύ τους ιδρώτες των υποταγμένων. Και αυτό το επιβεβαιώνει ο Παύλος γράφοντας: «Τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Και, παρόλο που είμαστε δούλοι, μας ονομάζει υιούς, και μας στεφανώνει με την τιμή που αρμόζει σε τέκνα. Πρόσεξε δε ότι, αφού πρώτα καλλιεργήσει κανείς τη δική του σάρκα, έτσι πρέπει να ποιμαίνει τους άλλους. «

Διότι εγώ λέω ότι πρέπει, σε όσους έχουν λάβει τέτοια εξαιρετική δόξα, εφόσον υπάρχει αυτός ο σκοπός, να μη μαλθακίζονται καθόλου, αλλά να αγαπούν να επιδεικνύουν ανδρεία απέναντι στον όκνο, τη δειλία και κάθε ραθυμία, ώστε να μη θεωρούν τίποτα ανηφορικό ή δυσκολοδιάβατο, αλλά να βλέπουν το τραχύ ως πολύ εύκολο να περπατηθεί, και το δυσκολοκατόρθωτο ως εντελώς εύκολο να επιτευχθεί. Διότι είναι αληθινά αισχρό, εκείνοι μεν που συνηθίζουν να καυχώνται για τη σωματική τους ρώμη και έχουν ασκηθεί στην τέχνη που τιμάται στις παλαίστρες και στις γυμνοπαιδίες των πόλεων, δηλαδή στην τέχνη που είναι ένδοξη στις μάχες και απρόσβλητη σε όσους επιχειρούν να τους αντισταθούν, να σπεύδουν να στεφανώσουν τα κεφάλια τους με την πιο λαμπρή δόξα. Ενώ εμείς, στους οποίους έλαμψε ο ισόθεος Λόγος, και οι οποίοι δεν επιδιώκουμε να αποκτήσουμε κοσμική ευθυμία ούτε ευημερία μετρημένη με τον χρόνο, αλλά, όπως είπε ο σοφότατος Παύλος, παραλαμβάνουμε βασιλεία ουρανών ασάλευτη, να δειλιάζουμε μπροστά στους σύντομους πόνους αυτής της ζωής και να ζητούμε την άνεση σε ακατάλληλο καιρό, παρόλο που ο Παύλος βροντοφωνάζει με τον πιο σαφή και ξεκάθαρο τρόπο: «Δεν είναι άξια τα παθήματα του τωρινού καιρού μπροστά στη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Διότι η ένθερμη προσδοκία της κτίσεως περιμένει την αποκάλυψη της δόξης των τέκνων του Θεού».

Και το, «Τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς.» Σε όσους δε έχουν κληθεί στην ιεροσύνη: «Τα χείλη του ιερέα θα φυλάξουν τη γνώση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα του», καθώς και όσα παραγγέλλει γράφοντας στον Τιμόθεο ο σοφότατος Παύλος. Μήπως τα λεγόμενά μου ξεφεύγουν από το πρέπον και παρασύρονται προς το λανθασμένο; ΠΑΛΛ. Σε καμία περίπτωση. ΚΥΡ. Παρατήρησε όμως ότι μόνο σε αυτούς που έλαβαν τον κλήρο της ιεροσύνης επιτρέπει να χρησιμοποιούν τις σάλπιγγες· αναθέτοντας, νομίζω, στους παιδαγωγούς των λαών και στους καθαγιασμένους για την ιεροσύνη τον μυσταγωγικό λόγο, ο οποίος παρακινεί και προς την επιθυμία της αρετής. Γι' αυτόν τον λόγο, πιστεύω, λέει προς τον Μωυσή: «Κατασκεύασε για τον εαυτό σου δύο σάλπιγγες.» Και επισφραγίζοντας το ζήτημα με νόμο, λέει: «Και οι γιοι του Ααρών, οι ιερείς, θα σαλπίζουν με τις σάλπιγγες· και αυτό θα είναι για εσάς αιώνιος νόμος στις γενεές σας.» ΠΑΛΛ. Επομένως, θα εκλάβουμε τους τρόπους των σαλπισμάτων σύμφωνα με το νόημα που ταιριάζει σε καθετί από αυτά που συνήθως ευδοκιμούν. Έτσι θα αναχωρήσουμε μαζί και θα καταλύσουμε μαζί με τη νεφέλη, δηλαδή, θα συμπορευθούμε νοητώς και θα συναναπαυθούμε με τον Χριστό. ΚΥΡ. Σωστά μιλάς. Διότι προς αυτό μας πείθει να σκεφτόμαστε και ο λόγος του προφήτη που λέει τα εξής: «Και τώρα, Ισραήλ, τι ζητάει από εσένα Κύριος ο Θεός, παρά μόνο να πράττεις το δίκαιο, να αγαπάς το έλεος, και να είσαι έτοιμος να πορεύεσαι μαζί με τον Κύριο τον Θεό σου;» ΠΑΛΛ.

Ονομάζεται δε Παράκλητος επειδή παρηγορεί, ενθαρρύνει και συμπαρίσταται στην αδυναμία μας. Διότι το τι πρέπει να ζητήσουμε στην προσευχή μας όπως αρμόζει, δεν το γνωρίζουμε. Αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους, προφανώς προς τον Θεό. Πολλές φορές, για χάρη του Χριστού, κάποιος υβρίστηκε και ατιμάστηκε άδικα, έφτασε στο μαρτύριο, με βάσανα από παντού και φωτιά και ξίφη και θηρία και βυθό. Όμως το Άγιο Πνεύμα του ψιθυρίζει λέγοντας: Υπόμεινε για τον Κύριο, άνθρωπε. Μικρά είναι αυτά που υφίστασαι, μεγάλα αυτά που σου δωρίζονται. Αφού κοπιάσεις για λίγο χρόνο, πρόκειται να ζήσεις αιώνια με τους αγγέλους. Δεν είναι άξια συγκρίσεως τα παθήματα του τωρινού καιρού με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ζωγραφίζει στον άνθρωπο τη βασιλεία των ουρανών, του υποδεικνύει και τον παράδεισο της τρυφής. Και οι μάρτυρες, έχοντας μεν εξ ανάγκης τα σωματικά τους πρόσωπα στραμμένα προς τους δικαστές, βρισκόμενοι όμως πλέον με τη δύναμη του Πνεύματος μέσα στον παράδεισο, περιφρόνησαν τις φαινομενικές κακουχίες.

Απέρριψες τον πρόσκαιρο πλούτο; Απόρριψε και την υπερηφάνεια του πλούτου. Αποξένωσες τον εαυτό σου από τους κατά σάρκα γονείς; Μείνε σταθερός στην αποταγή, υπομένοντας γενναία τους κόπους των αρετών. Διότι η αποταγή δεν έχει ισχύ μόνο για μία ημέρα, αλλά παρατείνεται μέχρι τον θάνατο. Εάν όντως θέλεις να αναδειχθείς νικηφόρος, μάθε να υπομένεις γενναία τους κόπους των αρετών με πραότητα σοφίας. Δηλαδή τι εννοώ; Να υβρίζεσαι από κατώτερους και να μην οργίζεσαι, να εξουθενώνεσαι και να δείχνεις ανοχή, να ραπίζεσαι και να υπομένεις, να συκοφαντείσαι και να μακροθυμείς, να στερείσαι και να ευχαριστείς. Διότι κοίταξε τον συμπολίτη σου, εννοώ τον φτωχό Λάζαρο, σε ποια στέρηση και πόνο έδειξε υπομονή για τον Κύριο. Επειδή απέβλεπε στην ανταπόδοση, καθώς είναι γεγραμμένο: δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Και εσύ, λοιπόν, αγαπητέ, εφόσον επιθύμησες να επιτύχεις τον μακαρισμό του Κυρίου, βάδιζε την οδό της ταπεινοφροσύνης, και ο Κύριος θα σου δωρίσει τον στέφανο της ζωής, τον οποίο υποσχέθηκε σε εκείνους που Τον αγαπούν. Διότι δική Του είναι η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Εφόσον, λοιπόν, τέτοια ελπίδα βρίσκεται μπροστά μας, και τέτοιες υποσχέσεις μάς έχουν δοθεί από τον αψευδή Θεό, ας υπομείνουμε γενναία κάθε επίθεση και θλίψη που προέρχεται από τον Πονηρό, εξαιτίας της ελπίδας που έχει αποταμιευθεί για εμάς στους ουρανούς. Διότι, όσες θλίψεις κι αν υπομείνουμε για τον Κύριο, τι άξιο σύγκρισης μπορεί να υπάρχει σε σχέση με τη μέλλουσα αιώνια ζωή που μας έχει υποσχεθεί, ή σε σχέση με την άνωθεν παράκληση του Αγίου Πνεύματος που γίνεται στις ψυχές οι οποίες υπομένουν, ή σε σχέση με την απολύτρωση από το σκοτάδι της κακίας και από τα οφειλήματα του πλήθους των αμαρτιών μας, καθώς έχει γραφτεί: «όταν κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδευόμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και πάλι: «διότι τα παθήματα της τωρινής εποχής δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Ας γίνουμε σαν γενναίοι στρατιώτες, που πεθαίνουν πρόθυμα για τον βασιλιά μας. Διότι, όταν ήμασταν μέσα στον κόσμο, όταν συναναστρεφόμασταν με βιοτικά πράγματα, δεν παθαίναμε τέτοια, ούτε υφιστάμεθα τέτοιες θλίψεις· αλλά τώρα που προσήλθαμε στον Κύριο για να γίνουμε ευάρεστοι σε Αυτόν, εγείρονται εναντίον μας τέτοιες επιθέσεις, πειρασμοί και θλίψεις από τον Πονηρό.

Γι' αυτό ο Απόστολος λέγει: εάν δηλαδή συναποθάναμε, θα ζήσουμε και μαζί του· εάν τον αρνηθούμε, θα μας αρνηθεί κι εκείνος· εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός· διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του. Διότι θεωρώ ότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που μέλλει να αποκαλυφθεί σε εμάς. Και πάλι: όλοι δε όσοι θέλουν να ζουν ευσεβώς εν Χριστώ Ιησού θα διωχθούν· ενώ οι πονηροί άνθρωποι και οι απατεώνες θα προχωρήσουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι.

Να σκέφτεσαι λοιπόν τα άνω, όχι τα επί της γης· διότι το πολίτευμα των δικαίων υπάρχει στους ουρανούς. Μην αποφεύγεις, λοιπόν, τους κόπους, αφού και εμείς που απομένουμε μακαρίζουμε αυτούς που ευδοκίμησαν εν Κυρίω μέσα σε κόπους, στενοχώριες και ανάγκες. Εάν, λοιπόν, εσύ θέλεις να γίνεις κληρονόμος των δικαίων, μην περιφρονήσεις την ταπείνωση, ούτε να αποφύγεις την κακουχία των κόπων, αλλά να υπομείνεις καρτερικά, για να επιτύχεις την ακατάλυτη ζωή, χαρά και δόξα· όπως λέει και ο Απόστολος: διότι τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Και αν θέλεις να μην εξαπατηθείς σε τίποτα από τον αντίπαλο, να πιστεύεις ότι τίποτα από όσα πράττεις ή επιθυμείς δεν ξεφεύγει από την προσοχή του Θεού. Εάν όμως ο λογισμός σου αμφιβάλλει για τη γνώση του Θεού, να έχεις ως παράδειγμα τον προφήτη Ελισαίο. Διότι όταν γινόταν πόλεμος μεταξύ του βασιλιά του Ισραήλ και της Συρίας, ο βασιλιάς της Συρίας συσκεπτόταν με τους δούλους του λέγοντας: Σε αυτόν τον τόπο θα στρατοπεδεύσω.

Και τώρα, λοιπόν, λέει, υπήρξε καιρός που, όταν, Κύριε, βαδίζοντας ‹τη στενή και τεθλιμμένη› οδό αγωνιζόμασταν υπέρ της ευσέβειας· όμως και 〈σε〉 εκείνη τη 〈θλίψη〉 δεν σε λησμονήσαμε, αλλά παίρνοντας δύναμη από την ίδια τη μνήμη σου υπομέναμε καρτερικά, ώστε να λέμε: «〈θλιβόμενοι〉 αλλά όχι στενοχωρούμενοι, διωκόμενοι αλλά όχι εγκαταλελειμμένοι, καταβαλλόμενοι αλλά όχι απολλύμενοι»· μέσω ακριβώς αυτής της 〈θλίψεως〉 παιδαγωγούμαστε, γνωρίζοντας ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί».⌝ Και κάθε 〈θλίψη〉 λογαριαζόταν από εμάς ως 〈μικρή〉 εξαιτίας του πόθου μας για εσένα, ώστε να λέμε: «δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού προς τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». ⌜Γι' αυτό, υπομένοντας κάθε πόνο, μοιάζαμε με γυναίκα που 〈βρίσκεται σε ωδίνες〉 και βγάζει κραυγές, ακριβώς επειδή πρόκειται να φέρει στο φως το έμβρυο που κυοφορεί στην κοιλιά της· διότι 〈έτσι〉 κι εμείς 〈γίναμε για τον αγαπητό σου〉· έχοντας δηλαδή μέσα στην ψυχή μας τον Μονογενή σου Λόγο και τον 〈φόβο〉 της ευσέβειάς σου που σπάρθηκε σε εμάς από εσένα, υποφέραμε γενναία όλους τους πόνους και τις θλίψεις που μας έβρισκαν, αγωνιώντας μήπως τυχόν αποβάλουμε τον 〈αγαπητό σου〉 που κυοφορείται μέσα μας και τον ένθεο 〈φόβο〉 που σπάρθηκε σε εμάς από αυτόν. Και πράγματι, κάνοντας υπομονή, δεν διαψευστήκαμε στην ελπίδα μας, αλλά 〈γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας〉· διότι το τέλος της κυοφορίας 〈του αγαπητού σου〉 και του 〈φόβου〉 του ήταν η 〈σωτηρία〉 του 〈πνεύματός〉 μας.

Και αυτά τα έλεγε οπλίζοντας και θωρακίζοντας τους μαθητές για τον πόλεμο εναντίον των αντιπάλων, τον οποίο επρόκειτο να υποστούν κηρύττοντας σε όλο τον κόσμο και δίνοντας μαρτυρία για τη βασιλεία του ενός Θεού, ο οποίος είναι κυρίαρχος των πάντων. Επειδή, δηλαδή, επρόκειτο αυτοί εξαιτίας του νέου κηρύγματος να καταδιώκονται και να πολεμούνται από όλους, τους εξασφάλιζε και τους οχύρωνε εκ των προτέρων και τους έκρινε άξιους μακαρισμών. Διότι, ενώ θα επιδείκνυαν άμεμπτο βίο, ώστε να μην παρέχουν αφορμές συκοφαντίας ούτε καν στους εχθρούς τους που αναζητούσαν προφάσεις εναντίον τους, παρ' όλα αυτά, μόνο και μόνο για την ομολογία της πίστεως σε αυτόν και εξαιτίας των παραγγελμάτων του, θα επρόκειτο να διώκονται και να πολεμούνται, να δυσφημούνται και να υπομένουν κάθε είδους λοιδορίες, ύβρεις και ονειδισμούς, όχι εξαιτίας δικών τους παραπτωμάτων, αλλά εξαιτίας του ενάρετου και άκρως δίκαιου βίου τους. Αυτό ακριβώς, έχοντας ειπωθεί σύμφωνα με τη θεία πρόνοια, επαληθεύτηκε πλήρως στα μετέπειτα χρόνια. Εντούτοις, απαλύνει το λυπηρό του λόγου, αναδεικνύοντάς τους ισότιμους με τους παλαιούς προφήτες του Θεού. Γι' αυτό και τους προέτρεπε να χαίρονται και να αγαλλιούν για όλα όσα θα επήρχοντο, αφού θα έπασχαν τα ίδια με τους προφήτες, και φυσικά θα αξιώνονταν παρομοίως με αυτούς την τιμή από τον Θεό. Εξού και δικαιολογημένα ο Παύλος, παίρνοντας θάρρος από αυτά, έλεγε: «Εάν βεβαίως συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε επίσης»· και, «Δεν είναι άξια συγκρίσεως τα παθήματα του παρόντος καιρού προς τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς».

Διότι δεν υπήρξε μόνο μία παρηγοριά, ούτε δύο, αλλά περισσότερες και τόσες πολλές, όσος ήταν και ο αριθμός των οδυνών στην καρδιά μου. Ισάξια, λοιπόν, με τις οδύνες μου, μού παρείχες τις δικές σου παρηγοριές για κάθε οδύνη, προσφέροντας την παρηγοριά σου σαν ένα σωτήριο φάρμακο, και όπως ακριβώς σε περισσότερα τραύματα, προσφέροντας και περισσότερες θεραπείες. Τέτοιου είδους παρηγοριές αντιλαμβανόμενος ο θείος Απόστολος έλεγε: «Ευλογητός ο Θεός, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγοριάς, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη, ώστε να μπορούμε εμείς να παρηγορούμε εκείνους που βρίσκονται σε κάθε είδους θλίψη, μέσω της παρηγοριάς με την οποία παρηγορούμαστε εμείς οι ίδιοι από τον Θεό. Διότι, όπως περισσεύουν τα παθήματα του Χριστού σε εμάς, έτσι περισσεύει και η παρηγοριά μας». Και θα μπορούσε να πει κανείς σχετικά με αυτά, μεταβάλλοντας το χωρίο: «Τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς», στο εξής: «Δεν είναι άξιο να συγκριθεί το πλήθος των οδυνών που βρίσκονται στην καρδιά μου με τις παρηγοριές σου, Κύριε, με τις οποίες εύφρανες την ψυχή μου». Εάν, λοιπόν, για κάθε οδύνη παρηγορείται κανείς από τον Θεό και αξιώνεται της θείας ευφροσύνης, δεν θα ευχόταν άραγε να υπομένει περισσότερες οδύνες για χάρη του Θεού, ώστε να τύχει περισσότερων παρηγοριών και περισσότερης ευφροσύνης εξαιτίας αυτών;

Διότι με όλη του τη δύναμη ενέσκηψε ο αντίπαλος, προαναγγέλλοντας ήδη τη μελλοντική ανεμπόδιστη παρουσία του, και εισχώρησε παντού, εθίζοντας και προγυμνάζοντας τους δικούς του εναντίον των δούλων του Θεού, ώστε όχι μόνο να αποκλειόμαστε από οικίες, λουτρά και από την αγορά, αλλά και να έχει απαγορευτεί παντελώς το να εμφανιστεί οποιοσδήποτε από εμάς μπροστά τους σε οποιονδήποτε τόπο. Αντιστρατευόταν όμως η χάρις του Θεού, η οποία αφενός μεν διέσωζε τους αδύναμους, αφετέρου δε αντιπαρέτασσε σταθερούς στύλους, που μπορούσαν μέσω της υπομονής να ελκύσουν επάνω τους όλη την ορμή του πονηρού. Αυτοί έρχονταν σε άμεση αναμέτρηση, υπομένοντας κάθε είδους ονειδισμό και βασανιστήριο· και θεωρώντας τα πολλά παθήματα ως λίγα, έσπευδαν προς τον Χριστό, αποδεικνύοντας έμπρακτα ότι 〈τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς〉.»

Εγώ όμως, ω μακαρία, εφόσον τώρα δεν ανήκω πλέον τόσο στον εαυτό μου όσο σε άλλους, καταδιώκομαι από τις διαθέσεις πολλών αντιπάλων, άλλοτε με εξορίες, άλλοτε με φυλακίσεις και άλλοτε με δεσμά. Αλλά δεν δίνω σημασία σε κανένα από αυτά· απεναντίας, μέσα από τα αδικήματά τους μαθητεύω περισσότερο, για να κερδίσω τον Ιησού Χριστό. Είθε να ωφεληθώ από τα δεινά που έχουν ετοιμαστεί για εμένα, επειδή τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΛΥΠΙΟ 1331. Επειδή τα έπαθλα είναι ανώτερα από κάθε ανθρώπινη αξία και υπερβαίνουν κατά πολύ την ανταμοιβή που οφείλεται στους κόπους —«διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι αντάξια προς τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σ’ εμάς», είπε το σκεύος της εκλογής—, εξαναγκάζουν την ασθένεια της φύσεως. Γι’ αυτό και ειπώθηκε: «Η βασιλεία των ουρανών κατακτάται με βία, και οι βιαστές την αρπάζουν». Ποιοι είναι οι βιαστές; Εκείνοι που υπέταξαν το ίδιο τους το σώμα με νηστείες, σωφροσύνη, αγνότητα και την υπόλοιπη αρετή, το υπήγαγαν στους νόμους του πνεύματος και το κατέστησαν ευπειθές όργανο και ορμητήριο της αρετής.

ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ Εκείνος που υποφέρει εδώ κάτι οδυνηρό δίκαια και εκείνος που το υποφέρει άδικα δεν πρέπει να έχουν την ίδια στάση· διότι στον πρώτο αυτό συμβαίνει κατά την αξία των πράξεών του, ενώ στον δεύτερο για να δοκιμαστεί και να αναδειχθεί η αρετή του. Γι’ αυτό και ο πρώτος θα μπορούσε δίκαια να πει: «Δεν μαστιγώθηκα όσο άξιζαν οι αμαρτίες που διέπραξα», ενώ ο δεύτερος: «Τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι αντάξια της μέλλουσας δόξας». Έτσι, ο πρώτος, αν υπομείνει με ευγνωμοσύνη, θα εξαλείψει τα παραπτώματά του, ενώ ο δεύτερος, αν τα υποφέρει με γενναιότητα, θα λάβει πολυτιμότερα στεφάνια.

ΣΤΟΥΣ ΛΑΜΠΡΟΤΑΤΟΥΣ ΕΡΜΙΝΟ ΚΑΙ ΙΕΡΑΚΑ Η άφθαρτη και θεία δύναμη είναι η μόνη που θέλει να μας τιμήσει επάξια και η μόνη που διαθέτει τα μέσα με τα οποία θα μας τιμήσει, καθώς η δύναμή της συναγωνίζεται τη θέλησή της. Ας αγαπήσουμε, λοιπόν, αυτήν, η οποία μόνη και θέλει να μας τιμήσει και διαθέτει τα μέσα με τα οποία θα μας τιμήσει όχι μόνο επάξια, αλλά και πέρα από την αξία μας. Διότι, λέει, «τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι αντάξια της δόξας που πρόκειται να αποκαλυφθεί».

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΙΣΧΥΡΙΩΝΑ Ο Παύλος, ο άριστος στρατηγός, ο οποίος δεν ατίμασε την επιλογή της θείας χειροτονίας, που επέδειξε βίο εφάμιλλο της χάριτος και προέτρεπε συνάμα εκείνους που διεξάγουν τον όντως ιερό πόλεμο, μην επιτρέποντάς τους να υπερηφανεύονται, εφόσον υπολείπονται από την ανταπόδοση των στεφάνων, βροντοφώναζε σαν αληθινός στρατηγός: Διότι λογίζομαι ότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Χρησιμοποίησε δε τη λέξη «αποκαλυφθεί», για να δείξει ότι, αν και υπάρχει ήδη από τώρα, παραμένει κρυμμένη, αναμένοντας τους κόπους των τροπαιούχων.

Εάν όμως το γεγονός ότι βρίσκονται στο μέλλον προκαλεί λύπη, αυτό ας χαροποιεί περισσότερο όσους γκρεμίζουν τα οχυρώματα των παθών και των δαιμόνων. Διότι, επειδή ακριβώς είναι εξαιρετικά μεγάλη και ξεπερνά με τεράστια διαφορά και τον λόγο και τον νου και την παρούσα κατάσταση, έχει αποταμιευθεί εκεί. Διότι δεν ανέφερε απλώς τα παθήματα του τωρινού καιρού, αλλά το έκανε για να δείξει ότι αυτά νικιούνται όχι μόνο ποιοτικά, αλλά και ποσοτικά· διότι τα μεν παθήματα καταλύονται μαζί με την παρούσα ζωή, ενώ τα αγαθά συμπαρεκτείνονται στους αθάνατους αιώνες. Και αυτά, επειδή δεν μπορούσε να τα παρουσιάσει με τον λόγο ούτε με σαφήνεια ούτε λεπτομερώς, τα ονόμασε με βάση τη δόξα που θεωρείται σε εμάς ως η πλέον επιθυμητή. Διότι αυτή θεωρείται πως είναι η κορυφή των αγαθών.

ΣΖʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΑΣΚΛΗΠΙΟ. Η υπερκόσμια κατοικία, η οποία ξεχειλίζει από όλα τα αγαθά και είναι άβατη για όλα τα λυπηρά, η οποία δεν γεννά απελπισία και είναι μητέρα κάθε χαράς, η οποία υπερβαίνει κάθε γλώσσα, ακοή και νου, και η οποία προφανώς έχει ετοιμαστεί για εκείνους που αγωνίστηκαν νομίμως στον παρόντα βίο, δεν επιτρέπει να έχουν ούτε καν την αίσθηση των λυπηρών αυτού του κόσμου. Γι' αυτό και ο κορυφαίος αυτών αναφωνούσε: «Τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Διότι, εάν ο Αγωνοθέτης (Θεός) υπερκαλύπτει κατά πολύ τους κόπους με την ανταπόδοση των αμοιβών, και ενσταλάζει τόση ευφροσύνη, όση είναι φυσικό να έχουν εκείνοι που απολαμβάνουν τον ουράνιο κλήρο, δεν είναι παράξενο που οι ίδιοι θεωρούν ως ένα τίποτα τα θλιβερά πράγματα του κόσμου.

Και ο στρατιώτης, πάλι, ζώνεται τα όπλα και βγαίνει στον πόλεμο, και δεν συλλογίζεται μόνο τα τραύματα και τις σφαγές, και τις επιθέσεις των εχθρών και τις άλλες ταλαιπωρίες, αλλά φέρνοντας στον νου του τη νίκη και τα τρόπαια, έτσι περιβάλλεται την πανοπλία του. Και μολονότι υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα και πιθανότητα αποτυχίας, αποδιώχνοντας κάθε τέτοιον λογισμό και τρέφοντας χρηστές ελπίδες, αποβάλλει κάθε δισταγμό, και παίρνοντας τα όπλα ορμά προς την εχθρική παράταξη. Εάν λοιπόν, αγαπητοί, και ο έμπορος και ο γεωργός και ο στρατιώτης, εκεί όπου και η ελπίδα είναι αβέβαιη και οι αποτυχίες συχνότερες και τα εμπόδια, όπως ακούσατε, πολλά και ποικίλα, εντούτοις κανένας τους δεν απελπίζεται μπροστά στους κόπους ούτε εγκαταλείπει την πιο αγαθή ελπίδα, ποιας συγγνώμης θα μπορούσαμε να τύχουμε εμείς, εάν διστάζουμε για την αρετή και δεν αποδεχόμαστε οικειοθελώς κάθε κόπο, εφόσον η ελπίδα είναι τόσο ασφαλής, και τόσα πολλά αγαθά έχουν αποταμιευθεί για εμάς, και η αμοιβή υπερτερεί με τεράστια αφθονία απέναντι σε όλα τα δικά μας έργα; Άκουγε λοιπόν τον μακάριο Παύλο να λέει, ύστερα από τόσες και τόσο μεγάλες θλίψεις, και τις συλλήψεις και τα δεσμωτήρια και τους καθημερινούς θανάτους: «Δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη δόξα που μέλλει να αποκαλυφθεί σε εμάς».

Ακόμη και αν κάθε μέρα, λέει, παραδίδουμε τους εαυτούς μας σε θανάτους, πράγμα που η φύση δεν το αποδέχεται, έστω κι αν η προαίρεση που νικά τη φύση στεφανώνεται χάρη στη φιλανθρωπία του Δεσπότη, δεν υπομένουμε τίποτα που να είναι ισάξιο, λέει, με τα αγαθά που πρόκειται να ακολουθήσουν, και με τη δόξα που μέλλει να αποκαλυφθεί σε εμάς. Δες πόσο μεγάλο είναι το μέγεθος της δόξας την οποία θα απολαύσουν όσοι επιδιώκουν την αρετή, ώστε αυτή να ξεπερνά τα πάντα, όσα κι αν μπορέσει να επιδείξει κανείς· διότι ακόμη κι αν φτάσει στην ίδια την κορυφή, και πάλι υπολείπεται. Διότι τι τόσο σπουδαίο μπορεί να επιδείξει ο άνθρωπος, ώστε να αγωνιστεί επάξια της γενναιοδωρίας του Δεσπότη; Αν λοιπόν ο Παύλος, ο τόσο σπουδαίος και μέγας, έλεγε: «Δεν είναι άξια τα παθήματα του τωρινού καιρού μπροστά στη δόξα που μέλλει να αποκαλυφθεί σε εμάς», αυτός που έλεγε: «Καθημερινά πεθαίνω», και πάλι: «Κοπίασα περισσότερο από όλους»· τι θα μπορούσαμε να πούμε εμείς, που δεν θέλουμε να αναλάβουμε ούτε τον παραμικρό κόπο υπέρ της αρετής, αλλά διαρκώς επιδιώκουμε την άνεση, και μόνο αυτό φροντίζουμε, πώς δηλαδή δεν θα γευτούμε καμία θλίψη, και μάλιστα ενώ γνωρίζουμε ότι δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να επιτύχουμε την εκεί άνεση, εάν δεν έχουμε ποθήσει προηγουμένως εδώ τον βίο της πνευματικής άθλησης;